Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Disiembre 8

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Disiembre | >> |
| Do | Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa |
|  |  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 |
| 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| **2026** |

Ti **Disiembre 8** ti maika-342 nga aldaw ti tawen (maika-343 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 23 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.

## Paspasamak

## Naipasngay

* 1832 – Bjornstjerne Bjornson, Norwego a mannurat (pimmusay 1910)
* 1845 – Herbert Giles, Briton a sinologo ken diplomata (pimmusay 1935)
* 1930 – Maximilian Schell, Austriano-Suiso nga aktor (pimmusay 2014)
* 1931 – Bob Arum
* 1832 – Bjornstjerne Bjornson, Norwego a mannurat (pimmusay 1910)

## Pimmusay

## Dagiti piesta
# Mannurat

Ti termino a mannurat ket mabalin a mayawag iti asino man nga agputputar iti naisurat nga obra, ngem kadawyan a ti termino a mannurat ket maidakamat kadagiti agsursurat a managputar/managpartuat wenno kas profesional, wenno kadagiti agsursurat iti adu a wagas wenno forma. Dagiti nalaing a mannurat ket maipakitada ti ammo ken laingda iti panagaramat iti balbalikas tapno maiparangarang dagiti idea ken imahen, iti panagputaran iti fiksion man wenno saan-a-fiksion nga ob-obra.

Ti maysa a mannurat ket mabalin a makaputar iti adu a wagas, a pakairamanan ti (ngem saan nga agpatingga iti): daniw, prosa, musica. Ket kas mainugot, ti maysa a mannurat ket mabalin a maysa a mannaniw, novelista, compositor, liricista, dramaturgo, mitograper, agiwarwarnak, scriptwriter iti pelicula, kdpy.

Dagiti putar dagiti mannurat ket masansan a paset ti cultural a linaon ti maysa a kagimongan, ket ti maysa a gimong ket mabalin a patgenna dagiti obra dagiti mannuratna kas maysa nga arte--wenno literatura--a kapadpad dagiti arte a visual kas iti pinta, escultura, fotograpia), musica, ken iti arte a maakem (kas iti drama, teatro, opera, musical, kdpy.).
# 1977

Ti **1977** ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

## Naipasngay

* Enero 8 – Amber Benson, artista ken kumakanta manipud idiay Estados Unidos
* Hunio 14 – Camila Pitanga, Brasiliana nga aktres
* Hulio 13 – Kari Wahlgren, Amerikana nga aktres

## Pimmusay

* Enero 14 – Peter Finch, Australiano nga aktor (naipasngay 1916)
* Enero 22 – Natividad Almeda-López, immuna nga abogado a babai iti Filipinas (naipasngay 1892)
* Pebrero 15 – Herman Johannes Lam, Olandes a botaniko (naipasngay 1892)

Elvis Presley
* Mayo 10 – Joan Crawford, Amerikana nga aktres (naipasngay 1904)
* Agosto 16 – Elvis Presley, Amerikano a kumakanta, gitarista ken aktor iti pelikula (naipasngay 1935)

Bing Crosby
* Oktubre 14 – Bing Crosby, Amerikano a kumakanta ken aktor (naipasngay 1903)
# Makan

Makmakan manipud kadagii mula a taudan
Ti **makan** (wenno taraon, kanen, sida) ket isu ti aniaman a sustansia nga ibusen tapno mangted ti nutrision a suporta para iti bagi. Daytoy ket kadawyan a manipud kadagiti mula wenno ayup, ken aglaon kadagiti kammasapulan a nutrimento, a kas dagiti karbohidrato, dagiti taba, dagiti protina, dagiti bitamina, wenno dagiti mineral. Ti sustansia ket kanen ti maysa nga organismo ken maipanto kadagiti selula ti organismo tapno makapataud iti enerhia, a mangtalinaay ti biag, wenno agparugso ti idadakkel.

Iti pakasaritaan, ti tao ket gumun-od ti makan babaen kadagiti dua a pamay-an: ti panaganup ken panagburas, ken agrikultura. Ita nga aldaw, kaaduan ti enerhia ti makan nga ib-ibusen babaen ti populasion ti lubong ket ipaay babaen ti industria ti makan.

## Dagiti nota

## Adu pay a mabasbasa

* Collingham, E. M.: *Ti Raman ti Gubat: Maikadua a Gubat ti Sangalubongan ken ti Pannakigubat para iti Makan* (2011)
* Katz, Solomon: *Ti Ensiklopedia ti Makan ken Kultura*, (Scribner, 2003)
* Marion Nestle: *Politika ti Makan: Kasano a ti Industria ti Makan ket Impluensianna ti Nutrision ken Salun-at*, Dagiti Pagmalditan ti Unibersidad ti California, nabaliwan ken naipadakkel nga edision idi 2007, ISBN 0-520-25403-1
* Mobbs, Michael: *Matalinaay a Makan* Sydney: NewSouth Publishing, 2012. ISBN 9781920705541

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Makan iti Wikimedia Commons
# Wikipedia

Tatak ti Wikipedia
Ti **Wikipedia** ket maysa nga ensiklopedia nga addaan nawaya a linaon a nakatiponan/pakatiponan dagiti sinurat ken/wenno patarus dagiti agparparawad iti sangalubongan. Maysa a wiki daytoy a sitio a kaipapananna a nawaya a baliwan ti asino man ti ania man nga artikulo ditoy.

Ti *Wikipedia* ket maysa a pabrikati Wikimedia Foundation, Inc.

Adda iti babaen ti GNU Free Documentation License (GFDL) amin a texto iti Wikipedia, kasta met ti kaaduan kadagiti ladawan wenno imahen ken dadduma pay a linaonna. Agtalinaed ti karbengan ti panagtagikua kadagiti agparparawad kabayatan a paspasingkedan met ti GFDL a nawaya ken libre a maidaya ken maiwaras dagiti linaon.

Jimmy Wales – Nagpakannabangon, ti Wikipedia, ti nawaya nga ensiklopedia.
# Latin nga Amerika

| Latin nga Amerika |
| --- |
|  |
| Kalawa | 21,069,501 km2 (8,134,980 sq mi) |
| Populasion | 589,018,078 |
| Densidad ti populasion | 27/km2 (70/sq mi) |
| Nagan dagiti umili | Latin nga Amerikano |
| Pagpagilian | 20 |
| Agkamkammatalek | 1 |
| Sasao | Espaniol, Portuges, Quechua, Sasao a Mayan, Guaraní, Pranses, Aymara, Nahuatl, Italiano. |
| Dagiti sona ti oras | UTC-2 to UTC-8 |
| Dagiti kadakkelan a siudad | 1.  Siudad ti Mehiko 2.  Sao Paulo 3.  Buenos Aires 4.  Rio de Janeiro 5.  Bogotá 6.  Lima 7.  Santiago 8.  Caracas 9.  Medellín 10. Havana |

Ti **Latin nga Amerika** ket subrehion ti Kaamerikaan a mangbukel kadagiti pagilian nga agsasao kadagiti pagsasao a Romanse nga insasao ti kaaduan ti populasion. Ti Latin nga Amerika ket addaan iti kalawa iti agarup a 19,197,000 km2 (7,412,000 kd mi), gangani 3.7% iti rabaw ti Daga wenno 12.9% iti kalawa ti rabaw ti dagana. Manipud idi 2013, ti populasionna ket nakarkulo iti ad-adu ngem 604 a riwriw ken ti naipagtitipon a GDP iti 5.16 trilion a Doliar ti Estados Unidos (6.27 trilion iti PPP). Segun ti Phelan (1968, p. 296), ti termino a "Latin nga Amerika" ket immuna a nausar idi 1861 idiay *La revue des races Latines*, ti magasin a "naidedikado iti kaso ti Pan-Latinismo". Ti Latin nga Amerika ket naaramid kadagiti 3 a rehion, ti Abagatan nga Amrika, Karibe, ken Tengnga nga Amerika (Mehiko, Tengnga nga Amerika ken dagiti Laud nga Indio no agkukuyogda ket masansan a tinawtawagan iti Tengnga nga Amerika). Ti Latin nga Amerika ket naisanglad idiay Akinlaud a Hemisperio.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Latin nga Amerika iti Wikimedia Commons

## Adu pay a mabasbasa

* Isabel Maurer Queipo (ed.): "Directory of World Cinema: Latin America", intellectbooks, Bristol 2013, ISBN 9781841506180
# Springfield, Illinois

| Springfield, Illinois |
| --- |
| Siudad |
| City of Springfield |
| Puseg ti ili ti Springfield |
| Wagayway |
| Parbo a nagan: Flower City  |
| Pasasao: Home of President Abraham Lincoln |
| Lokasion idiay Kondado ti Sangamon ken ti estado ti Illinois |
| Springfield, IllinoisLokasion idiay Estados UnidosIpakita ti mapa ti IllinoisSpringfield, IllinoisSpringfield, Illinois (EUA)Ipakita ti mapa ti EUA |
| Nagsasabtan: ﻿ / ﻿ |
| Pagilian |  Estados Unidos |
| Estado |  Illinois |
| Kondado | Sangamon |
| Napundar | Abril 10, 1821 |
| Nainkorporado ti ili | April 2, 1832 |
| Nadokumentuan ti linteg ti siudad | Abril 6, 1840 |
| Gobierno |
|  • Mayor | Jim Langfelder (D) |
| Kalawa |
|  • Siudad | 65.76 sq mi (170.3 km2) |
|  • Daga | 59.48 sq mi (154.1 km2) |
|  • Danum | 6.28 sq mi (16.3 km2) |
| Populasion (2013) | 117,006 |
|  • Densidad | 1,954.4/sq mi (754.6/km2) |
|  • Metro | 211,752 |
|  • Nagan dagiti umili | Taaga-Springfield |
| Sona ti oras | UTC-6 (CST) |
|  • Kalgaw (DST) | UTC-5 (CDT) |
| Kodigo ti koreo | 62701 |
| Kodigo ti lugar | 217 |
| Website | www.springfield.il.us |
| [urnosen iti Wikidata] |

Ti **Springfield** ket isu ti kapitolio ti Estado ti Illinois ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Sangamon ken addaan iti populasion iti 116,250 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy ti maikanem a kaaduan ti populasion a siudad iti estado Isu daytoy ti kadakkelan a siudad idiay sentral nga Illinois. Manipud idi 2013, ti populasion ti siudad ket nakarkulo nga immadu iti 117,006, nga addaan kadagiti sumurok a 211,700 tattao nga agtataeng iti Estadistika a Lugar ti Metropolitano ti Springfield, a mangiraman ti Kondado ti Sangamon ken ti kaarubana a Kondado ti Menard. Ti agdama nga aldaw nga Springfield ket immuna idi a tinagtagitao babaen dagiti Amerikano a Europeano idi naladaw a tawtawen ti 1810, idi asideg a panawen ti panagbalin nga estado ti Illinois. Ti kadayegannga umili ket ni Abraham Lincoln, nga isu ket nagtaeng idiay Springfield manipud idi 1837 aginggana idi 1861, idi isu ket napan idiay White House a kas Presidente.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Springfield, Illinois iti Wikimedia Commons

 Pakaammo ti panagbiahe idiay Springfield, Illinois manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)

* Siudad ti Springfield Naiyarkibo 2004-11-21 iti Wayback Machine
# Republika a Dominikano

| Republika a Dominikano*República Dominicana*  (Espaniol) |
| --- |
|
Wagayway

Eskudo

 |
| **Napili a pagsasao:**"Dios, Patria, Libertad" (Espaniol) "Dios, Pagilian, Wayawaya" |
| **Nailian a kanta:Quisqueyanos Valientes* *Valiant Quisqueyans*  Duration: 1 minute and 37 seconds.1:37 |
|  |
| Kapitolioken kadakkelan a siudad | Santo Domingo ﻿ / ﻿ |
| Opisial a sasao | Espaniol |
| Grupgrupo ti etniko (1960a) | * 72.9% Aglalaok
* (Mulato ken Mestiso)
* 16.1%Purawb
* 10.9% Nangisit
* 0.1% Daya nga Asiano
 |
| Nagan dagiti umili | Dominikano |
| Gobierno | Unitario a presidensial a republika |
|  |
| • Presidente  | Luis Abinader |
| • Bise Presidente  | Raquel Peña |
|  |
| Lehislatura | Kongreso |
| • Akinngato a kamara | Senado |
| • Akinbaba a kamara | Deputado ti Kamara |
| Wayawaya |
|  |
| • manipud iti Espania  | Disiembre 1, 1821 |
| • manipud iti Haiti (opisial)  | Pebrero 27, 1844 (saan a bigbigen babaen ti Haiti aginggana idi Disembre 9, 1874)c |
| • manipud iti panagpabaro iti Espania  | Agosto 16, 1863 (nabigbigan idi Marso 3, 1865) |
|  |
| Kalawa |
| • Dagup | 48,315 km2 (18,655 sq mi) (Maika-128) |
| • Danum (%) | 0.7 |
| Populasion |
| • Karkulo idi 2017 | 10,800,857 (Maika-86) |
| • Senso idi 2010 | 9,478,612 |
| • Densidad | 224/km2 (580.2/sq mi) (Maika-65) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2017 |
| • Dagup | $174.180- bilion (Maika-72) |
| • Tunggal maysa a tao | $17,096 (Maika-76) |
| GDP (nominal) | Karkulo idi 2017 |
| • Dagup | $76.850-bilion (Maika-67) |
| • Tunggal maysa a tao | $7,543 (Maika-74) |
| Gini (2015) |  44.9 kalalainganna |
| HDI (2015) |  0.732 nangato · Maika-99 |
| Kuarta | Pisos (DOP) |
| Sona ti oras | UTC  – 4:00 (Pagalagadan nga Oras ti Karibe) |
| Pagmanehuan | kanawan |
| Kodigo ti panagtawag | +1-809, +1-829, +1-849 |
| TLD ti internet | .do |
| 1. Race was dropped from the census after 1960.
2. Mairaman pat dagiti Arabo
 |

Ti **Republika a Dominikano** (Espaniol: *República Dominicana* [reˈpuβliˌka ðoˌminiˈkana]) ket ti maysa a pagilian a mabirukan idiay Hispaniola, iti purpuro ti Kalatakan nga Antila iti rehion ti Karibe. Daytoy ket sakupenna ti akindaya a lima a pagkawalo iti isla, a pagbingayanna iti pagilian ti Haiti,a mangaramid iti Hispaniola a kas maysa kadagiti dua nga isla ti Karibe, a kaduan ti San Martin, a nagbingbingayan dagiti dua a pagilian. Ti Republika a Dominikano ket ti maikadua a kadakkelan a pagilian ti Karibe babaen ti kalawa (kalpasan ti Kuba)iti 48,445 kuadrado kilometro (18,705 sq mi), ken maikatlo babaen ti populasion iti agarup a 10 a riwriw a tattao, a kadagitoy ket agarup a tallo a riwriw ket agtataeng iti lugar ti metropolitano ti Santo Domingo, ti kapitolio a siudad.

## Dagiti nagibasaran
# Abril 1

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Abril | >> |
| Do | Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa |
|  |  |  | 01 | 02 | 03 | 04 |
| 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |   |
| **2026** |

Ti **Abril 1** ti maika-91 nga aldaw ti tawen (maika-92 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 274 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.

## Paspasamak

## Naipasngay

* 1885 – Wallace Beery, Amerikano nga aktor (pimmusay 1949)
* 1920 – Toshiro Mifune, Hapon nga aktor (pimmusay 1997)

## Pimmusay

* 1986 – Erik Bruhn, Danes a sumasala ti balet (naipasngay 1928)
* 2017 – Lonnie Brooks, Amerikano a kumakanta ken gitarista (naipasngay 1933)

## Dagiti akinruar a silpo

* BBC: On This Day
* Today in History: April 1 Naiyarkibo 2005-10-28 iti Wayback Machine
# Populasion

Mapa dagiti pagilian segun iti populasion
Iti sosiolohia ken biolohia, ti **populasion** ket ti kadagupan ti tattao, wenno dagiti organismo ti maysa a sebbangan, nga agnanaed wenno agbibiag iti maysa a naited a heograpiko a lugar, wenno espasio.

## Dagiti nagibasaran
# 1860

Ti **1860** ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

## Naipasngay

### Enero

* Enero 25 – Charles Curtis, Bise Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1936)
* Enero 29 – Anton Chekhov, Ruso a mannurat (pimmusay 1904)

### Mayo

Gregorio Aglipay
* Mayo 5 – Gregorio Aglipay, Filipino a daulo ti relihion (pimmusay 1940)

### Hulio

* Hulio 7 – Gustav Mahler, Austriano a kompositor (pimmusay 1911)

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti 1860 iti Wikimedia Commons
# Jodie Foster

| Jodie Foster |
| --- |
| Ni Jodie Foster |
| Dagiti salaysay |
| Nayanak | Alicia Christian Foster  Nobiembre 19, 1962  (tawen 63) Los Angeles  |
| Trabaho | Aktor, aktor ti pelikula, direktor ti pelikula, produser ti pelikula, aktor ti boses, aktor ti karakter, aktor ti telebision, theatrical producer, ehekutibo a produser, produser ti telebision  |
| Partido | Partido Demokratiko  |
| A(s)sawa | Alexandra Hedison (n. 2014) |
| Nagannak | * Lucius Fisher Foster
* Brandy Almond
 |
| Dagiti gunguna | Premio Cecil B. DeMille, Kalaingan nga Aktres, Kalaingan nga Aktres, Golden Globe Award, Saturn Awards, BAFTA Award for Most Promising Newcomer to Leading Film Roles, BAFTA Award for Best Actress in a Supporting Role, David di Donatello for Best Foreign Actress, Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama, BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role, David di Donatello for Best Foreign Actress, Independent Spirit Award for Best Female Lead, Actor Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role, Saturn Award for Best Actress, Crystal Award, Jameson People's Choice Award for Best Actress, Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Motion Picture, star on Hollywood Walk of Fame, Mary Pickford Award, Sitges Grand Honorary Award, Jupiter Award  |
| Pirma |  |

Ni **Alicia Christian** "**Jodie**" **Foster** (nayanak idi Nobiembre 19, 1962) ket maysa nga Amerikana nga aktres, direktor ken produser a nagobra kadagiti pelikula ken iti telebision. Isu ket masansan a madakdakamat a kas maysa kadagiti kalaingan nga aktres iti henerasionna. Inrugi ni Foster ti pagsapulanna idi agtawen iti tallo a kas modelo nga ubing idi 1965, ken kalpasan ti dua a tawen, napan nagarte kadagiti serye ti telebision, iti sitcom ti *Mayberry R.F.D.* ti immuna nga inaramidna. Kadagiti naladaw a tawen ti 1960 ken dagiti nasapa a tawen ti 1970, isu ket nagtrabaho kadagiti nadumaduma a serye ti primetime telebision ken nagbida kadagiti pelikula ti ubbing. Ti kaaduan a nakaammuan kenni Foster ket iti *Taxi Driver* (1976) ni Martin Scorsese, a nagpapel iti datoy a kas agtutubo a pampam; ti papelna iti daytoy ket nakaawatanna ti nominasion para iti Gunguna ti Akademia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig ken ni Jodie Foster iti Wikimedia Commons

 Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Jodie Foster iti Wikiquote (iti Ingles)

* Jodie Foster iti AllMovie
* Jodie Foster iti Box Office Mojo
* Jodie Foster iti Internet Movie Database (iti Ingles)
* Jodie Foster iti TCM Movie Database
* Dagiti obra wenno maipanggep ti Jodie Foster kadagiti biblioteka (katologo ti WorldCat)