Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Teatro

Teatro
Ni Sarah Bernhardt a kas ni Hamlet, idi 1899
Ti **teatro** ket kolaboratibo a porma ti napino ng arte nga agus-usar kadagiti sibibiag a nga agpabpabuya tapno mangiresenta ti panagsanay iti pudno wenno naipagpagarup a pasamak kadagii agbuybuya iti maysa a naisangayan a lugar. Dagiti agpabpabuya ket mabalinda nga iyebkas daytoy a panagsanay kadagiti agbuybuya babaen kadagiti panagtitipon tikumintang, bitla, kanta, samiweng, ken sala. Dagiti elemento ti daremdem ken dagiti obra ti entablado ket inus-usar a mangpasayaat ti pisikalidad, kaadda ken pannkaidagusan ti panagsanay. Ti naisangayn a lugar ti panuya ket nainaganan pay babaen ti balikas a "teatro" a kas naala iti Taga-ugma a Griego ti θέατρον (théatron, “pagbuyaan a lugar”), ken naala met daytoy iti θεάομαι (theáomai, “kitaen", "buyaen", "paliiwen”).

Dagiti Akinlaud a Moderno a teatro ket kaaduan a nagtaud manipud iti drama ti taga-ugma Griego, nga ditoy ti nakaibulodanna ti teknikal a terminolohia, pannakaidasig kadagiti henero, ken dagiti adu a temana, dagiti penpen ti karakter, ken dagiti elemento ti gandat. Ti eskolar ti teatro a ni Patrice Pavis ket inpalawagna ti teatro, a ti teatriko a pagsasao, entablado a panagsurat, ken ti espesipidad ti midia ti teatro a kas kapadpada ti panangiyebkas a mangigiddiat ti teatro manipud kadagiti sabali a maipabpanuya ng aarte, literatura, ken iti sapasap dagiti arte.

Ti teatro tatta nga aldaw ket mangiraman kadagiti panagpabpabuya kadagiti pabuya ken dagiti maipapan ti samiweng. Urayno daytoy ket mabalin a nalawlawa a maipalawag tapno mairaman ti opera ken balet, dagitoy a porma ti arte ket adda iti sakup ti ruar iti daytoy nga artiku.

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Teatro iti Wikimedia Commons
# 2023

Ti tawen ti **2023** (MMXXIII) ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra A), ti maika-2023 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-23 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-23 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-4 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2020.

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti 2023 iti Wikimedia Commons
# 1999

Ti **1999** ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

## Naipasngay

## Pimmusay

* Marso 7 – Stanley Kubrick, Amerikano a direktor ti pelikula (naipasngay 1928)
* Septiembre 5 – Katie Webster, Amerikana a pianista (naipasngay 1936)

George C. Scott
* Septiembre 22 – George C. Scott, Amerikano nga aktor (naipasngay 1927)
# 2003

Ti **2003** ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

## Naipasngay

## Pimmusay

* Abril 26 – Yun Hyon-seok, Koreano a mannaniw, mannurat ken aktibista (naipasngay 1984)

Gregory Peck
* Hunio 12 – Gregory Peck, Amerikano nga aktor (naipasngay 1916)
* Hunio 29 – Katharine Hepburn, Amerikana nga aktres (naipasngay 1907)

Emmanuel Pelaez
* Hulio 27 – Emmanuel Pelaez, maika-7 a Bise Presidente ti Filipinas (naipasngay 1915)
* Nobiembre 9 – Art Carney, Amerikano nga aktor (naipasngay 1918)
# Abril 12

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Abril | >> |
| Do | Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa |
|  |  |  | 01 | 02 | 03 | 04 |
| 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |   |
| **2026** |

Ti **Abril 12** ti maika-102 nga aldaw ti tawen (maika-103 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 263 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.

## Paspasamak

## Naipasngay

* 1748 – Antoine Laurent de Jussieu, Pranses a botaniko (pimmusay 1836)

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo

* BBC: On This Day
* Today in History: April 12 Naiyarkibo 2005-11-14 iti Wayback Machine
# Nobiembre 4

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Nobiembre | >> |
| Do | Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa |
| 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 |
| 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |   |
| **2026** |

Ti **Nobiembre 4** ti maika-308 nga aldaw ti tawen (maika-309 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 57 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.

## Paspasamak

## Naipasngay

* 1787 – Edmund Kean, Ingles nga aktor (pimmusay 1833)
* 1797 – Carlo Blasis, Italiano a sumasala (pimmusay 1878)
* 1896 – Carlos P. Garcia, Maika-8 a Presidente ti Filipinas (pimmusay 1971)
* 1918 – Art Carney, Amerikano nga aktor (pimmusay 2003)
* 1969 – Matthew McConaughey, Amerikano nga aktor

## Pimmusay

## Dagiti piesta
# Marte

Marte | Sangalubongan a panorama iti Marte a nakita babaen ti Viking 1 a naglikut iti daytoy a planeta idi 1980, nga agpagpakita ti Valles Marineris (tengnga) |
| Dagiti panangikeddeng |
| Panangibalikas | /ˈmɑːrz/ (dengngen) |
| Dagiti pangilasin | Marsiano |
| Dagiti pakailasinan ti panaglikmut  |
| Panawen J2000 |
| Aphelion | 249,209,300 km
1.665 861 AU |
| Perihelion | 206,669,000 km
1.381 497 AU |
| Semi-mayor a pagtayyekan | 227,939,100 km
1.523 679 AU |
| Eksentrisidad | 0.093 315 |
| Panawen ti panaglikmut | 686.971 al-aldaw
1.8808 Huliano a tawen
668.5991 sols |
| Panawen a sinodiko | 779.96 al-aldaw
2.135 Huliano a taw-tawen |
| Napipia a kapardas ti panaglikmut | 24.077 km/s |
| Promedio nga anomalia | 19.3564° |
| Paglikigan | 1.850° aginggana ti ekliptik 5.65° aginggana ti ekuador ti Init 1.67° aginggana ti saan a mabalbaliwan a dalumpinas |
| Longitud ti agpangato a nodo | 49.562° |
| Argumento ti perihelion | 286.537° |
| Dagiti ammo a satelite | 2 |
| Dagiti pisikal a pakailasinan |
| Rayus ti ekuador | 3,396.2 ± 0.1 km
0.533 Daga |
| Rayus ti polar | 3,376.2 ± 0.1 km
0.531 Daga |
| Panagdalumpinas | 0.005 89 ± 0.000 15 |
| Kalawa ti rabaw | 144,798,500 km2
0.284 Daga |
| Tomo | 1.6318×1011 km3
0.151 Daga |
| Masa | 6.4185×1023 kg
0.107 Daga |
| Promedio a densidad | 3.9335 ± 0.0004g/cm³ |
| Grabidad ti rabaw | 3.711 m/s²
0.376 *g* |
| Kapardas ti panagtalaw | 5.027 km/s |
| Panawen ti panagtayyek ti sidereal | 1.025 957 aldaw
24.622 9 h |
| Kapardas ti panagtayyek ti ekuador | 868.22 km/h (241.17 m/s) |
| Pakbu ti pagtayyekan | 25.19° |
| Panagpangato ti kanawan ti amianan nga ungto | 21 h 10 min 44 s
317.681 43° |
| Deklinasion ti amianan nga ungto | 52.886 50° |
| Albedo | 0.170 (heometriko)
0.25 (Piansa) |
|

| temp. ti rabaw | min | mean | max |
| --- | --- | --- | --- |
| Kelvin | 186 K | 210 K | 293 K |
| Celsius | −87 °C | −63 °C | 20 °C |

 |
| Nalawag a magnitud | +1.6 to −3.0 |
| Anggular a diametro | 3.5–25.1" |
| Atmospeara |
| Presion ti rabaw | 0.636 (0.4–0.87) kPa |
| Pakabuklan babaen ti tomo | * (mole fractions)
* 95.32% karbon dioksido
* 2.7% nitróheno
* 1.6% argon
* 0.13% oksíheno
* 0.08% karbon monoksido
* 210 ppm ti danum nga alingasaw
* 100 ppm nitriko oksido
* 15 ppm hidróheno molekular
* 2.5 ppm neón
* 850 ppb HDO
* 300 ppb kriptón
* 130 ppb pormaldehído
* 80 ppb senón
* 30 ppb osono
* 18 ppb peroksido hidróheno
* 10 ppb metano
 |
|  |

Ti **Marte** ket isu ti maikapat a planeta manipud iti Init iti Sistema a Solar. Naipanaganan iti Romano a diosen iti gubat a ni Marte, kanayon a makunkuna daytoy a kas iti "Nalabbaga a Planeta" gapu ti kaudo iti oksido a hero iti rabaw na nga agiparang iti daytoy a planeta ti kitana a nalabbaga. Ti Marte
ket maysa a naindagaan a planeta nga addaan ti naingpis a tangatang, addaan daytoy iti rabaw a langa a kas dagiti panagkatinnag nga abut iti Bulan ken dagiti bulkan, ginget, desierto, ken dagiti yelo a gora ti polar iti Daga.

Adda ti dua a bulan ti Marte a managanan iti Fobos ken Deimos.

## Dagiti nagibasaran
# 2014

Ti tawen idi **2014** (MMXIV) ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra E), ti maika-2014 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-14 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-14 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-5 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.

## Paspasamak

### Enero

### Pebrero

### Marso

### Abril

### Mayo

### Hunio

### Hulio

### Agosto

### Septiembre

### Oktubre

### Nobiembre

### Disiembre

## Naipasngay

## Pimmusay

### Pebrero

Maximilian Schell
* Pebrero 1 – Maximilian Schell, Austriano-Suiso nga aktor (naipasngay 1930)

Philip Seymour Hoffman
* Pebrero 2 – Philip Seymour Hoffman, Amerikano nga aktor (naipasngay 1967)

Shirley Temple
* Pebrero 10 – Shirley Temple, Amerikana nga aktres ken diplomata (naipasngay 1928)

### Hulio

* Hulio 13 – Nadine Gordimer, Taga-Abagatan nga Aprika a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1923)

### Agosto

Robin Williams
* Agosto 11 – Robin Williams, Amerikano nga aktor ken komediante (naipasngay 1951)

### Oktubre

* Oktubre 4 – Jean-Claude Duvalier, maika-33 a presidente ti Haiti (naipasngay 1951)

### Disiembre

* Disiembre 30 – Luise Rainer, naiyanak nga Aleman nga aktres (naipasngay 1910)

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti 2014 iti Wikimedia Commons
# Akindaya nga Europa

Ti Akindaya nga Europa a kas inpalpalawag babaen ti Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
(namarisan ti nalabbasit):
  Akin-amianan nga Europa
  Akinlaud nga Europa
  Akindaya nga Europa
  Akin-abagatan nga Europa
Ti **Akindaya nga Europa** ket ti akindaya a paset ti kontinente ti Europa. Ti termino ket addaan kadagiti naidumduma a panangibas-basa iti heopolitikal, heograpiko, kultural, ken sosioekonomia, a mangaramid daytoy iti nakaro nga agdepdepende iti kontesto wenno nalaka pay nga agbalbaliw. Adda met dagiti "adu a panagipalplawag ti Akindaya nga Europa a kapada ti kaadu dagiti eskolar iti rehion". Ti mainaig a papel ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket nanginayon a ti "amin a panagusig kadagiti lugar nga entidad ket mabalin a sosial ken kultural a banag".
Ti maysa a panangipalawag ket mangibagbaga iti Akinday nga Europa a kas ti kultural (ken ekono-kulturall) nga entidad: ti rehion nga dda iti Europa nga addaan kadagiti pannakailasin a mangbukel ti Bisantino, Ortodokso, ken dagiti impluesia a Turko-Islamiko. Ti sabali pay a panangipalawag ket napartuat idi las-ud ti Nalamiis a Gubat ken naus-usar a saan a sumurok ken kumurang a kas kapada ti termino nga *Akindaya a Lapped*. Ti kapada pay a panangipalawag ket manginagan kadagiti dati a komunista nga estado ti Europa iti ruar ti Kappon ti Sobiet a kas ti Akindaya nga Europa. Urayno adda met dagiti mangibagbaga a dagitoy ket duogen a panirigan, dagitoy ket mangmangeg pay laeng kadagiti inaldaw a panagsasao ken naus-usar kadagiti panggep ti estadistika babaen dagiti nadumaduma a supranasional a gunglo.

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Akindaya nga Europa iti Wikimedia Commons

 Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Daya Tengnga nga Europa iti Wikiquote (iti Ingles)

* Panagsiim ti Ekonomia ti Akindaya nga Europa
* Datos ti Ekonomia ti Akindaya nga Europa Naiyarkibo 2011-08-05 iti Wayback Machine
# Nobiembre 1

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Nobiembre | >> |
| Do | Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa |
| 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 |
| 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |   |
| **2026** |

Ti **Nobiembre 1** ti maika-305 nga aldaw ti tawen (maika-306 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 60 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.

## Paspasamak

## Naipasngay

* 1800 – Carl Meissner, Suiso a botaniko (pimmusay 1874)
* 1850 – Spencer Le Marchant Moore, Ingles a botaniko (pimmusay 1931)
* 1981 – Coco Martin, Filipino nga aktor, direktor ken produser

## Pimmusay

* 1903 – Theodor Mommsen, Aleman a mnnurat (naipasngay 1817)

## Dagiti piesta
# New York

| Estado iti New York |
| --- |
|  Wagayway Selio |
| Birngas: The Empire State |
| Pasasao: Excelsior (Latin) Ever upward |
|  |
| Nagan dagiti umili | New Yorker |
| Kapitolio | Albany |
| Kadakkelan a siudad | Ciudad ti New York |
| Kadakkelan a metro | New York City Metropolitan a Lugar |
| Kalawa | Maika-27  |
|  - Dagup | 54,556 sq mi (141,300 km2) |
|  - Kaakaba | 285-milia (455 km) |
|  - Kaatiddog | 330-milia (530 km) |
|  - % ti danum | 13.5 |
|  - Latitud | 40° 30′ N to 45° 1′ N |
|  - Longitud | 71° 51′ W to 79° 46′ W |
|  |
| Populasion | Maika-3  |
|  - Dagup | 19,465,197 (2011 karkulo) |
|  - Densidad | 412/sq mi  (159/km2) Maika-7 |
|  |
| Kangato |  |
|  - Kangatuan a punto | Bantay Marcy 5,343 ft (1628.57 m) |
|  - Pagtengngaan | 1,000 ft  (300 m) |
|  - Kababaan a punto | Taaw Atlantiko pantar ti baybay |
|  |
| Pannakaawat iti kappon | Hulio26, 1788 (Maika-11) |
| Gobernador | Andrew Cuomo (D) |
| Teniente Gobernador | Robert Duffy (D) |
| Lehislatura | New York Legislature  |
|  - Akinngato a Kamara | Senado ti Estado |
|  - Akinbaba a Kamara | State Assembly |
|  |
| Dagiti senador | Charles Schumer (D) Kirsten Gillibrand (D) |
| Dagiti delegado | 21 Demokrata, 8 Republikano (listaan) |
| Sona ti oras | Dumaya: UTC-5/-4 |
| ISO 3166 | US-NY |
| Pangyababaan | NY,  |
| Website | www.ny.gov |

Ti **Estado iti Nueva York** ket maysa nga estado a mabirukan idiay Amianan a daya a rehion iti Estados Unidos.

## Dagiti nagibasaran
# Dominio a publiko

Dagiti obra iti **dominio a publiko** ket dagiti nagpason a karkarbengan ti intelektual a tagikua, awanen iti obligasion iti linteg, wenno saanen a maipakat. Dagiti kaspagarigan ket mairaman dagiti obra ni Shakespeare kenni Beethoven, kaaduan kadagiti nasapa a naulimek a pelikula, ti pormula ti pisika ni Newton, ken ti nabilegan a panagpatayab. Ti termino ket kadawyan a saan a maipakakat kadagiti kasasaad a ti nagpartuat iti obra ket agtagikua pay laeng kadagiti natidda a karbengan, nga iti daytoy a kaso ket ti panag-usar iti obra ket naibagbaga a kas "nalisensiaan" wenno "addaan iti pammalubos".

Gapu ta dagiti karbengan ket naibatay iti pagilian ken agdumaduma, ti obra ket mabalin a suheto kadagiti karbenagn iti maysa a pagilian ket saan iti sabali. Adda met dagiti karbengan nga agdepdepende kadagiti rehistro babaen iti tunggal maysa a pagilian, ken ti kaawan iti rehistro iti naisangayan a pagilian, no nasken, ket mangibaga ti dominio a publiko a kasasaad iti dayta a pagilian.

Ti dominio a publiko ket maysa kadagiti tradisional a pammatalged iti linteg ti karbengan ti kopia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Warragawag iti Dominio a publiko
# Oktubre 15

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Oktubre | >> |
| Do | Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa |
|  |  |  |  | 01 | 02 | 03 |
| 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **2026** |

Ti **Oktubre 15** ti maika-288 nga aldaw ti tawen (maika-289 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 77 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.

## Paspasamak

## Naipasngay

* 1844 – Friedrich Nietzsche, Aleman a pilosopo (pimmusay 1900)
* 1876 – Elmer Drew Merrill, Amerikano a botaniko (pimmusay 1956)

## Pimmusay

## Dagiti piesta
# Kadawyan a tawen

Ti **kadawyan a tawen** (Ingles: common year) ket maysa a makunkuna a kadawyan a kita ti kalendario a tawen. Adda daytoy ti husto a 365 nga al-aldaw ken saan a bisiesto a tawen. Ti kadawyan a tawen ket adda ti 365 nga al-aldaw ken adda met ti eksakto a 52 a lawas ken maysa pay nga aldaw, ti sumaruno a tawen ket maysa nga aldaw a naladladaw iti lawas. Iti sabali pay a panagkuna, ti kadawyan a tawen ket mangrugi ken aglabes latta iti sipud nga aldaw iti lawas. (Kaspagarigan, idi 2010, iti Enero 1 ken Disiembre 31 dagitoy dua a bulan ket nagdatengda iti aldaw a Biernes.)

* Ti 2001 ket nangrugi iti Lunes.
* Ti 2002 ket nangrugi iti Martes.
* Ti 2003 ket nangrugi iti Mierkoles.
* Ti 2005 ket nangrugi iti Sabado.
* Ti 2006 ket nangrugi iti Domingo.
* Ti 2007 ket nangrugi iti Lunes.
* Ti 2009 ket nangrugi iti Huebes.
* Ti 2010 ket nangrugi iti Biernes.
* Ti 2011 ket nangrugi iti Sabado.
* Ti 2013 ket nangrugi iti Martes.
* Ti 2014 ket nangrugi iti Mierkoles.
* Ti 2015 ket nangrugi iti Huebes.

Ti kalendario a Gregoriano, 303 iti amin kadagiti 400 a tawen ket kadawyan a tawen. Ti met kalendario a Huliano, 300 iti amin kadagiti 400 a tawen ket kadawyan a tawen. Iti kalendario a lunisolar ken ti kalendario a lunar ti kadawyan a tawen ket adda ti 354 nga aldaw.

## Dagiti nagibasaran
# Oktubre 7

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Oktubre | >> |
| Do | Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa |
|  |  |  |  | 01 | 02 | 03 |
| 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **2026** |

Ti **Oktubre 7** ti maika-280 nga aldaw ti tawen (maika-281 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 85 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.

## Paspasamak

* 2005 - Napartuat ti Wikipedia iti pagsasao nga Ilokano.

## Naipasngay

* 1885 – Niels Bohr, Danes a pisiko (pimmusay 1962)
* 1952 – Vladimir Putin, Presidente ti Rusia

## Pimmusay

* 1849 – Edgar Allan Poe, Amerikano a mannurat (naipasngay 1809)

## Dagiti piesta

## Dagiti nagibasaran