# Etiopia

| Pederal Demokratiko a Republika ti Etiopiaየኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ **ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk** |
| --- |
|
Wagayway

Eskudo

 |
| **Nailian a kanta:Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya* ("Agmartsaka nga Agpakauna, Nadungngo nga Ina Etiopia")  |
|  |
| Kapitolioken kadakkelan a siudad | Addis Ababa ﻿ / ﻿ |
| Opisial a sasao | Amariko |
| Mabigbig a rehional a sasao | Dagiti dadduma a pagsasao opisial kadagiti nudumaduma nga etnisidad ken dagiti bukodda a rehion. |
| Grupgrupo ti etniko  | * Oromo 34.5%
* Amhara 26.9%
* Somali 6.2%
* Tigray 6.1%
* Sidama 4.%
* Gurage 2.5%
* Welayta 2.3%
* Hadiya 1.7%
* Afar 1.7%
* Gamo 1.5%
* Gedeo 1.3%
* Dadduma pay 11.3%
 |
| Nagan dagiti umili | Etiope, Taga-Etiopia |
| Gobierno | Pederal a parlamentario a republika1 |
|  |
| • Presidente  | Sahle-Work Zewde |
| • Kangrunaan a Ministro  | Abiy Ahmed |
|  |
| Lehislatura | Pederal a Parlamentario a Gimong |
| • Akinngato a kamara | Kamara ti Pederasion |
| • Akinbaba a kamara | Kamara dagiti Pannakabagi dagiti Tattao |
| Panakapatakder |
|  |
| • Pagarian ti Axum  | 980 SK |
| • Imperio ti Etiopia  | 1137 |
| • Agdama a batay-linteg  | 1991 |
|  |
| Kalawa |
| • Dagup | 1,104,300 km2 (426,400 sq mi) (Maika-27) |
| • Danum (%) | 0.7 |
| Populasion |
| • Karkulo idi 2011 | 82,101,998 (Maika-14) |
| • Senso idi 2007 | 73,918,505 |
| • Densidad | 74/km2 (191.7/sq mi) (Maika-123) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2011 |
| • Dagup | $94.878-bilion |
| • Tunggal maysa a tao | $1,092 |
| GDP (nominal) | Karkulo idi 2011 |
| • Dagup | $31.256-bilion |
| • Tunggal maysa a tao | $360 |
| Gini (2011) | 33.6 kalalainganna |
| HDI (2013) |  0.435 ababa · Maika-173 |
| Kuarta | Birr (ETB) |
| Sona ti oras | UTC+3 (EAT) |
| • Kalgaw (DST) | UTC+3 (saan a mapalpaliiw) |
| Pagmanehuan | kanawan |
| Kodigo ti panagtawag | 251 |
| TLD ti internet | .et |
| 1. Babaen ti *Ti Ekonomista* manipud iti Demokrasia a Pagsurotan, ti Etiopia ket maysa a "hibrido a turay", nga addaan iti mangituray a partido a sistema nga indauloan babaen ti Etiope a Sanguanan ti Rebolusionario a Demokrata dagiti Tattao.
2. Ranggo a naibatay ti karkulo a populasion iti 2005 babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
 |

Ti **Etiopia** (Ge'ez: ኢትዮጵያ **ʾĪtyōṗṗyā**), opisial nga ammo a kas ti **Pederal Demokratiko a Republika ti Etiopia**, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Sara iti Aprika. Isu daytoy ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian idiay Áprika, nga adda ti sumurok a 82 a riwriw nga agtaeng, ken ti maikasangapulo a kadakkelan babaen ti kalawa ti lugar, a sumakop ti 1,100,000 km2. Ti Etiopia ket nabeddengan babaen ti Eritrea iti amianan, ti Djibouti ken Somalia iti daya, ti Sudan ken Abagatan a Sudan iti laud, ken Kenya iti abagatan. Ken ti kapitoliona ket adda iti Addis Ababa, isu pay daytoy ti kaaduan ti populasion a napalikmutan ti daga iti lubong.

Ti Etiopia ket maysa idi a monarkia para kadagiti kaaduan a pakasaritaanna, ken ti Etiope a dinastia ket masurotanna ti ramutna manipud iti maikadua a siglo BC. Ti Etiopia ket maysa pay kadagiti kadaanan a sitio iti rimsuaan ti nagtagitaoan a naam-ammuan dagiti sientista iti tatta nga aldawi, a nakaparnuay kadagiti kadaanan a pagsurotan iti nagtagitaoan. Mabalin nga isu daytoy ti rehion nga immuna a naggapuan dagiti *Homo sapiens* para iti ipapanda idiay Tengnga a Daya ken dagiti puntos iti labes. Kaduaanna ti Roma, Tsina ken Persia, ti Etiope nga Aksum nga Imperio ket naipanunutan idi a kas maysa kadagiti uppat a nalatak a kabilegan iti maika-3 a siglo. Idi agdama a panawen ti Karapkap para iti Áprika, ti Etiopia ket isu laeng ti Aprikano a pagilian malaksid ti Liberia a nakataginayon ti katurayanna a kas maysa a mabigbigan a nawaya a pagilian, ken maysa idi kadagiti uppat nga Aprikano a kameng iti Liga dagiti Pagilian. Kalpasan ti bassit a panawen iti Italiano a panagsakop, ti Etiopia ket nagbalin a dokumento ti linteg a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Idi dagiti dadduma a pagilian ti Aprika ket nakagun-od ti panakawayaway kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, adu kadagitoy ti immampon kadagiti maris iti wagaywaway iti Etiopia, ken ti Addis Ababa ket nagbalin a lokasion kadagiti nadumaduma nga internasional nga organisasion a naipakatengngaan ti isip para iti Áprika. Ti Etiopia ket maysa kadagiti nangibangon a kaemeng ti Di-Nailinia a Tignay, G-77 ken ti Organisasion ti Aprikano a Panagkaykaysa. Ti Addis Ababa ket isuti agdama a kuartel ti Kappon ti Aprika, ti Pan Aprikano a Kamara ti Komersio, UNECA ken ti Aprikano nga Agsagsagana a Puersa. Ti Etiopia nakakitan dagiti nadumaduma a sistema ti gobierno kalpasan ti dinastia nga indauloan babaen ni Haile Selassie ket naabak idi 1974.

Ti taga-ugma a Ge'ez a sinuratan ket nawatiwat a maus-usar idiay Etiopia. Ti Etiopiano a kalendario ket pito aginggana ti walo a tawen a likudan ti Gregorian a kalendario . Ti pagilian ket maysa nga adu ti pagsasaona ken adu ti etnikona a kagimongan kadagiti agarup a 80 a grupo, a dagiti dua a kadakkelan ket ti Oromo ken ti Amhara, a dagitoy a dua ket agsasaoda kadagiti Apro-Asiatiko. Ti kaaduan a populasionna ket Kristiano bayat a ti maysa apagkatlo ket Muslim, a dagitoy a dua a relihion ket adda ti napigsa aramutda iti pagilian. Ti adu a populasion dagiti Etiopiano a Hudio ket nagtataengda idiay Etiopia aginggana ti panawen ti 1980. Ti pagilian ket ibalayanna pay ti naikararuaan a Rastafari a tignay. Adda dagiti 9 UNESCO a Tinawtawid a Lugar ti Lubong idiay Etiopia.

Urayno isu ti kangrunaan a taudan iti kayaran Nilo, ti Etiopia ket nakapan kadagiti seriye ti panagbisin idi panawen ti 1980, a naipakaro babaen dagiti nakariro a heopolitiko ken sibil a gubgubat. Ti pagilian ket narugianen a makaungar, ken adda tattan ti kadakkelan nga ekonomia babaen ti GDP idiay Daya nga Aprika ken Tengnga nga Aprika. Ti Etiopia ket sursurotenna ti maysa a pederal a republika a sistema ti politika ken ti EPRDF ket isu ti agturturay a partido manipud idi 1991.

## Dagiti paammo

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* Beshah, Girma ken Aregay, Merid Wolde *Ti Saludsod iti Kappon dagiti Simbaan kadagiti Luso-Etiopiano a Panakibiang (1500–1632)*, Lisbon, Junta de Investigações do Ultramar ken Centro de Estudos Históricos Ultramarinos (1964).

## Adu pay a mabasa

* Zewde, Bahru (2001). *Ti Pakasaritaan ti Moderno nga Etiopia, 1855–1991* (Maika-2 nga nga ed.). Athens, OH: Unibersidad ti Ohio a Pagmalditan. ISBN 0-8214-1440-2.
* Selassie I., Haile (1999). *Ti Biagko ken Panagrangrang-ay ti Etiopia: Ti Autobiograpia ni Emperador Haile Selassie I*. Inpatarus babaen ni Edward Ullendorff. Chicago: Frontline. ISBN 0-948390-40-9.
* Henze, Paul B. (2004). *Dagiti Tuon ti Oras: Ti Pakasaritaan ti Etiopia*. Shama Books. ISBN 1-931253-28-5.
* Marcus, Harold G. (1975). *Ti Biag ken dagiti Panawen ni Menelik II: Etiopia, 1844–1913*. Oxford, U.K.: Clarendon. Naiprenta manen, Trenton, NJ: Red Sea, 1995. ISBN 1-56902-009-4.
* Marcus, Harold G. (2002). *Ti Pakasaritaan ti Etiopia* (napabaro nga nga ed.). Berkeley: Unibersidad iti California a Pagmalditan. ISBN 0-520-22479-5.
* Mockler, Anthony (1984). *Gubat ni Haile Selassie*. New York: Random House. Naimaldit manen, New York: Olive Branch, 2003. ISBN 1-902669-53-3.
* Rubenson, Sven (2003). *Ti Panagbiag ti Etiopiano a Panagwaywayas* (Maika-4 nga ed.). Hollywood, CA: Tsehai. ISBN 0-9723172-7-9.
* Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2003). *Encyclopaedia aethiopica*, Tom. 1: A-C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
* Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2005). *Encyclopaedia aethiopica*, Tom. 2: D-Ha. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
* Siegbert Uhlig, et al. (eds.) (2007). *Encyclopaedia aethiopica*, Tom. 3: He-N. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Etiopia iti Wikimedia Commons

 Pakaammo ti panagbiahe idiay Etiopia manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)