Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Unicode

|  Unicode |
| --- |
| instantia de: Codification de characteres, coded character set[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| sito web official:  |
|  |
|  |
| Commons: Unicode |

**Unicode** es un standard del industria informatic pro le representation, le tractamento e le codification de characteres de maniera consistente qui assigna un numero a cata character presente in le majoritate del systemas de scriptura. Le codification es identic in tote le computatores, le systemas de operation, le programmas e le linguas human. Le codification esseva construite pro crear un systema qui poterea facilemente monstrar tote le characteres super cata computator.

Le successo de Unicode pro unificar le collectiones de characteres ha conducite a su uso predominante e general in le internationalisation e le traduction de softwares. Le standard ha essite introducite in multe technologias recente, includente systemas de operation moderne, le XML, Java (e altere linguages de programmation), e le platteforma .NET.

Le Unicode pote esser establite per codificationes de characteres differente. Le standard de Unicode defini UTF-8, UTF-16, e UTF-32, e diverse altere codificationes es in uso. Le codificationes le plus communmente usate es UTF-8, UTF-16 e UCS-2, un predecessor de UTF-16.

Le UTF-8, le plus largemente usate per le sitos web, usa un byte pro le prime 128 punctos de codice, e usque 4 bytes pro le altere characteres. Le prime 128 punctos de codice Unicode es le characteres ASCII; alora un texto ASCII es un texto UTF-8.

## Referentias

* Sito de Unicode in anglese
	+ Que es Unicode? in interlingua
* DecodeUnicode - Unicode WIKI, 50.000 gifs
# Alphabeto phonetic international

| Alphabeto phonetic international |
| --- |
| instantia de: phonetic alphabet[\*] |
|  |
|  |
| API: ˌɪn.tɚˈnæʃ.(ə.)n(ə)l fəˈnɛt.ɪk ˈæl.fə.bɛt |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| data de creation: augusto 1888 |
| sito web official:  |
|  |
|  |
| Commons: IPA charts |

Le **alphabeto phonetic international** (**API**, vel **IPA** del anglese **International Phonetic Alphabet**  ) es un systema de notation phonetic basate sur le alphabeto latin, imaginate per le International Phonetic Association como un representation standardisate del sonos de linguas parlate. Le alphabeto phonetic international es usate per studentes e instructores de linguas extere, linguistas, therapeutas de pathologias del linguage, cantatores, actores, lexicographos, e traductores.

Le alphabeto phonetic international es designate pro representar solmente ille qualitates del linguage que es distinctive in linguas parlate: phonemas, intonation, e le separation del parolas e syllabas. Pro representar qualitates additional del linguage como frictionar le dentes, le pronunciation miscite o incorrecte de 's' e 'z', e sonos facite con un fissura del palato, un insimul extendite de symbolos appellate extensiones al API es usate.

Occasionalmente alicun symbolos es addite, removite, o modificate per le International Phonetic Association. In 2008, il ha 107 litteras distincte, 52 diacriticos, e quatro marcas prosodic in le alphabeto phonetic international.

## Vide etiam

* Appendice:Lista de classes de phonos

## Referentias
# Han (ethnia)

Population han in le mundo.
**Han** (chinese simplificate: 汉族, o 汉人; Pinyin: *hànzú* o *hànrén;* chinese traditional: 漢族 o 漢人) es le nomine del gruppo ethnic majoritari del Republica Popular de China, vel etiam del dynastia imperial de quem veni le denomination. Le han es le gruppo ethnic le plus grande del mundo per numero de individuos, e constitue circa 92 % del population chinese e 20,52 % del population mundial in toto.
# Scriptura

| Scriptura |
| --- |
| instantia de: Habilitate, hobby |
| subclasse de: communications media[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Writing |

Le **scriptura** es un methodo de representation graphic del linguage parlate.

## Vide etiam

* Scriptor
* Stilo
* Typographia
* Littera
* Syntaxe

## Referentias

Pecietta de linguistica

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.
# Restauration Meiji

Iste articulo require revision linguistic

Corrige le errores de grammatica, orthographia o stilo in le articulo. Postea, retira iste aviso.
Imperator Meiji in 1873
Le **Restauration Meiji** (明治維新, *Meiji Ishin*), referite al tempore como le **Honorable Restauration** (御一新, Goisshin), e cognoscite etiam como le **Renovation**, **Revolution**, **Regeneration** o **Reforma**, esseva un evento politic que restaurava le regula pratic del imperio in Japon in 1868 sub le Imperator Meiji. Ben que il habeva imperatores governante ante le Restauration Meiji, le eventos restaurava le capacitates practic e consolidava le systema politic sub le Imperator de Japon. Le objectivos del governamento restaurate esseva exprimite per le nove imperator in le Juramento del Carta.

Le Restauration conducente a immense cambios in le structura politic e social del Japon e se extendeva trans le fin del periodo Edo (frequentemente cognoscite como Bakumatsu) e le initio del era Meiji, durante le qual tempore Japon rapidemente industrialisava e adoptava ideas e methodos de production occidental.
# Alphabetisation

| Alphabetisation |
| --- |
| instantia de: concepto[\*], disciplina academic[\*] |
| subclasse de: Habilitate, basic study subject[\*] |
|  |
|  |
|  |
| precedite per: learning to read[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Literacy |

Le **alphabetisation** esse le capacitate de un persona que leger e scriber in alicun lingua. Le alphabetisation non esse le total del linguistica, ma il incorperi plure habilitates variate que se pote usar in le vita quotidian: le formas del litteras; le phonologia del lingua; un vocabulario basic e practic; le grammatica, specialmente le formation de phrases que pote explicar un idea; comprehension de un obra; le usage del utensiles de leger e scriber, como libros e stilos; e (frequentemente como usate hodie) un pauc cognoscientia del litteratura contemporanee e/o classic. Le alphabetisation esse un habilitate critic in societates moderne; ergo, esse un scopo primari del education pedagogic. Un persona qui habe iste habilitates basic esse appellate *litterate* - un qui habe un facilitate con litteras.

Le ration del alphabetisation esse un marca principe del disvellopamento economic de un nation. Ante le etate moderne, le alphabetasion generalmente esseva un habilitate limitate al riccos, capites religiose, e specialistas. Nonobstante, il habeva nationes qui estimava ben le alphabetisation, como grecia ancian e le imperio roman. Hodie, alphabetisation habe un rolo importante in civismo; le majoritate del constitutiones national defini le alphabetisation como un derecto human. Similarmente, le analphabetisation - le manco del habilitate de leger e scriber - esse un marca del povressa. Sin poter scriber o leger, le autoeducation esse multo penose o impossibile.

Le concepto del alphabetisation ha cambiate de etate a etate. A un vice, on esseva literate si illo sapeva scriber su nomine. Hodie, le systemas del education pedagogic considera alphabetisation que haber plure nivellos, del analphabetisation total, a analphabetisation functional (in que on sape plus que nulle ma non bastante pro esser un independente), al alphabetisation; e aun literate, se considera haber plure nivellos litterate. Finalmente, con le avantia del internet, le inseniamento e usage del lingua se cambia, e le alphabetismo se cambia con le lingua.

## Vide etiam

* Education
* Lingua
* Litteratura

## Referentias
# Pinyin

| Pinyin |
| --- |
| instantia de: romanization[\*], romanisation system[\*], ISO standard[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| initio: 1957 |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Pinyin |

**Pinyin** (*sono scriptura* in chinese mandarin) es le systema standard pro transcriber le pronunciation del chinese mandarin in litteras latin.

## Como se lege

Cata character chinese habitualmente representa un syllaba. Per exemplo "io es mexicano" se scribe con 6 characteres, i.e. con 6 syllabas (Wo3 shi4 mo4 xi1 ge1 ren2):

Le syllaba in mandarino ha duo partes, un **initial** (azur in le exemplo) e un **final** (rubie). Le verde indica le **tono** (le mandarino ha 4 tonos e un tono neutre, que non se scribe).

Le prime quadro infra monstra le partes initial e le secunde como se lege le vocales, le lecturas special de alcun partes final:

* Little Pinyin App 1.0 online (Archivate 2009-07-06 al Wayback Machine)
* New Edition Hanyu Pinyin Syllable Table (Archivate 2009-01-24 al Wayback Machine)
* Patrono:En icon Convert Chinese to Pinyin
# Morphema

| Morphema |
| --- |
|  |
| subclasse de: moneme[\*], unitate emic[\*], form[\*], morphological unit[\*] |
| parte de: lexeme[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |

In linguistica, se appella **morphema** le plus parve unitate portator de significato. Un morphema non es un necessarimente un parola, proque, a differentia del parola, illo pote o non pote remaner sol, durante que le parola, per definition, pote star sol. Le studio del morphema es appellate morphologia. Quando un morphema sta sol, illo es considerate un *radice* proque illo ha un su proprie significato (p. ex. le morphema *catto*) e quando illo depende de un altere morphema pro exprimer un idea, illo es un *affixo*, proque illo ha un function grammatical (p. es. le -s in *cattos* indica que illo es plural). Omne parola comprehende uno o plus morphemas.

## Vide etiam

* phonema
* morphologia linguistic
# Calco

| Calco |
| --- |
|  |
| subclasse de: loanword[\*], derivation[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |

In lexicologia, etymologia e linguistica historic, un **calco linguistic** es un parola o phrase prestate de un altere lingua per medio de traduction litteral, i.e. parola pro parola, o radice pro radice.

Per exemplo, le parola grattacelo es un calco que traduce litteralmente le original anglese *skyscraper*.
# Telephono

| Telephono |
| --- |
| instantia de: product[\*], product type[\*] |
| subclasse de: consumer electronics[\*], electrical appliance[\*], home appliance[\*], product[\*], telecommunications device[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Telephones |

Le **telephono** es un instrumento pro telecommunication que transmitte le voce como inviar de signales electric.

## Historia

Le paternitate del invention del telephono esseva attribuite al florentin Antonio Meucci que in le anno 1871 ha demonstrate le functionamento de su apparate que esseva nominate **telettrophono**, ma le prime apparato electric de communication a distantia esseva realisate per Innocenzo Manzetti que lo faceva in le annos 1850, ma non ha disveloppate ulteriormente le projecto. Manzetti nominate su invention, basate supra le induction electromagnetic, "télégraphe parlant".

Telephono de 1896 producite in Svedia.
Innocenzo Manzetti, como reportava numerose testimonios del epocha (jornales italian e international que scribeva del demonstration public del 10 julio 1865) , ha potite realisar un apparato electric in grado de communication a distantia utilisante le principio de induction magnetic. Le differentia es que le prime dispositive de Meucci consisteva in duo filios torquite e prendite intra le dentes. Meucci, habeva novas del jornales, scripte a Manzetti parlante de un idea similar. Manzetti moriva a 52 annos in 1877, tote su productos scientific (bussola, barometro, thermometro e le prototypo del "téléphone") ha essite cedite del uxor Maria Rosa Anzola, con le acto notarial del 7 februario 1880, a duo viagiatores american: Max Meyer, homine de business, e Horace H. Eldred que su scop essera director del telegrapho de New York.

In le 11 de junio 2002 le Congresso del Statos Unite de America ha recognoscite, historicamente, a Antonio Meucci le paternitate del telephono.

In 1860 Philipp Reis ha presentate un machina pro le transmission electronic de sonos musical con un barretta vibrante sub le influentia de un campo electromagnetic. Iste objecto non esseva comocunque in grado de transmitter le voce.

In 1871 Antonio Meucci habeva presentate un breveto provisori, de renovar annualmente al costo de 10 dollares, ma ille ha potite renovar lo solmente al fin de 1873, e non poteva permitter la cifra de 200 dollares pro le breveto definitive.

Elisha Gray ha inventate independente e ha un demonstration in le anno 1876, ma duo horas ante de presentar le requesta de breveto, Alexander Graham Bell presenta su requesta (mesmo si le projecto de illo proposition non functionava). Como resultato, in Statos Unite de America e Canada, Alexander Graham Bell esseva creditate con le invention.

Le prime implementation del telephono esseva basate sur transporto del sono trans le aria, plus tosto que transmitter signales electric generate del voce. Secundo un littera publicate in le Gazzetta di Pechino, in 968, le inventor chinese Kung-Foo-Whing inventava le thumtsein, que probabilemente transportava le voce trans tubos. Etiam in Europa in le epocha medieval, ma ante in epocha romana e in Grecia ancian, il existeva systemas similar.

## Referentias
# Confucianismo

| Confucianismo |
| --- |
| instantia de: movimento philosophic[\*], religion, Cultura |
| subclasse de: Eastern philosophy[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Confucianism |

Le **Confucianismo** (儒家; pinyin: Rújiā) es un complexe systema de credentias ethic, moral, philosophic, politic e social que lauda le moralitate e le correcte actiones, create del lectiones del philosopho Confucio e altere philosophos del era. Le confucianismo habeva un indelibile effecto al cultura de Asia. Le mores basic del Confucianismo dice que le education es importante pro le disveloppamento moral del persona pro que le stato pote esser governate per virtutes moral, e non leges coercitive.

## Referentias

Iste articulo contine material traducite ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova a en:Confucianismo, e es usate secundo le mandatos del licentia respective.
# Signo diacritic

| Signo diacritic |
| --- |
| instantia de: grapheme[\*] |
| subclasse de: character[\*], additional sign[\*], version[\*], allograph[\*], string[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Diacritics |

Un **signo diacritic** o **diacritico** (del greco διακριτικός *diacriticos,* "que distingue") es un signo placiate super (diacritico superscripte), sub (diacritico subscripte), in o a transverso (diacritico inscripte), post (diacritico adscripte), ante (diacritico prescripte) o toto circum (diacritico circumscripte) de un graphema pro:

* modificar le valor phonetic de illo;
* permitter un lectura plus precise (le diacriticos non es ergo obligatori);
* o evitar un ambiguitate inter homographos.

Il existe etiam litteras diacritic, mute e necessarimente scribite al latere del littera que illos modifica. Alcun tal litteras ha potite devenir un signo diacritic (vide Umlaut e Corona).

Como le ligaturas e le litteras supplementari inventate depost, le addition de diacriticos extende le numero de graphemas de un scriptura. In numerose casos, le littera con diacritico non es considerate como un graphema independente sed como un *allographo*, isto es un altere version scripte del littera simple. Le littera con diacritico non interveni ergo in le classification alphabetic.
# Anthologia

| Anthologia |
| --- |
| instantia de: literary form[\*], genere litterari, literature term[\*] |
| subclasse de: compilation[\*], group of works[\*], collection volume[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Anthologies |

**Etymologia:**

Ab le greco *anthos* "flor" e *legein* pro "eliger"
**Definition:**

Selection de textos literari de diverse obras o autores, sub un criterio commun. *(e.g. Anthologia de poetas anglese.)*
# Litteratura

| Litteratura |
| --- |
| instantia de: type of arts[\*], classe[\*], group of works[\*] |
| subclasse de: arte, classe[\*], obra litterari[\*] |
| parte de: language arts[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Literature |

Le **litteratura** es le arte que emplea como medio de expression un lingua. Illo es le totalitate del productiones litterari de un nation, de un epocha, o de un genere.

* Classe de scriptos que se distingue per su beltate de stilo o expression, como le poesia, le essayos o le historia, a differentia del tractos scientific o travalios cuje preoccupation se centra plus in le fundo que in le forma.
* Arte que emplea le parola como medio de expression.

## Genere litterari: subgeneres

* Lyrica o Poesia: Canto, Eulogia, Elegia, Epigramma, Epistola, Hymno, Ode, e Satyra.
* Epica o Narrativa: Epopeia, Poema epic, Cantar de gesta, Romance, Conto, e Novella.
* Dramatica o Theatro: Comedia, Drama, e Tragedia.
* Didactica: Biographia, Chronica, Essayo, e Oratoria.

## Litteratura national

* Litteratura african american
* Litteratura anglese
* Litteratura austriac
* Litteratura catalan
* Litteratura espaniol
* Litteratura francese
* Litteratura german
* Litteratura grec
* Litteratura italian
* Litteratura latin
* Litteratura latin archaic
* Litteratura latin imperial
* Litteratura mexican
* Litteratura nederlandese
* Litteratura portugese
* Litteratura russe

### Vide etiam

* Autor
	+ Autores famose
		- Miguel de Cervantes
		- Ernest Hemingway
		- Hans Christian Andersen
		- Mark Twain
* Lectura
* Libro
	+ Biblia
	+ Don Quixote
* Poesia
* Prosa

## Referentias
# Verbo

| Verbo |
| --- |
| instantia de: classe lexical |
| subclasse de: parola, content word[\*] |
| parte de: word order[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Verbs |

In grammatica, un **verbo** es un parte del discurso que (usualmente) denota un action (processo), un evento o un stato. Le verbo usualmente se cambia pro denotar plure cosas, como tempore, aspecto, modo, o voce del action; o le genere, persona, o numero del subjecto.

## Verbos interlinguistic

* Verbos in interlingua
# Particula grammatic

| Particula grammatic |
| --- |
| instantia de: classe lexical |
| subclasse de: function word[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |

In linguistica, le termino **particula** es empleate frequentemente como un artificio per nominar lo que non ha un definition stricte. In general, on intende que le particulas es parolas que tende a esser un parola sin inflexion. Illos es le parolas que non ha suffixos como illos que indica le genere grammatical, le tempore o le persona. Comocunque, le termino pote haber un definition plus large.

In alicun contextos, le significato del termino pote superponer se con notiones como "morphema", "marcator", o "adverbio". Al equal que multe conceptos linguistic, le contento precise del notion depende specificamente del lingua.

En japonese e corean, le termino **particula** es usate pro marcar substantivos conforme le caso o lor rolo (subjecto, objecto, complemento, o topico) in un phrase o proposition.

In anglese, le parolas *this* (iste) e *that* (isse) non es parolas sin inflexion, post que illos ha plural. In plus, le articulos del linguas romance es etiam inflectite con numero e genere.

In addition, si un particula es definite simplemente como un parola invariable, le interjectiones deberea esser classificate como particulas.

## Vide etiam

* Grammatica
* Particula grammatic in interlingua