Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Biochimia

Formula abbreviate de un molecula de triglycerido de lipide
**Biochimia**, interdum appellate **chimia biologic**, es le studio del processos chimic in organismos vivente, includente, ma non limitate a, materia vivente. Biochimia governa omne organismos e processos vital.
Per governar le fluxo informational per signales biochimic e le fluxo de energia chimic per metabolismo, processos biochimic es un causa necessari del complexitate incredibile de vita.
Un parte grande de biochimia studia le structuras e functiones de componentes cellular como proteinas, carbohydratos, lipidos, acidos nucleic e altere biomoleculas, ben que crescentemente processos in vice de moleculas individual es le concentration principal.
Durante le previe 40 annos, biochimia ha devenite un tal successo in explicar le processos de vita que nunc quasi omne areas del scientias vital ab botanica a medicina es occupate in recerca biochimic. Hodie le foco principal de biochimia pur es in comprender como moleculas biologic causa le processos que occurre intra cellulas vivente que ita connecte
grandemente al studio e comprender de tote organismos.

Inter le numero vaste de differente biomoleculas, multe es complexe e moleculas grande (appellate *biopolymeros*),
que es componite de similar subunitates repetente (appellate *monomeros*). Cata classe de biomolecula polymeric ha un collection differente de typos de subunitate.

Pro exemplo, un proteina es un polymer cuje subunitates es seligite ab un collection de 20 o plus amino-acidos.
Biochimia studia le proprietates chimic de importante moleculas biologic, tal como proteinas, e particularmente le chimia de reactiones catalysate per enzymas.

Le biochimia de metabolismo cellular e le systema endocrinal ha essite describeva extensivemente.
Altere areas de biochimia include le codice genetic (DNA, ARN), synthesis proteinal, membrana cellular transporto, e transduction de signales.

## Vide etiam

* Biologia molecular
* Biophysica
* Biochimista

## Referentias

Iste articulo contine material traducite ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova a en:Biochemistry, e es usate secundo le mandatos del licentia respective.

Iste articulo require revision linguistic

Corrige le errores de grammatica, orthographia o stilo in le articulo. Postea, retira iste aviso.
# Physiologia

| Physiologia |
| --- |
| instantia de: branca del biologia[\*], disciplina academic[\*], academic major[\*], methodology[\*] |
| subclasse de: biologia |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Physiology |

**Physiologia** (del grec *φύση, phusè* (natura) e *λόγος, logos* (parola, studio)) es le studio del mechanic, physic e biochimic functiones de organismos vivente.

Physiologia ha traditionalmente essite dividite a in physiologia de plantas e physiologia de animales, sed le principios de physiologia son universal, quecunque particular organismo es studiate.

Le campo de physiologia de animales extende le instrumentos e methodos de physiologia human a species de animales non-human. Physiologia de plantas etiam face se prestar ab ambe campos. Su studios son al minus assi diverse que le arbore de vita mesme. Pro iste diversitate de campos, recerca in physiologia de animales usualmente concentra pro comprender como tractos physiologic cambiava durante le historia evolutionari de animales.

Altere campos de scientific studio que ha resultate ex recerca physiologic include biochimia, biophysica, biomechanica e pharmacologia.
# Ecologia

| Ecologia |
| --- |
| instantia de: disciplina academic[\*], branca del biologia[\*], specialitate[\*], field of study (education)[\*] |
| subclasse de: ecology and evolutionary biology[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Ecology |

**Ecologia** [e-ko-lo-gía] (ab le greco pro *"studio del casa"*) es le scientia que studia le relationes inter organismos vivente e lor habitat, tanto con altere esseres vivente, assi como con le aspectos physic (climate, etc.) e, in addition, con le factores social e economic.

Tamben se studia le interventiones del esser human super le spatio e le natura.

Le ecosystema es le insimul de esseres vivente (communitate), le medio ubi
illos vive (biotopo), le factores ambiental e le relationes que se establi inter illos.

Tote le planeta poterea ser considerate como un ecosystema, ma tamben lo es un
simple gutta ab un cavo de aqua.

Un interessante ma controverse idea in studios ecologic es le theoria de Gaia.

## Referentias
# Lesbos

**Lesbos** o **Lesvos** (in grego: Λέσβος, romanizate: Lésvos [ˈlezvos]) es un insula grec situat in le nord-est del mar Egee. Illo ha un area de 1.633 km2 (631 millias quadratas) con approximatemente 400 kilometros (249 millias) de costa, lo que le face le tertie insula le plus grande de Grecia e le octave le plus grande del Mediterraneo. Illo es separate de Asia Minor per le Stretto de Mytilini. Le capital e le citate le plus grande del insula, Mytilene (Μυτιλήνη), se trova in le costa sud-est, le cui nomine se usa etiam como un apodo pro tote le insula. Lesbos es un unitate regional separate con sede in Mytilene, que etiam es le capital del region del Nord del Egeo. Le region includi le insulas de Lesbos, Chios, Ikaria, Limnos e Samos. Le population total del insula es de 83.068 habitantes. Un tertie del habitantes de Lesbos vive in le capital, durante que le resto se concentra in citates e villagios minore. Le plus grande es Plomari, Kalloni, le Villas Gera, Agiassos, Eresos e Molyvos (le anciane Mythimna).

Secundo le scriptores grec posterior, Mytilene esseva fundate in le seculo XI a.C. per le familia Penthilidae, qui arriva de Thessalia e governava le citate-stato usque un rebellion popular (590-580 a.C.) conducite per Pittacus de Mytilene terminate su governamento. De facto, le registro archeologic e linguistic pote indicar un arrivo tardive de colonos grec, ben que referentias in le archivos hittite del Etate del Bronce Tardive indica un probabile presentia grec in ille epocha. Le nomine Mytilene pare haber origine hittite. Secundo le Iliade de Homero, Lesbos faceva parte del regno de Priam, que habeva su base in Anatolia. Il ancora resta multe labor pro determinar lo que succedeva e quando. In le Medievo, illo esseva sub le dominio bizantino e postea genovese. Lesbos esseva conquistate per le Imperio Ottoman in 1462. Le ottomanos governava le insula usque le Prime Guerra Balcanic in 1912, quando illo deveniva parte del Regno de Grecia.

Le insula es ampiemente cognoscite como le locus del anciane poeta grege Sappho, de cuje association con le homosexualitate deriva su significato moderne de lesbica. Illo anque es appellite "Insula del Poetas".
# Invertebrato

| Invertebrato |
| --- |
| instantia de: grade[\*] |
| subclasse de: animal |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Invertebrates |

Un **invertebrato** es un animal que non disveloppa un columna vertebral. Le invertebratos es tote animales excepte le vertebratos. Illos es un gruppo taxonomic obsolete.

Pecietta de biologia

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.
# Cetacea

Iste articulo debe esser wikificate.

Le formato de iste articulo es incorrecte. Modifica lo secundo le formato wiki.

| *Cetacea* |
| --- |
| infraorder[\*] de Cetaceamorpha[\*] |
|  |
|

 |
| Identificatores e ligamines |
| ID NCBI: 9721 |
| ID WoRMS: 2688 |
| ID EOL: 7649 |
| ID ITIS: 180403 |
| ID MSW: 14300001 |
| ID Dyntaxa: 3000304 |
| Commons: Cetacea |

**Cetacea** esse un taxon.

## Classification

### Rango

Rango: infraordine

### Supertaxones

* classe Mammalia
* ordine Cetartiodactyla

### Subtaxones

| Parvordine | Familia | Comment |
| --- | --- | --- |
| **Archaeoceti †** |
| Pakicetidae † |  |
| Ambulocetidae † |  |
| Remingtonocetidae † |  |
| Protocetidae † |  |
| Basilosauridae † |  |
| **Mysticeti** |
| Balaenidae |  |
| Balaenopteridae |  |
| Eschrichtiidae |  |
| Neobalaenidae |  |
| **Odontoceti** |
| Delphinidae | Delfines oceanicos e orcas |
| Iniidae |  |
| Platanistidae |  |
| Phocoenidae |  |
| Physeteridae |  |
| Kogiidae |  |
| Ziphiidae |  |
| Monodontidae | Beluga e Monodon monoceros |
| Lipotidae |  |
# Scholastica

| Scholastica |
| --- |
|  |
| subclasse de: Christian philosophy[\*], schola philosophic[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Scholasticism |

Le **scholastica** es un approche particular al theologia christian, associate specialmente al Medievo, le qual emphasava le justification rational e le presentation systematic del theologia christian.

## Referentias
# Koran

| Koran |
| --- |
| instantia de: texto religiose[\*], waḥy[\*], obra litterari[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
| precedite per: Injil[\*] |
|  |
|  |
| data de creation: 631 |
|  |
|  |
| Commons: Qur'an |

Le **Koran** (del arabe القران *al-Qur'an*) es le libro sacrate del Islam.
Le musulmanes crede que illo es le verbo de Allah e que illo esseva narrate a Mahomet per le angelo Gabriel.

## Ligamines externe

* Al-Quran (Koran) online (Archivate 2009-01-29 al Wayback Machine)
* The Noble Qur'an, english translation
# Paraphylia

Reptilia (campo verde) es un gruppo paraphyletic comprendente tote le amniotas (Amniota) minus duo subgruppos: Mammalia (mammiferos) e Aves; in consequentia, Reptilia non es un clado. In contrasto, Amniota es un clado, o in altere parolas un gruppo monophyletic.
In taxonomia, un gruppo es **paraphyletic** si illo include le ancestre commun del gruppo e tote le descendentes de iste ancestre minus alicun—un o duo, typicamente—subgruppos monophyletic. On dice que le gruppo es paraphyletic *relativemente* al subgruppos excludite. Le classification del membros de un gruppo paraphyletic es denominate un **paraphylia**. Le termino es communmente usate in phylogenetica (un dominio del biologia) e alsi in linguistica.

Iste termino esseva inventate pro esser applicate a taxones multo cognoscite como Reptilia (reptiles) que, conforme a lor nomines e definitiones traditional, es paraphyletic relativemente al mammiferos e aves. Reptilia contine le ultime ancestre commun del reptiles e tote su descendentes—includente tote le reptiles existente hodie e le synapsides extincte—minus mammiferos e aves. Altere gruppos paraphyletic communmente recognoscite include le pisces, le simias e le lacertas.

Si multe subgruppos es absente del gruppo designate, on dice que illo es polyparaphyletic. Un gruppo paraphyletic non pote esser un clado (gruppo monophyletic), a saper qualcunque gruppo de species que include solmente un ancestre commun e tote su descendentes.

## Referentias

(anglese)

Iste articulo contine material traducite ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova a en:Paraphyly, e es usate secundo le mandatos del licentia respective.
# Polyphylia

Pecietta de biologia

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.

Iste articulo contine material traducite ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova a en:Monophyly, e es usate secundo le mandatos del licentia respective.
Cladogramma del primates que monstra un **monophylia** (le simianos in jalne), un **paraphylia** (le prosimianos, in cyan, includente le macula rubie), e un **polyphylia** (le primates active de nocte, le lorises e le tarseros in rubie).
Gruppos phylogenetic: Un taxon monophyletic (in jalne, le clado Sauropsida que comprende reptiles e aves) contine un ancestre commun e tote su descendentes. A taxon paraphyletic (in cyan, le reptiles) contine su plus recente ancestre commun, mais non tote le descendentes de ille. Un taxon polyphyletic (in rubie, le gruppo Haemothermia que contine tetrapodes de sanguine calide) non contine le plus recente ancestre commun de tote su membros.
Un gruppo **polyphyletic** es un collection de organismos o de altere elementos evolvente que ha essite gruppate insimul mais que non possede un ancestre commun immediate. Iste termino es sovente usate quando certe gruppos possede characteristicas commun que pare similar mais que non es le hereditage de ancestres commun; iste characteristicas es cognoscite como homoplasias, e le disveloppamento e phenomeno que es le homoplasias es cognoscite como evolution convergente. Le arrangiamento del membros de un gruppo polyphyletic es appellate un **polyphylia**.

Alternativemente, le parola polyphyletic es simplemente usate pro describer un gruppo con membros que ha multe fontes ancestral differente, independentemente del similaritate inter le characteristicas. Per exemplo, le facto que e le ancestres del mammiferos e illos del aves esseva de sanguine calide non resulta de un evolution commun. Altere gruppos polyphyletic es per exemplo le algas, le plantas photosynthetic C4 e le edentatos.

Multe biologistas intende de evitar homoplasias quando illes gruppa taxones insimul. In consequentia, gruppos discoperite como polyphyletic es frequentemente eliminate. Isto es sovente le motivation pro revisiones major del schemas de classification.

Le recercatores que se preoccupa plus del ecologia que del systemica pote considerar le gruppos polyphyletic como un sujecto de discussion legitime; illes pote, per exemplo, esser inducite a tractar le gruppo de fungo *Alternaria* como un genere valide a causa de su similaritates in activitate, mais isto non les impedi de recognoscer su polyphylia.. In recercas recente, le conceptos de monophylia, paraphylia e polyphylia ha adjutate a deducer alicun genes essential pro le barcoding ADN de diverse gruppos de specie.

## Referentias
# Bacterio

*Salmonella typhimurium* (color rubie) invade cellulas human.

| Wikipedia:Uso de taxobox**Bacteria**
Rango fossile: Archean o previe - recente |
| --- |
|  *Escherichia coli* cellulas magnificate 25000 vices |
| **Classification scientific** |
|

 |
| Dominio |
| **Bacteria** Woese *et al.* 2024 |
| Typo genere |
| *Bacillus* Cohn 1872 (Approved Lists 1980) |
| Regnos:: |
| * Bacillati
* Fusobacteriati
* Pseudomonadati
* Thermotogati
 |

Le **bacterios** es microorganismos unicellular procaryotic.
Illos forma un dominio (nomine scientific **Bacteria** greco: βακτήριον/baktérion, *baston*), un del tres in que tote le vita cellular es dividite.
Illos es visibile con le microscopio.
Cellulas bacterial non ha un nucleo e le majoritate non ha organellos con membrana circum se. Le majoritate de illos ha un pariete cellular. Illos ha ADN, e lor biochimia es basicamente le mesme que altere formas de vita. Illos son inter le plus simple e le plus ancian organismos. Illos functiona como organismos independente. *Bacteriopexia* es le immobilisation de bacterios per phagocytos.

## Referentias

Pecietta de biologia

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.
## Bibliographia

* Alcamo, I. E. 2001. *Fundamentals of microbiology.* Bostoniae: Jones and Bartlett. ISBN: 0-7637-1067-9.
* Atlas, R. M. 1995. *Principles of microbiology.* St. Louis: Mosby. ISBN: 0-8016-7790-4.
* Funke, B. R., G. J. Tortora, et C. L Case. 2004. *Microbiology: an introduction.* Ed. 8a. San Francisco: Benjamin Cummings. ISBN: 0-8053-7614-3.
* Holt, J. C., et D. H. Bergey. 1994. *Bergey's manual of determinative bacteriology.* Ed. 9a. Baltimorae: Williams & Wilkins. ISBN: 0-683-00603-7.
* Hugenholtz, P., B. M. Goebel, et N. R. Pace. 1998. "Impact of culture-independent studies on the emerging phylogenetic view of bacterial diversity." *Journal of Bacteriology* 180(18):4765–4774. PMID: 9733676. PMC 107498. Textus.
* Martinko, J. M., et M. T. Madigan. 2005. *Brock Biology of Microorganisms.* Ed. 11a. Englewood Cliffs Novae Caesareae: Prentice Hall. ISBN: 0-13-144329-1.
* Shively, Jessup M. 2006. *Complex Intracellular Structures in Prokaryotes.* Microbiology Monographs. Berolini: Springer. ISBN: 3-540-32524-7.
* Witzany, G. 2008. "Bio-Communication of Bacteria and their Evolutionary Roots in Natural Genome Editing Competences of Viruses." *Open Evolution Journal* 2:44–54. doi:10.2174/1874404400802010044.
# Protisto

| Protisto *Protista, Protista* |
| --- |
| regno de eucaryote |
|  |
|

 |
| Identificatores e ligamines |
| Commons: Protista |

**Protistos** es le gruppo paraphyletic del microorganismos eucaryote unicellular que non appartine al clados del plantas, animales o fungos. Historicamente, protistos esseva tractate como un regno biologic formalmente appellate **Protista**. Iste gruppo resta utilisate per conveniantia. Alcun autores extende le notion de Protisto al omne eucaryotes unicellular.

Information molecular ha essite usate de redefinir iste gruppo in moderne taxonomia como diverse e saepe distantemente cognate phylos. Le gruppo de protistos es nunc considerate de significar diverse phylos que non es proximemente cognate per evolution e ha differente cyclos vital, nivellos trophic, modos de locomotion, e structuras cellular. Ultra su relativemente simple nivellos de organisation, le protistos non ha multo in commun. Istes es unicellular, o istes es multicellular sin texitas specialisate, e iste simple organisation cellular distingue le protistos ab altere eucaryotes, tal como fungos, animales e plantas.

Protistos vive in quasi alicun ambiente que contine aqua liquide. Multe protistos es photosynthetic e es vital productores primari in ecosystemas, particularmente in le oceano como parte del plancton. Altere protistos, le protozoarios, tal como le Kinetoplastidios e Apicomplexos, es responsibile pro un numero de maladias seriose de humanos, tal como malaria e maladia dormente.

## Disciplina

Le studio de protistos es appellate protistologia.

## Historia

Le termino *protisto* esseva prime usate per Ernst Haeckel in 1866. Protistos esseva traditionalmente subdividite a in plure gruppos basate sur similaritates al regnos plus alte: le unicellular "animaloide" protozoones, le "plantoide" protophytos (in le major parte unicellular algas) e le "fungoide" mucores limose e mucores aquatic. Istes subdivisiones traditional, basate grandemente sur communalitates superficial, ha essite reimplaciate per classificationes basate sur phylogenetica (cognatessa evolutionari intra organismos). Tamen, plus ancian terminos es usate ancora como nomines nonformal de describer le morphologia e ecologia de protistos varie.

## Evolution

Le prime protistos cognite viveva desde 2.1 milliardos de annos in le deposito de Moulendé (en) in Gabon.

## Classification

### Supertaxones

* Eukaryota

### Subtaxones

* **Chromalveolata**
	+ Heterokontophyta
	+ Haptophyta
	+ Cryptophyta (cryptomonades)
	+ **Alveolata**
		- Dinoflagellata
		- Apicomplexa
		- Ciliophora (ciliates)
* **Excavata**
	+ Euglenozoa
	+ Percolozoa
	+ Metamonada
* **Rhizaria**
	+ phylo Radiolaria
	+ phylo Foraminifera
	+ phylo Cercozoa
* **Archaeplastida (in parte)**
	+ Rhodophyta (algas rubie)
	+ Glaucophyta (basal archaeplastidos)
* **Unikonta (in parte)**
	+ Amoebozoa
	+ Choanozoa

## Vide etiam

* Alga
* Microorganismo
* Organismo unicellular

## Referentias

Iste articulo contine material traducite ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova a en:Protist, e es usate secundo le mandatos del licentia respective.
# Acytota

| *Acytota* |
| --- |
| sin valor de Biota |
|  |
|

 |
| Identificatores e ligamines |
| ID EOL: 55072715 |
| Commons: Non-cellular life |

Acytota es un sin valor de *Biota*.

 Iste articulo pecietta ha essite generate automaticamente a base de Wikidata. Pro render le pagina modificabile, publica in modo fonte un prime version con iste linea: `{{subst:Autopagina/articulo/subclasse de biota}}` e retorna postea al modification.

---

Iste action ha essite automaticamente identificate como damnose, e per consequente es prohibite. Si tu crede que tu action esseva constructive, per favor informa un administrator de lo que tu tentava facer. Un breve description del regula anti-abuso correspondente a tu action es: Iste articulo es troppo curte. Per favor, adde alcun phrases.
# Virus

| *Virus* |
| --- |
| dominio de Biota |
|  |
|

 |
| Identificatores e ligamines |
| ID NCBI: 10239 |
| ID WoRMS: 10 |
| ID EOL: 5006 |
| Commons: Viruses |

Un **virus** es un agente submicroscopic que debe infectar cellulas vivente pro reproducer se. Viruses pote infectar organismos como animales (human includite), plantas, e bacterios, ubi illos pote causar inflammationes. Illos es responsabile de maladias viral contagiose.

Al exterior del hospite, particulas viral (appellate **viriones**) pote infectar nove individuos.

Un virus pote esser inveloppate de glycoproteinas. Le scalia que contine le genoma es appellate le **capside**.

## Componentes

Un virus completemente disveloppate consiste de acido nucleic (ADN o ARN), circumferite de un theca de proteina e lipide. Le acido nucleic del virus interfere in le mechanismos cellular del hospite pro synthetisar acido nucleic, e modifica le cellula pro producer acido nucleic viral.

## Typos

Phytoviruses (viruses de planta) es propagate per insectos e per nematodos. Zooviruses (viruses de animal) es propagate per contacto directe, per transmission respiratori, per insectos e per le communication de fluidos corporal.

## Morbos

Viruses causa multe morbos como mosaicismo in multe plantas cultivate, myxomatosis, aphtha epizootic, rheumas, influenza, morbillo e poliomyelitis.

## Vide etiam

Wikimedia Commons ha files multimedial de: *Virus*

* Virulentia
* Virologia
* Enterovirus
* Epidemia

## Referentias
# Prokaryota

Iste articulo debe esser wikificate.

Le formato de iste articulo es incorrecte. Modifica lo secundo le formato wiki.

| *Prokaryota* |
| --- |
| dominio, superregno[\*] de Biota |
|  |
|

 |
| Identificatores e ligamines |
| Commons: Procaryota |

**Prokaryota** es un ancian taxon attribuate al gruppo paraphyletic colligente le taxones non eucaryote, a saper, le microorganismos sin nucleo: Bacterios e Archeos. Hodie non es plus un taxon valide (ma le termine resta utilisate pro dicer "non-eucaryote").

## Classification

### Ancian rangos taxinomic (hodie obsolete)

* dominio
* superregno

### Taxon superior

* Biota

Pecietta de biologia

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.