Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Corsica

|  |
| --- |
| **Corsica** |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Bandiera** |  **Scuto de armas** |

 |
|  |
| Nomine native | Corsica |
| Classe | region de Francia, territorial collectivity of France with special status[\*], region cultural[\*] |
| Pais | Francia |
| Capital | Ajaccio[\*] |
| Population | 355 486 |
| Area | 8 680 km²  |
| Situate in | metropolitan France[\*] |
| Coordinatas | 42°9'0"N, 9°5'0"E |
| Linguas official | francese |
| Fuso horari | UTC+01:00, UTC+02:00[\*] |
| ISO 3166-2 | FR-20R |
| **Sito web:**  |
|  |
| **Wikimedia Commons Category** Corsica |

**Corsica** es un region de Francia. Illo es un insula montaniose. Ante le 1 de januario 2018 illo esseva dividite in duo partes: departimento Haute-Corse al nord-est et departimento Corse-du-Sud al sud-west.
# Region autonome Azores

|  |
| --- |
| **Region autonome Azores** |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Bandiera** |  **Scuto de armas** |

 |
|  |
| Nomine native | Açores |
| Classe | region autonome de Portugal[\*], integral overseas territory[\*], subregion of Portugal[\*], Region ultraperipheric del Union Europee |
| Pais | Portugal |
| Capital | Ponta Delgada[\*], Angra do Heroísmo[\*], Horta[\*] |
| Population | 236 440 |
| Area | 2 322 km²  |
| Situate in | Portugal, Açores (NUTS 2)[\*] |
| Altitude | 2 351 m  |
| Coordinatas | 38°37'26.4"N, 28°1'51.6"W |
| Fuso horari | UTC-01:00[\*], UTC±00:00 |
| Valuta | Euro |
| ISO 3166-2 | PT-20 |
| Geonames ID | 3411865 |
| **Sito web:**  |
| **Wikimedia Commons Category** Azores |

Le region autonome Azores es un region autonome de Portugal, que contine le archipelago del Azores.
# Folio

| Folio |
| --- |
| instantia de: plant structure[\*] |
| subclasse de: plant organ[\*] |
| parte de: bulb[\*], foliage[\*], arbore |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Leaves |

Le **folio** o **folia** es un organo de plantas, specialisate pro realisar le photosynthese.

## Referentias
# Alcohol

| Alcohol |
| --- |
| instantia de: classe structural de entitates chimic[\*] |
| subclasse de: organic hydroxy compound[\*], organooxygen compound[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
| parte de: alcohol binding[\*], alcohol metabolic process[\*], alcohol catabolic process[\*], alcohol biosynthetic process[\*], response to alcohol[\*], cellular response to alcohol[\*], alcohol transmembrane transporter activity[\*], alcohol O-cinnamoyltransferase activity[\*], peroxiredoxin activity[\*], beta-glucuronidase activity[\*], glycerophosphodiester phosphodiesterase activity[\*], carboxylic ester hydrolase activity[\*], 6-phospho-beta-galactosidase activity[\*], alpha-L-fucosidase activity[\*], alcohol sulfotransferase activity[\*], alpha-glucuronidase activity[\*], fusarinine-C ornithinesterase activity[\*], beta-primeverosidase activity[\*], 2-deoxyglucosidase activity[\*], thioredoxin-dependent peroxiredoxin activity[\*], alkylhydroperoxide reductase activity[\*] |
|  |
| Commons: Alcohols |
| categoria principal: Category:Alcohols |

Le gruppo hydroxyle (OH) functional in un molecula de alcohol
In chimia, un **alcohol** es alicun composito organic in le qual un gruppo functional de hydroxyle (-OH) es ligate a un atomo de carbon,
usualmente ligate a altere atomos de carbon.

Un classe importante es le simple acyclic alcoholes, le formula general pro qual es CnH2n+1OH.
De illos, ethanol (C2H5OH) es le typo de alcohol trovate in biberages alcoholic,
e in commun linguage le parola **alcohol** refere specificamente a ethanol.

Altere alcoholes es usualmente describite con un clarificante adjective, como in *alcohol isopropylic* (*propan-2-ol*) o *alcohol lignic* (*alcohol methylic*, o methanol).
Le suffixo *-ol* appare in le IUPAC nomine chimic de omne substantias ubi le gruppo hydroxylic es le gruppo functional
con le prioritate le plus alte; in substantias ubi un gruppo con prioritate plus alte es presente le prefixo *hydroxy-* apparera in le nomine de IUPAC.
Le suffixo *-ol* in nomines nonsystematic (tal como paracetamol o cholesterol) anque typicalmente indica que le substantia include un gruppo hydroxyle functional e,
assi, pote esser qualificate un alcohol. Ma multe substantias (tal como acido citric, acido lactic, e sucrosa) contine un o plus gruppo hydroxyle functional sin usar le suffixo.

## Vide etiam

* Chimia organic

## Referentias

Iste articulo contine material traducite ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova in le version 445491065 de en:Alcohol, e es usate secundo le mandatos del licentia respective.

Pecietta de chimia

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.
# Alcaloide

Un representation del molecula de caffeina, un del alcaloides le plus commun e consumite in le mundo.
Un **alcaloide** es un composito organic de origine natural que contine al minus un atomo de nitrogeno in su structura chimic e que generalmente possede proprietates basic (alcalin). Iste substantias es producite per un grande varietate de organismos, primarimente per plantas, sed etiam per bacterios, fungos, e certe animales.

## Proprietates e effectos

Le alcaloides es cognoscite pro lor forte effectos physiologic e pharmacologic in le corpore human e in altere animales. Illos frequentemente ha un sapor multo amar, lo que functiona in le natura como un mechanismo de defensa contra le herbivoros.

Ben que multe alcaloides pote esser altemente toxic o mesmo letal in grande doses, alteres es essential in le medicina moderne e traditional. Illos pote ager como:

* **Analgesicos**, per exemplo le morphina.
* **Stimulantes**, per exemplo le caffeina e le nicotina.
* **Antimalaricos**, per exemplo le quinina.
* **Antitussives**, per exemplo le codeina.

## Structura chimic e classification

Le majoritate del alcaloides presenta un structura chimic complexe que include anulos heterocyclic de nitrogeno. Illos non forma un gruppo chimic homogenee, ergo illos es generalmente classificate in familias secundo lor nucleo chimic (como indoles, quinolinas, o pyrrolidinas) o secundo lor origine biologic e le vias metabolic par le quales illos es synthetisate.

## Exemplos commun

Alicun del alcaloides le plus cognoscite include:

* Caffeina (in caffe e the)
* Nicotina (in tabaco)
* Cocaina (in le folios de coca)
* Morphina e Codeina (in le papavere somnifere)
* Quinina (in le cortice del arbore cinchona)
* Atropina (in le belladonna)

## Vide etiam

* Pharmacologia
* Chimica organic
* Toxicologia

## Referentias
# Malaria

| Malaria |
| --- |
| instantia de: endemic disease[\*], classe de maladias[\*] |
| subclasse de: parasitic protozoa infectious disease[\*], vector-borne disease[\*], maladia |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Malaria |

Le **malaria** es un maladia infectiose causate per un de quatro differente typos de parasito del genere *Plasmodium* (principalmente *P. falciparum*, ma etiam *P. vivax*, *P. ovale* e *P. malariae*). Illo es transmittite per le picadura de un mosquito (*Anopheles*) infectate o per le transfusion de sanguine ab un donor infectate. Il non ha un vaccination pro prevenir le malaria. Tamen, injectiones septimanal de 300 mg de chloroquina adjuta in le prevention. Le diagnose positive de malaria se face depois trovar un parasito de malaria in le sanguine del persona affligite. Le maladia pote causar fremitos de frigido o febre alte in un persona qui ha essite infectate. Le pluritate de casos de malaria responde ben a tractamentos con *primaquina* e *chloroquina* le quales son plus usate nunc que le vetule remedio de *quinina*. Attaccos de malaria sole recurrer intermittentemente sur un periodo de annos, si le maladia non es curate completemente.

## Vaccination

Post le vaccino RS,S (en)/AS01 (GSK), recommendate per OMS in 2021, un secunde vaccino minus costose, R21/Matrix-M (Oxford Universitate), es recommendate in 2023 pro vaccinar infantes in zonas de endemismo.

## Vide etiam

* Febre
# Deriva genetic

Iste articulo ha necessitate de referentias

Adde referentias a publicationes recognoscite pro render su contento plus verificabile.
Le **deriva genetic** es un fortia evolutive que age insimul con le selection natural cambiante le characteristicas del species in le tempore.

Como le selection, illo age super le populationes alternante le frequentia del allelos e le predominantia del characteres super le membros de un population, e cambiante le diversitate del gruppo.

Le effectos del deriva genetic es accentuate in populationes de parve dimensiones e resulta in cambios que non es necessarimente adaptive.

Il se tracta de un cambio aleatori in le frequentia del allelos de un generation a un altere.
Normalmente se da un perdita del allelos minus frequente, resultante un diminution in le diversitate genotypic del population.

Assi illo es le modification del frequentia del allelos in un population, independentemente del mutationes, selectiones, migrationes.

Le perdita o le ganio de un allelo es facite al hasardo, concretemente, cata individuo que se reproduce transmittente le medietate de su patrimonio genetic a su descendentia.

In un parve population, il es statisticamente inevitabile que certe allelos non es transmittite per alicun adulto a lor descendentia.

De plus, certe individuos non ha alicun descendentia.
Le numero de allelos (le variabilitate genetic) alora se reduce. Inter le allelos "supervivente", alicunes va a haber lor frequentia original diminuer o al contrario augmentar.

Le deriva genetic pote esser natural. Illo appare super omne in le sino de un population de parve talia, per exemplo un population isolate in un insula. Mais illo pote etiam ser causate per le homine, in un gruppo de limitate de animales que ille ha domesticate.

Le deriva genetic es un de vias de speciation del species (apparition de nove species), al minus a longe termino.
# Speciation

In biologia, **speciation** es le nomine del insimul de mechanismos per le qual nove species origina.

Pecietta de biologia

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.
# Abiogenese

| Abiogenese |
| --- |
| instantia de: scientific concept[\*] |
| subclasse de: theoria scientific[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |

**Abiogenese** [a-bio-gé-ne-se] es le theoria discreditate que le organismos pote esser generate spontaneemente al vita ab materia inanimate.

## Vide etiam

* generation spontanee
* origine del vita
# Biodiversitate

| Biodiversitate |
| --- |
| instantia de: scientific concept[\*] |
| subclasse de: biologia, diversitate[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Biodiversity |

Le **biodiversitate** es le varietate e le variabilitate del vita sur Terra. Le biodiversitate es typicamente un mesura del variationes al nivello genetic, de specie e de ecosystema. Le biodiversitate terrestre es usualmente major vicin al equator, que es le resultato del climate calide e del alte productivitate primari. Le biodiversitate non es distribuite uniformemente sur Terra, ed illo es le plus ric in le tropicos. Iste ecosystemas forestal tropical coperi minus de 10% del superficie terrestre e contine circa 90% del species del mundo. Le biodiversitate marin es usualmente plus elevate preter le costa del Pacifico occidental, ubi le temperatura del superficie del mar es plus alte, e in le banda medie-latitudinal de tote le oceanos. Il ha gradientes latitudinal in le diversitate del species. Le biodiversitate tende generalmente ad aggruppar se in punctos calide, et es augmentate in le tempore, ma il es probabile que in futuro relenta.

## Referentias

Traduction incomplete

Iste articulo es un **traduction incomplete** ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova a en:Biodiversity, e es usate secundo le mandatos del licentia respective. Nos te invita cordialmente a completar le traduction pro meliorar Wikipedia in interlingua.
# Cladistica

Pecietta de biologia

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.

**Cladistica** (del greco ancian κλάδος, *cládos*, "branca") es un methodo de classification biologic in que organismos es categorisate in gruppos ("clados") secundo lor ancestre commun plus recente. Relationes hypothetic es normalmente derivate de characteristicas hereditate commun ("synapomorphias") que pote esser trovate in le plus recente ancestre commun e non existe in gruppos e ancestres plus remote. Un particularitate essential de un "clado" es que tote le descendentes remane in lor "clado" ancestral global.

Per exemplo, si intra un quadro cladistic le terminos primates, vertebratos, bilateria o animales esseva usate, iste terminos includera humanos tamben. Le radiation evolutionari resulta in le creation de nove "subclados" per medio de bifurcation.

Le technicas e le nomenclatura de cladistica ha essite applicate a altere disciplinas. (Vide nomenclatura phylogenetic.)

Cladistica es ora le methodo de classification del organismos le plus communmente usate.

## Referentias

(anglese)

Iste articulo contine material traducite ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova a en:Cladistics, e es usate secundo le mandatos del licentia respective.
# Paleontologia

| Paleontologia |
| --- |
| instantia de: disciplina academic[\*] |
| subclasse de: field research[\*] |
| parte de: scientias del terra |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Paleontology |

Le **paleontologia** [pa-le-on-to-lo-gía] es le scientia que tracta del esseres organic disparite, a partir de lor restos fossile.

## Vide etiam

* Evolution biologic
* Megafauna
# Greco ancian

| Greco ancian |
| --- |
|  |
| Lingua extincte |
| Nomine native: | Ἀρχαία Ἑλληνική |
| instantia de: | lingua[\*], historical language[\*] |
| subclasse de: | Hellenic[\*] |
|  |
|  |
|  |
| Create per: | {{{creator}}} in {{{data}}} |
| Contexto: | {{{contexto}}} |
| Parlate in: | {{{statos}}} |
| Regiones:Parlate in: | {{{region}}} |
| Periodo: | {{{periodo}}} |
| Personas: |  |
|  |
| Scriptura: | Alphabeto grec, Linear B |
| Typologia: | {{{typologia}}} |
| Phylogenese: |

         |
| Statuto official |
| Nationes: | *nulle* |
| Regulate per: | [[]] |
| Codices de position |
| ISO 639-1 |  |
| ISO 639-2 | grc |
| ISO 639-3 | grc |
| Glottolog | anci1242 |
| LinguistList |  |
| Linguasphere |  |
| IETF ID | grc |
| SIL | {{{sil}}}  |
| SIL | {{{sil2}}} |
| Wikimedia ID | grc |
| Extracto in lingua |
| **Declaration universal del derectos del homine - Art.1** {{{extracto}}} |
| **Le Patre Nostre** {{{extracto2}}} |
| **Translitteration** {{{translitteration}}} |
|  |
|  |
| Commons: | Ancient Greek language |
| categoria principal: | Categoria:greco ancian |

**Greco ancian** o **greco antique** refere al secunde stadio in le historia del lingua grec como illo existeva in le periodos Grecia Archaic (seculo 9 aEC – seculo 6 aEC) e Grecia Classic (seculo 5 aEC – seculo 4 aEC) in Grecia. Le lingua habeva plurime dialectos, mais le grec attic, lo que le gente de Athenas parlava, se regarda le plus pure de formas.

## Galeria

* Principio del *Odyssea* de Homero

## Vide etiam

* Lingua grec

## Referentias
# Methodo scientific

| Methodo scientific |
| --- |
|  |
| subclasse de: scholarly method[\*], epistemological values[\*] |
| parte de: scientia |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Scientific method |

Le **methodo scientific** es le studio systematic, controlate, empiric e critic de propositiones hypothetic super allegate relationes inter differente phenomenos natural e es le mechanismo empleate in le scientias experimental pro validar o invalidar un theoria, per medio del experimentation o del observation.

Il ha duo pilares basic del methodo scientific. Le prime de illos es le reproducibilitate, in altere parolas, le capacitate de repeter un determinate experimento in qualcunque loco e per qualcunque persona. Iste pilar emplea pro su practica, essentialmente, le communication e le publicitate del resultatos obtenite.

Le secunde pilar es le falsificabilitate (refutabilitate). In altere parolas, que cata proposition scientific debe haber le possibilitate de esser falsificate (refutato). Isto implica que on pote designar experimentos que in le caso de dar resultatos differente al predicite negarea le hypothese que on verifica.

In le actualitate le resultatos del recerca scientific es publicate in revistas scientific specialisate post criticas o commentarios de altere expertos, correctiones ab le autores e etiam verification del experimentos per altere equipas de recerca. Al mesme tempore, il comencia a esser usual que on los publica in le rete (Internet) al mesme tempore que in le revistas scientific.

Le methodo scientific se adapta de manieras differente secundo le scientia. In geologia historic on non pote facer experimentos perque le processo es plus longe que le vita del recercator, le objecto pote esser plus grande que qualcunque laboratorio, e le processos passate es irrepetibile in conditiones identic. In loco de facer experimentos se face experientia in le principios basic, que permitte comparationes con factos actual e experimentabile.
# Organismo

| Organismo |
| --- |
|  |
| subclasse de: physical anatomical entity[\*], physical object[\*] |
| parte de: population[\*], group of living things[\*], Biota |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Organisms |

In biologia e ecologia, un **organismo** (in greco *organon* = instrumento) es un systema adaptive complexe vive de organos que influentia le unes le alteres assi que illos functiona de alcun modo como integritate stabile.

Le origine del vita in le terra e le relationes inter su lineages major es controversial. On pote distinguer duo grados principal, le procaryotes e eucaryotes. Le procaryotes se considera generalmente como representante duo dominios separate, appellate *Bacteria* e *Archaea*, que non es plus affin le un al altere que al eucaryotes. Le lacuna inter procaryotes e eucaryotes es generalmente considerate como un grande ligamine mancante in le historia evolutionari. Duo organulos eucaryotic, i.e. mitochondrio e chloroplastos, se considera generalmente como derivate ab bacterios endosymbiotic.

Le phrases *organismo multicellular* e *organismo complexe* describe omne organismo con plus de un singule cellula.

## Galleria

* Un cancere es un exemplo de un organismo

## Referentias

Pecietta de biologia

Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in interlingua.
# Taxon

| Taxon |
| --- |
| instantia de: metaclasse del prime ordine[\*], scientific concept[\*] |
| subclasse de: group or class of living things[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Taxa |

In le biologia, un **taxon** (del greco τάξις, táxis, "ordinantia") es un gruppo de organismos.

## Wikimedia

In Wikidata, 2016-01-16, ha

* 2 133 530 taxones.
* 1 510 175 taxones del regno Animalia
* 437 517 taxones con un pagina in un del cinque Wikipedia plus grandes (en,de,fr,es,it)
	+ 11 244 taxones con un pagina in cata de illos

Wikipedia in interlingua ha 3 paginas in Categoria:Taxon.

## Referentias

Wikimedia Commons ha files multimedial de: *Taxon*
# Rango taxonomic

Iste articulo debe esser wikificate.

Le formato de iste articulo es incorrecte. Modifica lo secundo le formato wiki.

Iste articulo require revision linguistic

Corrige le errores de grammatica, orthographia o stilo in le articulo. Postea, retira iste aviso.

| Rango taxonomic |
| --- |
| instantia de: third-order class[\*] |
| subclasse de: rank[\*] |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Commons: Taxonomic ranks |

**Rango taxonomic** es un concepto de classification biologic. Es un proprietate de un taxon.

## Existe taxones

* sin rango
* un rango
* multiple rangos

## Rangos basic

| Interlingua | Latino | Quantitate in Wikidata | Appendice |
| --- | --- | --- | --- |
| dominio | Dominium | 4  |  |
| regno | Regnum | 12  | Lista de taxones con rango regno |
| phylo | Phylum | 149 (esseva 178)  | Lista de taxones con rango phylo |
| classe | Classis | 574  | Lista de taxones con rango classe |
| ordine | Ordo | 2503  | Lista de taxones con rango ordine |
| familia | Familia | 14 969  |  |
| genere | Genus | 192 960  |  |
| specie | Species | 1 852 649  |  |

Traditionalmente esseva phylo pro Animalia e division pro Plantae.

## Altere rangos

Pote inserer un classificationes intermiedie indicante les con le prefixos: Sub(...), Infra(...), Super(...).

## Lista

| Rango | Quantitate | Appendice |
| --- | --- | --- |
| superdominio | 1 |  |
| dominio | 4 | Lista de taxones con rango dominio |
| subdominio |  | Lista de taxones con rango subdominio |
| regno | 12 | Lista de taxones con rango regno |
| subregno | 27 | Lista de taxones con rango subregno |
| phylo |  | Lista de taxones con rango phylo |
| subphylo |  | Lista de taxones con rango subphylo |
| superclasse |  | Lista de taxones con rango superclasse |
| classe |  | Lista de taxones con rango classe |
| subclasse |  | Lista de taxones con rango subclasse |
| magnordine |  | Lista de taxones con rango magnordine |
| superordine |  | Lista de taxones con rango superordine |
| ordine | 2810 | Lista de taxones con rango ordine |
| superfamilia |  | Lista de taxones con rango superfamilia |
| familia |  | Lista de taxones con rango familia |
| subfamilia |  |  |
| tribo |  |  |
| subtribo |  |  |
| genere |  |  |
| specie |  |  |
| subspecie |  |  |

## Referentias
# Dominio (rango taxonomic)

In le taxonomia, un **dominio** (in latino: *regio*) es le rango taxonomic le plus alte del nomenclatura.

## Biota

Pro le organismos, on utilisa un systema a tres dominios concipite per Carl Woese, un microbiologo e biophysico american. Secundo le systema de Woese, introducite in 1990, le arbore del vita consiste de tres dominios: Archaea (termino que Woese creava), Bacteria, e Eukarya. Le prime duo consiste integremente de microorganismos prokaryotic, o organismos unicellular sin nucleo. Tote le vita que ha un nucleo e organellas ligate per membranas, e tote le organismos multicellular, es includite in Eukarya (=Eukaryota).
Hodie, nos sape que le radice del Eukaryota se branca intra le Archaea, que es per consequentia paraphyletic.

## Virus

Pro le viruses, il ha 5 dominios (o *Realms* in anglese):

* Monodnaviria (en)
* Duplodnaviria (en)
* Varidnaviria (en)
* Riboviria (en)
* Ribozyviria (en)

## Lista

* Prokaryota (ex, dividito in Archaea e Bacteria)
* Eukaryota
* Archaea
* Bacteria dominio, regno

## Referentias

Traduction incomplete

Iste articulo es un **traduction incomplete** ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova in le version 782196564 de en:Domain (biology), e es usate secundo le mandatos del licentia respective. Nos te invita cordialmente a completar le traduction pro meliorar Wikipedia in interlingua.