# Քարիպեան ծով

|  |
| --- |
| **Քարիպեան ծով** (անգլերէն՝ Caribbean Sea, սպ.՝ Mar Caribe,...) |
|  |
| **դասաւորում** |  |
| **Դիրք** | Մեծ ու Փոքր Անտիլեան կղզիներու միջեւ |
|  |
| Ծանօթագրութիւն |
|  |
|  |
|  |

**Քարիպեան ծով** (անգլերէն՝ Caribbean Sea, սպ.՝ Mar Caribe, Հայթա-կրէօլեան լեզու - Lamè Karaïb, ֆրանսերէն՝ Mer des Caraïbes, հոլ.՝ Caraïbische Zee, Փափիամենթօ - Laman Karibe), Ատլանտեան ովկիանոսի ջրաւազանին պատկանող ծայրամասային
, կիսափակ ծով, արեւմուտքէն եւ հարաւէն սահմանափակուած է Կեդրոնական Ամերիկայով եւ Հարաւային Ամերիկայով, իսկ հիւսիսէն ու արեւելքէն՝ Մեծ ու Փոքր Անտիլեան կղզիներով։ Հիւսիս-արեւմուտքէն (սպ.՝ Yucatán), Եուքաթանի նեղուցով կը միանայ Մեքսիքայի ծոցին, հարաւ-արեւմուտքին արհեստական Փանամայի ջրանցքով` Խաղաղական ովկիանոսին։

Քարիպեան ծովը կը գտնուի հիւսիսային լայնութեան 9° եւ 22°, արեւմտեան երկայնութեան 89° եւ 60° միջեւ։ Ծովի ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ մօտաւորապէս 2 753 000 քմ²։ Առաւելագոյն խորութիւնը 7686 մեթր է։ Հարաւէն Քարիպեան ծովը կ'ողողէ Վենեզուելլայի, Քոլումպիայի եւ Փանամայի ափերը, արեւմուտքէն՝ Քոսթա Ռիքայի, Նիքարակուայի, Հոնտուրասի, Կուաթեմալայի, Պելիզի եւ մեքսիկական Եուքաթան թերակղզիի ափերը, հիւսիսէն՝ Քուպայի, Հայիթիի, Ժամայքայի եւ Փորթօ Ռիքօյի ափերը, արեւելքէն` Փոքր Անտիլեան կղզիներու պետութեան ափերը (Քարիպեան ծով աւազանի երկիրներու ցանկ)։

### Ծովահէնութիւն

«Ուրախ Ռոճըր» ծովահէններու դրօշ
Ծովահէնութիւնը Քարիպեան ծովին մջ սկսաւ 17-րդ դարուն, երբ ծովահէններու, աւազակներու եւ այլ յանցագործներու հաւաքատեղին դարձեր էր (սպ.՝ Isla Tortuga) Թորթուկա կղզին եւ (անգլ.՝ Port Royal) Փօրթ Ռօյըլ քաղաքը։ Մեծ Բրիտանիայի թագուհիին մօտ ծառայող առաջին կապերէն (պետութեան յատուկ լիազօրութեամբ բռնագրուած) մէկը (անգլ.՝ Sir Francis Drake) Ֆրենսիս Տրէյքն էր, որ առաւել յայտնի է 1572 թուականին սպանական Արծաթեայ կարաւանի բռնագրաւումով, որ տեղի ունեցեր է Նոմպրէ տե Տիոս նաւահանգիստի մօտ։ Անոր գործը շարունակեց Հենրի Մորկանը, որ 1671 թուականին նախաձեռնեց յայտնի արշաւը դէպի Փանամա եւ աւելի ուշ դարձաւ Ժամայքայի փոխ նահանգապետը։

Ծովահէնութիւնը ծաղկում ապրեցաւ 1700-1730 թուականներուն: Այս ժամանակաշրջանը անուանած են ծովահէնութեան ոսկեդար։ Այս ժամանակամիջոցին հեղինակութիւն ձեռք բերին Սեւ մորուքը եւ Սթիտ Պոննեթը, որոնք իրենց գործունէութիւնը կը ծաւալէին 1716-1718 թուականներուն Քարիպեան ծովին մէջ:

Խուան տե լա Քոսայի կողմէ 1500 թուականին կազմուած նոր յայտնաբերուած տարածքներու քարտէզը
Մարթին Վալձեմիւլլերի քարտէզի կտոր մը, որ կ'արտացոլէ Քարիպեան ծովու տարածաշրջանը, 1507 թուականին
Լիթոսֆերային սալերու քարտէզ։ Կեդրոնին Քարիպեան ծով սալն է։
## Կլիման

Քարիպեան ծովի եւ յարակից գօտիներու մակերեւոյթի միջին ջերմաստիճանը 2005 թուականի Օգոստոսի 25-27-ը ժամանակամիջոցին։ Քուպայէն հիւսիս-արեւմուտք կ'երեւի Քաթրինա փոթորիկը։
Քարիպեան ծովը կը գտնուի Արեւադարձային կլիմայական գօտիի մէջ, որու վրայ ազդեցութիւն կ'ունենայ շարունակ մէկ կողմ քշող հովի կամ քամիի (անգլ.՝ The trade winds or easterlies) (հոլանտերէն passaat) Փասսաթային օդափոխանակութիւնը։ Ձմռան միջին ամսական ջերմաստիճանները ծովի հարաւային ափերուն կը տատանուին +23 °C-էն մինչեւ +27 °C։ Ամռան միջին ամսական ջերմաստիճանը ամէնուր +28 °C է, իսկ ամպամածութիւնը 4-5 բալ։

## Տնտեսութիւն եւ տնտեսական նշանակութիւն

Զբօսաշրջային նաւ Քարիպեան ծովի վրայ, անգլերէն՝ Mariner of the Seas
Քարիպեան ծովի ափին (ափէն 100 քիլոմեթրի սահմաններուն) կ'ապրին աւելի քան 116 մլն մարդ, որոնց հիմնական եկամուտի աղբիւրը զբօսաշրջութիւնն է (տարածաշրջանի աշխատատեղերու 15,5 %-ը)։ Ձկնորսութեամբ կը զբաղին աւելի քան 300 հազար մարդ։ Ձկնորսութեան ծաւալները տարեկան կը կազմեն կէս միլիոն թոնէն քիչ ծովամթերք։ Հիմնական արտադրատեսակներն են Քարիպեան լանկուսթը (լատիներէն՝ Panulirus argus, ծովային խոշոր ուտելի խեցգետին), հսկայական սրամպուսը (լատիներէն՝ Lobatus gigas), թագաւորական թիւնիկը (լատիներէն՝ Scomberomorus cavalla, ձուկ), շոշափուկաւոր մանր ծովախեցգետինը, սպանական թիւնիկը (լատիներէն՝ Scomberomorus commerson), ոսկեփայլ թիւնիկը (լատիներէն՝ Coryphaena hippurus) եւ այլն։ Այստեղ կ'իրականացուի նաեւ մարգարիտի հաւաքումը։

### Նաւավարութիւն եւ առեւտուր

Տնտեսական-ռազմավարական տեսանկիւնէն Քարիպեան ծովը Ատլանտեան ովկիանոսը Փանամայի ջրանցքով Խաղաղական ովկիանոսի աւազանին միացնող կարճ ճանապարհի դեր կը կատարէ։ Քարիպեան ծովի հիմնական նաւահանգիստներն են՝ Մարաքայպօո եւ Լա Կուեյրա (Վենեզուելլա), Քարթակենա (Քոլումպիա), Լիմոն (Քոսթա Ռիքա), (սպ.՝ Santo Domingo) Սանթօ Տոմինկօ (Տոմինիքեան Հանրապետութիւն) (սպ.՝ Santo Domingo), Քոլոն (Փանամա), Սանթիակօ տե Քուպա (Քուպա) եւ այլն։

Քարիպեան տարածաշրջանի բարդ հաղորդակցութեան եւ առեւտուրի համակարգը կ'ապահովէ բարձր շրջանառութիւն, սակայն ատոր մեծ մասը բաժին կ'իյնայ այս տարածաշրջանէն դուրս պետութիւններուն։ Տարածաշրջանին մէջ առեւտուրի ապրանք եւ աղբիւր հանդիսացող վայրերը շատ չեն. Կայանայէն՝ բրինձ, Պելիզէն՝ փայտամթերք, Թրինիտաթէն եւ Քիւրասաոյէն՝ պենզին, արեւելեան կղզիներէն՝ աղ, պարարտանիւթեր, բուսական իւղեր եւ ճարպեր, ինչպէս նաեւ փոքրաթիւ արդիւնաբերական ապրանքներ։ Տարածաշրջանի արտադրութեան (պանան, շաքարաւազ, սուրճ, ռոմ, (Bauxite) պոքսիթ, նիքել եւ նաւթ) մեծ մասին կը տիրանայ ԱՄՆ-ը եւ Քանատան։

## Պատկերասրահ

* Sunrise over the south beach of Jamaica
* Los Roques Archipelago, Venezuela
* Marie Galante, Guadeloupe
* Beach of Curaçao
* Mona Island, Puerto Rico
* Palm Beach, Aruba
* Cayo Coco, Cuba
* Saint-Marc, Haiti

## Ծանօթագրութիւններ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ուիքիպահեստ նախագիծի **Քարիպեան ծով** ստորոգութեան մէջ կրնաք գտնել յաւելեալ պատկերազարդում այս նիւթի վերաբերեալ։ |