Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Փետրուար

**Փետրուար** (լատիներէն՝ Februārius mēnsis «Ֆեպրուուսի ամիս»), տարուան երկրորդ ամիսը, իր հռոմէական Febriaius անուն ստացած է լատիներէն՝ februum բառէն, որ կը նշանակէ «մաքրում» եւ կապուած է, այդ ամսուն կատարուող, հռոմէացիներու Februa մաքրագործութեան արարողութեան հետ։

Մեր թուարկութենէն 56 տարի առաջ, Յուլիոս Կեսարի հրամանով կատարուած օրացոյցի բարեփոխումէն ետք, Փետրուարը դարձաւ երկրորդ ամիսը եւ ունէր 29 օր։

Յետագային, ամիսներէն մին՝ ի պատիւ Յուլիոս Կեսարի, կոչուեցաւ Յուլիս, իսկ անոր յաջորդող Օգոստոս ամիսը՝ Օգոստոս կայսեր պատուոյն։ Բայց Օգոստոսն ունէր միայն 30 օր, իսկ Յուլիսը՝ 31։ Մէկ բան, որ կը շեշտէր Կեսարի գերազանցութիւնը՝ Օգոստոս կայսեր նկատմամբ։ Որոշուեցաւ Օգոստոս ամսուան օրերու թիւին աւելացնել մէկ օր եւ այդ օրը վերցուցին Փետրուարէն։ Այսպիսով Փետրուար ամիսը, որ կապուած էր հռոմէական չար աստուծոյ անուան հետ, մնաց 28 օր։ Միայն նահանջ տարին է, որ մէկ օրով կ'աւելնայ եւ կը դառնայ 29 օր։

Փետրուարը, ըստ հայկական տոմարին, կը համապատասխանէ «Մեհեկան» ամսուան։ Այդ ամսուն մեծ տօնախմբութիւն կը կատարուէր ի պատիւ «Միհր»ի, որ զրադաշտական աստուած էր։ Ան կը մարմնաւորէր արեգակը եւ կրակը։ Միհրի պաշտամունքը իր ժամանակին եղած է՝ հեթանոսական Հայաստանի մէջ։ Միհրին նուիրուած տաճարները կը կոչուէին մեհեան, որմէ յառաջացած է «Մեհեկան» անունը։

* Փետրուար ամսուայ Կենդանաշրջանին նշանները՝
	+ մինչեւ 18-ը՝ Ջրհոս
	+ 19-էն ետք՝ Ձուկեր

## Նշանաւոր Օրերը

Փետրուար
Կրիմանիներու ընտանիքի Ժամագիրքէն
Փետրուարեան բնապատկեր
* Փետրուար 4
	+ Անկախութեան Օր (Սրի Լանքա)
	+ Քաղցկեղի Համաշխարհային Օր
* Փետրուար 5
	+ Թագաժառանգ Մարի Արքայադստեր Ծննդեան օր (Դանիա)
	+ Քաշմիրին Հետ Համերաշխութեան Օր (Փաքիստան)
* Փետրուար 6
	+ Սամիներու Ազգային Օր (Ռուսիա, Ֆինլընտ, Նորվեկիա եւ Շուէտ)
* Փետրուար 8
	+ Արեւելեան Նօր Տարի
		- Չինական Նօր Տարի
		- Քորիական Նօր Տարի
* Փետրուար 9
	+ Սբ.Մարունի Օր (Մարոններու Եկեղեցի, Ազատ Օր Լիբանանի Մէջ)
* Փետրուար 11
	+ 112-ի Օր (Եւրոպայի Միութիւն)
* Փետրուար 12
	+ Տարուինի Օր (Միջազգային)
	+ Րատիօյի Համաշխարհային Օր
* Փետրուար 14
	+ Վալենթինի Օր
* Փետրուար 14
	+ Քանատայի Դրօշակի օր
* Փետրուար 16
	+ Լիթուանիոյ Պետականութեան Վերականգնումին Օր
* Փետրուար 17
	+ Անկախութեան Օր (Քոսովօ)
* Փետրուար 18
	+ Անկախութեան Օր (Կամպիա)
* Փետրուար 19
	+ Դրօշակի Օր (Թուրքմենստան)
	+ Մահարաշթրա (Հնդկաստան)
* Փետրուար 20
	+ Երկնային Հարիւրեակի Օր (Ուքրաինա)
* Փետրուար 21
	+ Մայրենիի Համաշխարհային Օր
* Փետրուար 23
	+ Կարմիր Բանակի Օր նախկին Խորհրդային Միութեան մէջ
		- Հայրենիքի Պաշտպանի Օր (Ռուսիա)
		- Հայրենիքի Պաշտպանի Եւ Զինուած Ուժերու Օր (Պելառուս)
* Փետրուար 24
	+ Անկախութեան օր (Էսթոնիա)
	+ Սեփանտարմազկան («Կանանց Օր», Զրադաշտականներ, Իրան)
* Փետրուար 25
	+ Քոմունիստական Բռնակալութեան Զոհերու Յիշատակի Օր (Հունկարիա)
	+ Սովեթական Բռնագրաւումին Օր (Վրաստան)
* Փետրուար 26
	+ Ազգային Օր (Քուէյթ)
* Փետրուար 27
	+ Բեւեռային Արջի Համաշխարհային Օր
	+ Մարաթիերէնի Օր (Հնդկաստան)
* Փետրուար 28
	+ Քալեվալայի Օր (Ֆինլընտ)
	+ Դերձակներու Համաշխարհային Օր
# 1993 թուական

**1993 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 93րդ տարին է

Փաուլօ Տիպալա
Մոնթէ Մելքոնեան
Շահէն Մեղրեան
Կարօ Քահքէճեան
Մհեր Ջուլհաճեան
Օտրի Հեփպըրն
Համօ Սահեան
Մհեր Մկրտչեան
Զվիատ Կամսախուրտիա
## Դէպքեր

#### Յունուար

* 26 Յունուար՝ Վացլաւ Հաւելը ընտրուեցաւ Չեխիոյ նախագահ

#### Փետրուար

* 05 Փետրուար՝ Պելճիքան դարձաւ միապետական դաշնութիւն

#### Մարտ

* 08 Մարտ՝ Լուսինը հասաւ Երկիրին ամենամօտ կէտին, ան կ'երեւի տարուան այլ լիալուսիններէն 14%-ով աւելի մեծ եւ 30%-ով աւելի պայծառ
* 12 Մարտ՝ Հնդկաստանի Մումպաի քաղաքին մէջ քանի մը ռումբերու պայթիւններէ սպաննուեցաւ 257 հոգի

#### Յունիս

* 10 Յունիս՝ Պոլսոյ մէջ կը մահանայ Շաւարշ քհնյ․ Պալըմեան

* 25 Յունիս՝ Լիթուանիոյ մեջ շրջանառութեան մեջ մտաւ ազգային լիթաս արժոյթը

#### Հոկտեմբեր

* 28 Հոկտեմբեր՝ հայկական զինուած ուժերը գրաւեցին Միջնաւան կայարանը

#### Դեկտեմբեր

* 30 Դեկտեմբեր՝ Իսրայէլը եւ Վատիկանը հաստատեցին դիւանագիտական յարաբերութիւններ

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1993 ծնունդներ

#### Յունիս

* 26 Յունիս **Արիանա Կրանտէ** Ariana Grande-Butera ամերիկացի երգչուհի եւ դերասանուհի
* 27 Յունիս **Կապրիէլա Կունցիքովա** Gabriela Gunčíková չեխ երգչուհի, երգերու հեղինակ

#### Նոյեմբեր

* 15 Նոյեմբեր **Փաուլօ Տիպալա** Paulo Bruno Dybala լեհական ծագումով արժանթինցի ֆութպոլիստ

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1993 մահեր

#### Արցախի պատերազմին զոհուած

Կարօ Քահքէճեան
մ.Յունիս 26
* 12 Յունուար **Մոնթէ Մելքոնեան** (ծն.1957, Միացեալ նահանգներ)
* 10 Փետրուար **Վաղինակ Աբրահամեան** (ծն.1965, Ստեփանակերտ)
* 17 Ապրիլ **Շահէն Մեղրեան** (ծն.1952, Կիւլիսթան)
* 26 Յունիս **Կարօ Քահքէճեան** (ծն.1962, Հալէպ)
* 23 Օգոստոս **Մհեր Ջուլհաճեան** (ծն.1967, Պէյրութ)

#### Յունուար

* 20 Յունուար **Օտրի Հեփպըրն** Audrey Hepburn (ծն.1929) բրիտանացի եւ ամերիկացի դերասանուհի

#### Մարտ

* 04 Մարտ **Վարուժան Գոճյեան** Varujan Kojian (ծն.1935, Պէյրութ) հայ ջութակահար եւ խմբավար
* 18 Մարտ **Լեւոն Ասմարեան** (ծն.1922) հայ գրականագէտ

#### Յունիս

* 10 Յունիս․ Շաւարշ Քահանայ Պալըմեան, (ծ․ 1915)․ հոգեւորական, հասարակական գործիչ, ուսումնասիրող եւ յօդուածագիր

#### Յուլիս

* 17 Յուլիս **Համօ Սահեան** (ծն.1914, Լոր գ. Սիսիանի շրջ. Հայկ.ԽՍՀ) արեւելահայ բանաստեղծ

#### Հոկտեմբեր

* 04 Հոկտեմբեր **Գէորգ Թամանեան** (ծն.1910, Սան Փեթերսպուրկ) հայ ճարտարապետ

#### Նոյեմբեր

* 20 Նոյեմբեր **Փօլ Կիրակոսեան** (ծն.1926, Երուսաղէմ) հայ գեղանկարիչ

#### Դեկտեմբեր

* 05 Դեկտեմբեր **Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան** Ardashes Der-Khachadourian (ծն.1931, Պէյթ Մերի, Լիբանան) պատմագէտ, մատենագէտ, բառարանագէտ
* 29 Դեկտեմբեր **Մհեր Մկրտչեան** (ծն.1930, Լենինական) հայ, խորհրդային դերասան
* 31 Դեկտեմբեր **Զվիատ Կամսախուրտիա** (ზვიად გამსახურდია, ծն.1939) վրացի քաղաքակն գործիչ
# 5 Փետրուար

**5 Փետրուար**, տարուան 36-րդ օրն է։

 4 Փետրուար  **5 Փետրուար**  6 Փետրուար
Յովհաննէս Ադամեան
Նէյմար
## Դէպքեր

* 1924, Պի-պի-սին կը սկսէ հեռարձակիլ ժամանակի ճշգրիտ ազդանշաններ։
* 1939, Ֆրանսիսքոյ Ֆրանքոն կը դառնայ Սպանիոյ կառավարութեան 3-րդ նախագահը։
* 1939, Այաթոլլահ Խոմէյնին Իրանը կը հռչակէ իսլամական հանրապետութիւն։

## Ծնունդներ

* 1886, Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան, հայ բժիշկ, քաղաքական գործիչ (մահ.՝ 1915)։
* 1879, Յովհաննէս Ադամեան, ճարտարագէտ, գիւտարար (մահ՝. 1932, Լենինկրատ)։
* 1922, Անթուան Քեհեայեան, հայ ուսուցիչ եւ կրթական պատասխանատու (Սըր) (մահ․՝ 2013)։
* 1992, Նէյմար, պրազիլցի ֆութպոլիստ։

## Մահեր

* 1879, Յովհաննէս Ամերիկեան, կեղծանունը՝ **Միհրդատ**։ Ռուսահայ դերասան (ծն.՝ 1843)։
* 1983, Մայիս Թ. Աւդալբեգեան, բնագրագէտ եւ գրականագէտ (ծն․՝ 1918)։

## Տօներ

* Պուրունտի՝ Միասնութեան օր։
* Փաքիստան՝ Քաշմիրին հետ համերաշխութեան օր։
* Ֆինլանտա՝ Կապոյտ Խաչով Դրօշի օր։