# Եթովպիա

| **Եթովպիա** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Եթովպիոյ դրօշ | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը ներառնէ | Ատիս Ապեպա, Աֆար, Ամհարա, Պենիշանկիւլ Կիւմիւզ նահանգ, Տիրէ Տաուա, Կամպելա (մարզ), Հարար, Օրոմիա (նահանգ), Սոմալի շրջան, South Ethiopia Regional State?, Թիկրէյ, Southwest Ethiopia Regional State?, Central Ethiopia Regional State? և Sidama Region? |
| Պետական լեզու | Ամհարերէն |
| Մայրաքաղաք | Ատիս Ապեպա |
| Օրէնսդիր մարմին | Եթովպիոյ խորհրդարան |
| Երկրի ղեկավար | Taye Atske Selassie? |
| Կառավարութեան ղեկավար | Ապիյ Ահմետ Ալի |
| Ազգաբնակչութիւն | 128 691 692 մարդ (2023) |
| Օրհներգ | March Forward, Dear Mother Ethiopia? |
| Կարգախօս | Land of origins և Gwlad y tarddu |
| Հիմնադրուած է | 21 Օգոստոս 1995 թ. |
| Արժոյթ | `եթովպական բիր?` |
| Ժամային համակարգ | UTC+3։00, East Africa Time? և Africa/Asmara? |
| Հեռաձայնային համակարգ | +251 |
| Համացանցի յղում | .et? |
| Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ | 0,498 |

**Եթովպիա**(የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) (Եթովպիոյ Դաշնային Ժողովրդավարական Հանրապետութիւն), երկիր՝ Արեւելեան Ափրիկէի մէջ, ծովային սահմաններ չունի Էրիթրէայի անջատումէն ետք՝ 24 Մայիս 1993-ին։

Ափրիկէի ամէնէն շատ բնակչութիւն ունեցող երկիրներէն մէկն է, ինչպէս նաեւ Աշխարհի հնագոյն քրիստոնէական երկիրներէն մէկը։

Երբեք չէ գաղութացուած, թէեւ ֆաշիստական Իտալիան 1936 -1941 գրաւած էր Եթովպիան։

Եթովպիա ՄԱԿ-ի առաջին անդամներէն է եւ Ափրիկեան միութեան հիմնադիր անդամը։ ԺԹ. դարու վերջին եւ Ի. դարու սկիզբին, Եթովպիոյ մէջ հայ մեծ գաղթօճախ եղած է։

Ունի 88,0 միլիոն բնակչութիւն (14 Յուլիս 2011-ի տուեալներով՝ 14-րդը աշխարհի մէջ)։ Բնակչութեան տարեկան աճը՝ 3,2 տոկոս։ Կեանքի միջին տեւողութիւնը՝ տղամարդոց պարագային՝ 53 տարեկան, կանանց պարագային՝ 58։ ՄԻԱՎով վարակուածներու թիւը՝ 2,1 տոկոս (1 միլիոն վարակակիր 2007-ի տուեալներով)։

## Անուանում

Անուանումը յառաջացած է Յունարէն *եթոս* «խանձուած, այրուած» եւ *օպս* «դէմք» բառերէն, այսինքն՝ արեւակէզ (արեւաթուխ) մարդոց երկիր։ Ժամանակին այսպէս կ'անուանէին Եգիպտոսէն հարաւ տարածուող երկիրը։

ԺԶ. դարէն սկսեալ, եւրոպացիները անուանած են *Հապէշստան*, որ փոխառութիւն է արաբերէնէն․ արաբները երկիրի բնակիչները կ'անուանէին հապէշներ (արաբ․՝ հապաշ բառէն, որ կը նշանակէ խառն կամ խառնածին)։

Ներկայիս վերականգնած է երկիրին հին անուանումը։

## Հայերը Եթովպիոյ մէջ

Եթովպիոյ հայ համայնքը կազմաւորուած է Է. դարուն, երբ արաբները նուաճելով Սուրիան, Պաղեստինն ու Եգիպտոսը, սկսած են հալածել տեղի քրիստոնեաները եւ մեծ թիւով հայեր գաղթած ու ապաստանած են մերձակայ քրիստոնեայ երկիրին մէջ:

Թեսիէ քաղաքին մօտ կառուցած է Ս. Ստեփանոս եկեղեցին։

Հայերու հիմնած բնակավայրը, Հապէշ մատենագրութեան մէջ կը յիշատակուի «Հայկական կղզի» անունով (հոս իր կրթութիւնը ստացած է Եթովպիոյ մեծ լուսաւորիչ եւ բարեփոխիչ Եվսաթէոսը)։

Համայնքին թիւը աւելցած է ԺԲ. դարուն Եգիպտոսէն եւ ԺԴ. դարու վերջին Կիլիկիայէն՝ հայկական թագաւորութեան անկումէն ետք գաղթած հայերով։

ԺԹ. դարուն Մենելիկ Բ. կայսեր գահակալութեան օրերուն, հոն ձեւաւորուած փոքրաթիւ հայկական համայնքը առաւել ընդլայնուած է:

Ի. դարուն` Օսմանեան կայսրութեան կողմէ իրականացուած ջարդերէն փրկուած եւ այս հողերուն վրայ ապաստան գտած հայերը կարեւոր դեր ունեցած են երկիրի տնտեսութեան, մշակոյթի ձեւաւորման եւ անոր ընդհանուր զարգացման գործին մէջ:

Կը նշուի, որ Հայաստանի եւ Եթովպիոյ միջեւ ամուր կապ ստեղծուած է հիմնականօրէն Ուղղափառ եկեղեցւոյ շնորհիւ. կապն ալ աւելի խորացած է դիւանագէտներու եւ առեւտրականներու շնորհիւ:

1930-ին հիմնուած է հայկական է Ս. Գէորգ եկեղեցին: Հոն սովորական օրերուն քահանայ չկայ: Այս եկեղեցին միշտ հայերու համար իբրեւ համայնքի կեդրոն ծառայած է:

Եթովպիոյ մէջ հայերու թիւը սկսած է աճիլ Ռազ Թաֆարի կայսեր գահակալութեան ժամանակաշրջանին։ Ան Երուսաղէմի հայկական եկեղեցի կատարած այցելութեան ատեն, տեսնելով 40 հայ որբ, հայոց պատրիարքէն խնդրած է թոյլ տալ ստանձնել անոնց խնամակալութիւնը:

Կայսեր ջանքերուն շնորհիւ, հետագային երեխաները երաժշտական կրթութիւն ստացած են եւ հանդէս եկած՝ կայսերական փողային նուագախումբին մէջ, զոր ղեկավարած է Եթովպիոյ ազգային օրհներգի հեղինակ Գէորգ Նալպանտեանը:

Եթովպիոյ մէջ հայկական համայնքը իր ծաղկման գագաթնակէտին հասած է 1960-ին, երբ հայերու թիւը հասած է 1200-ի:

1974-ին Ռազ Թաֆարիի գահընկէցութեան եւ ընկերվարական Եթովպիոյ ժամանակաւոր ռազմական կառավարութեան հաստատումով երկիրին մէջ սկսած են ճնշումներ գործադրուիլ, ուստի հայերու մեծ մասը սկսած է լքել Եթովպիան եւ հաստատուիլ հիմնականօրէն Եւրոպայի եւ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ:

Ներկայիս Եթովպիոյ մէջ կը բնակի 100 հայ։

## Բնակչութիւն

| Բնակչութեան 1960-2023 թուականների վիճակագրություն |
| --- |
|

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1960 | 22 151 218 մարդ |  |
| 1961 | 22 671 134 մարդ |  |
| 1962 | 23 221 344 մարդ |  |
| 1963 | 23 798 397 մարդ |  |
| 1964 | 24 396 981 մարդ |  |
| 1965 | 25 013 551 մարդ |  |
| 1966 | 25 641 137 մարդ |  |
| 1967 | 26 280 676 մարդ |  |
| 1968 | 26 945 326 մարդ |  |
| 1969 | 27 653 511 մարդ |  |
| 1970 | 28 414 999 մարդ |  |
| 1971 | 29 246 389 մարդ |  |
| 1972 | 30 135 531 մարդ |  |
| 1973 | 31 029 594 մարդ |  |
| 1974 | 31 856 458 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1975 | 32 569 908 մարդ |  |
| 1976 | 33 145 955 մարդ |  |
| 1977 | 33 615 472 մարդ |  |
| 1978 | 34 054 601 մարդ |  |
| 1979 | 34 570 544 մարդ |  |
| 1980 | 35 241 209 մարդ |  |
| 1981 | 36 094 424 մարդ |  |
| 1982 | 37 110 033 մարդ |  |
| 1983 | 38 259 330 մարդ |  |
| 1984 | 39 493 610 մարդ |  |
| 1985 | 40 777 189 մարդ |  |
| 1986 | 42 100 969 մարդ |  |
| 1987 | 43 477 401 մարդ |  |
| 1988 | 44 916 621 մարդ |  |
| 1989 | 46 435 325 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1990 | 48 042 755 մարդ |  |
| 1991 | 49 743 883 մարդ |  |
| 1992 | 51 525 658 մարդ |  |
| 1993 | 53 357 867 մարդ |  |
| 1994 | 55 199 953 մարդ |  |
| 1995 | 57 023 519 մարդ |  |
| 1996 | 58 815 116 մարդ |  |
| 1997 | 60 584 273 մարդ |  |
| 1998 | 62 353 942 մարդ |  |
| 1999 | 64 158 887 մարդ |  |
| 2000 | 66 024 199 մարդ |  |
| 2001 | 67 956 866 մարդ |  |
| 2002 | 69 948 344 մարդ |  |
| 2003 | 71 989 666 մարդ |  |
| 2004 | 74 066 147 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 2005 | 76 167 240 մարդ |  |
| 2006 | 78 290 649 մարդ |  |
| 2007 | 73 750 932 մարդ |  |
| 2008 | 82 621 190 մարդ |  |
| 2009 | 84 838 032 մարդ |  |
| 2010 | 87 095 281 մարդ |  |
| 2011 | 89 393 063 մարդ |  |
| 2012 | 91 728 849 մարդ |  |
| 2013 | 94 100 756 մարդ |  |
| 2014 | 96 958 732 մարդ |  |
| 2017 | 104 957 438 մարդ |  |
| 2021 | 120 283 026 մարդ |  |
| 2023 | 128 691 692 մարդ |  |

 |

## Պատկերասրահ

*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Ծանօթագրութիւններ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ուիքիպահեստ նախագիծի **Եթովպիա** ստորոգութեան մէջ կրնաք գտնել յաւելեալ պատկերազարդում այս նիւթի վերաբերեալ։ |