Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Canary Wharf

| Լոնտոնի տնտեսական կեդրոն |
| --- |
| Canary Wharf |
| Canary Wharf |
| Canary Wharf, նկար՝ 2020 |
| Երկիր | Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն |
| Շրջան |
Greater London, առեւտրական վարչական կեդրոն |
| Տարածութիւն |
1,500,000 քմ² |
| Բնակչութիւն | 68 700 մարդ |
| Փոստային ցուցանիշ | E14 |
|  |

**Canary Wharf** (Քանարի Ուորֆ)․ Լոնտոն, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն։ Տնտեսական յատուկ շրջան, որ կը գտնուի Լոնտոնի «Համլեց աշտարակ»ի (Tower Hamlets) «Լոնտոն Պարոուի» (London Borough) «Այսլ օֆ Տօկս» (Isle of Dogs) թաղամասին մէջ։: Մեծ Լոնտոնի վարիչ մարմինը զայն սահմանած է իբրեւ Լոնտոնի առեւուրի կեդրոնական շրջանի մաս, Կեդրոնական Լոնտոնին հետ միասին:

Լոնտոն Սիթիի եւ Ուեսթ Էնտի հետ միասին, Միացեալ Թագաւորութեան եւ աշխարհի հիմնական տնտեսական կեդրոններէն մէկն է, ուր տեղակայուած են համաշխարհային ծաւալով բազմաթիւ հսկայ ընկերութիւններու եւ դրամատուներու գլխաւոր գրասենեակները եւ բարձրայարկ շէնքեր, ինչպէս օրինակ՝ Միացեալ Թագաւորութեան երրորդ ամենաբարձր շէնքը՝ Ուան Քանատա Սքուեր (One Canada Square):

## Պատկերասրահ

* Canary Wharf․ երեք ամենաբարձր շէնքերը Cabot Square հրապարակէն նկարուած
* Pan Peninsula, Canary Wharf, Լոնտոն
* Pan Peninsula - Isle of Dogs
* Greenwich եւ Canary Wharf
* One Canada Square Tower
* Landmark Pinnacle
* Newfoundland․ 220 մ․ բարձրութիւն
* Aspen, Consort Place
* South Quay Plaza 1
* One Park Drive
* Harcourt Gardens
* The Madison (2019-ի նկար)
* 40 Bank Street Heron Quay, Լոնտոն
* Baltimore Tower, Millwall Dock
* Pan Peninsula, Լոնտոն
* One and Five Bank Street, Canary Wharf (West Face)
* Harbour Central Block C, Լոնտոն
* Dollar Bay Tower
* Canary Wharf Crossrail, իրիկունը նկարուած
* Canary Wharf, իրիկունը

## Ծանօթագրութիւններ
# Ուիմպըլտընի մրցաշարք

Վիքիփետիայէն՝ ազատ հանրագիտարանէն

| Ուիմպըլտընի մրցաշարք |
| --- |
|  |
| Պաշտօնական կայք |
| **Գտնվելու վայրը** | Ուիմպըլտըն, Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն |
| **Անցկացման վայրը** | *The All England Lawn Tennis and Croquet Club* |
| **Մակերեսը** | խոտածածկ |
| **Դրամական մրցանակ** | £31,600,000 (2017)[1] |
| Մեծ սաղաւարտ |
| * Աւստրալիայի առաջնութիւն
* Ֆրանսայի առաջնութիւն
* Ուիմպըլտընի մրցաշար
* ԱՄՆ առաջնութիւն
 |

**Ուիմպլտընի մրցաշարք** (կարճ՝ **Ուիմպլտըն**, անգլերէն՝ The Championships, Wimbledon՝ The Championships, Wimbledon), թենիսի ամէնահին եւ հեղինակաւոր մրցաշար , Մեծ սաղաւարտի 4 մրցաշարերէն մէկը։ Տարին անգամ մը կը կազմակերպուի, Յունիսի վերջաւորութեան՝ Յուլիսի սկիզբը Լոնտոնի Ուիմպլտըն արուարձանին մէջ։ Տեւողութիւնը 2 շաբաթ է։

Մեծ սաղաւարտի մրցաշարերուն միակն է , որ խաղերը տեղի կ՚ունենան բնական խոտածածկով կորտերուն։ Մրցաշարը կ՚իրականացուի 5 կարգով՝ տղամարդկանց մենախաղեր, կանանց մենախաղեր, տղամարդկանց, կանանց եւ խառն զուգախաղեր։

## Պատկերասրահ

*
*
*
*

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ

* Ուիմպըլտընի մրցաշարի պաշտոնական կայքը
* Ուիմպըլտընի եզրափակիչի մասնակիցներն ու հաղթողները Archived 2014-04-13 at the Wayback Machine.
# Չինական աւանդական բժշկութիւն

Սիանի դեղագործական բաղադրիչներու շուկային մէջ
**Չինական աւանդական բժշկութիւն** (անգլերէն՝ Traditional Chinese Medicine, TCM) ժամանակակից գիտութիւններու եւ գործնականներու համակարգ, որ սկիզբ առած է Հին Չինաստանի մէջ եւ ի յայտ եկած է մարդու կազմի գործունէութեան ուշադիր դիտարկումէն եւ այդ դիտարկումներէն յետագայ համակարգէն՝ կիրառելով տուեալ տարածաշրջանին բնորոշ յարացոյց, որ կարելի է բնութագրել որպէս գիտութիւն խորհրդանիշներու եւ թիւերու մասին։ Չինաստանի մէջ զայն կը դիտեն, որպէս գիտութիւն «կեանքի դաստիարակութիւն» գիտութեան մաս մը («յան շէն սյուե»-養生學), որու մէջ բացի բժշկութենէն կը մտնեն նաեւ հոգեբանական գործնական զանազան ձեւեր (ուշու, ցիգուն, դաո-ին եւ այլն), սննդագիտութիւնը եւ այլն։

1950-ական թուականներու կիսուն, Չինաստանի մէջ վերածնած է հնագոյն գիտութիւններու եւ գործնականներու հանդէպ հետաքրքրութիւնը: Այդ ժամանակ չինական աւանդական բժշկութիւնը վերջնականապէս դարձած է բժշկութեան այլընտրանքային տեսակ եւ կառավարութեան կողմէ սկսած է ներկայացուիլ որպէս ազգային հարստութիւն, Չինաստանի խորհրդանիշ, որպէս գիտական բնագաւառ։ 1972 թուականէն յետոյ, երբ սահմանները աւելի յստակ դարձած են, չինական աւանդական բժշկութիւնը լայնօրէն տարածուած է արեւմտեան երկիրներու մէջ։

Չինական աւանդական բժշկութիւնը կը համարուի քննադատութեան գիտական մտադրութիւն՝ հիմքեր չունենալու, զայն աւանդական բժշկութեան փոխարէն կիրառելու, հնարաւոր կողմնակի ազդեցութիւններու, կենդանիներու եւ բոյսերու՝ այդ կարգին նաեւ հազուագիւտ եւ անհետացող տեսակներու ոչնչացման պատճառով բնապահպանական սպառնալիքներու պատճառով, ինչ որ կրնայ յանգեցնել կենդանիներու օրկաններու եւ անոնց վաճառքով զբաղուող ոչ օրինաւոր շուկաներու զարգացման։

## Ծանօթագրութիւններ
# Սիան

Սիան
**Սիան** (չինարէն՝|西安||Xī'ān|Սիան), քաղաք՝ Չինաստանի Շաանսի նահանգին մէջ։ Սիանը ունի շատ հին պատմութիւն։ Հիմնուած է աւելի քան 3100 տարի առաջ։ Երկրի՝ 13 դինաստիաներու կառավարութեան ժամանակ, եղած է Չինաստանի մայրաքաղաքը։

## Քոյր քաղաքները

* Աթենք (յուն․՝ Αθήνα), Յունաստան
* Բիրմինգհեմ (անգլ.՝ Birmingham), Մեծ Բրիտանիա
* Պրազիլ (պորտ.՝ Brasilia), Պրազիլ
* Դնեպրոպետրովսկ (ուքրաներէն՝ Дніпропетровськ), Ուքրանիա
* Տորթմունտ (գերմ.՝ Dortmund), Գերմանիա
* Սպահան (պարս.՝ صفهان), Իրան
* Ճոհանսպըրկ (անգլ.՝ Johannesburg), ՀԱՀ
* Քաիթխանէ (թրքերէն՝ Kağıthane), Թուրքիա
* Քանզաս Սիթի (անգլ.՝ Kansas City), Միսսուրի, ԱՄՆ
* Գադմանտու (նեպալ.՝ काठमाडौं), Նեպալ
* Քեպեք (ֆր.՝ Ville de Québec, անգլ.՝ Quebec City), Քեպեք, Քանատա
* Քենտճու (կորեերեն՝ 경주시, 慶州市), Հարաւային Քորէա
* Գիոդո (ճապ.՝ 京都市), Ճափոն
* Գորտոբա (իսպ.՝ Córdoba), Արժանթին
* Գուսգօ (իսպ.՝ Cuzco), Բերու
* Լահոր (ուրտու՝ لاہور‎), Փաքիստան
* Նարա (ճապ.՝ 奈良市), Ճափոն
* Պօ (ֆր.՝ Pau), Ֆրանսա
* Պոմպեյ (իտալ.՝ Pompei, լատին․՝ Pompeii), Իտալիա
* Իսթանպուլ (թրքերէն՝ Istanbul), Թուրքիա
* Ֆունապասի (ճափ.՝ 船橋市), Ճափոն
* Էտինպըրկ (անգլ.՝ Edinburgh), Շոթլանտիա
* Եաշ (ռումաներեն՝ Iaşi), Ռումանիա
* Գիւմրի (հայերէն՝ Գյումրի), Հայաստան

## Ծանօթագրութիւն
# Արժոյթի Միջազգային Հիմնադրամ

**Արժոյթի Միջազգային Հիմնադրամ** (ԱՄՀ) միջազգային դրամական ու նիւթական հաստատութիւն է եւ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան մասնագիտական գործակալութիւն մը, որուն գլխաւոր գրասենեակը Ուաշինկթընի մէջ է։ Ան բաղկացած է 191 անդամ երկիրներէ, եւ իր յայտարարուած առաքելութիւնն է «աշխատիլ՝ խրախուսելու համաշխարհային դրամական համագործակցութիւնը, երաշխաւորելու նիւթական կայունութիւնը, դիւրացնելու միջազգային առեւտուրը, յառաջ մղելու բարձր զբաղուածութիւն եւ կայուն տնտեսական աճ, եւ նուազեցնելու աղքատութիւնը աշխարհի մէջ»։ ԱՄՀ-ն կը գործէ որպէս վերջին փոխատու իր անդամներուն, որոնք կ՚ապրին իրական կամ հնարաւոր վճարային կշիռի ճգնաժամեր։

Հիմնադրուած 1944 Յուլիսին Պրեթըն Ուուտծ Համագումարի ընթացքին՝ հիմնուելով Հարրի Տեքսթըր Ուայթի եւ Ճոն Մեյնարտ Քեյնսի գաղափարներուն վրայ, ԱՄՀ-ն պաշտօնապէս իր գոյութիւնը սկսաւ 1945-ին՝ 29 անդամ երկիրներով եւ միջազգային դրամական համակարգը վերակառուցելու նպատակով։ Իր առաջին երեք տասնամեակներուն, ԱՄՀ-ն հսկեց Պրեթըն Ուուտծի հաստատուն փոխարժէքային դասաւորութիւններու համակարգը։ Այս համակարգի փլուզումէն ետք 1971-ին, Հիմնադրամին դերը փոխուեցաւ վճարային կշիռի դժուարութիւններու եւ միջազգային նիւթական ճգնաժամերու կառավարման, դառնալով համաշխարայինացման դարաշրջանի առանցքային հաստատութիւն մը։

Քոթա համակարգի միջոցաւ, երկիրները գումարներ կը նուիրաբերեն, որմէ կրնան փոխ առնել եթէ վճարային կշիռի խնդիրներ ապրին. երկրի մը քոթան նաեւ կը որոշէ անոր քուէարկութեան ուժը։ Փոխերու պայմանութիւն ըլլալու համար, ԱՄՀ-ն յաճախ կը պահանջէ փոխառու երկիրներէն քաղաքական բարեփոխումներ ձեռնարկել, որոնք կոչուին կառուցուածքային յարմարացում։ Կազմակերպութիւնը նաեւ թեքնիքական օգնութիւն կը տայ եւ տնտեսական հսկողութիւն կը մատուցէ իր անդամներուն տնտեսութիւններու վրայ։

ԱՄՀ-ի փոխային պայմանները լայնօրէն քննադատուած են՝ խնայողական միջոցառումներ պարտադրելու համար, որոնք կրնան խոչընդոտել տնտեսական վերականգնումը եւ վնասել ամէնախոցելի բնակչութիւններուն։ Քննադատողները կ՚արտայայտեն որ Հիմնարկութեան քաղաքականութիւններն կը սահմանափակեն փոխառու ազգերուն տնտեսական ինքնիշխանութիւնը եւ որ անոր կառավարչական կառուցուածքը գերիշխուած է Արեւմտեան երկիրներուն կողմէ, որոնք կ՚ունենան անարժան մեծ քուէարկութեան ուժ։ Ներկայիս կառավարիչ տնօրէնն ու նախագահն է պուլկարացի տնտեսագէտ Քրիսթալինա Կեորկեաւան, որ այս պաշտօնը կը զբաղեցնէ 2019 Հոկտեմբեր 1-էն ի վեր։

## Ծանօթագրութիւններ
# Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Դրօշ

| Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Դրօշ |
| --- |
|  |
| Տեսակ | ազգային դրօշ |
| Երկիր |  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Իրաւասութեան տարածք | Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Նշան | 🇺🇸 |
| Յարաբերութիւն | 19:10? |
| Ընդունուած է | 14 Յունիս 1777 |
| Գոյներ | Old Glory Red?, ճերմակ և Old Glory Blue? |
| Պատկերուած է | հնգաթեւ աստղ, դաշտ և ազատ հատուած |

**ԱՄՆ դրօշը** Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու պետական դրօշն է։ Անիկա հաստատուած է 1776-ին՝ անկախութիւն նուաճելէն անմիջապէս ետք։

## Նկարագրութիւն

ԱՄՆ-ի դաշնակցային կառուցուածքը արտայայտուած է երկրի պետական դրօշին վրայ։ Դրօշի վերի ձախ անկիւնը պատկերուած է սպիտակ հնգաթեւ աստղերով ուղղանկիւնին, աստղերու թիւը կը համապատասխանէ դաշնութեան մէջ մտնող նահանգներու թիւին․ անիկա պարբերաբար կը փոխուի. 50-րդ աստղը դրօշի վրայ աւելցած է 1959-ին, Հաուայեան կղզիներուն նահանգի կարգավիճակ տալէն ետք։ Այդ դրօշը ուժի մէջ մտած է 4 Յուլիս 1960-ին։ Դրօշի հորիզոնական եօթ կարմիր եւ վեց սպիտակ շերտերը կը խորհրդանշեն անկախ պետութիւն ձեւաւորած բրիտանական տասներեք գաղութները (Դելաւեր, Փենսիլվանիա, Նիւ Ճըրզի, Ճորճիա, Քոնեկտիկուտ, Մասաչուսեթս, Մերիլենտ, Հարաւային Գարոլինա, Հիւսիսային Գարոլինա, Նիւ Հեմփշիր, Վիրճինիա, Նիւ Եորք, Ռոտ Այլենտ)։

Կարմիրը կը նշանակէ դիմացկունութիւն, կապոյտը՝ յամառութիւն, արդարութիւն, զգօնութիւն, սպիտակը՝ անմեղութիւն եւ մաքրութիւն։

## Դրօշի կառուցուածքը

Կառուցուածքը
Չափերու նշանակութիւններն են՝

* Լայնքը՝ A = 1,0
* Երկայնքը՝ B = 1,9
* Աստղերու տարածքի լայնքը՝ C = 0,5385 (A x 7/13, կը զբաղեցնէ եօթ շերտ)
* Աստղերու տարածքի երկայնքը՝ D = 0,76 (B × 2/5, դրօշի երկայնքի երկու հինգերորդը)
* E = F = 0,0538 (C/10, աստղերու տարածքի մէկ տասներորդը)
* G = H = 0,0633 (D/12, աստղերու տարածքի երկայնքի մէկ տասներկուերորդը)
* Աստղի տրամագիծը՝ K = 0,0616
* Շերտի լայնքը՝ L = 0,0769 (A/13, դրօշի լայնքի մէկ տասներեքերորդը)

## Աղբիւրներ

* Վ․ Պ․ Մաքսակովսկի, «Աշխարհագրութիւն», 1993, «Լոյս» հրատարակչութիւն, էջ 183

## Ծանօթագրութիւններ
# Սահմանադրութիւն

**Տարեթիւ XII-ի Սահմանադրութիւնը** - Առաջին Ֆրանսական Հանրապետութեան սահմանադրութիւնը
**Սահմանադրութիւն**, կամ **գերագոյն օրէնք**, հիմնարար սկզբունքներու կամ հաստատուած նախադէպերու ամբողջութիւնն է, որոնք կը կազմեն քաղաքական կազմակերպութեան, երկիրներու, պետութիւններու, կազմակերպութեան կամ այլ տեսակի հաստատութեան իրաւական հիմքը, եւ սովորաբար կը որոշեն թէ այդ հաստատութիւնը ինչպէս պիտի կառավարուի։

Երբ այս սկզբունքները գրի առնուած են մէկ փաստաթուղթի կամ իրաւական փաստաթղթերու շարքի մը մէջ, այդ փաստաթղթերը կրնան համարուիլ *գրաւոր սահմանադրութիւն* մը. եթէ անոնք ընդգրկուած են մէկ ընդհանրական փաստաթուղթի մը մէջ, կը համարուի *օրէնսգրքացուած սահմանադրութիւն* մը։ Միացեալ Թագաւորութեան սահմանադրութիւնը օրէնսգրքացուած չըլլալու նշանաւոր օրինակ մըն է. անիկա փոխարէնը գրուած է օրէնսդիր մարմինի բազմաթիւ հիմնարար ակտերու, դատարանի գործերու եւ պայմանագիրներու մէջ։

Սահմանադրութիւնները կը վերաբերին տարբեր մակարդակներու կազմակերպութիւններու, ինքնիշխան երկիրներէ մինչեւ ընկերութիւններ եւ անվաւեր միութիւններ։ Միջազգային կազմակերպութիւններու հիմնադրող պայմանագիրը յաճախ անոր սահմանադրութիւնն է, այն իմաստով որ անիկա կը սահմանէ թէ այդ կազմակերպութիւնը ինչպէս կազմուած է։ Պետութիւններու ներսիդին, սահմանադրութիւն մը կը սահմանէ այն սկզբունքները, որոնց վրայ պետութիւնը հիմնուած է, այն ընթացքը՝ որով օրէնքներ կը կատարուին, եւ որոնց կողմէ։ Քանի մը սահմանադրութիւններ, մանաւանդ օրէնսգրքացուած սահմանադրութիւններ, նաեւ կը գործեն որպէս պետական իշխանութեան սահմանափակիչներ, հաստատելով գիծեր՝ զորս պետութեան կառավարիչները չեն կրնար անցնիլ, ինչպիսիք են հիմնարար իրաւունքները։ Սահմանադրութիւններու փոփոխութիւնները յաճախ կը պահանջեն համաձայնութիւն կամ գերակշռութիւն։

Հնդկաստանի սահմանադրութիւնը աշխարհի ամեներկար գրաւոր սահմանադրութիւնն է, 146,385 բառերով իր անգլերէն տարբերակին մէջ, մինչդեռ Մոնաքոյի սահմանադրութիւնը ամենակարճ գրաւոր սահմանադրութիւնն է՝ 3,814 բառերով։ Սան Մարինոյի սահմանադրութիւնը կրնայ ըլլալ աշխարհի ամէնէն հին գործուն գրաւոր սահմանադրութիւնն է, որովհետեւ անոր առաջնային փաստաթղթերէն մի քանին գործողութեան մէջ են 1600էն ի վեր, մինչդեռ Միացեալ Նահանգներու սահմանադրութիւնը ամէնէն հին գործուն օրէնսգրքացուած սահմանադրութիւնն է։ 1789էն ի վեր գրաւոր սահմանադրութեան պատմական միջին կեանքը մօտաւորապէս 19 տարի է։

Նաեւ կան սահմանադրութիւններու տարատեսակներ, օրինակ ազատական սահմանադրութիւններ եւ համայնավար պետութիւններու սահմանադրութիւններ։

## Ծանօթագրութիւններ
# 1871 թուական

**1871 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 71րդ տարին

## Դէպքեր

Իտալիոյ միաւորումին ընթացքը 1829-էն մինչեւ 1871-ը
* Յունուար՝ Իտալիոյ միաւորումի (իտալ.՝ Risorgimento) աւարտը

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ

* Յունուար 8՝ Գրիգոր Աւետեան (մ.1946), երգիծական դերասան
* Յունուար 10՝ Նիկողաիոս Ադոնց (Տէր Աւետիքեան, մ.1942), պատմաբան, հայագէտ, բիւզանդագէտ
* Մարտ 8՝ Եաքոպ Քիւնցլեր (գերմաներէն՝ Jakob Künzler, մ.1949), զուիցերիացի, Հայկական Ցեղասպանութեան ականատես։
* Ապրիլ 26՝ Լեւոն Կիւրեղեան (իտալ.՝ Léon Gurekian, մ.1950), ճարտարապետ, նկարիչ
* Հոկտեմբեր 30՝ Սիմոն Երեմեան (մ.1936), հայ բնագէտ, գրող, բանասէր
* Նոյեմբեր 1՝ Ալեքսանդր Սպենդիարեան (մ.1928), երգահան
* Անյայտ օրով՝
	+ Քաղաքական գործիչներ՝
		- Հրաչ (Հայկ Թիրաքեան, մ.1915)
		- Վարդգէս (Յովհաննէս Սէրէնկիւլեան) (մ.1915)

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1871 մահեր

* Հոկտեմբեր 10՝ Խաչատուր Լազարեան (ծն.1789), մշակութային գործիչ
* Անյայտ օրով՝
	+ Յարութիւն Պ․ Խալիպեանց (ծն.1790), պետական գործիչ

## Ծանօթագրութիւններ