Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն

| **Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության դրոշ? | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը ներառնէ | Բամինգի Բանգորան?, Ստորին Կոտտո?, Haute-Kotto Prefecture?, Haut-Mbomou Prefecture?, Kémo Prefecture?, Lobaye Prefecture?, Mambéré-Kadéï?, Mbomou River?, Nana-Mambéré Prefecture?, Ombella-M'Poko Prefecture?, Ouaka Prefecture?, Ouham-Pendé Prefecture?, Vakaga Prefecture?, Nana-Grébizi Economic Prefecture?, Sangha-Mbaéré? և Բանգի? |
| Պետական լեզու | Ֆրանսերէն և Sango? |
| Մայրաքաղաք | Բանգի? |
| Օրէնսդիր մարմին | National Assembly? |
| Երկրի ղեկավար | Faustin-Archange Touadéra? |
| Կառավարութեան ղեկավար | Félix Moloua? |
| Ազգաբնակչութիւն | 5 152 421 մարդ (2023) |
| Օրհներգ | La Renaissance? |
| Կարգախօս | Unité, Dignité, Travail, Unity, Dignity, Work, Единство, достойнство, труд, Единство, достоинство, труд և Undon, Urddas a Gwaith |
| Հիմնադրուած է | 1960 թ. |
| Արժոյթ | `Կենտրոնական Աֆրիկայի Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների ֆրանկ?` |
| Ժամային համակարգ | UTC+1 և Africa/Bangui? |
| Հեռաձայնային համակարգ | +236 |
| Համացանցի յղում | .cf? |
| Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ | 0,404 |

**Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն** (ԿԱՀ) ցամաքով շրջապատուած երկիր մըն է Կեդրոնական Ափրիկէի մէջ։ Սահմանակից է Չատին հիւսիսէն, Սուտանին հիւսիսարեւելքէն, Հարաւային Սուտանին արեւելքէն, Քոնկոյի Դեմոկրատական Հանրապետութեան հարաւէն, Քոնկոյի Հանրապետութեան հարաւարեւմուտքէն, եւ Քամերունին արեւմուտքէն։ Պանկուի երկրին մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքն է, սահմանակից Քոնկոյի Դեմոկրատական Հանրապետութեան։ Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւնը կը ծածկէ շուրջ 620,000 քառակուսի քիլոմեթրի (240,000 քառակուսի մղոն) ցամաքային տարածք։ 2024-ի դրութեամբ ունի 5,357,744 բնակչութիւն, որ կը բաղկանայ շուրջ 80 ազգային խմբերէ, եւ կը գտնուի քաղաքացիական պատերազմի տեսարանին մէջ, որ կը շարունակուի 2012-էն ի վեր։ Ֆրանսական գաղութ եղած ըլլալով Ուպանկի-Շարի անունին տակ, ֆրանսերէնը պաշտօնական լեզուն է, սանկոն (նկպանտիի վրայ հիմնուած քրեօլ լեզու մը) որպէս ազգային եւ համապաշտօնական լեզու։

## Ծանօթագրութիւններ
# Արաբական Ծով

|  |
| --- |
| **Արաբական Ծով** արաբերէն՝ **بحر العرب**‎ պարս․՝ **دریای عرب** ուրտու՝ **بحیرہ عرب** հինտի՝ **अरब सागर** անգլերէն՝ Arabian Sea |
|  *{{{Նկարագրութիւն}}}*  |
|  |
| **դասաւորում** | ﻿ / ﻿ |
| **Երկիր** | Սոմալիա Ճիպութի Եմեն Օման Իրան Փաքիստան Հնդկաստան Մալտիւներ |
| **Տեղագրութիւն** | Հնդկական Ովկիանոս |
| **Ընդհանուր մակերեսը** | 3.832 հազար քմ² |
| **Ամենամեծ խորութիւնը** | 4.652 մ |
| **Թափուող գետերը** | Ինտոս |
|  |
|  |
|  |
|   |
|
Կաղապար:Տեղորոշման քարտէս |
|
Կաղապար:Տեղորոշման քարտէս |
|  |

**Արաբական ծով** (արաբերէն՝  بحر العرب‎), Հնդկական Ովկիանոսի հիւսիսային մասին մէջ գտնուող ծով։ Արեւմուտքի մէջ կը սահմանակցի Արաբական թերակղզիին, իսկ արեւելքէն՝ Հնդկական թերակղզիին։

Ընդհանուր մակերեսը՝ 3.832 հազար քմ² է։ Առաւելագոյն լայնութիւնը՝ 2.400 քմ.։ Առաւելագոյն խորութիւնը՝ 4.652 մ.։ Թափող նշանաւոր գետը՝ Ինտոսն է։ Նշանաւոր ծոցերն են՝ Ատէնի ծոցը արեւմուտքի մէջ, որ Կարմիր ծովուն կը միանայ Պապ էլ-Մանտեպի նեղուցով եւ Օմանի ծոցը՝ հիւսիս-արեւմուտքի մէջ։

Արաբական ծովու ափերուն կը գտնուին՝ Սոմալին, Ճիպութին, Եմէնը, Օմանը, Իրանը, Փաքիստանը, Հնդկաստանը եւ Մալտիւեան կղզիները։ Նշանաւոր քաղաքներն են՝ Քարաչին, Ատէնը, Մասքաթը, Մումպայը եւ այլն։

## Սահմաններու Նկարագրութիւնը

Միջազգային ջրագրական կազմակերպութիւնը հաստատած է Արաբական ծովու սահմաններու հետեւեալ նկարագրութիւնը.-

Արեւմուտքէն՝ Ատէնի ծոցի արեւելեան սահմանը։ Հիւսիսէն՝ Արաբական թերակղզիի արեւելեան կէտէն ՝ Ռաս ալ-Հատէն մինչեւ Ռաս Ճիւանի՝ Փաքիստանի ափերուն։ Հարաւէն՝ Ատտուի քորալեան կղզիէն (Մալտիւեան կղզիներ) մինչեւ Ափրիկէի արեւելեան հրուանդանը՝ Ռաս Հաֆունը։ Արեւելքէն՝ Լաքատիւի ծովու արեւմտեան սահմանը։

## Անուանումը

Արաբական ծովը եւրոպացի եւ արաբ ծովագնացներուն յայտնի եղած է տարբեր անուանումներով՝ Էրիթէրիայի ծով, Կանաչ ծով, Հնդկական ծով, Պարսկական ծով, Օսմանեան ծով։

## Պատկերասրահ

*
*
*
*

## Ծանօթագրութիւններ
# Ֆիճի

| **Ֆիճի** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ֆիջիի դրոշ? | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը ներառնէ | Կենտրոնական շրջան?, Eastern Division?, Western Division?, Northern Division? և Ռոտումա? |
| Պետական լեզու | անգլերէն, Ֆիջիերեն? և Fiji Hindi? |
| Մայրաքաղաք | Սուվա? |
| Օրէնսդիր մարմին | Parliament of Fiji? |
| Երկրի ղեկավար | Ուիլյամ Կատոնիվերե? |
| Կառավարութեան ղեկավար | Սիթիվենի Ռաբուկա? |
| Ազգաբնակչութիւն | 926 276 մարդ (2018) |
| Օրհներգ | God Bless Fiji? |
| Կարգախօս | Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui, Fear God and honour the Queen, Бой се от Бога, почитай кралицата, Where Happiness Finds You և Y Fan lle mae Hapusrwydd yn eich Canfod |
| Հիմնադրուած է | 1970 թ. |
| Արժոյթ | `Ֆիջիի դոլար?` |
| Ժամային համակարգ | UTC+12? և Pacific/Fiji? |
| Հեռաձայնային համակարգ | +679 |
| Համացանցի յղում | .fj? |
| Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ | 0,73 |
| fiji.gov.fj/Home​(անգլերէն) |

**Ֆիճի** (Ֆիճերէն՝ *Viti*, Վիդի. Ֆիճի հնդկերէն՝ फ़िजी, Ֆիճի), պաշտօնապէս՝ **Ֆիճիի Հանրապետութիւն**, երկիր մըն է, որ կը գտնուի Խաղաղական Ովկիանոսի հարաւ-արեւմուտքը: Ան կը բաղկանայ 330 կղզիներէ՝ որոնցմէ միայն 110-ի վրայ բնակչութիւն կ'ապրի, ինչպէս նաեւ աւելի քան 500 կղզեակներէ: Ֆիճի կը բնակին 909,466 մարդիկ, որոնցմէ մէկ-երրորդը կ'ապրի մայրաքաղաք Սուվայի մէջ:

Ֆիճի ք.ա. երկրորդ դարէն ի վեր բնակուած է: Եւրոպացիներ առաջին անգամ 17-րդ դարուն հասան Ֆիճի: 1871-ին Սերու Էփինեսա հրչակեց Ֆիճիի թագաւորութիւնը, սակայն 1874-ին ան կամովին հանցնեց կղզիները Պրիթանական կայսրութեան: 96 տարի ետք 1970-ին Ֆիճի ստացաւ անկախութիւն, սակայն Թագուհի Ելիզապէթ Բ մնաց երկրի կարաւարիչ եւ հրչակեց Ֆիճիի իշխանութիւնը: Հոկտեմբեր 6, 1986-ին երկու պետական հարուածներէ ետք, բանակը Ֆիճին հրչակուեց անկախ հանրապետութիւն:

## Ծանօթագրութիւններ
# Վանքուվըր

| Բնակավայր |
| --- |
| Վանքուվըր |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Դրօշակ | Զինանշան |
|  |  |

 |
|  |
| Երկիր |  Քանատա |
| Նահանգ |
Բրիտանական ԿոլումբիաԲրիտանական Կոլումբիա |
| Mayor of Vancouver? | Ken Sim? |
| Օրէնսդրական մարմին | Vancouver City Council? |
| Հիմնադրուած է՝ | 1886 |
| Տարածութիւն |
115 քմ² |
| ԲԾՄ |
2 մեթր |
| Կլիմայ | Marine west coast climate? |
| Պաշտօնական լեզու | անգլերէն |
| Բնակչութիւն | 662 248 մարդ (2021) |
| Խտութիւն |
5335 մարդ/քմ² |
| Ագլոմերացիա |
2 249 725 |
| Կը գտնուի ափին | Ֆրեյզեր?, Burrard Inlet? և English Bay? |
| Ժամային գօտի | UTC-8? և Խաղաղօվկիանոսյան ժամային գոտի? |
| Հեռախօսային ցուցանիշ | 604, 778 և 236 |
| Փոստային ցուցանիշ | V5K, V5L, V5M, V5N, V5P, V5R, V5S, V5T, V5V, V5W, V5X, V5Y, V5Z, V6A, V6B, V6C, V6E, V6G, V6H, V6J, V6K, V6L, V6M, V6N, V6P, V6R, V6S, V6T, V6Z, V7X և V7Y |
| Անուանուած է | Ջորջ Վանկուվեր? |
| Հիմնադիր | William Cornelius Van Horne? |
| Պաշտօնական կայքէջ | vancouver.ca​(անգլերէն) |
|  |

**Վանքուվըր**, (անգլերէն՝ Vancouver), քաղաք եւ նաւահանգիստ Քանատայի արեւմտեան ափին, Բրիտանական Քոլումպիա նահանգի ամէնամեծ բնակավայրը Խաղաղական ովկիանոսի ափին եւ ըստ մեծութեան՝ երկրի ութերորդ քաղաքը։

Վանքուվըրի մէջ տեղի ունեցած են 2010 թուականի Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը։

2005 թուականին քաղաքը պարգեւատրուած է «Երկիր մոլորակի ամէնալաւ քաղաք» կոչումով։ Հիմնադրուած է 1886 թուականին։

## Ստուգաբանութիւն

Քաղաքը իր անունը ստացած է Ճորճ Վանքուվըրէն (George Vancouver), որ 1792-ին հետազօտեց Պարարտ (Burrard Inlet) ծովածոցի ներքին նաւահանգիստը եւ զանազան վայրերու տուաւ բրիտանական անուններ: «Վանքուվըր» ազգանունը ինքնին յառաջացած է հոլանտական «van Coevorden» ձեւէն, որ կը նշանակէ Նետերլանտներու Քուվորտըն քաղաքէն սերած անձ: Հետազօտողին նախնիները Անգլիա եկած էին «Քուվորտընէն», որն ալ հիմք հանդիսացած է այն անուան, որ ի վերջոյ դարձաւ «Վանքուվըր»:

Տեղաբնիկ Սքուոմիշ (Squamish) ժողովուրդը, որ կը բնակի Բրիտանական Քոլոմպիոյ հարաւ-արեւմտեան շրջանին մէջ (ներառեալ այս քաղաքը), վայրը անուանած էր *K'emk'emeláy̓*, որ կը նշանակէ «շատ մը թխկիներու վայր»: Ասիկա սկզբնապէս վերոյիշեալ ժողովուրդին կողմէ բնակեցուած գիւղի մը անունն էր, ուր Էտուարտ Սթեմփի կողմէ հիմնուեցաւ սղոցարան մը՝ իբրեւ բրիտանական բնակավայրի հիմնաքարերէն մէկը, որ յետագային դարձաւ Վանքուվըրի մաս:

Մասքուիմ (Musqueam) ժողովուրդին կողմէ խօսուող *hən̓q̓əmin̓əm̓* լեզուին մէջ (Հալքոմելեմի ստորին հոսանքի բարբառը) Վանքուվըրի համար յատուկ եզրոյթ մը գոյութիւն չունի: Փոխարէնը, գոյութիւն ունէին անուններ յատուկ գիւղերու եւ բնապատկերային առանձնայատկութիւններու համար, զորս ժողովուրդը մօտէն կը ճանչնար ներկայիս Վանքուվըրի տարածքին մէջ, ի տարբերութիւն աւելի մեծ աշխարհագրական տարածքներու: Այն շրջանը, ուր ներկայիս կը գտնուի Վանքուվըրը, Սթոլօ (Stó꞉lō) ժողովուրդին կողմէ (Հալքոմելեմի վերին հոսանքի բարբառով) կը կոչուէր *Lhq’á:lets*, որ կը նշանակէ «լայն՝ յատակը կամ վերջաւորութեան»: Հալքոմելեմի կղզիի բարբառով խօսողները Վանքուվըրի շրջանը կը կոչէին *sqwx̌wam̓ush* կամ *skwóm̓esh*՝ ակնարկելով Սքուոմիշ ժողովուրդին, կամ ալ *Pankúpe7*, որ անգլերէն «Vancouver» բառին հնչիւնական տառադարձութիւնն է:

## Բնակչութիւն

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 2011 | 603 502 մարդ |  |
| 2016 | 631 486 մարդ |  |
| 2021 | 662 248 մարդ |  |

## Ծանօթագրութիւններ
# 1978 թուական

**1978 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 78րդ տարին է

Ճէյմի Քլէյթըն
## Դէպքեր

**Յուլիս**

7 Յուլիս․ Սողոմոնեան Կղզիներու անկախութիւն

#### Դեկտեմբեր

26 Դեկտեմբեր․ Փարիզէն կը մեկնարկէ Փարիզ-Տաքար առաջին մրցաշարքը։

Օմար Սի
Ամալ Քլունի
Ճէյմս Ֆրանքօ
Քարոլին Տավէրնաս
Սոֆի Շեւարտնաձէ
Ռէյչըլ ՄքԱտամս
Քաթրին Հէյկըլ
Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ
Մաքոպօ Մոճաճի
## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ

#### Յունուար

* 15 Յունուար **Ճէյմի Քլէյթըն** Jamie Clayton ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի
* 20 Յունուար **Օմար Սի** Omar Sy ֆրանսացի դերասան

#### Փետրուար

* 03 Փետրուար **Ամալ Քլունի** Amal Clooney լիբանանեան ծագումով պրիթանացի իրաւաբան եւ լրագրող

#### Մարտ

* 1 Մարտ **Տիգրան Սանոյեան** հայ թմբուկահար եւ երաժիշտ

#### Ապրիլ

* 19 Ապրիլ **Ճէյմզ Ֆրանքօ** James Edward Franco ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ, արտադրող, գրող

#### Մայիս

* 06 Մայիս **Աֆշին Ճաֆարի** Afshin պարսիկ-գերման փոփ երգիչ
* 15 Մայիս **Քարոլին Տավէրնայ** Caroline Dhavernas քանատացի դերասանուհի

#### Մարտ

##### Անստոյգ օրով

* Վազգէն Եսայեան, բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր

#### Յունիս

* 20 Յունիս **Ֆրենք Լամբարտ** Frank James Lampard, Jr. անգլիացի ֆութպոլիստ

#### Սեպտեմբեր

* 20 Սեպտեմբեր **Չառլի Ուէպըր** Charles Alan "Charlie" Weber, Jr. ամերիկացի դերասան
* 23 Սեպտեմբեր **Սոֆի Շեւարտնաձէ** სოფო შევარდნაძე Софико Паатовна Шеварднадзе վրացի ծագումով ռուս լրագրողուհի
* 26 Սեպտեմբեր **Գուրգէն Մարգարեան** (սպ.2004) հայ զինուորական

#### Նոյեմբեր

* 17 Նոյեմբեր **Ռէյչըլ ՄքԱտամս** Rachel McAdams քանատացի դերասանուհի
* 24 Նոյեմբեր **Քաթրին Հէյկլ** Katherine Marie Heigl ամերիկացի դերասանուհի

#### Անստոյգ օրով

* **Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ** Anna Astvatsaturian Turcotte, ծնած է Պաքու, ամերիկահայ գրող
* **Մաքոպօ Մոճաճի** Makobo Modjadji, (մ.2005) պալոպետու ցեղի անձրեւի թագուհի

Նշան Գրիգորեան
Հրանդ Մալոյեան
Ճոմոյ Քենեաթա
Անաստաս Միկոյեան
## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1978 մահեր

#### Մայիս

* 21 Մայիս **Նշան Գրիգորեան** Neshan Krekorian (ծն.1886, Արեւմ.Հայաստան)

#### Յունիս

* 10 Յունիս **Մարք Գրիգորեան** (ծն.1900, Նոր Նախիջեւան) հայ ճարտարապետ

#### Յուլիս

* 24 Յուլիս **Հրանդ Մալոյեան** (ծն.1896, Մուշ) զինուորական

#### Օգոստոս

* 22 Օգոստոս՝ **Ճոմոյ Քենեաթա** Jomo Kenyatta (ծն.1897), 1964-78-ներուն Քենիայի առաջին նախագահը եղած է

#### Հոկտեմբեր

* 15 Հոկտեմբեր **Կարապետ Չոպանեան** (ծն.1927, Կարծախ գ. Վրաստան) ճարտարագէտ, գիտնական

#### Մոսկուա մահացած

* 01 Ապրիլ **Ժագ Իհմալեան** Jak İhmalyan Жак Гарбисович Ихмальян (ծն.1922, Կ.Պոլիս) հայ նկարիչ
* 01 Մայիս **Արամ Խաչատրեան** Арам Ильич Хачатурян (ծն.1903, Թիֆլիս) երգահան
* 21 Հոկտեմբեր **Անաստաս Միկոյեան** Анастас Иванович Микоян (ծն.1895, Սանահին, Թիֆլիսի կուպերնիա, Ռուսիոյ կայսրութիւն) խորհրդային պետական եւ քաղաքական գործիչ

#### Անստոյգ օրով

* **Յակոբ Մնձուրի** (Տէմիրճեան, ծն.1886, Արեւմ.Հայաստան)
* **Վազգէն Եսայեան** (ծն.1908) բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր

## Ծանօթագրութիւններ