Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1893 թուական

**1893 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 93րդ տարին

## Դէպքեր

* 25 Յուլիս․ Կորնթոսի ջրանցքին պաշտօնական բացում, Յունաստան

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1893 ծնունդներ

* Սեպտեմբեր 28՝ Լեւոն Վարդանեանց (մ.1971), հայ խորհրդային երկրաբան
* Դեկտեմբեր 3՝ Հայկանուշ Դանիէլեան (մ.1958), հայ օփերային սոփրանոյ երգչուհի
* Անյայտ օրով՝
	+ Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան, Հասարակական գործիչ, յօդուածագիր, հոգեւորական
	+ Լոլա Սասունի (Հռիփսիմէ Մեծատուրեան, մ.1969, Պէյրութ), ազգային-հասարակական գործիչ
	+ Գրիգոր (Տուտի) Փափազեան (մ.1965, Ալճերիա), բժիշկ եւ հասարակական գործիչ

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1893 մահեր

* Օգոստոս 15՝ Գրիգոր Մսերեան (ծն.1846), թարգմանիչ եւ հրատարակիչ
* Հոկտեմբեր 25՝ Փիոթըր Չայքովսքի (ռուս.՝ Пётр Ильич Чайковский, ծն.1840), ռուս երաժշտահան
* Անյայտ օրով՝
	+ Արաբօ (Առաքել Մխիթարեան, ծն.1863), ազգային-ազատագրական գործիչ
	+ Ալի Մուպարաք (ծն.1823), արաբ գրող եւ թարգմանիչ

## Ծանօթագրութիւններ
# 1905 թուական

**1905 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու հինգերորդ տարին է

## Դէպքեր

* 11 Մայիս․ Թիֆլիսի մէջ Դրօն կ՛ահաբեկէ Նակաշիձէ հայատեաց կառավարիչը

## Ծնունդներ

* Յունուար 9՝ Սողոմոն Տարօնցի (Մովսէսեան, մ.1971, Երեւան), բանաստեղծ, արձակագիր
* Մարտ 12՝ Թաքաշի Շիմուրա (ճափ.՝ 志村 喬, մ.1982), ճափոնցի դերասան
* Մայիս 3՝ Հայրիկ Մուրատեան (մ.1999, Երեւան), հայ երգիչ-բանահաւաք, ագագրագէտ
* Մայիս 15՝ Ակոբ Ակոբով (մ.1983), քանդակագործ
* Մայիս 25՝ Համբարձում Պէրպէրեան , երգահան եւ խմբավար
* Յուլիս 9՝ Տակ Համարխեոլտ (շուէտ.՝ Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld, մ.1961), շուէտացի քաղաքական գործիչ
* Օգոստոս 8՝ Վախթանգ Անանեան (մ.1980), գրող
* Սեպտեմբեր 15՝ Վարդան Աճեմեան (մ.1977), թատերական գործիչ
* Նոյեմբեր 12՝ Էտուարտ Ութուճեան (ֆրանսերէն՝ Édouard Utudjian, մ.1975), ֆրանսահայ քաղաքաշինարար
* Դեկտեմբեր 18՝ Յարութիւն (Արիէլ) Աճէմեան (անգլերէն՝ Ariel Pascale Agemian, մ.1963), նկարիչ
* Դեկտեմբեր 24՝ Հաուըրտ Ռոպարտ Հիւզ (անգլերէն՝ Howard Robard Hughes Jr., մ.1976), ամերիկացի տնտեսագէտ, ֆիլմի արտադրիչ եւ ֆիլմի բեմադրիչ
* Անստոյգ ամսաթիւով՝
	+ լիբանանահայ մշակոյթի գործիչներ՝
		- Վահէ Սէթեան (մ.1995)
		- Սիսակ Վարժապետեան (մ.1982)
	+ Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան (անգլերէն՝ Leon Surmelian, մ.1995), ամերիկահայ գրող, բանասէր
	+ Օննիկ Զաքարեան (մ.1980), կրթական մշակ

## Մահեր

* Մարտ 17՝ Քրիստափոր Միքայէլեան (ծն.1859), հասարակական-քաղաքական գործիչ
* Մարտ 27՝ Հերանուշ Արշակեան (ծն.1887), գրագիտուհի
* Հոկտեմբեր 10՝ Արշակ Ագապեան (ծն.1860), գրող
* Դեկտեմբեր 29՝ Չարլզ Եորքս (անգլերէն՝ Charles Tyson Yerkes, ծն.1837), ամերիկացի գործարար

## Ծանօթագրութիւններ
# 1908 թուական

**1908 թուական**, նահանջ տարի, 20րդ դարու ութերորդ տարին է

## Դէպքեր

### Անստոյգ թուականով՝

* Կը յայտնաբերուի 659 Նեսթոր աստղակերպը
* Կը յայտնաբերուի Ֆեսթոսին մէջ ՖԵսթոս սկաւառակը (Ք․Ա․1950-1400)

##### Յուլիս

* 3 Յուլիս․ կը յայտնաբերուի Ֆեսթոս սկաւառակը

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ

* Ապրիլ 15՝ Ֆրետերիք Ֆէյտի (ֆրանսերէն՝ Frédéric-Armand Feydit, մ.1991), ֆրանսահայ հայագէտ
* Օգոստոս 31՝ Ուիլիըմ Սարոյեան (անգլերէն՝ William Saroyan, մ.1981), ամերիկահայ գրող, թատերագիր եւ բանաստեղծ
* Սեպտեմբեր 17՝ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան (մ.1973), հայ ճարտարապետ
* Սեպտեմբեր 18՝ Վիքթոր Համբարձումեան (մ.1996), աստղագէտ եւ աստղաբնագէտ
* Հոկտեմբեր 3՝ Վազգէն Ա. (մ.1994), ամենայն Հայոց 130րդ կաթողիկոս
* Դեկտեմբեր 22՝ Վահէ Վահեան (Սարգիս Աբդալեան, մ.1998), գրող, բանաստեղծ եւ հասարակական գործիչ
* Դեկտեմբեր 23՝ Եուսուֆ Քարշ (անգլերէն՝ Yousuf Karsh, մ.2002, Գանատա), հայազգի լուսանկարիչ
* Դեկտեմբեր 25՝ Պերճ Աղասեան , քիմիագէտ
* Անստոյգ ամսաթիւով՝
	+ Վազգէն Եսայեան (մ.1978), բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1908 մահեր

* Յունուար 21՝ Հէնրիկ Հիւպշման (գերմաներէն՝ Johan Heinrich Hübschmann, ծն.1848), գերման հայագէտ, իրանագէտ
* Փետրուար 12՝ Արփիար Արփիարեան (ծն.1851), գրող եւ գրական քննադատ
* Յուլիս 5՝ Միսաք Մեծարենց (ծն.1886), արեւմտահայ բանաստեղծ
* Յուլիս 19՝ Եղիա Տէմիրճիպաշեան (ծն.1851), արեւմտահայ արձակագիր, բանաստեղծ եւ փիլիսոփայ
* Օգոստոս 30՝ Մուրացան (Գրիգոր Տէր Յովհաննէսեան, ծն.1854), հայ գրող

## Ծանօթագրութիւններ
# 1934 թուական

**1934 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 34րդ տարին է

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1934 ծնունդներ

* Յունուար 4՝ Զուրապ Ծերեթելի (վրաց.՝ ზურაბ წერეთელი), վրացի նկարիչ, քանդակագործ
* Յունուար 15՝ Արամ Տիգրան (Արամ Մելիքեան, մ. 2009, Աթէնք), հայազգի երգիչ եւ երաժիշտ
* Սոֆիա ԼորենՓետրուար 11՝ Մերի Քուանթ (անգլերէն՝ Mary Quant), անգլիացի ծրագրող
* Փետրուար 22՝ Արամ Սեփեթճեան , ճարտարագէտ
* Ապրիլ 29՝ Վլադիմիր Սարուխանով (մ.1999), խորհրդային հայ բեմադրիչ
* Մայիս 21՝ Տայանա Տէր Յովհաննէսեան (անգլերէն՝ Diana Der-Hovanessianՙ, մ.2018), ամերիկացի հայազգի գրող
* Յունիս 22՝ Գառնիկ Անանեան (մ.2007), գրականագէտ
* Սեպտեմբեր 20՝ Սոֆիա Լորեն, իտալացի հանրածանօթ դերասանուհի
* Նոյեմբեր 20՝ Ֆէյրուզ , լիբանանցի երգչուհի
* Դեկտեմբեր 14՝ Թորոս Ռասթկելենեան (ֆրանսերէն՝ Toros Rasguélénian), քանդակագործ
* Դեկտեմբեր 28՝ Մակի Սմիթ (անգլերէն՝ Maggie Smith), անգլիացի դերասանուհի

##### Անստոյգ ամսաթիւով

* Ռապըրթ Հիւսըն (անգլերէն՝ Robert H.Hewsen, Հիւսնեան), ամերիկահայ կովկասագէտ, հայագէտ

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1934 մահեր

* Մարտ 1՝ Թորոս Թորամանեան (ծն.1864), ճարտարապետ
* Մարտ 3՝ Բագրատ Այվազեան (ծն.1862), հայ գրող
* Ապրիլ 26՝ Ալեքսանտր Ռոտինեան (Alexander Rotinoff, Александр Ротинов, ծն.1875), ճարտարապետ
* Յունիս 12՝ Վահան Գարտաշեան (անգլերէն՝ Vahan Cardashian, ծն.1883, Կեսարիա), փաստաբան եւ մտաւորական
* Յուլիս 19՝ Զապէլ Ասատուր (Խանճեան, ծն.1863, Կ.Պոլիս), գրող եւ հասարակական գործիչ

##### Անստոյգ ամսաթիւով

* Արամ Երկանեան (ծն.1900, Էրզրում), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
* Սեպուհ Ութուճեան (ծն.1840, Կ.Պոլիս), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
* Հմայեակ Ազատեան (ծն.1866, Արեւմտեան Հայաստան), թատերագիր

## Ծանօթագրութիւններ
# 1 Յուլիս

**1 Յուլիս**, տարուան 182-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 183-րդ) օրն է։

Արամ Ա. Կաթողիկոս
Կարէն Ջանիբեկեան
## Դէպքեր

* Արամ Ա. Կաթողիկոսի Օծումը տեղի ունեցած է 1 Յուլիս 1995-ին, մասնակցութեամբ, պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով, Հայ եկեղեցւոյ Նուիրապետական բոլոր Աթոռներու Գահակալներուն։

Վահրամ Կէորկով
Հէնրիկ Հիւպշման
Քարէն Եփփէ
## Ծնունդներ

* 1937, Կարէն Ջանիբեկեան, հայ դերասան (մահ.՝ 2015)։
* 1938, Վահրամ Կէորկով, գրող, բեմադրիչ, դերասան եւ լրագրող։
* 1848, Հէնրիկ Հիւպշման (Եոհան Հէնրիկ), գերմանացի Լեզուաբան, հայագէտ, իրանագէտ։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1872) (մահ.՝ 1908)։
* 1876, Քարէն Եփփէ, դանիացի Միսիոնար եւ ընկերային աշխատող (մահ.՝ 1935)։

## Մահեր

## Տօներ
# Ուիքիմետիա Հիմնադրամ

| **Ուիքիմետիա Հիմնադրամ** |
| --- |
|  |
| Տեսակ | ոչ առեւտրային կազմակերպութիւն և բարեգործական կազմակերպութիւն |
| Ընկերութեան տեսակ |
հիմնադրամ եւ բարեգործական կազմակերպութիւն |
| Իրավաբանական ձեւ | 501(c)(3) կազմակերպութիւն և 501(c) organization? |
| Անուանված է | Վիքիմեդիա շարժում? |
| Հիմնադրուած է | 20 Յունիս 2003 |
| Հիմնադիր | Ճիմմի Ուէյլզ |
| Վայր | Սան Ֆրանսիսքօ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Երկիր |  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Տնօրէն | Բերնադեթ Միհեն? |
| Ղեկավարութեան անդամներ | Dariusz Jemielniak?, Raju Narisetti?, Ճիմի Ուէյլզ, Ռոզի Սթիվենսոն-Գուդնայթ?, Victoria A Doronina?, Lorenzo Losa?, Michael Peel?, Nataliia Tymkiv?, Shani Evenstein Sigalov?, Esra'a Al Shafei?, Tanya Capuano? և Luis Bitencourt-Emilio? |
| Արդիւնաբերութիւն | Ուիքի |
| Ընդհանուր ակտիւներ | ▲286 759 938 ԱՄՆ դոլար (2024) |
| Միջոցներու ընդանուր հաշիւ | 19 152 033 ԱՄՆ դոլար |
| Հասոյթ | ▲185 418 243 ԱՄՆ դոլար (2024) |
| Զուտ շահոյթ | ▲15 619 804 ԱՄՆ դոլար (2023) |
| Աշխատողներու թիւ | 89 973 967 ԱՄՆ դոլար (2017) |
| Դուստր ընկերութիւններ | Wikimedia, LLC? |
| Կայք | wikimediafoundation.org |
| Մասնակից է | Open Heritage Coalition? |

**Ուիքիմետիա Հիմնադրամ**, ոչ հասութաբեր ամերիկեան հիմնադրամ, որուն գլխամասը կը գտնուի Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ՝ Գալիֆորնիա, ԱՄՆ։ Հիմնադրամը կը գործէ Ֆլորիտա նահանգի օրէնսդրութեան համապատասխան, ուր այն հիմնադրուած է։ Այն կը գործարկէ համագործակցային եղանակով՝ ազատ բովանդակութեան ստեղծման ուղղուած քանի մը ուիքի նախագիծեր՝ Ուիքիփետիա, Ուիքիբառարան, Ուիքիքաղուածք, Ուիքիգիրքեր, Ուիքիդարան, Ուիքիպահեստ, Ուիքիցեղեր, Ուիքիլուրեր, Ուիքիլսարան, ինչպէս նաեւ, այժմ փակուած Նուփետիա նախագծի սեփականատէրն է։ Առաջատար նախագիծը՝ Ուիքիփետիան, ամենաշատ այցելուներ ունեցող ուէպ կայքերու տասնեակին մէջ է։

Հիմնադրամը պաշտօնապէս ստեղծուած է 20 Յունիս 2003-ին Ուիքիփետիա հանրագիտարանի համահիմնադիր Ճիմմի Ուէյլզի կողմէ։ Հիմնադրամը կը ֆինանսաւորուի աշխարհի տարբեր ծայրերէն՝ կամաւորներու հանգանակութիւններու միջոցով։

Ըստ Ուիքիմետիայի կանոնադրութեան՝ հիմնադրամի նպատակն է ստեղծել եւ զարգացնել կրթական բովանդակութիւն, այնուհետեւ արդիւնաւէտ եւ համընդհանուր տարածել այդ։ Ուիքիմետիա Հիմնադրամի նախագիծերուն կը մասնակցին կամաւորներ տարբեր երկիրներէ, որոնք կը ստեղծեն ազատ բովանդակութիւն եւ ծրագրային ապահովում, որ հասանելի է ազատ արտօնագիրով։ Հիմնադրամի գործունէութեան կ՛աջակցին բազում երկիրներու մէջ ստեղծուած մասնաճիւղերը, որոնց աշխատանքը կրկին հիմնուած է կամաւորներու վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ
# 10 Օգոստոս

**10 Օգոստոս**, տարուան 222-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 223-րդ) օրն է

* Տարուայ աւարտին կը մնայ 143 օր

## Դէպքեր

* 1539՝ Ֆրանսուա I թագաւորը լատիներէնին տեղ պետական լեզու կը դարձնէ է ֆրանսերէնը
* 1793՝ Փարիզին մէջ տեղի ունեցաւ Լուվրի թանգարանի բացումը
* 1821՝ Միսսուրին դարձաւ 24-րդ միացեալ նահանգը
* 1920՝ Սեւրի մէջ (Փարիզ) կը կնքուի Սեւրի Պայմանագիրը
* 2009՝ Սլովաքիոյ ածխահանքին մէջ տեղի ունեցած պայթիւնէն կը զոհուէ քսան մարդ

## Ծնունդներ

Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնածներ

* 1862՝ Հրանդ Ասատուր (մ.1928), հայ բանասէր
* 1897՝ Ռուբէն Գէորգ Նաքեան (Reuben Nakian ծն.1986) ամերիկացի հայազգի քանդակագործ
* 1916`Էռնեսթ (Երուանդ) Տէրվիշեան (Ernest H.Dervishian, մ.1984), ամերիկեան բանակի սպայ
* 1924՝ Երուանդ Մանարեան , դերասան, բեմադրիչ
* 1945՝Ալեքսանդր Ադաբաշեան (Александр Адабашьян), դերասան, նկարիչ
* 1962՝ Սուզան Քոլինզ (Suzanne Collins, ամերիկացի գրող եւ հեղինակ
* 1977՝Ռոպեր Քոփթաշ (Rober Koptaş, խմբագիր, հրատարակիչ)

## Մահեր

Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի մահացածներ

* 1921՝ Տիգրան Եսայեան (ծն.1874), նկարիչ
* 2014՝ Մետաքսէ (Մետաքսէ Պօղոսեան, ծն.1926), գրող, բանաստեղծ

## Տօներ

* Անկախութեան օր (Էքուատոր)

## Պատկերասրահ

* Միջին Արեւելքը ըստ Սեւրի պայմանագրի
* Հրանդ Ասատուր
* Էռնեսթ Տէրվիշեան
* Երուանդ Մանարեան
* Ալեքսանդր Ադաբաշեան
* Սուզան Քոլինզ
* Տիգրան Եսայեան
* Մետաքսէ

## Ծանօթագրութիւններ
# 31 Դեկտեմբեր

**31 Դեկտեմբեր**, տարուայ վերջին, 365-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 366-րդ) օրն է

Նայիրի Զարեան
 **Սալման ալ Սէուտ**
## Դէպքեր

* 1992. Չեխոսլովաքիան խաղաղ բաժնուեցաւ Չեխիոյ եւ Սլովաքիոյ
* 1999
	+ Ռուսիոյ Դաշնութեան նախագահ Պորիս Ելցինի հրաժարականը, անոր փոխարինեցաւ Վլատիմիր Փութինը
	+ Միացեալ նահանգներն իրենց վերահսկողութիւնը հաստատեցին Փանամայի ջրանցքին վերայ
* 2009.տեղի ունեցաւ միաժամանակ Լուսինի խաւարումը եւ Կապոյտ Լուսինը

Նիքոլաս Սփարքս
## Ծնունդներ

 31 Դեկտեմբերի ծնածներ

* 1900. Նայիրի Զարեան (մ․1969) հայրենի բանաստեղծ, արձակագիր
* 1935. Սալման ալ Սէուտ, Սէուտական Արաբիոյ Թագաւորը
* 1965. Նիքոլաս Սփարքս (անգլերէն՝ Nicholas Charles Sparks) ամերիկացի գրող

Լուսիըն Հապըրտ
Ալմա Եոհանսոն
## Մահեր

 31 Դեկտեմբերի մահացածներ

* 1971. Լուսիըն Հապըրտ (Lucien Hubbard, ծն.1888) ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ
* 1974. Ալմա Եոհանսոն (Alma Johansson, ծն.1880) շուէտացի միսիոնարուհի
* 2002. Գէորգ Արշակեան (ծն.1928, Արմաւիր, Ռուսիա) հայ գրող

## Տօներ

* Ամբողջ աշխարհի ազրպէյճանցիներու համերաշխութեան օր (Ազրպէյճան, ազրպէյճանցիներ)

## Արտաքին յղումներ

* BBC: On This Day
* (անգլերէն)

## Ծանօթագրութիւններ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ուիքիպահեստ նախագիծի **31 Դեկտեմբեր** ստորոգութեան մէջ կրնաք գտնել յաւելեալ պատկերազարդում այս նիւթի վերաբերեալ։ |