Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Մերի Շելլի

| Մերի Շելլի
Mary Shelley |
| --- |
| Մերի Շելլի, 1830 |
| Ծննդեան անուն | անգլերէն՝ Mary Godwin |
| Ծնած է | 30 Օգոստոս, 1797 |
| Ծննդավայր | Սոմըրս Թաուն, Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն |
| Մահացած է | 1 Փետրուար, 1851 |
| Մահուան վայր | Շեստեր Սքուեր, St George Hanover Square, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն և Բորնմութ, Bournemouth, Christchurch and Poole, Դորսետ, Անգլիա, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութիւն |
| Քաղաքացիութիւն |  Մեծն Բրիտանիոյ Թագաւորութիւն և  Միացեալ Թագաւորութիւն |
| Մայրենի լեզու | անգլերէն |
| Երկեր/Գլխաւոր գործ | *Frankenstein: or, The Modern Prometheus* |
| Տեսակ | ուղեւորութեան գիրք, Կոթական գրականութիւն, գրական վէպ և մտահայեցողական |
| Մասնագիտութիւն |

Ճանապարհորդագիր
վիպագիր
թատերագիր
կենսագիր
բանաստեղծ
թարգմանիչ՝ German–English |
| Ամուսին | Բըրսի Պայս Շելլի |
| Ծնողներ |
հայր՝ Ուիլիամ Կոտուին, մայր՝ Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ |
| Երեխաներ | Գլարա Իվերինա Շելի, Ուիլիամ Շելի, Բըրսի Ֆլորենս Շելի և Գլարա Շելի |
|
Ստորագրութիւն  |

**Մերի Շելլի** (30 Օգոստոս 1797, Սոմերս Թաուն, Լոնտոն - 1 Փետրուար, 1851)․ անգլիացի գրող։ Դուստրն էր Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի եւ ռոմանթիք բանաստեղծ Բըրսի Շելլիի։ Ծանօթ եղած է «Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս» գործով։

## Կենսագրական

Մերի Շելլի, գործ Ռեկինալտ Իսթոն 1820
Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Կոտուին ծնած է 1797-ին Լոնտոնի Սոմերս Թաուն արուարձանը եւ դուստրն է քաղաքական փիլիսոփայ ՈւիլեամԿոտուինի եւ ֆեմինիստ գրագետ Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի։

Մերին ստացած է բացառիկ կրթութիւն, որ իր ապրած ժամանակաշրջանին համար չափազանց լայն եւ արմատական էր։ Հայրը զբաղած է անոր դաստիարակութեամբ։ Երբ ան 15 տարեկան էր, նկարագրուած է որպէս է համարձակ, վճռական եւ «սուր» միտք ունեցող անձնաւորութիւն։ 1812-ին հայրը զայն կ՛ուղարկէ Սկովտիա՝ բարեկամ Պաքթեր ընտանիքին մօտ։

Հոն, Մերի կը ծանօթանայ ու կը սիրահարուի բանաստեղծ Բըրսի Պայս Շելլիին, որ 1814-ին զայն կ՛առեւանգէ ու միասին Զուիցերիա կը փախչին։ Անոնք կ՛ամուսնանան Շելլիի կնոջ՝ Հարիեթ Ուեսթպրուքի մահէն ետք (1816)։ Չորս երեխայ կ՛ունենայ, որոնցմէ սակայն երեքը մանուկ դեռ՝ կը մահանան։ 1816-ին Շելլիի հետ պտոյտի մը ընթացքին, երբ հիւրասիուած էին Ժընեւի լիճին մօտ գտնուող բանաստեղծ Լորտ Պայրոնի առանձնատունը, Մերի կը սկսի գրել «Ֆրանքշ2այն կամ Ժամանակակից Փրոմիթէաս» վէպը։ Աշխատանքը կ՛աւարտի 1817-ին եւ կը հրատարակուի 1818-ին։ 1822-ին ամուսինին մահէն ետք, կրկին գրելու կը նուիրուի։

Ուիլիամ Կոտուին, Մերի Շելիին հայրը, գործ՝ 1802
## Գլխաւոր գործեր

* «Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս» (*Frankenstein: or, The Modern Prometheus*), 1818․
* *Վալբերկա* (*Valperga*), 1823․
* *Վերջին մարդը*, (*The Last Man*), 1826․
* *Ֆոքներ* (*Falkner*), 1837․
* *Եօթը շաբթուան շրջապտոյտի մը օրացոյցը* (*Journal of a Six Weeks’ Tour*), 1814, Շելլէյին հետ կատարած պտոյտ մը։

## Ծանօթագրութիւններ
# Շթեֆի Կրաֆ

| Շթեֆի Կրաֆ
գերմաներէն՝ Steffi Graf |
| --- |
|  |
| Ծննդեան անուն | գերմաներէն՝ Stephanie Maria Graf |
| Ծնած է | 14 Յունիս 1969(1969-06-14) (57 տարեկան) |
| Ծննդավայր | Մանհայմ, Գերմանիոյ արեւմտեան շրջան, Գերմանիա |
| Քաղաքացիութիւն |  Գերմանիա |
| Մասնագիտութիւն | թենիսիստ, մարզիկ և դերասանուհի |
| Ամուսին | Անտրէ Ակասի |
| Ծնողներ |
հայր՝ Peter Graf? |
| Երեխաներ | Jaz Elle Agassi? և Jaden Agassi? |
| Կայքէջ | steffi-graf.net​(գերմ.)​(անգլերէն) |
|
Ստորագրութիւն  |

**Կրաֆը 2005-ինՄարիա Շտեֆանի, «Շթեֆի Կրաֆ»** (14 Յունիս 1969(1969-06-14), Մանհայմ, Գերմանիոյ արեւմտեան շրջան, Գերմանիա), գերմանացի նախկին թենիսիստուհի։

* Շթեֆի Կրաֆը թենիսի պատմութեան մէջ միակ թենիսիստուհին է աշխարհի մէջ, որ կը կրէ «Ոսկիէ Մեծ սաղաւարտ» տիտղոսը։ Ան մէկ տարուայ ընթացքին յաղթած է Մեծ սաղաւարտ (թենիս) բոլոր մրցաշարերուն, բացի անկէ ան նոյն տարին մասնակցած է նաեւ Սէուլի ողոմպիական խաղերուն եւ ստացած է ողոիմպիական ոսկի։
* «Ոչ դասական» Մեծ սաղաւարտ տիտղոսակիր (1993-1994)։
* 7 անգամ հռչակուած է աշխարհի ախոյեան եւ սահմանած ռեկորդ 1987 - 1990, 1993, 1995, 1996։
* 8 տարի եղած է աշխարհի առաջին ռաքէթ եւ սահմանած ռեկորդ։
* Միակ թենիսիստուհին, որ յաղթած է Մեծ սաղաւարտի 9 մրցաշարերէն 8։

## Մեծ սաղաւարտի յաղթանակներ

* Աւստրալիոյ թենիսի բաց առաջնութիւն - 1988, 1989, 1990, 1994
* Ֆրանսայի թենիսի բաց առաջնութիւն - 1987, 1988, 1993, 1995, 1996, 1999
* Ուիմպլդոնի մրցաշար - 1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996
* ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնութիւն - 1988, 1989, 1993, 1995, 1996

## Ծանօթագրութիւններ
# 1960 թուական

**1960 թուական**, նահանջ տարի, 20րդ դարու 60րդ տարին է

* Յայտնի է որպէս՝ Ափրիկէի տարի
* Աշխարհի բնակչութիւնը կազմած է 3 021 475 000 մարդ

1957 • 1958 • 1959 • **1960** • 1961 • 1962 • 1963
Նիքիթա Խրուշչով
Եոախիմ Լոու
Եուլիա Թիմոշենքօ
Մարիա Ճէյքըպսըն
Սողոմոն Թեհլիրեան
## Դէպքեր

* Տասնամեակին սկիզբը Արեւմտեան եւ Հարաւային Եւրոպայի մէջ կը յայտնուի Եէ՛-եէ՛՝ փոփ երաժշտութեան տեսակի ոճ մը։
* Ֆրանսայէն անկախութիւն ձեռք բերած են Քամերունը, Տահոմիան (ներկայիս Պէնինը), Նիկերը, Վերին Վոլթան (ներկայիս Պուրքինա Ֆասոն), Փղոսկրի Ափը, Չատը, Միջին Քոնկոն, Կապոնը եւ Պելճիքայէն՝ Քոնկոն:

#### Յունուար

* 09 Յունուար՝ Ասուանի ամբարտակի կառուցման սկիզբը Եգիպտոսին մէջ
* 22 Յունուար՝ Ժաք Պիքարը (ֆրանսերէն՝ Jacques Piccard) եւ Տոն Ուոլշը (անգլերէն՝ Don Walsh) «Թրիէսթ» պաթիսքաֆով ընկղմուեցին Խաղաղական Ովկիանոսի Մարիանի իջուածքի 10 911 խորութեան յատակը

#### Փետրուար

* 13 Փետրուար՝ Ֆրանսան իրականացուց իր առաջին միջուկային ռումբի փորձարկումը Սահարա անապատին մէջ

#### Օգոստոս

* 25 Օգոստոս՝ Ողիմպիական խաղերու սկիզբը Հռովմին մէջ

#### Հոկտեմբեր

* 12 Հոկտեմբեր՝ Նիքիթա Խրուշչեւը ելոյթի ատենը իր կոշիկով հարուածեց ՄԱԿ-ի ամպիոնին

#### Նոյեմբեր

* 14 Նոյեմբեր՝ Չեխոսլովաքիոյ մէջ երկու գնացքներու բախումի զոհ դարձաւ 117 հոգի

#### Դեկտեմբեր

* 27 Դեկտեմբեր՝ Ֆրանսան իրականացուց իր երրորդ միջուկային ռումբի փորձարկումը Սահարա անապատին մէջ

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1960 ծնունդներ

#### Փետրուար

* 03 Փետրուար **Եոախիմ Լոու** Joachim Löw գերմանացի ֆութպոլային մարզիչ

#### Աւգոստոս

* 30 Օգոստոս **Հասան Նասրալլահ** լիբանանցի իսլամիստ քաղաքական գործիչ

#### Հոկտեմբեր

* 19 Հոկտեմբեր **Պիթ Էրիքսըն** Beate Eriksen նորվեկացի դերասանուհի

#### Նոյեմբեր

* 27 Նոյեմբեր **Եուլիա Թիմոշենքօ** Юлiя Тимошенко ուքրաինացի քաղաքական գործիչ

#### Անստոյգ օրով

* **Ինես Ռամիրեզ Փերեզ** Inés Ramírez Pérez մեքսիքուհի

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1960 մահեր

#### Ապրիլ

* 06 Ապրիլ **Մարիա Ճէյքըպսըն** Maria Jakobsen (ծն.1882) դանիացի բժշկուհի, միսիոնար

#### Մայիս

* 23 Մայիս **Սողոմոն Թեհլիրեան** (ծն.1897 Արեւմտեան Հայաստան) հայ վրիժառու

#### Աւգոստոս

* 17 Օգոստոս **Ստեփան Բաբելեան** (ծն.1875 Կ.Պոլիս) երգահան, դաշնակահար

#### Անստոյգ օրով

* **Լեւոն Մեսրոպ** (-եան ծն.1880 Կ.Պոլիս) գրող, բանասէր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* 1960-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)

\* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1960(անգլերէն)
# Պոլիվիա

| Բնակավայր |
| --- |
| Պոլիվիա |
| **Lua–ի սխալ՝ expandTemplate: template "lang-gn" does not exist։** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Դրօշակ | Զինանշան |
|  |  |

La Unión es la Fuerza, Unity is Strength, Обединението е силата, Bolivia awaits you, Адзінства — сіла և Cryfder yr Undeb |
|  |
| Երկիր |  Պոլիվիա |
| Ներքին բաժանում | Beni Department?, Chuquisaca Department?, Cochabamba Department?, Լա Պազ վարչություն?, Օրուրո?, Սանտա Կրուզ?, Potosí?, Tarija Department? և Pando Department? |
| Բոլիվիայի նախագահ? | Ռոդրիգո Պաս Պերեյրա? |
| Օրէնսդրական մարմին | Plurinational Legislative Assembly? |
| Հիմնադրուած է՝ | 1825 |
| Տարածութիւն |
1 098 581,0 քմ² |
| Պաշտօնական լեզու | Սպաներէն, Այմարա, Քեչուա և Guarani? |
| Բնակչութիւն | 12 244 159 մարդ (2023) |
| Ժամային գօտի | UTC−4? և America/La\_Paz? |
| Շրջագայութեան պետ-համարագիր | BOL |
| Անուանուած է | Սիմոն Պոլիվար |
|  |

**Պոլիվիա**, Հարաւային Ամերիկայի կեդրոնը գտնուող պետութիւն։

Մակերեսը լեռնային է։ Տարածքը կը կազմէ կեդրոնական Անդերի լեռնաճիւղերը եւ անոնց միջեւ գտնուող Պունա սարահարթը։ Հարթավայրերը կը գտնուին հիւսիս արեւելքը, աստիճանաբար իջած են դէպի Ամազոնի դաշտավայրէն։

## Բնական Պաշարներ

Կան անագի, նավթի, գազի, պղինձի, զինկի, կապարի, արծաթի հանքավայրեր։

## Կլիմա

Կլիման արեւադարձային է։

Գետերը՝ Բենին, Մամորեն եւ Գուապորեն, որոնք արագահոս են, ջրառատ։ Միախառնուելով կ'անցնին Մարդեյրա գետէն։ Խոշոր լիճերն են Պոպոն եւ Տիտիկակայի արեւելեան մասը։

## Բնակչութիւն

Հնդկական ցեղերը հին ժամանակներէ ի վեր կը բնակին Պոլիվիայի մէջ։ Գրեթէ 300 տարի Պոլիվիան Սպանիայի  գաղութն էր՝ Վերին Փերու անունով։ Ամերիկայի սպանական գաղութներու անկախութեան պատերազմի ընթացքին Սիմոն Պոլիվարի զօրքերը ազատեցին երկիրը (1825 թուականին), այս պատճառաւ երկիրը անուանեցին Պոլիվիայի Հանրապետութիւն։ Բնակչութեան %60-ը հնդիկ է՝ կեչուաներ, այմարաներ եւ այլք։

## Տնտեսութիւն

Տնտեսութեան հիմքը հանքային արդիւնաբերութիւնն է, գլխաւորապէս՝ անագի, նավթի, ծարիրի, կապարի եւ զինկի արդիւնահանումը։ Կան սնունդի եւ մալածագործութեան արդիւնաբերութեան ձեռնարկութիւններ։

## Գիւղատնտեսութիւն

Գիւղատնտեսական գլխաւոր մշակաբոյսերն են սուրճը, եգիպտացորենը, շաքարի ճակնդեղը, ծխախոտը, կակաոն եւ այլն։ Անասնապահութեամբ կը զբաղին։

## Մշակոյթ

Երկիրը պահպանած է հնդիկներու մշակոյթի որոշ աւանդութիւնները։ Ազգային մշակոյթի ամէնաորոշ երեւոյթը դիմակահանդէսներն են, որ Փետրուար-Մարտ ամիսներուն կը կազմակերպուին  խոշոր քաղաքներուն մէջ։ Դիմակահանդէսներու օրերուն ներկայացումներ (դիաբլադոս) տեղի կ՚ունենան, որոնց հիմքը բարիի եւ չարի պայքարն է։

## Վարչական բաժանում

| Դեպարտամենտ | Տարածք (կմ²) | Բնակչություն\* | Կենտրոն |
| --- | --- | --- | --- |
| Բենի | 213 564 | 362 521 | Տրինիդադ (Բոլիվիա) |
| Չուկիսակա | 51 524 | 1 352 000 | Սուկրե |
| Կոչաբամբա | 55 631 | 1 455 711 | Կոչաբամբա |
| Լա Պաս | 133 985 | 2 350 466 | Լա Պաս |
| Օրուրո | 53 588 | 391 870 | Օրուրո |
| Պանդո | 63 827 | 52 525 | Կոբիխա |
| Պոտոսի | 118 218 | 709 013 | Պոտոսի |
| Տարիխա | 37 623 | 391 226 | Տարիխա |
| Սանտա Կրուս | 370 621 | 2 029 471 | Սանտա Կրուս դե լա Սյերա |  |

## Տե՛ս նաեւ

* Հարավային Ամերիկայի երկրների ցանկ