Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Դրամատիրութիւն

**Դրամատիրութիւնը** տնտեսական համակարգ մըն է որ հիմնուած է արտադրական միջոցներու մասնաւոր սեփականութեան վրայ եւ անոնց գործածութեամբ՝ շահ ստանալու նպատակով։ Այս հասարակատնտեսական համակարգը պատմականօրէն զարգացած է մի քանի փուլերով եւ սահմանուած է շարք մը հիմնական կազմիչ տարրերով՝ մասնաւոր սեփականութիւն, շահահարցութեան շարժառիթ, դրամի կուտակում, մրցակցական շուկաներ, ապրանքականացում, վարձքով աշխատանք, եւ նորարարութեան ու տնտեսական աճի վրայ շեշտադրում։ Դրամատիրական տնտեսութիւնները հակուած են ապրելու տնտեսական աճի ընթացք մը։

Տնտեսագէտներ, պատմաբաններ, քաղաքական տնտեսագէտներ ու հասարակաբաններ տարբեր տեսանկիւններ ընդունած են իրենց դրամատիրութեան վերլուծութիւններուն մէջ եւ ճանչցած են անոր տարբեր ձեւերը գործնականութեան մէջ։ Ատոնք ներառնում են *laissez-faire* կամ ազատ-շուկայական դրամատիրութիւն, պետական դրամատիրութիւն, եւ բարեկեցութեան դրամատիրութիւն։ Դրամատիրութեան տարբեր ձեւերը ունին ազատ շուկաներու, հանրային սեփականութեան, ազատ մրցակցութեան արգելքներու, եւ պետութեան կողմէ քաջալերուած հասարակական քաղաքականութիւններու տարբեր աստիճաններ։ Շուկաներուն մէջ մրցակցութեան աստիճանը եւ միջամտութեան ու կարգակիր դերակատարութիւնը, նոյնպէս պետական սեփականութեան շրջանակը, կը տարբերին դրամատիրութեան տարբեր մոտէլներուն միջեւ։ Տարբեր շուկաներու ազատութեան չափը եւ մասնաւոր սեփականութիւնը սահմանող կանոնները քաղաքականութեան եւ քաղաքակարգի հարցեր են։ Գոյութիւն ունեցող դրամատիրական տնտեսութիւններուն մեծ մասը խառն տնտեսութիւններ են որ կը միաւորեն ազատ շուկաներու տարրերը պետական միջամտութեան հետ եւ երբեմն տնտեսական ծրագրաւորման։

Դրամատիրութիւնը իր ժամանակակից ձեւով սկսած է Անգլիոյ գիւղականութենէն, ինչպէս նաեւ 16րդ եւ 18րդ դարերու միջեւ եւրոպական երկիրներու առեւտրական գործունէութիւններէն։ 18րդ դարու Արդիւնաբերական Յեղափոխութիւնը հաստատեց դրամատիրութիւնը որպէս արտադրութեան գերիշխող ձեւ մը, որ բնութագրուած է գործարանային աշխատանքով եւ բարդ աշխատանքային բաժանումով։ Համաշխարհայինացման գործընթացին միջոցով, դրամատիրութիւնը տարածուեցաւ ամբողջ աշխարհով մէկ 19րդ եւ 20րդ դարերուն, մանաւանդ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմէն առաջ եւ Պաղ Պատերազմէն ետք։ 19րդ դարուն, դրամատիրութիւնը մեծապէս անկարգակից էր պետութենէն, բայց աւելի կարգակից դարձաւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք «Keynes»-ական տնտեսագիտութեան միջոցով, որմէ ետք եկաւ աւելի անկարգակից դրամատիրական վերադարձ մը 1980-ականներէն սկսեալ՝ նեոլիպերալիզմի միջոցով։

## Ծանօթագրութիւններ
# Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցութիւն

**Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցութիւնը** հիմնադիր եւ իշխող կուսակցութիւնը Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետութիւնը (ՉԺՀ). (ՉԺՀ) միակ իշխող կուսակցութիւնը Չինաստանի, չնայած անոր գոյացման կողքին ու այլ իրաւական կողմերը, որոնք կազմած են միասնական ճակատ: Հիմնադրուած է 1921 թ., գլխաւորաբար Չէն Տուցիւուի եւ Լի Տազհայոյի մէջ: Կուսակցութիւնը արագ մեծցաւ, եւ 1949 թ. (ՉԺՀ) էր պայմանավորված գումինդանկ կառավարութիւնը Չինաստանի կարգ մը բաներէն ​​ հետոյ, 10-ամյա քաղաքացիական պատերազմը, այսպիսով հանգեցնելով հաստատմանը Ժողովրդական Հանրապետութիւնը Չինաստանի. (ՉԺՀ) ներկայիս աշխարհի երկրորդ խոշոր քաղաքական կուսակցութիւնը:

(ՉԺՀ) է, պաշտոնապես, կազմակերպվել հիման վրա ժողովրդավարական ցենտրալիզմի սկզբունքով մը բեղմնավորված է Ռուսաստանի մարքսիստական ​​տեսաբան Վլադիմիր Լենինի, որ կ'ենթադէ ժողովրդավարական եւ բաց քննարկում քաղաքականութեան վրայ պայմանով միասնութեան պաշտպանել համաձայնեցուած քաղաքականութեան մեջ: Ամենաբարձր մարմինը ՔԴՕ է Ազգային քոնկրէսը, գումարվել ամեն հինգերորդ տարին: Երբ Ազգային քոնկրէսը չէ, նստաշրջանում, Կենդրոնական կոմիտէն բարձրագույն մարմինն է, բայց քանի որ մարմինը բավարարում սովորաբար միայն տարին մեկ անգամ, շատ պարտականութիւնները եւ պատասխանատվութիւնը վերապահված է քաղբյուրոյի եւ նորէն մշտական ​​հանձնաժողովին: Կուսակցութեան առաջնորդ ունի գրասենէակներ գլխավոր քարտուղարի (պատասխանատու քաղաքացիական կուսակցական պարտականութիւններու կատարման), ՀՀ Կենտրոնական ռազմական խորհրդի (համար պատասխանատու ռազմական գործերու նախարար) եւ պետութեան նախագահի (որ հիմնական արարողակարգիին պաշտոն). Միջոցով այդ հաղորդագրութիւններու կուսակցութեան նախագահը երկրի առաջնահերթ առաջնորդը: Ներկայիս կուսակցութեան առաջնորդ Սի Ձինփին, ընտրվում է 18-րդ ազգային քոնկրէսի (կայացած 2012 թ.):
# Փողային նուագարաններ

**Փողային երաժշտական նուագարաններ**, երաժշտական գործիքներ, որոնք փայտէ, մետաղէ կամ այլ կառոյցի ու ձեւի փողեր են, ուր երաժշտական ձայնը կը յառաջանայ փողին մէջ հաւաքուած օդին տատանման իբրեւ արդիւնք։ Փողային գործիքին «ձայնի»ն աստիճանը կախեալ է անոր չափէն:

Օդի տատանման յաճախականութիւնը կարելի է փոխել երկու տարբերակով.

* Օդի հոսանքին ուժգին մղումով գործիքին մէջ օդը կը բաժնուի երկու, երեք կամ չորս մասերու, որուն իբրեւ հետեւանք կը հնչէ ոչ թէ հիմնական աստիճանը, այլեւ՝ հնչերանգային տարբերակը ։
* Երաժիշտը իր մատներով օդի հոսանքին երկայնքը կը մեծցնէ կամ կը փոքրացնէ յատուկ փականներով կամ բանալիներով ։

## Փողային գործիքներուն դասակարգումը

Փողային գործիքները աւանդաբար կը բաժնուին երկու հիմնական խումբերու` պղնձեայ եւ փայտեայ։ Այս դասակարգումը պատմականօրէն պայմանաւորուած է այն նիւթով, որ կիրարկուած է գործիքին պատրաստման համար, սակայն ներկայիս անիկա պայմանաւորուած է գործիքներու հնչիւնական արտաբերմամբ։ Այսպէս` ֆէյտան փայտեայ գործիք մըն է, բայց կրնայ պատրաստուիլ նաեւ մետաղէ եւ նոյնիսկ ապակիէ, հոպոյը եւ Քլարինեթը կրնան պատրաստուիլ կերպընկալէ եւ տարատեսակ այլ նիւթերէ, իսկ սաքսոֆոնը, որ միշտ մետաղէ կը պատրաստուի, փայտեայ գործիք կը համարուի։ Պղնձեայ համարուող որոշ գործիքներ կրնան պատրաստուիլ արծաթէ կամ այլ մետաղներէ։

Փողային գործիքներու առանձին տարատեսակ կը համարուին ստեղնային փողային գործիքները, որոնք կը պարունակեն տարատեսակ խողովակներ, ինչպէս՝ երգեհոնը:

### Փայտեայ փողային գործիքներ

Փայտեայ կը կոչուին փողային այն գործիքները, որոնցմով նուագելը կը հիմնուի բացուածքներու միջոցով օդի հոսանքին կարճացման վրայ։ Բացուածքները կը գտնուին գործիքին արտաքին կողմը` իրարմէ որոշ հեռաւորութեան վրայ։

Այս գործիքներու զարգացման վաղ փուլերուն անոնք պատրաստուած են բացառապէս փայտէ, որմէ ալ ստացած են իրենց անուանումը։ Այդ տեսակի ժամանակակէ որոշ գործիքներ, օրինակ` ֆլէյտան, արդէն գրեթէ փայտէ չի պատրաստուիր, իսկ այլ գործիքներու պատրաստման համար կը կիրարկուին այլ նիւթեր եւս։

* Փայտեայ փողային գործիքներ
* Ֆլէյտա
* Քլարինեթ
* Քլարինեթի մասեր
* Հոպոյ
* Պասուն
* Զուռնա
* Քուրայ

### Պղնձեայ փողային գործիքներ

Պղնձեայ կը կոչուին այն փողային գործիքները, որոնցմով նուագելու սկզբունքը ներշնչուող օդին հոսանքը կամ շրթունքներուն ձեւը փոխելով նոր հնչիւններ կը ստացուին։ Այս պարագային փականներ չեն օգտագործուիր, որուն պատճառով գործիքները ունակ են արտադրելու բնական հնչողութեան ոչ մեծ քանակութեամբ հնչիւններ, սակայն այդ մեքենականութեան յայտնաբերման հետ (1830-ական թուականներուն) պղնձեայ գործիքներուն հասու կ'ըլլայ կորճային (chromatic) հնչիւնաշարքը։ Անկէ ետք անոնք կը դառնան դասական երաժշտութեան լիարժէք գործիքներ։ Աւագափողի պարագային կորճային ձայն ստանալու համար կը կիրարկուի շարժուն փողը։

Իբրեւ կանոն, այս գործիքները կը պատրաստուին մետաղէ` արոյր, պղինձ, հազուադէպօրէն` արծաթ, սակայն միջնադարէն մեզի հասած որոշ գործիքներ, որոնք հնչիւններ կ'արձակեն այս եղանակով, պատրաստուած են փայտէ։

* Պղնձեայ փողային գործիքներ
* Շեփոր
* Գալարափող
* Թրոմպոն
* Թուպա

## Ծանօթագրութիւններ