Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Սեւագնդիկ

**Սեւագնդիկ,** ծաղկաւոր բոյսի տեսակ մը, որ կը մշակուի իր սերմերուն համար։

## Տարածում

Բոյսը կը մշակուի Արեւմտեան Ասիոյ՝ Արաբական թերակղզիին, Կիպրոսի, Թուրքիոյ, Իրանի եւ Իրաքի մէջ։

Անիկա կը մշակուի նաեւ Արեւելեան Եւրոպայի որոշ շրջաններու մէջ (Պուլկարիա, Ռումանիա)։

## Նկարագրութիւն

* Բարձրութիւնը՝ շուրջ 20-30 սմ, երբեմն՝ 40 սմ։
* Սաղարթը՝ բարակ եւ փետրազարդ, կանաչաւուն։
* Ծաղիկները՝ երկնագոյն կամ ճերմակ թերթերով եւ կը դասաւորուին բաց ձեւով։
* Պտուղները՝ պարկիկաձեւ, որոնք կը պարունակեն բազմաթիւ մանր սեւ սերմեր։

## Օգտագործում

* **Խոհանոց** – սերմերը կը գործածուին իբրեւ համեմ։ Անոնք յատկապէս տարածուած են արաբական, իսլամական (հալալ) եւ հարաւասիական խոհանոցներու մէջ։ Սերմերը կը գործածուին հացերու, աղանդերու, թթուներու եւ բազմազան ուտեստներու համեմադրման համար։
* **Աւանդական բժշկութիւն** – Բազմաթիւ մշակոյթներու մէջ սերմերը գործածուած են աւանդական բժշկութեան մէջ՝ իբրեւ մարսողական համակարգը նպաստող եւ ընդհանուր առողջութիւնը զօրացնող։ Իսլամական աւանդութեան մէջ յիշուած է իբրեւ «շիֆայ»՝ բուժիչ հատիկ, եւ դարերու ընթացքին ունեցած է խորհրդանշական արժէք։

## Ծանօթագրութիւններ
# Ռուպ

**Ռուպ,** եփած մրգահիւթ:

Անիկա խաղողի հիւթով պատրաստուող ու եփող քաղցրն է:

## Աւանդութիւն

Հին օրե­րէն ի վեր գիւ­ղե­րուն մէջ, եւ մին­չեւ օրս Քե­սա­պի մէջ, ըն­տա­նիք­ներ մի­աս­նա­բար կը հա­ւաք­ուին եւ քա­նի մը օր­ուան տե­ւո­ղու­թեան՝ եր­գով, պա­րով ու մա­նա­ւանդ եր­կար աշ­խա­տան­քով կը պատ­րաս­տեն ամ­բողջ ձմ­րան հա­մար խա­ղո­ղի ռու­պը:

Անոնք ճոխ եր­գե­րով բո­լո­րը մի­աս­նա­բար կը սկ­սին քա­ղել քաղց­րա­համ խա­ղող­նե­րու ող­կոյզ­նե­րը:

«Հա­ւու­րա»յին պար­տա­կա­նու­թիւնն է հիւ­թը թթ­ուե­լէ պաշտ­պա­նել եւ զտել բո­լոր տե­սա­կի ման­րա­փո­շի­նե­րէ ու հո­ղա­մա­ղե­րէ:
Երե­կոյ­եան զո­վու­թեան, հա­ւաք­ուած բեր­քը կը լեց­ուի լայն եւ խո­րունկ կա­րաս­նե­րու մէջ երի­տա­սարդ­նե­րը կը սկ­սին ոտ­քե­րով ճզ­մել, ապա հիւ­թը կը հա­ւաք­ուի ու ան­մի­ջա­պէս անոր կ'աւելց­ուի «սպի­տակ հո­ղը», որ «Հա­ւու­րա» կը կոչ­ուի: Անոր պար­տա­կա­նու­թիւնն է հիւ­թը թթ­ուե­լէ պաշտ­պա­նել եւ զտել բո­լոր տե­սա­կի ման­րա­փո­շի­նե­րէ ու հո­ղա­մա­ղե­րէ:

Զու­լալ հե­ղու­կը կը տե­ղադր­ուի պղին­ձէ կաթսաներու մէջ ու կը սկ­սի եփիլ հան­դարտ կրա­կի վրայ: Ամ­բողջ գի­շե­րը տղա­քը հեր­թա­պա­հու­թեամբ կը հս­կեն կրա­կը ու կը հե­տե­ւին եռա­ցող հե­ղու­կին, որ քիչ-քիչ պն­դա­նա­լով կը դառ­նայ ոս­կե­գոյն: Կրա­կին շուրջ կը ստեղծ­ուի ըն­կե­րա­յին մթ­նո­լորտ ու մար­դիկ բարձր տրա­մադ­րու­թեամբ կ'եր­գեն ազ­գա­յին ու հայ­րե­նա­սի­րա­կան եր­գեր:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Խա­ղո­ղը ճառ­թենք, կար­միր շի­րան չըռ­չը­ռա-չըռ­չը­ռա
Լց­նենք կա­րասն, էփի, թա­փի վըռ­վը­ռա-վըռ­վը­ռա: |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Քա­ղենք խա­ղո­ղը, լց­նենք կո­ղո­վը, ճութ-ճութ
Քա­շենք սե­ւը, փռենք արե­ւը, շուտ-շուտ
Քա­ղենք քիշ­մի­շին, տանք մեր անու­շին
Քա­ղենք Սա­թե­նին, տանք Սա­թե­նի­կին: |  |

Փրփուրը՝ դափնիի տերեւով
Դդումի շերեփը
Հե­ղու­կէն մաս մը ու­րիշ ամա­նի մէջ փո­խադ­րե­լով կը յա­ռա­ջա­նայ փր­փու­րը եւ բո­լո­րը կը համ­տե­սեն այդ փր­փու­րէն դափնիի տե­րեւ­նե­րը դգա­լա­ձեւ ծա­լե­լով ու հրճ­ուած այդ քաղց­րա­համ ռու­պէն կ'եր­գեն.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Խմենք հայ­րե­նիք, կե­նացդ եր­գով
Լի­նես եր­ջա­նիկ, քաջ լի­նես միշտ հո­գով
Լա­րի թըմբ­լը լա­լա-հա­հա­հա»: |  |

## Ռուպի պատրաստութիւնը՝ Դպրեվանքին մէջ

Ռուպի պատրաստութիւնը Դպրեվանքի ամէնէն գեղեցիկ աւանդութիւններէն մէկն է, որ տեղի կ'ունենայ ամէն տարի Սեպտեմբեր ամսուան ընթացքին։ Ամէն տարի, Սեպտեմբեր ամսուան առաջին շաբաթը, Դպրեվանքի Ընծայարան բաժինի ուսանողները, հաւաքուելով Սուրբ Աստուածածին Վանքի մէջ հաստատուած ռուպի պատրաստութեան յատուկ աշխատավայրը՝ աղօթքներով եւ երգերով կը պատրաստեն խաղողի հիւթէն պարտասուող ռուպը:

## Ծանօթագրութիւններ