Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Տիեզերանաւը

**Տիեզերանաւ.** Տիեզերանաւը եւ տուն է եւ գիտական տարրալուծարան, ուր կ'ապրին ու կ'աշխատին տիեզերագնացները: Մարդու թռիչքը դէպի տիեզերք այնքան ալ երկար պատմութիւն չունի, բայց արդէն ստեղծուած են քանի մը ձեւի տիեզերանաւեր: Առաջին տիեզերագնաց Եուրի Կակարինին տիեզերանաւին անունն էր՝ (Վոստոկ), որը արդէն ծառայած էր քանի մը տիեզերական պտոյտներու, իսկ բեռներն ու սարքերը այնտեղ կը ղրկուէին (բրոկրէս) բեռնափոխադրական տիեզերանաւերով: Ամերիկեան նշանաւոր տիեզերանաւերէն են՝ (Մերքուրի) եւ (Ճեմինի), ինչպէս նաեւ (Սբէյս Շաթլ): Նշանաւոր է նաեւ (Աբբօլօ) տիեզերանաւը, որը վայրէջք կատարեց լուսին:
Տիեզերանաւը կը բաղկանայ քանի մը հատուածամասերէ՝

Տիեզերք ուղարկուելու սարք
1. Տիեզերագնացներուն խցիկը**:** Այն ամբողջապէս մեկուսացուած է այլ գործարարական միջավայրէն: Հոն կան յատուկ սարքեր, որոնք բաւարար քանակութեամբ օդ կ'ապահովեն , բնականոն խոնաւութեան ու ջերմութեան աստիճաններ: Տիեզերանաւին անհրաժեշտ ջերմութիւնը կ'ապահովէ արեգակը, ինչպէս նաեւ սարքերուն անհրաժեշտ ելեկտրականութիւնը: Տիեզերագնացներուն խցիկը այն միակ հատուածամասն է, որ կը վերադառնայ երկիր:
2. Ուղեծրային: Այս հատուածաբաժինէն տիեզերագնացները դուրս կու գան դէպի բաց տիեզերք: Այս հատուածամասը երկիր չի վերադառնար:
3. Սարքերու բաժին:Այս բաժինին մէջ կը պահուին հիմնական սարքաւորումները, շարժիչները եւ վառելանիւթին պաշարը:

## Աղբիւրներ

* Ինչ է ով է Երեւան 1987
# Լեզու

Երկիր մոլորակի լեզուային քարտեսը, ուր ներկայիս գոյություն ունին աւելի քան 5,000 լեզու
**Լեզու**, կամայական ազդանշաններու, օրինակ, ձայնային հնչիւններու եւ գրուած նիշերու համակարգ մըն է, որ կ՚օգտագործուի տեղեկատուութիւն փոխանցելու համար։

Լեզուն կը ծառայէ որպէս հաղորդակցման միջոց մը։ Ինչպէս ամէն գիտութիւն, այդպէս ալ լեզուն ունի մակարդակներ։ Մենք մեր մտքերը կը հաղորդենք խօսքի միջոցաւ, որ կա՛մ բանաւոր է, կամ ալ գրաւոր։ Բանաւոր խօսքը կ՚ըսենք եւ կը լսենք, իսկ գրաւոր խօսքի միջոցաւ կը գրենք և կը կարդանք։ Խօսքը կազմուած է մտքերէ, այսինքն՝ նախադասութիւններէ, նախադասութիւնները՝ բառակապակցութիւններէ և բառերէ, իսկ բառերը՝ հնչիւններէ։ Հետևաբար ամենացածր մակարդակը լեզուն ուսումնասիրող առարկայի մէջ հնչիւնաբանութիւնն է, յաջորդ մակարդակը բառագիտությունն է, որ կ՚ուսումնասիրէ բառերու կազմութիւնը, իմաստը և ծագումնաբանութիւնը։ Յաջորդ մակարդակը քերականութիւնն է իր երկու բաժիններով՝ ձևաբանութիւն և շարահիւսութիւն։ Ձևաբանությունը կ՚ուսումնասիրէ բառերու ձևերը եւ ձեւափոխութիւնները, իսկ շարահիւսութիւնը բառակապակցութուններն ու նախադասութիւննրը։ Ոճաբանությունը լեզուի բաժին մըն է, որ կ՚ուսումնասիրէ խօսքի դրսեւորման տարբեր ձեւերը։

## Գրականութիւն

* *Бурлак С. А., Старостин С. А.* Сравнительно-историческое языкознание. — М.: Издат. центр «Академия», 2005. — 432 с. — ISBN 5-7695-1445-0
* *Кибрик А. Е.* Язык // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: Сов. энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2 — С. 604—606.
* *Кузнецов С. Н.* Краткий словарь интерлингвистических терминов // Проблемы международного вспомогательного языка. — М.: Наука, 1991. — 263 с. — ISBN 5-02-016810-6 — С. 171—228.
* *Норман Б. Ю.* Теория языка. Вводный курс. 3-е изд. — М.: Флинта; Наука, 2009. — 296 с. — ISBN 978-5-89349-498-3
* *Ulbaek, Ib.* The Origin of Language and Cognition // Approaches to the Evolution of Language: Social and Cognitive Bases / Ed. by J. R. Hurford, M. Studdert-Kennedy, C. Knight. — Cambridge: Cambridge University Press, 1998. — 456 p. — ISBN 0-521-63964-6 — P. 30—43.
* *Chomsky, Noam.* The Architecture of Language. — New Delhi, Oxford & New York: Oxford University Press, 2000. — xv + 89 p. — ISBN 0-19-564834-X
* *Fitch, W. Tecumseh.* The Evolution of Language. — New York: Cambridge University Press, 2010. — xii + 611 p. — ISBN 978-0-521-85993-6
* *Foley, William A.* Anthropological Linguistics: An Introduction. — Malden, MA: Blackwell Publishers, 1997. — xvii + 495 p. — ISBN 978-0-631-15122-2

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Эмиль Бенвенист. Категории мысли и категории языка

|  |
| --- |
| *Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։*   |
# 15 Նոյեմբեր

**15 Նոյեմբեր**, տարուան 319-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 320-րդ) օրն է։

Թորոս Ազատեան
## Դէպքեր

## Ծնունդներ

* 1939, Արտաշէս Յովհաննիսեան, խորհրդային հայ թատերական բեմադրիչ, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (մահ․՝ 2014)։

## Մահեր

* 1877, Երեմիա Արծրունի, հայ պետական հասարակական գործիչ, ընդհանուր հրամանատար (ծն․՝ 1804)։
* 1955, Թորոս Ազատեան, բանասէր, խմբագիր, բանաստեղծ (ծն․՝ 1898)։

## Տօներ
# 4 Ապրիլ

**4 Ապրիլ**, տարուան 94-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 95-րդ) օրն է

* Տարուան աւարտին կը մնայ 271 օր

 3 Ապրիլ  **4 Ապրիլ**  5 Ապրիլ
Մկրտիչ Խրիմեան
## Դէպքեր

* 1147. Մոսքովի մասին առաջին գրաւոր յիշատակումը
* 1581. Ֆրէնսիս Տրէյքը ասպետացուեցաւ շուրջերկրեայ ճամբորդութեան աւարտի պատուին
* 1960. Ֆրանսան անկախութիւն շնորհեցաւ Մալիիի դաշնութեանը
* 1979. Փաքիստանի վարչապետ Զուլֆիքար Ալի Պհութոն կախաղանով ենթարկուեցաւ մահապատժի
* 2009. Ֆրանսան վերականգնեցաւ ՆԱԹՕ-ին իր անդմակցութիւնը

Ապտուլլահ Օճալան
Արշակ Վռամեան
## Ծնունդներ

 Տես նաեւ՝ 4 Ապրիլի ծնածներ

* 1820. Մկրտիչ Խրիմեան (մ.1907) հայ եկեղեցւոյ 125-րդ կաթողիկոս
* 1948. Ապտուլլահ Օճալան (Abdullah Öcalan) Թուրքիոյ քիւրտերու ազգային առաջնորդ
	+ (1999-էն ցմահ դատապարտուած է Եգեան Ծովուն Իմրալը կղզիին վրայ)

Մեսրոպ Նուպարեան
Վահան Թէքէեան
Մարթին Լութըր Քինկ
## Մահեր

 Տես նաեւ՝ 4 Ապրիլի մահացածներ

* 1843. Քերովբէ Ազնաւորեան, (ծն.1791) վարդապետ
* 1915. Արշակ Վռամեան (բուն անունը՝ Օննիկ Դերձակեան, ծն.1870) հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
* 1929. Մեսրոպ Նուպարեան (ծն.1842, Զմիւռնիա) թարգմանիչ, բառարանագիր
* 1945. Վահան Թէքէեան (ծն.1878) բանաստեղծ, արձակագիր,թարգմանիչ
* 1968. Մարթին Լութըր Քինկ (անգլերէն՝ Martin Luther King, ծն.1929) սեւ ամերիկացի քարոզիչ
	+ (սպաննուած է Մեմփիսին մէջ, Մինեսոթա)

## Տօներ

* Համացանցի միջազգային օր
* Սենեկալ՝ Անկախութեան օր (Ֆրանսայէն, 1960)
* Անկոլա՝ Խաղաղութեան օր

## Արտաքին յղումներ

* BBC: On This Day Archived 2007-03-05 at the Wayback Machine.
* (անգլերէն)

## Ծանօթագրութիւններ

4 Ապրիլ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ուիքիպահեստ նախագիծի **4 Ապրիլ** ստորոգութեան մէջ կրնաք գտնել յաւելեալ պատկերազարդում այս նիւթի վերաբերեալ։ |