Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Սիրտի կաթուած

**Սիրտի կաթուած**-**տագնապը** կը յառաջանայ, երբ սրտամկաններուն բաւարար չափով թթուածինով յագեցած արիւն չի հասնիր: Այս մէկը հետեւանքն է սիրտի պսակաձեւ զարկերակներու (coronary arteries) ամբողջական եւ կամ մասնակի խցումին: Սիրտի տագնապի պարագային, տեղի կ'ունենայ սրտամկաններու հիւծում եւ մահ, բայց` ոչ անպայման անհատին մահը:

Սիրտի կաթուածը սիրտի երակներու խցման արդիւնք է: Յաճախ արեան գունդ մը կազմելով սիրտի երակներուն մէջ կամ այլուր, կու գայ ու կը խցէ սիրտի որեւէ երակ` յառաջացնելով սիրտի ու կուրծքի սուր ցաւ ու կաթուած:

Սիրտի կաթուածը կրնայ յառաջացնել սրտականգառ: Սրտականգառի պարագային, տեղի կ'ունենայ սրտամկաններու անակնկալ եւ շատ արագ պրկում-բաբախում, որ կը կոչուի սրտաբաբախում (arrhythmia):

### Սիրտի երակներու խցանման պատճառներ

* Գիրութիւնը
* Արեան գերճնշումը
* Արեան ճարպային բաղադրիչները եւ անոնց պատերը
* Նիքոթինը – ծխախոտը
* Սնունդի որակը

## Սիրտի կաթուածը՝ կիներու պարագային

Ամբողջ աշխարհի մէջ տարածուած է այն սխալ կարծիքը, թէ սիրտի կաթուածը առաւելաբար տղամարդոց բնորոշ հիւանդութիւն է. մինչդեռ միայն Միացեալ Նահանգներու մէջ սիրտի կաթուածէն տարեկան կը մահանայ 270 հազար կին:

Հիւանդութեան յառաջացման հարցով մեծ դեր կը խաղայ ծխելու հանգամանքը, քանի որ ծխող կիները չորս անգամ աւելի ենթակայ են սիրտի կաթուածի, քան չծխողները:

Սրտաբանները կիներուն պարագային սիրտի կաթուածէն մահացութիւններու թիւը նուազեցնելու համար կոչ կ'ուղղեն` ստուգելու արեան ճնշումը, քոլեսթերոլը, շաքարի տոկոսը, եւ այլն: Առողջարար սննդակարգը, մարզանքը եւ բնականոն կշիռքը լաւագոյն տարբերակներն են սիրտի կաթուածէ խուսափելու:

#### Վեց նախանշանները

Մասնագէտ սրտաբանները ներկայացուցած են այն վեց նախանշանները, զորս կիները պէտք չէ անտեսեն եւ անոնց առկայութեան պարագային դիմեն բժիշկին.

* Շնչառութեան դժուարութիւն
* Ուսերու, ձեռքերու, մէջքի կամ ծնօտի ցաւ
* Անբացատրելի, անհիմն յոգնածութիւն
* Չափազանց քրտնարտադրութիւն
* Սիրտ խառնուք եւ գլխացաւ
* Անհանգստութեան զգացում:

## Ծանօթագրութիւններ
# Քանատա

| **Քանատա** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| կանադայի դրոշը? | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը ներառնէ | Օնթարիօ, Քեպեք, Նոր Սկովտիա, Նիւ Պրանսուիք, Մանիթոբա?, Նիւֆաունտլենտ եւ Լապրատոր, Էդուարդ արքայազնի կղզի?, Սասկաչևան?, Ալբերտա?, Յուկոն?, Հյուսիսարևմտյան տարածքներ?, Նունավութ? և Բրիտանական Կոլումբիա? |
| Պետական լեզու | անգլերէն և Ֆրանսերէն |
| Մայրաքաղաք | Օթաուա |
| Օրէնսդիր մարմին | Կանադայի խորհրդարան? |
| Երկրի ղեկավար | Չարլզ Գ․ |
| Կառավարութեան ղեկավար | Մարկ Քարնի?[…] |
| Ազգաբնակչութիւն | 36 991 981 մարդ (2021) |
| Օրհներգ | Կանադայի օրհներգ? |
| Կարգախօս | A mari usque ad mare |
| Հիմնադրուած է | 1 Յուլիս 1867 թ. |
| Արժոյթ | `Կանադական դոլար?` |
| Ժամային համակարգ | Newfoundland Time Zone?, UTC-4?, UTC−4?, Հիւսիս-ամերիկեան ժամային գօտի, UTC-5, Կեդրոնական ժամային գօտի, UTC−06:00, Լեռնային ժամային գոտի? և UTC-7? |
| Հեռաձայնային համակարգ | +1 |
| Համացանցի յղում | .ca? |
| Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ | 0,936 |
| canada.ca |

Քանատայի դրօշ
Քանատայի քարտէս
Օթթաուա
**Քանատան** կամ **Գանատան** (անգլերէն՝ Canada ˈkænədə), ֆրանսերէն՝ Canada kanaˈda), պետութիւն է Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, իսկ տարածքի մեծութեամբ կը հանդիսանայ՝ աշխարհի 2-րդ պետութիւն։ Տարածութիւնը 9.976.000 քմ² է, բնակչութիւնը՝ 35 մլն մարդ (ըստ 2015 թուականի կատարուած մարդահամարի տուեալներուն)։ Մայրաքաղաքը՝ Օթթաուա։ Վարչականօրէն բաժանուած է 10 նահանգի եւ 3 երկրամասի։

## Պետական կարգ

Քանատան խորհրդարանական համակարգով սահմանադրական միապետութիւն է, կը հանդիսանայ երկլեզուանի եւ բազմամշակութային երկիր, որտեղ անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուները դաշնային մակարդակով ճանչցուած են, որպէս՝ պետական լեզուներ։

## Աշխարհագրութիւն

Կ՚ողողուի Ատլանտեան, Խաղաղական եւ Հիւսիսային Սառուցեալ ովկիանոսներով, կը սահմանակցի ԱՄՆու հետ հարաւէն եւ հիւսիս-արեւմուտքէն, Դանիայի (Կրենլանտիա) հետ հիւսիս-արեւելքէն եւ Ֆրանսայի (Սեն Պիեռ եւ Միքելոն) հետ արեւելքէն։ Քանատայի՝ ԱՄՆու հետ սահմանը կը համարուի աշխարհի ամենաերկար ընդհանուր սահմանը։

## Պատմութիւն

Քանատայի հեռաւորութիւնը հիւսիսային բեւեռէն ընդամէնը 1000 քմ է, իսկ հիւսիսային մագնիսական բեւեռը կը գտնուի ուղղակի Քանատային մէջ։ Քանատան Մեծ Ութնիակի անդամ երկիր է։ Քանատան բաժնուած է 10 նահանգի եւ 3 դաշնային տարածքի։

Քանատան արդիւնաբերական զարգացած երկիր է, ունի բազմաճիւղ տնտեսութիւն, որ հիմնուած է հարուստ բնական աղբիւներու եւ առեւտրի վրայ (մասնաւորապէս՝ ԱՄՆ-ու հետ համատեղ Քանատան կը համագործակցի դեռեւս գաղութներու գոյութեան եւ Համադաշնութեան հիմնման ժամանակաշրջանէն)։ Քանատայի մայրաքաղաքն է Օթթաուան, Օնթարիօ նահանգին մէջ։ Հիմնուած ըլլալով 1534 թուականի ֆրանսացի հետախոյզ Ժագ Քարդիէի կողմէն՝ Քանատան իր սկիզբն առած է ֆրանսական գաղութէն, զոր կը գտնուի ժամանակակից Քէպեք քաղաքի տեղը, որ սկզբնապէս բնակուած եղած է տեղացի ժողովուրդներով։

Անգլիական գաղութատիրութեան ժամանակաշրջանէն յետոյ պրիդանական երեք գաղութներու միութենէն (որոնք մինչ այդ Նոր Ֆրանսայի տարածքներէն կը համարուէին) ծնաւ Քանատական համադաշնակցութիւնը։ Քանատան Միացիալ Թագաւորութիւնէն անկախութիւն ստացաւ խաղաղ գործընթացի արդիւնքէն 1867 թուականէն 1982 թուական։

## Ծանօթագրութիւններ
# Հեռագիր

**Հեռագիր** բառը թարգմանութիւնն է յունարէն *tele* (հեռու) եւ *ghrapho* (կը գրեմ) բառերու բարդումով կազմուած *teleghraphe* բառին։

Եսքիւլոս, իր Ագամենոնի մէջ (Ն.Ք. 500) կը նկարագրէ հաղորդակցութեան փոխանակութիւնը վառուած ջահերով տրուած նշաններու միջոցով։ Փոլիւպոս յոյն պատմաբանը (մահացած՝ Ն.Ք. 122) հին ժողովուրդներու հաղորդակցութեան համար գործածած տարբեր գործիքները կը կոչէ Բիրսիէ, որովհետեւ անոնցմով տրուած նշանները միշտ կրակով էին։ Ֆրանսացի Շափի ըրած գիւտը գործածուած է առաջին անգամ Ֆրանսայի մէջ, 1792-ին։

## Ծանօթագրութիւններ
# Նոր Քարէ Դար

Նէոլիթեան գործիքներ

**Նոր քարէ դար** կամ **Նէոլիթ** (յուն․՝ νέος , նէոս՝ նոր, եւ յուն․՝ λίθος , լիթոս՝ քար), քարէ դարու վերջին դարաշրջանը, յաջորդած է մէզոլիթին։ Տեւած է մօտ երկու հազարամեակ՝ Ն.Ք. 10-րդ հազարամեակի կէսերէն մինչեւ Ն.Ք. 11-րդ հազարամեակի կէսերը։

Նէոլիթ դարաշրջանի սկիզբը կը բնութագրուի քարէ եւ ոսկորէ յղկուած գործիքներու օգտագործմամբ, խեցեգործութեան եւ երկրագործութեան առաջացմամբ Դարաշրջանի աւարտը կը յատկանշուի վաղ մետաղամշակութեամբ (էնեոլիթի սկզբնաւորմամբ)։

Նէոլիթեան մարդիկ, զարգացած հաւաքչական, որսորդական եւ ձկնորսական իւրացնող տնտեսութեան զուգահեռ, սկսած են զբաղուիլ արտադրող տնտեսութեամբ՝ նստակեաց երկրագործութեամբ (ցորենի, գարիի, ոսպի եւ այլ բոյսերու մշակութեամբ), կենդանիներու (շուն, այծ, ոչխար, խոզ, աւելի ուշ՝ մեծ եղջերաւոր անասուններ) ընտելացմամբ եւ բուծանումով։ Սկսած է զարգանալ մանածագործութիւնը, հիւսելը։ Մայրիշխանութիւնը հասած է իր ծաղկման եւ աստիճանաբար տեղի տուած հայրիշխանութեանը։ Զգալիօրէն աճած է բնակչութիւնը, աստիճանաբար կազմաւորուած են ցեղախումբերը, ձեւաւորուած ցեղային լեզուները։

Հանրութեան կեանքին մէջ կատարուած արմատական փոփոխութիւնները ընդունուած է անուանել «նէոլիթեան յեղափոխութիւն» (անգլիացի հնագէտ Գ․ Չայլդի հետեւութեամբ), իբրեւ մարդկութեան պատմութեան մէջ առաջին տնտեսական յեղաշրջում։

Ըստ նորագոյն տուեալներուն՝ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ հնագոյն երկրագործական-անասնապահական մշակոյթը սկիզբ կ՛առնէ Ն.Ք. 8—7-րդ հազարամեակներուն (Երիքովը՝ Պաղեստինի, Ջարմոն՝ Հիւսիս-Արեւելեան Միջագետքի, Չաթալ-Հույուկը՝ Փոքր Ասիոյ մէջ եւն)։

Եւրոպայի մէջ նէոլիթեան մշակոյթը զարգացած է Մերձաւոր Արեւելքի եւ Միջերկրածովեան մշակոյթի զգալի ազդեցութեամբ, այդ երկրամասերէն Եւրոպա թափանցած են շարք մը մշակելի բոյսեր, ընտանի կենդանիներու տեսակներ եւ այլն։ Հայաստանի տարածքին նէոլիթեան կայաններ ու բնակավայրեր յայտնաբերուած են Թալինի շրջանին մէջ (Զաղաներ, Արեգունի բլուր, Բառոժ եւ այլն) եւ Արարատեան դաշտին մէջ (Կղզեակ բլուր, Մաշտոցի բլուր, Տէրտէրի ձոր եւ այլն)։ Գտնուած են քարէ (օբսիդիան, որձաքար եւ այլն) պրիզմայաձեւ միջուկներ, դանակներ, յղկուած, գայլիկոնուած կոթատեղի փորուածքով կացիններ, մուրճեր, գուրզեր, բրիչներ, աղօրիքներ, սանդեր, մանգաղներ, նետասլաքներ, ոսկորէ ասեղներ, ուլունքներ, իլիկի գլուխներ եւ այլն։

|  |
| --- |
| *Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։*   |
# Փորոս

| Կղզի |
| --- |
| Փորոս |
| Πόρος |
| Փորոս |
| Երկիր | Սարոնիքոս ծոց, Յունաստան |
| Տարածութիւն |
22,841 քմ² |
| ԲԾՄ |
358 մեթր |
| Բնակչութիւն | 3 993 մարդ (2011) |
| Կը գտնուի ափին | Սարոնիքոս ծոց |
| Ժամային գօտի | UTC+2 և UTC+3։00 |
| Փոստային ցուցանիշ | 180 20 |
| Պաշտօնական կայքէջ | poros.gr |
|  |

Փորոս, վերէն դիտուած
Փորոս․ դիրքը
**Փորոս** (յուն․՝ Πόρος), Սարոնիքոս ծոցի կղզի։  Հին անունն է Քալավրիա։  Կը գտնուի Պելոպոնեսի ափերուն շտա մօտ, Թրիզինիայի Ղալաթա գիւղին դիմացը։  Բնակչութեան թիւն է 3 993։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ

Փորոս կը բաղկանայ երկու կղզիներէ՝ Սֆերիա եւ Քալավրիա, որոնք իրարմէ կը բաժնուին ծովու փոքրիկ ջրանցքէ մը։  Քալավրիա կրաքարէ եւ հերձաքարէ կազմուած է, իսկ Սֆերիա հրաբխային է․ կազմուած է Մեթանայի հրաբուխի ժայթքումէն ետք։  Փորոս քաղաքը կառուցուած է հրաբերանին վրայ։

Փորոս կը յատկանշէ «Ժամացոյցի Աշտարակ»ը, կառուցուած Սֆերիայի բլուրին վրայ։  Քալավրիային հարաւ-արեւելեան մասը կը գտնուի Քալավրիա պատմական վանքը (կամ Փորոսի Զո՜տոհու Փիղիս), կառուցուած 1713-ին։

Յունաստանի Ապստամբութենէն ետք 1821, կը հիմնուի Ռազմական Ծովուժին Նաւային մթերանոցը։

Վաղինիա․ հորիզոնին՝ էղինա
## Փորոսի քաղաքապետութիւն

Փորոսի քաղաքապետութիւնը կ՛ ընդգրկէ Այիոս Նեքթարիոս, Քիանի Աքթի (դիմացի Պելոպոնեսի ափին՝ 200 մ․ հեռաւորութեամբ, Թրիզինայի մօտ), Մոնի Զո՜տոհու Փիղիս Քալավրիաս, Փորոս բնակավայրերը։  Անոր կը պատկանին նաեւ Փորոսին կրկնակ կղզին եւ շուրջի մօտիկ կղզիակները։ Քաղաքապետութիւնը կազմուած է 1941-ին ։

### Ծովափներ

Մոնասթիրի, Ասքելի, Նէորիօ, Սէրի նաւակայք, Ռուսական Նաւային Մթերանոց եւ Փլազ Քալավրիա եւ Սֆերիա կղզիները միացնող կամրջակին կից։

#### Պատկերասրահ

* Փորոս․ Փոքրիկ կղզեակ
*
* Փորոս․ կանանչ ծովափ
* Ասքելի ծովափ
* Նէորիօ
* Վաղիոնիա
* Ալիքի ծովափ
*
*
*
*
*

## Պատմական ակնարկ

Հնագիտական պեղումները յայտնաբերած են թէ կղզին Պղնձադարէն բնակուած է։  Գտնուած դամբանները Միկինեան շրջանէն են եւ կառոյցները Ք․Ա․1000-ին։

Քալավրիա հին քաղաքին՝ բլուրի մը գագաթին, 1894-ին կատարուած պեղումներէն կը յայտնաբերուին Փոսիտոնաս աստուծոյ տաճարին աւերակները։  Իսկ Քալավրիայի հիւսիսային ծովափը՝ Վաղիոնիա, յայտնաբերուած է ծովուն սուզուած հին նաւահանգիստը։

Բիւզանդական շրջանին ծովահէններու դիրախ կը դառնայ, իսկ օսմանեան ժամանակաշրջանին կը պահպանէ անկախութիւնը։

Փոսիտոնաս տաճարի աւերակները
## Տեսարժան վայրեր

* Փորոս քաղաքը․ կառուցուած բլուրի մը լանջին։
* Փորոս քաղաքին Ժամացոյցի Աշտարակը։
* Հնագիտական Թանգարանը․ կը հիւրասիրէ Փոսիտոնաս տաճարէն, հին Թրիղինիայէն եւ ուրիշ մօտակայ հնավայրերէ հնագիտական իրեր։
* Փորոս Խեցիի Թանգարանը․ հիմնուած 2006-ին։
* Կղզիին հիւսիսային մասին Քալավրիա գտնուող Տորեան ոճի Փոսիտոնաս տաճարին աւերակները Ք․Ա․ մօտաւորապէս 520-ին։
* Զո՜տոսհու Փիղիս վանք․ Մոնասթիրի

## Պատկերասրահ

* Փորոս, նկարուած Պելոպոնեսի Ղալաթաս դիմացի ափէն
* Փորոս նաւահանգիստը
*
* Փորոս․ Յունաստանի Ծովուժի նոր զինուորագրեալներու կեդրոնը
* Ժամացոյցի աշտարակը
*
* Փորոս․ Պուրծի
* Տանաս փարոսը
* Զո՜ոտոհու Փիղիս վանք
* Փորոսի Հնագիտական Թանգարանը
* Փորոս, նաւահանգիստ․ Յունաստանի Ապստամբութեան նուիրուած յուշարձանը
* Փորոս, դիտուած Մեթանայէն

## Ծանօթագրութիւններ
# Անտորրա Լէ Վալէ

| Բնակավայր |
| --- |
| Անտորրա Լէ Վալէ |
| կատ.՝ Andorra la Vella |
|

|  |
| --- |
| Զինանշան |
|  |

 |
|  |
| Երկիր |  Անտորրա |
| Q5796921? | Olalla Losada Seguin? |
| Հիմնադրուած է՝ | 9-րդ դար |
| Տարածութիւն |
30 քմ² |
| ԲԾՄ |
1022 մեթր |
| Պաշտօնական լեզու | Քաթալոներէն |
| Բնակչութիւն | 24 042 մարդ (2023) |
| Կը գտնուի ափին | Gran Valira? |
| Ժամային գօտի | UTC+2 և UTC+1 |
| Փոստային ցուցանիշ | AD500 |
| Շրջագայութեան պետ-համարագիր | C |
| Պաշտօնական կայքէջ | **Lua–ի սխալ՝ expandTemplate: template "ref-ca" does not exist։** |
|  |

Անտորրա փոքր երկիրը կը գտնուի Փիրէնեան լեռներու հովիտին մէջ, Սպանիոյ եւ Ֆրանսայի սահմանին վրայ։ Ունի ցուրտ ձմեռներ։ Օդը չոր է։ Գլխաւոր գետն է Ռիու Վալիրա։ Տարածութիւնը 465 քառ.քմ. է։ Բնակչութեան թիւը 11.000։

Ժողովուրդը կը բաղկանայ գաթալաններէ, որոնց լեզուն պաշտօնականն է։ Կը խօսուի նաեւ ֆրանսերէն։

## Պատմութիւն եւ Կառավարութիւն

Անտորրայի կազմութեան պարագաները եւ սկզբնական պատմութիւնը կը մնան շփոթ։

Անտորրա ինքնավար եւ կիսանկախ հանրապետութիւն մըն է, որ ենթակայ է Ֆրանսայի կառավարութեան պետին եւ Իւրկէլի (Սպանիա) Սրբազանին գերիշխանութեան, 1607-էն ի վեր։ Որպէս հանրապետութիւն, սահմանադրութեամբ օժտուեցաւ Նափոլէոն Պոնափարթի կողմէ, 1806-ին։ Տարեկան 960 ֆրանքի տուրք կը վճարէ Ֆրանսայի եւ 460 փեզեթա՝ Սրբազանին։

Կը կառավարուի ընդհանուր Խորհուրդով մը, որ կը բաղկանայ 24 անդամներէ եւ որ կ'ընտրուի ընտանիքներու պետերու ժողովին կողմէ։

Դատական կազմը կը նշանակուի հովանաւորող երկու կողմերէն։

Ընդհանուր քուէարկութիւնը ջնջուեցաւ 1941-ին։

## Բնակչութիւն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 2010 | 21 190 մարդ |  |
| 2012 | 19 408 մարդ |  |
| 2015 | 22 886 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 2018 | 22 151 մարդ |  |
| 2019 | 22 440 մարդ |  |
| 2020 | 22 537 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 2021 | 22 873 մարդ |  |
| 2022 | 23 324 մարդ |  |
| 2023 | 24 042 մարդ |  |

 |

## Տնտեսական պայմաններ

Անտորրա ունի երկաթ, կապար, տախտակ, արզն, քար։

Զբօսաշրջիկութիւնը կարեւոր եկամուտ մը կ'ապահովէ։

## Աղբիւր

* Երուանդ Մոնոֆարեան (1968), «Հանրագիտակ», Համազգայինի տպարան, Պէյրութ, էջ 31-32։

## Ծանօթագրութիւններ
# Հռոմի Պապ

Ներկայիս Հռոմի Լեւոն ԺԴ. պապը
**Պապ** (լատ.՝ papa, յուն․՝ πάππας *pappas* երեխաներու լեզուով *հայր*), ամբողջ աշխարհի Կաթոլիկ եկեղեցւոյ առաջնորդ: Կաթոլիկ եկեղեցւոյ մէջ Հռոմի պապը կը համարուի Պետրոս առաքեալին յետնորդը։ Ներկայիս Հռոմի Պապը Լեւոն ԺԴ.-ն է, որ ընտրուեցաւ 8 Մայիս 2025-ին՝ փոխարինելով Ֆրանչիսկոս պապը:

Կաթոլիկ եկեղեցւոյ հոգեւոր եւ վարչական գերագոյն առաջնորդը Հռոմի պապն է։ Կաթոլիկ եկեղեցւոյ հոգեւորականները կը կոչուին Քարտինալներ։ Անոնք կ'ընտրեն Հռոմի պապը։ Հռոմի պապին նստավայրը` Վատիկանը, ինքնուրոյն քաղաք-պետութիւն մըն է, որուն ղեկավարը նոյնպէս Հռոմի պապն է։

## Ծանօթագրութիւններ
# Նիւրնպերկ

| Բնակավայր |
| --- |
| Նիւրնպերկ |
| գերմաներէն՝ Nürnberg |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Դրօշակ | Զինանշան |
|  |  |

 |
|  |
| Երկիր |  Գերմանիա |
| Ներքին բաժանում | Ալմոշոֆ, Պոքստորֆ, Պրան, Պախ, Էյպախ, Էրլընսթեկըն, Ֆիշպախ, Ուորտ, Վեսթի Ետեւի Այգիները, Կալկընհոֆ, Ալթընֆըրթ, Պլայվայս, Պուչենպուլ, Տուս, Էպըրհարտշոֆ, Այշընպոյլը, Ֆայքընհայմ, Ֆրէյլենտսիտլանկ, Կարթնշթատ, Ճըրլենհոֆըն, Ճեպերստորֆ, Ճերազմուհլէ, ՃԻպիթզենհոֆ, Կլայսպըրկ, Կլեյսհեմըր, Կլոքընհոֆ, Կոսթընհոֆ, Կրէօթ, Կրոկնտլաք և Großreuth bei Schweinau? |
| lord mayor of Nuremberg? | Մարքըս Քոնիկ |
| Առաջին յիշատակում |
1050 |
| Տարածութիւն |
186,45 քմ² |
| ԲԾՄ |
209±1 մեթր |
| Բնակչութիւն | 529 508 մարդ (31 Դեկտեմբեր 2024) |
| Կը գտնուի ափին | Փեկնիթզ Գետ և Ռայն Մայն Դանուբի Նեղուց |
| Հեռախօսային ցուցանիշ | 0911 |
| Փոստային ցուցանիշ | 90402–90491 |
| Շրջագայութեան պետ-համարագիր | N |
| Պարգեւներ | Հեծանիւներու բարեկամ Քաղաքապետարան՝ Պաւարիոյ մէջ և Führerstadt? |
| Սուրբ բարեխօս | Սեպալտըս |
| Պաշտօնական կայքէջ | nuernberg.de​(գերմ.) |
|  |

**Նիւրնպերկ** (գերմ.՝ Nürnberg), քաղաք Գերմանիոյ մէջ։ Տեղակայուած է Պաւարիոյ կեդրոնական մասին մէջ, Փեկնիթզ (Pegnitz River) գետի մօտ։

Քանի մը վարկած կայ, թէ ուրկէ յառաջացած է Նիւրնպերկ անունը։ Ամէնէն տարածուած վարկածը այն է, որ այդ անունը յառաջացած է «nor» բառէն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «քարքարոտ ժայռ»։

Նիւրնպերկը նշանաւոր է Խաղալիքներու թանգարանով։ Միջնադարուն Նիւրնպերկ քաղաքը կը համարուէր խաղալիքներու արտադրութեան կեդրոնը։

Նիւրնպերկ քաղաքը նշանաւոր է նաեւ իբրեւ Ատոլֆ Հիթլերին ամէնէն սիրելի վայրերէն մէկը։

Նիւրնպերկի կարեւոր իւրայատկութիւններէն է նաեւ Ս. Ծննդեան շուկան։

Քաղաքին կեդրոնական հրապարակները կը լեցուին բազմաթիւ առեւտրականներով ու կրպակներով, եւ այդ տօնակատարութիւնը կը տեւէ 3-4 շաբաթ՝ մինչև Ս. Ծնունդ։ Այդ ընթացքին Նիւրնպերկ կ'այցելէ աւելի քան 2 միլիոն զբօսաշրջիկ։

8 Դեկտեմբեր 1835--ին Նիւրնպերկէն Ֆյուրտ երկաթուղիով կը շարժի Գերմանիոյ առաջին գնացքը։

Կայսերական Պալատը
## Ծանօթագրութիւններ