Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Վանուաթու

| **Վանուաթու** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Վանուատուի դրոշ? | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը ներառնէ | Malampa?, Penama?, Sanma?, Շեֆա?, Tafea? և Torba? |
| Պետական լեզու | Bislama?, Ֆրանսերէն և անգլերէն |
| Մայրաքաղաք | Պորտ Վիլա? |
| Օրէնսդիր մարմին | Parliament of Vanuatu? |
| Երկրի ղեկավար | Nikenike Vurobaravu? |
| Կառավարութեան ղեկավար | Bob Loughman? |
| Ազգաբնակչութիւն | 300 019 մարդ (2020) |
| Օրհներգ | Yumi, Yumi? |
| Կարգախօս | Long God yumi stanap, In God we stand, С Бог удържаме և Safwn Gyda Duw |
| Հիմնադրուած է | 30 Յուլիս 1980 թ. |
| Արժոյթ | `Վատու?` |
| Ժամային համակարգ | UTC+11 և Pacific/Efate? |
| Հեռաձայնային համակարգ | +678 |
| Համացանցի յղում | .vu? |
| Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ | 0,607 |
| gov.vu​(անգլերէն) |

**Վանուաթու**, պաշտօնապէս **Վանուաթուի Հանրապետութիւնը**, Խաղաղական Ովկիանոսեան պետութիւն է Մելանեզիայի մէջ։ Երկիրին տարածքը՝ 12,190քմ. ք., բնակչութիւնը՝ 320,608 Հիւսիսէն կը սահմանէ Սողոմոնեան կղզիներուն, արեւմուտքէն՝ Աւստրալիայի տնտեսական գօտին, հարաւ-արեւմուտքէն՝ Նոր Գալետոնիայի տարածքային ջուրերուն եւ հիւսիսէն՝ Ֆիճիի տարածքային ջրերուն։

Վանուաթուի դրօշը
Կլիման արեւադարձային է, տարածուած են մշտադալար արեւադարձային անտառները, հարաւը՝ սավաննաները։ Արժէքաւոր ծառերէն են կաուրին եւ սանտալենին։ Կենդանական աշխարհն աղքատ է, շատ են թռչունները։

Վանուաթուն կը բնակուեր մելանեզիացիներու կողմէ: Առաջին եւրոպացին որ հասաւ կղզիներուն փորթուկալցի ծովագնաց Ֆերնանտեզ տէ Գիրոսն էր 1606-ին: 1906 թուականէն երկիրը Մեծ Պրիթանիոյ եւ Ֆրանսայի համատեղ կառավարման տակ կը գտնուեր, մինչեւ 1980 երբ ստացաւ անկախութիւնը:

Բնակչութեան 90%-ը մելանեզացիներ են, կան նաեւ բոլինեզացիներ, եւրոպացիներ, չինացիներ եւ այլն։ Տնտեսութեան հիմքը գիւղատնտեսութիւնն է։ Այստեղ կը մշակուին արմաւենի, յամս, տարո, ադամաթուզ, կակաւոն, սրճենի։ Կը զբաղուին ձկնորսութեամբ։ Կան պահածոներու, ձկնավերամշակման, շինանիւթերու արդիւնաբերութեան ձեռնարկութիւններ։

## Ծանօթագրութիւններ
# Կուկըլ Թարգմանիչ

**Կուկըլ Թրանսլէյթը** համացանցին վրայ թարգմանութեան ամէնէն ծանօթ գործիքներէն մէկն է: Անոր միջոցով կարելի է բառ մը, նախադասութիւն մը, կամ նոյնիսկ գրութիւն մը թարգմանել ուրիշ լեզուի մը:

Ներկայիս ընդամէնը 243 լեզու գոյութիւն ունի անոր ցանկին մէջ:

## Վերլուծել եւ հասկնալ տարբեր լեզուներով նախադասութիւններ

Համացանցի վրայ թարգմանութեան գործիք մը շատ հզօր համակարգիչներ կը գործածէ` վերլուծելու եւ հասկնալու տարբեր լեզուներով միլիոնաւոր նախադասութիւններ: Այս գործողութիւնը կը բանի հետեւեալ ձեւով.

* **Տուեալներու հաւաք՝** «Թարգմանիչ»ը կը սորվի տարբեր լեզուներով միլիոնաւոր գրութիւններու (գիրքեր, յօդուածներ, կայքէջեր) միջոցով:
* **Վերլուծում՝** Ան տարբեր լեզուներու մէջ կը բաղդատէ բառերը եւ նախադասութիւնները` հասկնալու համար, թէ անոնք ինչպէ՛ս թարգմանուած են:
* **Թարգմանութիւն՝** Երբ անհատը նախադասութիւն մը գրէ համակարգիչին վրայ, թարգմանիչ կայքէջը իր ամբողջ «սորվածը» կը գործածէ ամէնէն լաւ թարգմանութիւնը առաջարկելու համար:

Շնորհիւ արհեստական բանականութեան` այս թարգմանութեան գործիքները միշտ աւելի ճշգրիտ եւ օգտակար կը դառնան:

## Ծանօթագրութիւններ
# Դեղաբանութիւն

Դեղաբանութեան խորհրդանիշը
**Դեղաբանութիւն**, գիտութիւն, որ կ՛ուսումնասիրէ մարդու եւ կենդանիներու անդամներու վրայ դեղանիւթերու եւ կենսաբանօրէն աշխոյժ այլ նիւթերու ազդեցութիւնը։ Այդ նպատակով կ՛օգտուին հետազօտման տարբեր ձեւերէն։ Մարդու մարմնի կազմուածքին վրայ դեղանիւթերու ազդեցութեան վերաբերեալ տեղեկութիւնները, որոնք կը ստացուին բուժիչ նպատակով անոնց օգտագործման արդիւնքով, կը կազմեն դեղաբանութեան յատուկ բաժին՝ բուժարանական դեղաբանութիւն։ Դեղաբանութիւնը սերտօրէն կապուած է դեղանիւթերու մասին տարբեր, առաջին հերթին՝ դեղագործական, գիտութիւններու (օրինակ՝ դեղագործական քիմիագիտութեան) եւ դեղագիտութեան (գիտութիւն բուսական եւ կենդանական, ծագման դեղանիւթային հումքի մասին):

## Զարգացման պատմութիւն

Դեղատուն՝ պատկերուած 14-րդ դարու ձեռագրով (tacuinum sanitatis casanatensis)
Մեծ թիւով շումերական սեպագիր կաւէ տախտակներ բժշկական դեղատոմսեր կը պարունակէ։

Հին յոյն Տիոկլես Կարիսթացին (Ք․Ա. 4-րդ դար) առաջիններէն էր, որ ուսումնասիրեց բոյսերու բուժական յատկութիւնները։ Ան այդ վերնագրով գրած է շարք մը աշխատութիւններ։

### Հայաստան

Դեղագործութեան զարգացումը ՀՀ-ի մէջ պայմանաւորուած է 1922-ին, Գ. Մետնիկեանի նախաձեռնութեամբ, ԵՊՀ բժշկական ասպարէզին մէջ դեղաբանութեան ամպիոնի կազմակերպմամբ։ 1965-ին ամպիոնին կից բացուած է սրտանօթային համակարգի դեղաբանութեան հարցային տարրալուծարանին մէջ։ 1968-ին համանուն տարրալուծարան ստեղծուած է Լ. Յովհաննիսեանի անուան սրտաբանութեան հիմնարկին մէջ։ Դեղաբանութեան զարգացման նպաստած է նաեւ 1963-ին Ս. Տովլաթեանի նախաձեռնութեամբ կազմակերպուած փորձարարական, բուժումի եւ գործարանական արտադրման տարրալուծարանը։

Սկզբնական շրջանին ուսումնասիրուած են հանքային ջուրերու ազդեցութեան մեքենականութիւնը ստամոքսաղիքային համակարգի շարժողական պաշտօններու վրայ (Գ. Մետնիկեան, Ս Միրզոեան)։ ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմի եւ յետպատերազմեան տարիներուն, շարք մը դեղանիւթերու փոխարինողներու ստացման անհրաժեշտութենէն ելլելով, դեղաբանութեան ամպիոնը ՀՀ Բուսաբանութեան հիմնարկի հետ համատեղ ուսումնասիրած է հանրապետութեան բուսական, պաշարները եւ յայտնաբերած աւելի քան 65 կալաքարաձեւ բոյսեր։ Փորձարարական, հետազօտութիւններով բացայայտուած են բուսական ծագման հակամանրէական, շնչառութեան եւ արեան շրջանառութեան խթանիչներ, արեան ճնշումը իջեցնող, միզամուղ, արիւնահոսութիւնը դադարեցնող դեղանիւթեր։ ԵՊԲՀ դեղաբանութեան ամպիոնը ԵՊՀ-ի եւ Կենսագիտական հիմնարկի հետ մշակած է նիւթի կառուցուածքի կապը անոր դեղաբանական, ազդեցութեան հետ։ Հետազօտուած են ստամոքսաղիքային համակարգի պաշտօններու վրայ։ Կարեւոր են նաեւ հակախոցային նոր դեղանիւթերու որոնման եւ անկէ առաւել աշխոյժ պատրաստուկներու ազդեցութեան մեքենականութեան ուսումնասիրութիւնները։

Է. Գաբրիելեանի ղեկավարած գիտահետազօտական խումբը կ՛ուսումնասիրէ անօթարիւն համակարգի պաշտօնական հաւասարակշռութեան խանգարումները զանազան արտակարգ եւ որոշ ախտաբանական վիճակներուն մէջ (պարբերական հիւանդութիւն, անօթային հիւանդութիւններ), ինչպէս նաեւ բացայայտուած խանգարումներու հնարաւոր բժշկականութիւնը, այդ թուին՝ ժողովրդական բժշկութեան մէջ աւանդաբար օգտագործուող դեղաբոյսերէն ստացուող բուսական պատրաստուկներու օգնութեամբ։

## Ծանօթագրութիւններ

Կաղապար:ՀԲՀ
# Մինաքշիի տաճարը

**Մինաքշիի տաճարը** (հնդ.՝ மீனாக்ஷி அம்மன் கோவில்) կը գտնուի Հնդկաստանի մէջ։

## Պատմութիւն

Մինաքշիի տաճարը շինուած է 17-րդ դարուն, անոր շինութիւնը տեւած է 100 տարի, 1560-1660 թուական: Անոր շրջափակը ունի նուազագոյնը 11 «Կօփուրամ»՝ աշտարակներ, որոնք կը ծառայեն նաեւ իբրեւ մուտք:

Տաճարը եւ աշտարակները զարդարուած են 33 հազար արձաններով: Այս հինտու տաճարը նուիրուած է Շիվայի կնոջ` Փարվաթիի:

## Ծանօթագրութիւններ
# Գործիական հոլով

**Գործիական հոլով**, գոյականի հոլովաձեւերէն մին։

Գոյականներու գործիական հոլովը ցոյց կու տայ այն առարկան, որով կամ որուն միջոցով կը կատարուի գործողութիւնը։

Գործիականը կը պատասխանէ որո՞վ, ի՞նչ բանով, ինչո՞վ հարցումներուն։ Կը գրեմ մատիտով, կը ճամբորդենք նաւով, կ'ուրախանանք մանուկներով նախադասութեանց մէջ մատիտով, նաւով, մանուկներով բառերը դրուած են գործիական հոլովով եւ կը ցուցնեն այն իրը (մատիտ, նաւ) եւ անձը (մանուկ), որոնցմով տեղի կ'ունենայ գրելու, ճամբորդելու, ուրախանալու գործողութիւնները։

Գործիական հոլովը կը կազմուի **-ով** մասնիկով, որ միշտ կը դրուի ուղղականին վրայ՝ աղմուկ-աղմուկով, գինի-գինիով, զաւակներ-զաւակներով, յաղթութիւն-յաղթութիւնով։
Ունինք նաեւ «ութիւն» ածանցով վերջացող բառերու **-եամբ** վերջաւորութիւնով գրաբար հոլովաձեւը՝ ճոխութիւն- ճոխութեամբ, վեհութիւն-վեհութեամբ։

Սակաւաթիւ գոյականներու գործիականը կրնայ կազմուիլ նաեւ **-աւ** վերջաւորութիւնով։ Օրինակ՝ պատճառ-պատճառաւ, միջոց-միջոցաւ։

Գործիականով կը դրուի միջոցի անուղղակի խնդիրը վերի նախադասութեանց մէջ մատիտով, նաւով, մանուկներով հոլովաձեւերը միջոցի անուղղակի խնդիրներ են։ Գործիական հոլովով կը դրուին նաեւ նախադասութեան այլ անդամներ։