# Դիմատետր

| Դիմատետր  |
| --- |
| Կաղապար:Պատկերի ֆորմատավորում2 |
|  |
| Կայքի տիպ | սոցիալական ցանց?, կայքէջ, Սոցիալական մեդիա?, օգտագործողի կողմից ստեղծված բովանդակության հարթակ?, առցանց համայնք? և very large online platform? |
| Գրանցում |
կը պահանջուի |
| Լեզու(ներ) | անգլերէն, ավանդական չինարեն?, պարզեցված չինարեն? և Ճափոներէն |
| Սեփականատէր(ներ) | Մետա? |
| Հեղինակ(ներ) | Մարկ Զաքրպըրկ |
| Հիմնուած | 4 Փետրուար 2004 |
| Ընթացիկ կարգավիճակ |
գործող |
| Եկամուտ | ▲ $7,7 միլիառ (2013) |
| Զուտ եկամուտ | ▲ $1,5 միլիառ (2013) |

**Դիմատետր** կամ **Ֆէյսպուք** (անգլերէն՝ Facebook, Կաղապար:Lang-hy-western), ընկերային ցանց։ Ստեղծուած է 2004 թուականին Մարք Զաքրպըրկի կողմէ։ Համահիմնադիրներն են Էտուարտօ Սաւըրինը, Քրիս Հիուճսը եւ Տասթըն Մոսքովիցը։ Սկզբնապէս նախատեսուած եղած է միայն Հարուըրտի համալսարանի ուսանողներու համար, այժմ ելեկտրոնային հասցէ ունեցող ոեւէ անձ կրնայ արձանագրուիլ եւ օգտագործել Դիմատետրը։

2007-ի կէսերուն սկսան կիրարկուիլ ֆրանսերէն, սպաներէն, եւ գերմաներէն տարբերակները՝ խթանելու համար ցանցի տարածումն այլ երկրներու մէջ, քանի որ այդ ժամանակ ցանցը հիմնականին մէջ տարածուած էր միայն Ամերիկեան Միացեալ Նահանգներու, Միազեալ Թագաւորութեան եւ Քանատայի մէջ։ 2012-ի Հոկտոմբերի տուեալներով Դիմատետր ունէր 1 միլիառէ աւելի գործունեայ օգտատէր։ Կայքը թարգմանուած է աւելի քան 70 լեզուներու, որոնցմէ է հայերէնը:

Դիմատետրի հայաստանեան օգտատէրերու քանակը 2013-ի Ապրիլին կը կազմէր շուրջ 440 հազար, որովհետեւ անիկա զգալիօրէն կը զիջի ռուսական Օտնոքլասնիքի (դասընկերներ) եւ ՎՔ ընկերային ցանցերուն։ Ըստ «alexa.com» կայքի դասակարգման, ամենայաճախ այցելուող կայքն է Հայաստանի մէջ։

## Պատմութիւն

Ֆէյսպուքի պատմութիւնը կը հետեւի անոր աճին՝ քոլէճի ցանցային կայքէն մինչեւ համաշխարհային սոցիալական ցանցի ծառայութիւն դառնալուն։

Երբ Զաքըրպըրկը կը յաճախէր *Phillips Exeter* դպրոցը, ան ծանօթացաւ Քրիս Թիլըրիին։ Թիլըրին, որ Զաքըրպըրկի հետ մէկ անգամ աշխատած էր ծրագրի մը վրայ, ստեղծեց դպրոցական սոցիալական ցանցի ծրագիր մը՝ կոչուած Photo Address Book (*Լուսանկարչական Հասցէագրքոյկ*)։ Այս գիրքը թուային «ֆէյս պուք» մըն էր, որ ստեղծուած էր ուսանողներու տուեալներու հիմնակազմէն (*database*)։

2003 թուականին, երբ Զաքըրպըրկը կը սովորէր Հարվըրտի Համալսարանին մէջ, ան կառուցեց «Facemash» կոչուած կայք մը։ Այս կայքը նման էր *Hot or Not*-ի եւ կ'օգտագործէր առցանց «ֆէյսպուքերու» լուսանկարները՝ խնդրելով օգտագործողներէն ընտրել «աւելի թեժ» անձը։ Զաքըրպըրկը դատի կանչուեցաւ եւ կանգնեցաւ աշխատանքէն հեռացման վտանգի տակ, սակայն մեղադրանքները իջան։

«Ֆէյսպուքը» ուսանողական տեղեկագիրք մըն է, որ կը պարունակէ լուսանկարներ եւ անձնական տեղեկութիւններ։ 2004 թուականի Յունուարին, Զաքըրպըրկը ծրագրեց «TheFacebook» անունով նոր կայք մը՝ ըսելով. «Ակնյայտ է, որ կեդրոնացուած կայք ստեղծելու համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիան հասանելի է... օգուտները բազմաթիւ են»։ Զաքըրպըրկը հանդիպեցաւ Հարվըրտի ուսանող Էտուարդօ Սավերինի հետ եւ իւրաքանչիւրը համաձայնեցաւ ներդնել 1,000 տոլար։ 2004 թուականի Փետրուար 4-ին, Զաքըրպըրկը գործարկեց «TheFacebook»-ը։

##### Աճ եւ Զարգացում

Սկզբնական շրջանին անդամակցութիւնը սահմանափակուած էր միայն Հարվըրտի Քոլէճի ուսանողներով։ Տասթին Մոսքովիցը, Անդրիւ Մաքքոլըմը եւ Քրիս Հիւզը միացան Զաքըրպըրկին, կայքի աճը կառավարելու համար։ Ան յաջորդաբար հասանելի դարձաւ Միացեալ Նահանգներու եւ Քանատայի համալսարաններուն մեծամասնութեան։

2004-ին *Napster*-ի համահիմնադիր Շոն Փարքըրը դարձաւ ընկերութեան նախագահը եւ ընկերութիւնը տեղափոխուեցաւ Փալօ Ալթօ, Քալիֆորնիա։

*PayPal*-ի համահիմնադիր Փիթըր Թիլը Ֆէյսպուքին տուաւ իր առաջին ներդրումը։

2005 թուականին ընկերութիւնը հանեց «the»-ը իր անունէն՝ գնելէ ետք Facebook.com տիրոյթի անունը։

##### Համաշխարհային Բացում եւ Գերակշռութիւն

2006 թուականին Ֆէյսպուքը բացուեցաւ բոլորին համար, որոնք առնուազն 13 տարեկան էին եւ ունէին վաւերական էլեկտրոնային փոստի հասցէ։

Ֆէյսպուքը ներկայացուց գլխաւոր յատկանիշներ, ինչպէս Նորութիւններու Ժապաւէնը (*News Feed*), որ կեդրոնական դարձաւ օգտագործողներու ներգրաւուածութեան համար։

2007 թուականի վերջերը, Ֆէյսպուքը ունէր 100,000 էջ, որոնց վրայ ընկերութիւնները կը գովազդէին զիրենք։

Ֆէյսպուքը գերազանցեց *MySpace*-ը համաշխարհային երթեւեկութեան մէջ եւ դարձաւ աշխարհի ամէնահայտնի սոցիալական մետիայի հարթակը։ *Microsoft*-ը յայտարարեց, որ Ֆէյսպուքի 1.6% բաժնետոմսը գնած էր 240 միլիոն տոլարով, ինչ որ Ֆէյսպուքին կու տայ մօտաւորապէս 15 միլիարդ տոլարի ենթադրեալ արժէք։

##### Ֆինանսական Աճ եւ Ձեռքբերումներ

Ֆէյսպուքը կեդրոնացաւ թիրախաւորուած գովազդի միջոցով եկամուտ ստեղծելու վրայ՝ հիմնուած օգտագործողներու տուեալներուն վրայ, մոտել մը, որ մղեց իր արագ ֆինանսական աճը։

2012 թուականին, Ֆէյսպուքը հրապարակեց բաժնետոմսերու առաջարկներէն մէկը՝ արհեստագիտական պատմութեան մէջ ամէնամեծերէն մէկը։

Ձեռքբերումները զգալի դեր խաղացին Ֆէյսպուքի գերակշռութեան մէջ։ 2012 թուականին ան գնեց Instagram-ը, ապա WhatsApp-ը եւ Oculus VR-ը 2014 թուականին, ընդլայնելով իր ազդեցութիւնը սոցիալական ցանցէն անդին՝ հաղորդագրութիւններու եւ վիրթուալ իրականութեան մէջ։

#### Վիճաբանութիւններ եւ Meta-ի Ապրանքանիշի Փոփոխութիւն

2018 թուականին տեղի ունեցած Ֆէյսպուք-Քեմպրիճ Անալիթիքայի Տուեալներու Սկանդալը յայտնաբերեց օգտագործողներու տուեալներու չարաշահումը՝ ընտրութիւններու վրայ ազդելու համար, որ համաշխարհային բողոքի ալիք բարձրացուց եւ յանգեցուց կարգաւորող տուգանքներու եւ լսումներու։

Ֆէյսպուքի դերը համաշխարհային իրադարձութիւններուն մէջ, ներառեալ անոր օգտագործումը Արաբական Գարունի նման շարժումներ կազմակերպելու համար եւ անոր ազդեցութիւնը Միանմարի Ռոհինկեայի Ցեղասպանութեան նման իրադարձութիւններու վրայ, շեշտեց անոր երկակի բնոյթը՝ որպէս թէ՛ զօրացման, թէ՛ վնասի գործիք։

2021 թուականին, Ֆէյսպուքը վերանուանուեցաւ Meta, որ կ'արտացոլէ անոր անցումը դէպի «մեթավերսի» կառուցումը եւ կեդրոնացումը վիրթուալ եւ ընդլայնուած իրականութեան տեխնոլոգիաներուն վրայ։

## Հիմնական գործեր

«Հաւնելու» հանրածանօթ նշանը Դիմատետրին մէջ։
Ընկերային ցանցը կարելիութիւն կու տայ ընկերներու փոխանցել կարճ հաղորդագրութիւններ (կարգավիճակներ՝ status), գրառումներ (նշումներ` mentioning) լուսանկարներ եւ տեսանիւթեր, տեղադրել այլ կայքերու յղումներ, ստեղծել ձեռնարկներ եւայլն։ Գլխաւոր էջին վրայ տեսանելի են բոլոր ընկերներու վերջին գրառումները՝ լրահոսի տեսքով։ Ընկերները կրնան հաւնիլ, մեկնաբանել եւ իրենց միւս ընկերներուն տարածել այս գրառումները։

Դիմատետրին մէջ կարելի է ստեղծել խումբեր, էջեր եւ հարցումներ, որոնց այլ օգատէրեր կրնան համապատասխանաբար անդամակցիլ, բաժանորդագրուիլ եւ պատասխանել։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* «հայերէն Վիքիպեդիա» խումբ ֆեյսբուքում