Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Թեհրանի համագումար

**Թեհրանի համագումար**, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն «մեծ եռեակի» առաջին համաժողովը երեք երկիրներու առաջնորդներու մասնակցութեամբ՝ Ի. Վ. Ստալին (ԽՍՀՄ), Ֆ. Տ. Ռուզվելթ (ԱՄՆ), Ու. Չըրչիլ (Մեծ Բրիտանիա), տեղի ունեցած է 1943 Նոյեմբեր 28-էն Դեկտեմբեր 1 Թեհրանի մէջ։

«Մեծ երեքը» Ի.Վ. Ստալինի, Ֆ. Տ. Ռուզվելթի, Ու. Չըրչիլի
Նոյեմբերի վերջը Իոսիֆ Ստալինը Մոսկուա-Ստալինկրատ-Պաքու թիւ 501 երթուղիով հեռացաւ Մոսկուայէն՝ խոր գաղտնի պայմաններու տակ։

### ինչպէս երեք մեծերը Թեհրան հասան

Պաքուէն Թեհրան պատուիրակութիւնը գնաց ինքնաթիռներով։ Օդուժի հրամանատար Ա. Կոլովանովի յուշագրութիւններուն մէջ յիշատակումներ կան Ստալինի թռիչքի եւ այդ համաժողովի բոլոր խորհրդային ներկայացուցիչներու մասին։ Կոլովանովն անձամբ վարած է երկու ինքնաթիռներէն երկրորդը։ Առաջինը կը վարէր Վիքթոր Գրաչովը, որուն մէջ եղած են Ստալինը, Մոլոթովը եւ Վորոշիլովը։

Ռուզվելթ ժամանած է Ալճերիայի Օրան նաւահանգիստ Այովա լինկորի վրայ, այնուհետեւ Ռուզվելթը եւ Չըրչիլը հանդիպած են Գահիրէի մէջ։ Նոյեմբերի 28-ին երեք տէրութիւններու պատուիրակութիւնները ժամանած են Թեհրան։

#### հանդիպման վայր

Առաջնորդներու հանդիպումները տեղի ունեցած են խորհրդա-պրիթանական դիւանագիտական համալիրէն ներս՝ «անվտանգութեան միջանցքով»։

Երեք պետութիւններուն ղեկավարներուն գաղտնի նամակագրութեան մէջ օգտագործուած է համագումարի ծածկանունը` «Եուրիքա» (Eureka):

## Ծանօթագրութիւններ
# Բծաւոր Տենդ

| Բծաւոր Տենդ |
| --- |
|  |

**Բծաւոր տենդ** (Typhus)**,** մանրէական վարակիչ հիւանդութիւն մը:

Կը յառաջանայ երկու ձեւով՝ տեղաճարակային «endemic-murine typhus», համաճարակային (epidemic): Տեղաճարակային բծաւոր տենդին յարուցիչը «Rickettsia Typhi» մանրէն է, իսկ համաճարակային բծաւոր տենդինը՝«Rickettsia prowazekii» մանրէն:

Բծաւոր տենդը կը փոխանցուի մարդուն մակաբոյծերու, մասնաւորապէս՝ մարմնական ոջիլներու եւ լուերու ճամբով: Յարուցիչ մանրէն ընդհանրապէս կը հարուածէ առողջ մարդը եւ հազուադէպօրէն՝ կարգ մը անասուններ, յատկապէս՝ մուկեր, կատուներ եւ սկիւռներ: Այս մակաբոյծերը յարուցիչ մանրէն կ'իւրացնեն կծելով վարակուած մարդը կամ անասունին մորթը: Անոնք այս մանրէները կը փոխադրեն առողջ մարդու մը մորթին վրայ: Անոնք կծելով կը տեղաւորեն իրենց մանրէներով հարուստ կղկղանքը՝ գրգռուած մորթին վրայ: Այս ձեւով տեղի կ'ունենայ առողջ մարդուն վարակումը:

Յաճախ բծաւոր տենդը կը շփոթուի Որովայնատիֆ (typhoid) հիւանդութեամբ: Անոնք բոլորովին տարբեր հիւանդութիւններ են եւ անոնց յարուցիչները տարբեր են: Այս շփոթը ստեղծուած է, որովհետեւ բծաւոր տենդի տեղաճարակային տեսակի յարուցիչը «Rickettsia Typhi» կը կոչուի:

## Պատմութեան մէջ

Պատմութեան ընթացքին եղած են բծաւոր տենդի տարբեր համաճարակներ․

* 1489-ին 17.000 սպանացի զինուորներ մահացած են այս հիւանդութեամբ:
* 1759-ին բծաւոր տենդի բռնկում տեղի ունեցած է Անգլիոյ բանտերուն մէջ եւ բանտարկեալներուն 25 տոկոսը մահացած է:
* 1830-ին 100.000 Իրլանտացիներ մահացած են բծաւոր տենդի համաճարակի պատճառով:
* Նշանակալից եղած է 1848-ի համաճարակը, երբ աւելի քան 20.000 Քանատա գաղթող Իրլանտացիներ մահացած են։
* Բծաւոր տենդը դարձած է Ռուսական բանակին պատուհասը: 1918-1922 մահացած են 2.5 միլիոն անձեր եւ վարակուած՝ 25-30 միլիոն ռուս:

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ

* Ժանտախտ
* Իպոլա հիւանդութիւն
* Պսակաձեւ ժահր
* Համաճարակ