# Լեարդաթորշում

**Լեարդաթորշումը,** (cirrhosis) լեարդի ամբողջական եւ վերջնական սպիացումն ու փճացումն է:

## Ախտապատճառներ

Լեարդաթորշումը բազմաթիւ լեարդային երկարատեւ հիւանդութիւններու վերջին փուլն է: Տեղի կ'ունենայ շատ դանդաղ եւ թաքուն ձեւով: Լեարդաթորշումով լեարդի արիւնով մատակարարումը կը նուազի եւ լեարդի գործունէութիւնը կը ձախողի, մասնաւորապէս սննդանիւթերու, ներծորոյթներու եւ բնասպիտի արտադրութիւնը կը խանգարուի կամ ալ կը նուազի:

Լեարդաթորշումի կարեւորագոյն ախտապատճառներն են`

* Լեարդի ժահրային հիւանդութիւններ, մասնաւորապէս` լեարդաբորբի A, B, C խմբաւորումները: Լեարդաթորշումի հիմնական պատճառը լեարդաբորբի C խմբաւորումն է:
* Ալքոլամոլութիւն. չափազանց ալքոլի գործածութիւնը լեարդը կը մատնէ դժուարութեան եւ ան չի կրնար բնական ձեւով կատարել իր դերակատարութիւնը: Լեարդի բջիջները կը փճանան կամ կ'այլափոխուին եւ տեղի կ'ունենայ ճարպի կուտակում եւ մնայուն լեարդաբորբ, որ պատճառ կը դառնայ կանխահաս սպիացումի, ապա` լեարդաթորշումի:
* Ծինային հիւանդութիւններ. անբնական ծիներու ներգործութեամբ կը յառաջանան լեարդի կարգ մը հիւանդութիւններ, ինչպէս` երկաթագունախտ (hemochromatosis) եւ Ուիլսըն-ի հիւանդութիւն, որոնք ընդհանրապէս կը յայտնուին շատ կանուխ` մանկութեան շրջանին կամ աւելի ուշ:
* Վարակամերժութեան (Immunity) համակարգի խախտում, որուն պատճառով լեարդը կ'ենթարկուի կրկնովի բորբոքումներու եւ սպիացումի:
* Որոշ դեղերու եւ ճարտարարուեստական թոյներու ենթակայութիւն:
* Լեարդի խլիրդներ, որոնք ընդհանրապէս մարմինի այլ օրկաններէ լեարդ փոխակայուած (metastasized) կ'ըլլան:
* Գիրութիւն:
* Շաքարախտ:
* Մաղձածորանի (bile duct) խցում, որուն պատճառով մաղձ չի հասնիր բարակ աղիքներուն:
* Սիրտի աշխատանքի կրկնովի կաթուած (heart failure):
* Լեարդի պարկային բնաթելացում (cystic fibrosis):

Լեարդաթորշումի ախտանշաններն են`

* ախորժակի նուազում,
* յոգնածութիւն,
* ֆիզիքական ընդհանուր տկարութիւն,
* ծանրութեան կորուստ,
* դեղնախտ,
* քերուըտուք,
* սրունքներու եւ փորի  ջրակուտակում (ascitis),
* մէզի գոյնի փոփոխութիւն`սրճագոյն մէզ,
* շփոթութիւն,
* կեդրոնացումի նուազում,
* արիւնոտ կղկղանք,
* մորթային կապտաբիծեր (bruises),
* ջերմութիւն:

Լեարդաթորշումի ախտաճանաչումին համար կը կատարուին՝

* բժշկական ընդհանուր քննութիւն,
* լեարդի գործունէութեան արեան զանազան տեսակի քննութիւններ,
* մէզի քննութիւն,
* լեարդի համակարգչային շերտագրական նկարում (CT Scan),
* լեարդի անդրձայնային նկարում (ultrasound):

Լեարդաթորշումէ տառապող անհատը կ'ունենայ շատ մը բարդութիւններ, օրինակ`

* լայնցած երակներու արիւնահոսութիւն,
* փորի ջրակալում,
* շաքարախտի զարգացում,
* մորթային զարկերկային արիւնահոսում,
* մորթային կապտաբիծերու յայտնաբերում,
* կանխահաս դաշտանադադար,
* մկանային տկարութիւն,
* երիկամի աշխատանքի խանգարում եւ դադարում,
* արեան թթուածինի նուազում,
* լեարդային ուղեղատապ,
* մահաքուն եւ մահ:

Լեարդաթորշումը հիմնական դարման չունի: Սակայն կան որոշ միջոցառումներ, որոնք կը դանդաղեցնեն անոր յառաջխաղացքը: Այս միջոցառումներէն կարելի է յիշել հետեւեալները.

* ալքոլ չգործածել,
* աղի գործածութիւնը նուազեցնել,
* յոգնեցուցիչ աշխատանքէ հրաժարիլ,
* գործածել քորթիզոն (cortisone), հակաժահրային եւ միզամղիչ դեղեր:

Լեարդաթորշումը կարելի է կանխարգիլել` հետեւելով հետեւեալ ցուցմունքներուն.

* Ալքոլ բնաւ չգործածել,
* Լեարդի բորբոքումներ չունենալ,
* Ենթակայ չըլլալ ձեռքբերովի ախտամերժութեան անբաւարարութեան համախտանիշի (AIDS) եւ մարդկային ախտամերժողականութեան անբաւարարութեան ժահրին (HIV),
* Չունենալ անպաշտպան սեռային յարաբերութիւն` կասկածելի անձերու հետ,
* Հեռու մնալ քիմիական նիւթերէ, թոյներէ եւ միջատասպան դեղերէ,
* Պատուաստուիլ լեարդաբորբ A եւ B խմբաւորումներու դէմ,
* Հետեւիլ առողջապահական սննդականոնի. ուտել առատ պտուղ եւ բանջարեղէն, ճարպ շատ չսպառել,
* Չգիրնալ,
* Օրինաւոր մարզանքի հետեւիլ:

Լեարդաբորբի A եւ B խմբաւորումները կանխարգիլելի են յատուկ պատուաստներով: Լեարդաբորբի C  խմբաւորումը պատուաստ չունի:

## Ծանօթագրութիւններ