Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Նախնադար

Ժայռապատկեր Ֆրանսայի քարանձաւներէն մէկուն մէջ, մօտ Ք.Ա. 14-րդ հազարամեակ, Նոր Քարէ դար:
**Նախնադար**, մարդկութեան պատմութեան ժամանակաշրջան, որ կ՛ընդգրկէ մարդու առաջացումէն մինչեւ գիրի յայտնաբերումը։

Սակայն, քանի որ գիրը տարբեր ազգերու մօտ ի յայտ եկած է տարբեր ժամանակաշրջաններուն, նախնադար հասկացութիւնը՝ իւրաքանչիւր ժողովուրդի համար առանձնայատուկ է։

Նախնադարը կը բաժանուի երեք շրջաններու՝

* Քարէ դար
* Պրոնզէ դար
* Երկաթէ դար։
# Քոլումպիա

| **Քոլումպիա** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Քոլումպիայի դրօշ | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը ներառնէ | Ամազոնաս, Անտիոքիա, Արոքայի վարչակազմ, Աթլանթիքոյի վարչակազմ, Պոլիվարի վարչակազմ, Պոյաքայի վարչակազմ, Քալտասի վարչակազմ, Քաքեթա վարչակազմ, Քասանարի վարչակազմ, Քաուքայի վարչակազմ, Սեզարի վարչակազմ, Չոքոյի վարչակազմ, Քորտոպայի վարչակազմ, Քունտինամարքայի վարչակազմ, Կուէյնայի վարչակազմ, Կուավիարի վարչակազմ, Հուիլայի վարչակազմ, Լա Կուախերայի վարչակազմ, Մակտալենայի վարչակազմ, Մեթայի վարչակազմ, Նարինոյի վարչակազմ, Նորթէ տէ Սանդանտեր, Բուդումայիօ, Քուինտիօ, Ռիսարալտա, արշիպեղագոս Սան Անտրես, Սանդանտեր, Սուքրէ, Թոլիմա, Վալիէ տել Քաուքա, Վաուբես, Վիչաթա և Պոկոթա |
| Պետական լեզու | Սպաներէն |
| Մայրաքաղաք | Պոկոթա |
| Օրէնսդիր մարմին | Քոլումպիոյ Խորհրդարան |
| Երկրի ղեկավար | Կուսթավօ Բեթրօ |
| Կառավարութեան ղեկավար | Կուսթավօ Բեթրօ |
| Մակերես |
1,141,748 կմ² |
| Ազգաբնակչութիւն | 52 321 152 մարդ (2023) |
| Օրհներգ | National Anthem of Colombia? |
| Կարգախօս | Libertad y Orden, Freedom and Order, Свобода и ред, Colombia is magical realism, Wolność i porządek, Liberdade e orde և Rhyddid a Threfn |
| Հիմնադրուած է | 1810 թ. |
| Արժոյթ | `Քոլումպիական Բեսօ` |
| Ժամային համակարգ | UTC-5 և America/Bogota? |
| Հեռաձայնային համակարգ | +57 |
| Համացանցի յղում | .co |
| Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ | 0,752 |
| gov.co​(սպան․) |

**Քոլումպիա**, պաշտօնապէս՝ Քոլումպիայի Հանրապետութիւն (սպ.՝ República de Colombia), պետութիւն Հարաւային Ամերիկայի հիւսիս-արեւմուտքը։ Սահմանակից է արեւելքէն Վենեզուէլային, հարաւ-արեւելքէն Պրազիլիայն, հարաւ-արեւմուտքէն Փերուին, հարաւէն Էքուատորին եւ հիւսիսէն Փանամային։ Ողողուած է Խաղաղական Ովկիանոսին եւ Քարիպեան ծովուն ջուրերով։

## Պատմութիւն

Քոլումպիան սպանացիներուն կողմէ յայտնաբերուած է 1499-ին։ ԺԶ. դարուն: 30-ական թուականներուն սպանացիները վերջնականապէս նուաճած են երկիրը՝ յարակից տարածքներով, եւ դարձուցած գաղութ՝ Նոր Կրանատա անունով (կ'ընդգրկէր նաեւ Էքուատորի, Փանամայի եւ Վենեզուելլայի տարածքները), որ հետագային բաժնուած է։ Քոլումպիայի անկախութիւնը հռչակուած է 20 Յուլիս 1810-ին, սակայն իրական անկախութիւնը սկսած է 1830-էն՝ Մեծ Քոլումպիայի դաշնութեան բաժանումէն ետք (անկէ անջատուած են ներկայիս Վենեզուելլան եւ Էքուատորը)։ 1863-էն երկիրը անուանուած է Քոլումպիայի Միացեալ Նահանգներ, 1886-էն՝ Քոլումպիայի Հանրապետութիւն։ Երկիրին հիմնական բնակիչները Քոլումպիացիներն են։

## Պատկերասրահ

* Քոլումպիա
* Թոթա ծովալիճ
* Աթրաթօ գետ․հիւսիս-արեւմտեան Քոլումպիա։ Հոսանքը կ՛ուղղէ դէպի Կարիպեան ծով
* Անթիոքիա համալսարան, Մետլին, Քոլումպիա․ հիմնուած է ԺԷ․ դարուն
* Արմենիա քաղաք, Քուինտիօ, Քոլումպիա
* Արմենիա քաղաք, Քուինտիօ, Քոլումպիա

## Ծանօթագրութիւններ