Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Փոքր Ասիա

Փոքր Ասիա
**Փոքր Ասիա** (յուն․՝ Μικρά Ασία), **Անատոլիա** (յուն․՝ Ανατολία, թրք.՝ Anadolu), թերակղզի Ասիոյ արեւմուտքը, ժամանակակին Թուրքիոյ տարածքին մեծ մասը։ Երկայնքը արեւմուտքէն արեւելք կը կազմէ աւելի քան 1000 քմ, լայնքը՝ 400-էն 600 քմ։ Տարածքը կը կազմէ 506 հազար քմ։

«Անատոլիա» բառը յունարէնով կը նշանակէ *արեւածագ, արեւելք*։ Անատոլիա յաճախ կը կոչեն Թուրքիոյ ասիական հատուածը (ի տարբերութիւն Րումելի կամ Րոմիլիա՝ (յունարէն) Ρούμελη կամ Ρωμυλία, որ Թուրքիոյ եւրոպական մասն է)։

## Աշխարհագրութիւն

Փոքր Ասիոյ ափերը կ'ողողեն Սեւ, Էգէական, Մարմարա եւ Միջերկրական ծովերուն ջուրերը։ Ինչպէս նաեւ Վոսփորի եւ Տարտանելի նեղուցներուն ջուրերը, որոնք կը բաժնեն Ասիան եւ Եւրոպան։ Թերակղզին, ի տարբերութիւն ասիական միւս թերակղզիներուն, դէպի արեւելք կ'երկարի։ Փոքր Ասիոյ արեւելեան սահմանը իբրեւ ֆիզիքաաշխարհագրական գօտի կը համարուի Միջերկրական ծովու Իսքենտերուն ծոցէն հարաւ, ապա 40 0 Միջերկրականի եւ Վանայ լիճի միջեւ ինկած տարածքները։ Իսկ հիւսիսէն սահմանագիծը կը համընկնի Ճորոխի ստորին հոսանքին հետ։ Փոքր Ասիոյ ափերուն շրջակայքը տեղակայուած են Կիպրոս, Ռոտոս եւ այլ կղզիները։

Թերակղզիին մեծ մասը կը զբաղեցնեն Փոքրասիական բարձրաւանդակին կիսանապատները իսկ արեւելքէն՝ Հայկական լեռնաշխարհը։ Փոքրասիական բարձրաւանդակին ներքին մասը կը զբաղեցնէ Անատոլիական սարահարթը, որ եզերուած է հիւսիսէն Պոնտական լեռներով, հարաւէն՝ Տաւրոսեան։ Ափերուն երկայնքով նեղ հարթավայրեր են՝ միջերկրածովային բուսականութեամբ։

Պոնտական լեռներ
Փոքր Ասիա անջատուած է Պալքանեան Թերակղզիէն, որուն իբրեւ արդիւնք ձեւաւորուած են Մարմարա եւ Էգէական ծովերը, Տարտանելի եւ Վոսփորի նեղուցները։ Կոտրատման հետեւանքով յառաջացած են հրաբխականութիւն եւ արեւմտեան հատուածին մէջ ուժեղ երկրաշարժային երեւոյթներ։

Թուրքիոյ տարածաշրջանները
Պոնտական լեռները, գրեթէ ամէնուր, կտրուկ կը բարձրանան սեւծովեան ծովափին երկայնքին, որոշ տեղեր միայն ձգելով նեղ ծովափեր։ Հոն համեմատաբար մեծ են Սամսունը եւ Սինոպը։

Արեւելեան պոնտական լեռներ
Տաւրոսի լեռները նոյնպէս քիչ կտրատուած են, նեղ ափերով, բայց որոշ տեղեր կան լայն հարթավայրեր։ Հոն համեմատաբար մեծ ծոցերէն են Մերսինը եւ Իսքենտերունը, ուր մեծ են Լիկիական եւ Կիլիկեան թերակղզիները։

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ

* Փոքր Ասիա
# Սիտնի

| Բնակավայր |
| --- |
| Սիտնի |
| անգլերէն՝ Sydney չին.՝ 悉尼 |
|

|  |
| --- |
| Դրօշակ |
|  |

 |
|  |
| Երկիր |  Աւստրալիա |
| Clover Moore? |
| Հիմնադրուած է՝ | 26 Յունուար 1788 |
| Տարածութիւն |
12 144,6 քմ² |
| ԲԾՄ |
6 մեթր |
| Կլիմայ | Մերձարեւադարձային կլիմա |
| Պաշտօնական լեզու | Ավստրալիական անգլերեն? |
| Բնակչութիւն | 5 450 496 մարդ (30 Յունիս 2023) |
| Կը գտնուի ափին | Parramatta River? |
| Ժամային գօտի | UTC+10? և UTC+11 |
| Հեռախօսային ցուցանիշ | 0272, 0273, 0274, 0276, 0277, 0279, 0280, 0282, 0283, 0285, 0288, 0290, 0291, 0292, 0293, 0294, 0295, 0296, 0297, 0298 և 0299 |
| Փոստային ցուցանիշ | 2000 |
| Անուանուած է | Thomas Townshend, 1st Viscount Sydney? |
| Պաշտօնական կայքէջ | cityofsydney.nsw.gov.au​(անգլերէն) |
|  |

**Սիտնի,** Աւստրալիոյ ամէնէն շատ բնակիչ ունեցող քաղաքը: Կը գտնուի երկիրին հարաւ-արեւելքը, Քանպերա մայրաքաղաքէն 300 քմ հեռու:

Սիտնի շինուած է Փորթ Ճաքսընի շուրջ, մեծ ծովածոց մը, որ կրնայ ընդունիլ մինչեւ 10 հազար նաւ: Բազմաթիւ մարդիկ փոխադրող նաւակներ հազարաւոր անձեր կը տանին քաղաքին տարբեր շրջանները: Փորթ Ճաքսըն կը բացուի Խաղաղական ովկիանոսին վրայ, որ շրջապատուած է ժայռերով եւ աւազոտ ծովափներով:

## Պատմութիւն

Քաղաքին կեդրոնը` Սիրքըլըր Քուէյի վայրին մէջ է, որ անգլիացիները հիմնած են Սիտնին` 1788-ին: Սակայն մեծ քաղաք մը ըլլալէ առաջ  Սիտնի եղած է ընդարձակ բանտ մը: Անգլիացիները հոն ղրկած են հազարաւոր բանտարկեալներ, մինչեւ 1820-ական թուականները: Այս ձեւով, Սիտնիի առաջին բնակիչները եղած են տաժանակիր աշխատանքի դատապարտուած բանտարկեալներ:

### **Հարպուր Պրիճ**

1932-ին շինուած պողպատէ 1,1 քմ երկարութեամբ այս մեծ կամուրջը իրարու կը միացնէ քաղաքին կեդրոնը` Սիտնիի հիւսիսային թաղամասերուն: Անոր վրայէն կ'անցնին շոգեկառքեր, ինքնաշարժներ եւ հետիոտներ: Քաղաքին բնակիչները զայն կ'անուանեն «Հին կախիչը»:

### Գործի թաղամասը

Քաղաքին կեդրոնը կազմուած է երկնաքերներով, ուր կարելի է գտնել գրասենեակներ, յարկաբաժիններ, բնակարաններ, պանդոկներ, խանութներ, եւ այլն: Հոն կարելի է հանդիպիլ նաեւ ԺԹ. դարու շինութիւններու, ինչպէս` «Քուին Վիքթորիա Պիլտինկը», որ կամարներով շինուած է, եւ` Սենթ Անտրու՛զ տաճարը:

### Աշտարակը

305 մեթր բարձրութիւն ունեցող այս աշտարակը շատ յարմար դիրք մըն է դիտելու քաղաքին գեղեցիկ տեսարանը, ծովածոցը, ովկիանոսը եւ հեռուէն երեւցող լեռները:

### Օփերան

Ծովածոցին ծայրը, իրարու մէջ մտած պեթոնէ խեցիներու ձեւով օփերայի շէնքը ներկայացուած է իբրեւ իր առագաստները հովին բացած մեծ նաւ մը: Սկզբունքով անոր կառուցումը պիտի տեւէր չորս տարի եւ կարօտէր 7,25 միլիոն տոլարի: Սակայն 1959-ին սկսած աշխատանքները վերջ կը գտնեն տասնչորս տարի ետք, եւ 105 միլիոն տոլարի ծախսէ ետք, անոր դռները կը բացուին 1973-ին:

Ունի տարեկան 8,2 միլիոն այցելու:

## Տե՛ս նաեւ

* Սիտնիի հայերը

## Ծանօթագրութիւններ
# 1957 թուական

**1957 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 57րդ տարին է

1954 • 1955 • 1956 • **1957** • 1958 • 1959 • 1960
Էտուարտ Մանուկեան
Արկադի Ղուկասեան
Քէյթ Պըրթըն
Մոնթէ Մելքոնեան
Տողան Ախանլը
Զապէլ Պոյաճեան
Վահան Արծրունի
Աւետիք Իսահակեան
Շաւարշ Միսաքեան
Մարիքա Նինու
## Դէպքեր

### Անծանօթ ամսաթիւով

* Հռոմէացի Թիվերիոս կայսրին առանձնատան մէջ, Սբերլոնկա աւան, կեդրոնական Իտալիա, կը գտնուին «Սփերլոնկային քանդակներ»ը (*Sperlonga sculptures, Gruppo di Polifemo*)․ Օտիսէաս նիւթով քանդականերու խումբ մը հռոմէացի Թիվերիոս
* Կը յայտնաբերուի 1647 Մենելաոս աստղակերպը

#### Սեպտեմբեր

* 24 Սեպտեմբեր՝ Պարսելոնին մէջ բացուեցաւ Քամփ Նոու (Camp Nou) մարզադաշտը

#### Դեկտեմբեր

* 4 Դեկտեմբեր՝ Լոնտոնի մէջ Լիւիսհամի երկաթուղային պատահարի զոհ դարձաւ 92 հոգի

## Ծնունդներ

Միքայէլ Ժէյն
 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1957 ծնունդներ

#### Ապրիլ

* 29 Ապրիլ **Իկոր Մուրատեան** (մ.2018) տնտեսագէտ, քաղաքագէտ

#### Յունուար

* 7 Յունուար Բժիշկ **Էտուարտ Մանուկեան**  եգիպտահայ գործարար եւ ազգային գործիչ

#### Յունիս

* 22 Յունիս **Արկադի Ղուկասեան**  Հ.Հ. եւ Ա.Հ. պետական եւ քաղաքական գործիչ

#### Օգոստոս

* 4 Օգոստոս Արթօ Թունճպոյաճեան, հայազգի avant-garde աւանդական եւ jazz բազմանուագածու, յօրինող եւ երգիչ․  հիմնադիր Armenian Navy Band նուագախումբին

#### Սեպտեմբեր

* 06 Սեպտեմբեր **Միքայէլ Ժէյն** Michaëlle Jean քանատացի պետական գործիչ
* 10 Սեպտեմբեր **Քէյթ Պըրթըն** Katherine "Kate" Burton շուէտացի-ամերիկացի դերասանուհի

#### Նոյեմբեր

* 25 Նոյեմբեր **Մոնթէ Մելքոնեան** (զ.1993) Արցախեան պատերազմի հրամանատար

#### Անստոյգ օրով

* **Տողան Ախանլը** Doğan Akhanlı թուրք-գերմանացի գրող

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1957 մահեր

#### Յունուար

* 07 Յունուար՝ **Եոժէ Փլէչնիք** Jože Plečnik (ծն.1872) սլովէն ճարտարապետ
* 26 Յունուար **Զապէլ Պոյաճեան** (ծն.1873) հայ նկարիչ, գրող, թարգմանիչ

#### Յունիս

* 16 Յունիս **Բագրատ Արազեան** (ծն.1879, Երեւան) ճարտարապետ
* 17 Յունիս **Գասպար Կարոյեան** (ծն.1884 կամ 88) բժիշկ
* 29 Յուլիս **Վահան Արծրունի** (ծն.1857, Թիֆլիս) կազմախօս, առողջաբան

#### Հոկտեմբեր

* 01 Հոկտեմբեր **Յովհաննէս Սոմունճեան** (ծն.1879) բժիշկ, ազգային-հասարակական գործիչ
* 17 Հոկտեմբեր՝ **Աւետիք Իսահակեան** (ծն.1875, Ալեքսանտրափոլ) բանաստեղծ, արձակագիր, հասարակական գործիչ

#### Դեկտեմբեր

* 18 Դեկտեմբեր **Ներսէս Ունանեան** Nerses Ounanian (ծն.1920, Սամոս կղ., Յունաստան) ուրուկուէյցի սփիւռքահայ քանդակագործ

#### Անստոյգ օրով

* **Շաւարշ Միսաքեան** (ծն.1884) հրապարակագիր

* Մարիքան Նինու (ծն․1922), յունահայ երգչուհի

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* 1957-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)

\* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1957(անգլերէն)
# 1799 թուական

**1799 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 99րդ տարին է

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1799 ծնունդներ

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1799 մահեր

* Դեկտեմբեր 12՝ Ճորճ Ուաշինկթըն (անգլերէն՝ George Washington, ծն.1732), Միացեալ նահանգներու առաջին նախագահը
* Անյայտ օրով՝
	+ Ղուկաս Ա. Կարնեցի (ծն.1722), ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1780-էն
# Անտալուսիա

| **Անտալուսիա** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| flag of Andalusia? | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը գտնուի | Սպանիա |
| Կը ներառնէ | Ալմերիա?, Քատիս, Կորդովա?, Գրանադա?, Ուելվա?, Խաեն?, Մալագա? և Սևիլյա? |
| Պետական լեզու | Սպաներէն |
| Մայրաքաղաք | Սևիլյա? |
| Օրէնսդիր մարմին | Parliament of Andalusia? |
| Կառավարութեան ղեկավար | Juan Manuel Moreno? |
| Ազգաբնակչութիւն | 8 619 616 մարդ (2024) |
| Օրհներգ | La bandera blanca y verde? |
| Հիմնադրուած է | 1835 թ. |
| Ազգային տօն | Andalusia Day? |
| Ժամային համակարգ | UTC+1 և UTC+2 |
| juntadeandalucia.es |

**Անտալուսիա** (սպ.՝ Andalucía) ամէնէն հարաւային ինքնավար համայնքն է Սպանական Դերակղզիին վրայ: Ամէնէն մարդաշատ եւ երկրորդ ամէնէն մեծ ինքնավար համայնքն է Սպանիոյ: Մայրաքաղաքն է Սէվիյ քաղաքը:

## Ծանօթագրութիւններ