Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Նահանջ Տարի

**Նահանջ տարի**, այն տարին է, որ կը պարունակէ լրացուցիչ օր (կամ այլ օրացուցային կամ ժամային միաւոր) օրացուցային տարին պահպանելու համար։ Այսպէս, նահանջ տարիի Փետրուար ամիսն ունի 29 օր, եւ ոչ՝ 28, ինչպէս սովորական տարիներուն: Այդպիսի տարիները կը կրկնուին չորս տարին անգամ մը։

## Անուան Ստուգաբանութիւն

Հայերէնի մէջ անունը սերած է նահանջել (ընկրկիլ, ետ քաշուիլ) բայէն: Հռոմէական լեզուները կը բնորոշեն լատիներէն bis sextus-էն (երկրորդ վեցերորդ): Այսպէս, ֆրանսերէն (նաեւ անգլերէն՝ bissextile, իտալ.՝ bisestile, սպաներէն՝ bisiesto, փորթուկալերէն՝ bissexto: Նոյն ծագումն ունի նաեւ ռուս.՝ високосный (վիսոքոսնի) ձեւը:

## Պատմութիւն

Գրիգորեան օրացոյցին մէջ, որն ընդունուած է ամբողջ աշխարհին մէջ, նահանջ են 4-ով բաժնուող տարիներու մեծ մասը: Նահանջ տարուայ Փետրուարն ունի 29 օր սովորականի 28-ի փոխարէն: Չորս տարին անգամ մը մէկ օրուան աւելացումը կը հատուցէ այն իրողութիւնը, որ 365 օրերու պարբերութիւնը արեւադարձային տարիէն կարճ է մօտաւորապէս 6 ժամով։ Սա հիմնական կանոնէն որոշ բացառութիւններ պայմանաւորուած են այն հանգամանքով, որ արեւադարձային տարուայ ճշգրիտ տեւողութիւնը 365.25 օրերէ պակաս է: Գրիգորեան օրացոյցը հետեւեալ կերպ ձեւափոխած է Յուլիոսեան օրացոյցի նահանջ տարուայ կարգը՝

> Չորսի բաժնուող իւրաքանչիւր տարին նահանջ տարի է, բացառութեամբ ճշդօրէն 100-ի բաժնուող այն տարիներէն, որոնք 400-ի չեն բաժնուեր: Զորօրինակ, 1700, 1800 եւ 1900 թուականները նահանջ չէին, սակայն 1600-ը եւ 2000-ը նահանջ էին:
>
>

Իւրաքանչիւր չորս հարիւրամեակներուն, չորս տարին նանգամ մը նահանջ օրուայ աւելացումէն կուտակուած սխալը կը պարունակէ երեք լրացուցիչ օր: Գրիգորեան օրացոյցը, հետեւաբար, կ'աւելցնէ երեք նահանջ օրեր 400 տարուան մէջ մէկ անգամ: Ասիկա կ'ըլլայ Փետրուար 29-ը հանելով դարագլուխի թուականներէն (100-ի բաժնուող), որոնք 400-ի չեն բաժնուիր 1600, 2000 եւ 2400 թուականները նահանջ են, երբ 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 եւ 2300 թուականները սովորական են: Սա կանոնով, տարուան մէջ աւելացուող օրերու քանակն է 365 + Կաղապար:Frac − Կաղապար:Frac + Կաղապար:Frac = 365.2425.։ Կանոնը կրնայ կիրառուիլ Գրիգորեան բարեփոխումներէն առաջուայ թուականներուն համար։

Ըստ Գրիգորեան օրացոյցին, նահանջ տարիներու տեւողութիւնը կը կրճատէր այնպէս, որ անիկա դառնայ 365.2425 օր (յուլիոսեան տարիէն 10.8 վայրկեանով պակաս), որ կը համապատասխանէր տարուայ իրական տեւողութեան, այնպէս որ արդէն հազարամեակներու ընթացքին որեւէ փոփոխութեան կարիք չըլլար։ Ատիկա իրականացնելու համար առաջարկուեցաւ ամէն 400 տարուան մէջ ունենալ ոչ թէ 100, այլ՝ 97 նահանջ տարի։ Այսպիսով, 1700, 1800 եւ 1900 թուականները նահանջ տարիներ չէին, իսկ 1600-ը եւ 2000-ը նահանջ էին։ Նահանջ տարիներ պիտի չըլլան նաեւ 2100, 2200 եւ 2300 թուականները:

## Ժողովրդական Աւանդոյթներ

Իռլանտայի եւ Բրիտանիոյ մէջ կայ աւանդոյթ, ըստ որու կինը կրնայ ամուսնութեան առաջարկ ընել միայն նահանջ տարիներուն։

Ենթադրաբար, Սկովտիոյ թագուհի Մարկրեթի 1288 օրէնքով առաջարկը մերժող տղամարդու փոխհատուցումը կը կազմէ մէկ զոյգ ձեռնոց, մէկ հատ վարդ եւ մեկ համբոյր։

Ֆինլանտայի մէջ, եթէ նահանջ տարուան տղամարդը եթէ մերժէ կնոջ առաջարկը, ան պարտաւոր է գնել զգեստի կտոր:

Յունաստանի մէջ նահանջ տարուան ամուսնութիւնը կը համարուի անյաջող:

## Ծանօթագրութիւններ
# 16 Յունուար

**16 Յունուար**, տարուան 16-րդ (նահանջ տարուան 16-րդ) օրն է։

 15 Յունուար  **16 Յունուար**  17 Յունուար
Մոնթէ Մելքոնեան
## Դէպքեր

* 1492, սպաներէնի առաջին քերականութիւնը կը ներկայացուի Իսապելլա I թագուհին
* 1547, Իւան Կրոզնին դարձաւ Ռուսիոյ առաջին ցարը
* 1581, Անգլիոյ փարլըմենթի կողմէ կաթոլիկութիւնը կը յայտարարուէ օրենքէն դուրս
* 1969, չեխ ուսանող Եան Փալախը ինքնահրկիզուեցաւ Փրակին մէջ
* 1989, Մոնթէ Մելքոնեանը Ֆրանսային մէջ ազատուեցաւ բանտէն

Իսրայէլի աշխարհագրական քարտէսը
## Ծնունդներ

* 1894, Մատթէոս Զարիֆեան (մ.1924), բանաստեղծ

## Մահեր

* 2023․ Ճինա Լոլոպրիճիթա

## Տօներ

* Աշխարհի մէջ՝ Պիթըլզի օր
* Իսրայէլ՝ Դրաւշի օր կամ՝ Դաւթի աստղի օր։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ուիքիպահեստ նախագիծի **16 Յունուար** ստորոգութեան մէջ կրնաք գտնել յաւելեալ պատկերազարդում այս նիւթի վերաբերեալ։ |
# Չատ

| **Չատ** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Չադի դրոշ? | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը ներառնէ | Bahr el Gazel?, Batha Region?, Բորկու?, Chari-Baguirmi Region?, Ennedi Region?, Guéra Region?, Hadjer-Lamis?, Kanem Region?, Lac Region?, Logone Occidental Region?, Mandoul Region?, Mayo-Kebbi Est Region?, Mayo-Kebbi Ouest Region?, Moyen-Chari Region?, Ouaddaï Region?, Salamat Region?, Sila Region?, Tandjilé Region?, Tibesti Region?, Wadi Fira Region?, Նջամենա? և Logone Oriental Region? |
| Պետական լեզու | Ֆրանսերէն և Արաբերէն |
| Մայրաքաղաք | Նջամենա? |
| Օրէնսդիր մարմին | National Assembly? |
| Երկրի ղեկավար | Մահամաթ Դեբի? |
| Կառավարութեան ղեկավար | Ալբեր Պահիմի Պադակե? և Իտրիս Տեպայ |
| Ազգաբնակչութիւն | 19 319 064 մարդ (2023) |
| Օրհներգ | La Tchadienne? |
| Կարգախօս | Unité, Travail, Progrès, Unity, Work, Progress, الاتحاد، العمل، التقدم, Единство, труд, прогрес, Oasis of the Sahel, Undod, Gwaith, Cynnydd և Unitat, treball, progrès |
| Հիմնադրուած է | 11 Օգոստոս 1960 թ. |
| Արժոյթ | `Կենտրոնական Աֆրիկայի Կենտրոնական Աֆրիկայի պետությունների ֆրանկ?` |
| Ժամային համակարգ | UTC+1 և Africa/Ndjamena? |
| Հեռաձայնային համակարգ | +235 |
| Համացանցի յղում | .td? |
| Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ | 0,394 |

**Չատ** կամ **Չատի Հանրապետութիւն** հիւսիսակեդրոնային ափրիկէի մէջ գտնուող երկիր է: Ան հիւսիսէն սահմանակից է Լիպիային, արեւելքէն՝ Սուտանին, հարաւէն՝ Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութեան, հարաւ արեւմուտքէն՝ Քամերունին եւ Նիճերիոյ, եւ արեւմուտքէն՝ Նիճերիոյ:

## Պատմութիւն եւ բնակչութիւն

Չատի տարածքը բնակեցուած եղած է հնագոյն ժամանակներէն։ IX–XIX դարերուն գոյութիւն ունեցած են քանի մը պետութիւններ։ XIX դարու վերջէն մինչեւ 1960 թուական Չատը եղած է Ֆրանսիայի գաղութը, իսկ 1960 թուականի Օգոստոսին հռչակած է իր անկախութիւնը։ Չատի մէջ կը բնակին 140 տարբեր ժողովուրդներ եւ ազգութիւններ։ Բնակչութեան 50 %-ը պակիրմի, մպում, մապա, միմի, դապու ժողովուրդներն են։ Կան արաբներ, եւրոպական երկիրներէ ներգաղթածներ։ Բնիկները կը վարեն քոչուոր եւ կիսաքոչուոր կեանք։

Չատը ըստ 2025-ի տուեալներուն, ունի 21 միլիոն բնակիչ, որմէ 1.6 միլիոնը կը բնակի մայրաքաղաք Նճամենայի մէջ: Ան Ափրիկէի 5-րդ ամէնամեծ երկիրն է եւ 20-րդը՝ աշխարհի:

## Արուեստ

Չատի հարաւը յայտնաբերուած է Սաօ մշակոյթի (գլխաւորաբար VIII—X դարերու) յուշարձաններ՝ բնակավայրերու մնացորդներ, կենցաղային խեցեղէն, մարդկանց եւ կենդանիներու թրծակաւէ, պրոնզէ արձանիկներ։ Յատկապէս արտայայտիչ են ձեւախախտուած համաչափութիւններով մարդկային կաւէ գլուխները (գլխաւորաբար X դար)։ Գիւղական բնակավայրերը կազմուած են հողէ պատերով կամ ցանկապատով շրջափակուած, խիտ խմբաւորուած, կաւածեփ պատերով, սրածայր տանիքներով, կլոր կամ ուղղանկիւն յատակագիծով խրճիթներէն։ Քաղաքներուն մէջ տուներն ունին ներքին բակ, հարթ տանիք, շրջափակուած են ատամնաւոր պարիսպներով։ Զարգացած է ջուլհակութիւնը, ասեղնագործութիւնը, կաշեգործութիւնը, մետաղի մշակումը (նուրբ երկրաչափական զարդանախշով զէնքեր, պղինձէ եւ պրոնզէ զարդեր, արծաթի դրուագում), բրուտագործութիւնը։

Ուշագրաւ է Չատի երաժշտական մշակոյթը, որ բնակչութեան էթնիկ խայտաբղէտութեան հետեւանքով խիստ բազմազան է։ Ազգային երաժշտական գործիքներուն մէջ մեծ թիւ կը կազմեն փայտէ, կաւէ պատրաստուած թմբուկները, զանգակները։

## Ծանօթագրութիւններ
# 1980 թուական

**1990 թուական**, նահանջ տարի, 20րդ դարու 80րդ տարին է

Փօ Կազոլ
Արամ Անանեան
Րայան Կոսլինկ
Տան Պիլզերեան
Լենա Շամամեան
## Դէպքեր

Վախթանգ Անանեան
Ալֆրետ Հիչքոք
Զարեհ Որբունի
## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ

#### Մայիս

* 30 Մայիս **Սթիւըն Ճերարտ** Steven George Gerard անգլիացի ֆութպոլիստ

#### Յուլիս

* 06 Յուլիս **Փօ Կազոլ** Pau Gasol i Sáez սպանացի արհեստավարժ պասքեթպոլիստ

#### Սեպտեմբեր

* 02 Սեպտեմբեր **Արամ Անանեան** պատմաբան

#### Հոկտեմբեր

* 21 Հոկտեմբեր **Քիմ Քարտաշեան** Kim Kartashian ամերիկացի հայազգի հեռուստատեսային անձ

#### Նոյեմբեր

* 12 Նոյեմբեր **Րայան Կոսլինկ** Ryan Gosling գանատացի դերասան

#### Դեկտեմբեր

* 07 Դեկտեմբեր **Տան Պիլզերեան** Dan Bilzerian ամերիկահայ մասնագէտ փոքեր խաղցող, դերասան եւ համացանցի աստղ
* 18 Դեկտեմբեր **Քրիսթինա Ակիլերա** Christina Aguilera ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի

#### Անստոյգ օրով

* + **Լենա Շամամեան**, սուրիահայ երգչուհի

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1980 մահեր

#### Յունուար

* 11 Յունուար **Օննիկ Զաքարեան** (ծն.1905) կրթական մշակ
* 14 Յունուար **Գրիգոր Քէշիշեան** (ծն.1921) հայ խորհրդային արձակագիր, թարգմանիչ
* 23 Յունուար **Զատիկ Խանզատեան** (ծն.1886) ֆրանսահայ քարտէսագէտ

#### Փետրուար

* 8 Փետրուար․ Նիքոս Քսիլուրիս, (ծն․՝ 1936) յոյն երաժիշտ եւ ժողովրդական, արուեստական ու հասարակական երգերու մեկնաբանող

#### Մարտ

* 04 Մարտ **Վախթանգ Անանեան** (ծն.1905, Տիլիճան) հայ գրող

#### Ապրիլ

* 29 Ապրիլ **Ալֆրետ Հիչքոք** Alfred Joseph Hitchcock (ծն.1899) անգլիացի բեմադրիչ, արտադրիչ եւ սենարիստ

#### Մայիս

* 11 Մայիս **Զարեհ Մութաֆեան** (ծն. 1907) հայ նկարիչ եւ մտաւորական
* 13 Մայիս **Օրհան Պաքըր** (Արմենակ Պաքըրճեան, ծն.1953) ծայրահեղ ձախ հայեացքներով գործիչ

#### Հոկտեմբեր

* 15 Հոկտեմբեր **Մուշեղ Գալշոյեան** (Մանուկեան, ծն.1933, Թալինի շրջան) հայ արձակագիր

#### Նոյեմբեր

* 07 Նոյեմբեր **Լեւոն Չորմիսեան** (ծն.1896), հայ պատմագէտ
* 9 Նոյեմբեր․ Դանիէլ Դանիէլեան, (ծն․1909), ոտնագնդակի մարզիկ

#### Դեկտեմբեր

* 01 Դեկտեմբեր **Զարեհ Որբունի** (ծն.1902, Կ.Պոլիս) հայ վիպագիր
* 08 Դեկտեմբեր (սպաննուած համակիրի մը կողմէ) **Ճոն Լենըն** (ծն.1940) պրիթանացի երգիչ

## Արտաքին յղումներ

* 1980-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)

\* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1980(անգլերէն)
# 1920 թուական

**1920 թուական**, նահանջ տարի, 20րդ դարու 20րդ տարին է

## Դէպքեր

#### Յունուար

* 19 Յունուար․ Անտանտի Գերագոյն խորհուրդը կը ճանչնայ Հայաստանի անկախութիւնը

#### Յուլիս

* ՀՀ կառավարութիւնը կը հաստատէ Հայաստանի զինանշանը, որ հեղինակած են Ալեքսանտր Թամանեանը եւ Յակոբ Կոջոյեանը։ Հանրապետութեան Օրհներգ կ՛ ընդունուի «Մեր Հայրենիք»ը (խօսք՝ Միքայէլ Նալպանտեանի, երաժշտութեան յօրինում Բարսեղ Կանաչեան)։

#### Օգոստոս

* 10 Օգոստոս․ Փարիզի արուարձան Սեւրի մէջ Առաջին համաշխարհային պատերազմը յաղթած երկիրներու եւ սուլթանական Թուրքիոյ ներկայացուցիչներուն միջեւ կը կնքուի հաշտութեան պայմանագիր՝ Սեւրի Դաշնագիրը

#### Դեկտեմբեր

* 25 Դեկտեմբեր․ Տաթեւի վանքին մէջ «Լեռնահայաստան» անունով Զանգեզուրը ինքնիշխան կը յայտարարուի

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1920 ծնունդներ

* Յունուար 6՝ Կարպիս Ճանճիկեան (մ.1946), բանաստեղծ
* Մարտ 9՝ Ժանսեմ (Յովհաննէս Սեմէրճեան) (մ.2013), ֆրանսահայ նկարիչ
* Մայիս 5՝ Գէորգ Ղարիբջանեան (մ.1999), պատմագէտ
* Սեպտեմբեր 23՝ Ալեքսանտր Յարութիւնեան (մ.2012), հայ եւ խորհրդային երաժշտահան
* Հոկտեմբեր 15՝ Հանրի Վերնէօյ (ֆրանսերէն՝ Henry Verneuil, իսկական անունը՝ Աշոտ Մալաքեան, մ.2002), ֆրանսահայ բեմադրիչ
* 18 Հոկտեմբեր՝ Մելինա Մերքուրի, յոյն դերասանուհի, մեկնաբանող եւ քաղաքական գործիչ
* Հոկտեմբեր 25՝ Յովհաննէս Բարսեղեան (մ.2014), լեզուաբան
* Նոյեմբեր 9՝ Ալենուշ Տէրեան (մ.2011), իրանցի հայազգի կին գիտնական

#### Անստոյգ ամսաթիւով

* Ներսէս Ունանեան (սպ.՝ Nerses Ounanian, մ.1957), քանդակագործ

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1920 մահեր

* Յունուար 7՝ Վահան Տէրեան (Տէր Գրիգորեան, ծն.21885), բանաստեղծ
* Ապրիլ 26՝ Վրթանէս Փափազեան (ծն.21866), մտաւորական, գրող

## Ծանօթագրութիւններ
# Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութիւն

Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութեան դրօշը
**Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութիւն**, (քրտերէն՝ Partiya Karkerên Kurdistan կամ PKK), ռազմատենչ քրտական կազմակերպութիւն մըն է հիմնադրուած 1970-ական թուականներուն եւ ղեկավարուած Ապտուլլահ Օճալանի կողմէ, որ ներկայիս ցմահ բանտարկուած է թրքական բանտի մը մէջ։

Կազմակերպութիւնը յեղափոխական մարքսիստ գաղափարախօսութեան եւ քրտական ազգայնականութեան կը հետեւի։ «Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութեան» նպատակն է ստեղծել ազատ, անկախ եւ ընկերավարական քրտական հանրապետութիւն մը՝ Քիւրտիստանի մէջ, զոր պատմական տարածքներ ունի Թուրքիոյ հարաւ-արեւելեան, Իրաքի հիւսիս-արեւելեան, Սուրիոյ հիւսիս-արեւելեան եւ Իրանի հիւսիս-արեւմտեան շրջաններուն մէջ, ուր քիւրտ ժողովուրդը մեծամասնութիւն կը կազմէ։ Ներկայ նպատակը վերածուած է մշակութային եւ քաղաքական իրաւունքներու պահանջումը, քիւրտերու եւ Թուրքիոյ հանրապետութեան միջեւ։

## Աղբիւրներ
# Սուզան Պ․ Անթոնի

| Սուզան Պ․ Անթոնի
անգլերէն՝ Susan B. Anthony |
| --- |
|  |
| Ծննդեան անուն | անգլերէն՝ Susan Anthony |
| Ծնած է | 15 Փետրուար 1820(1820-02-15) |
| Ծննդավայր | Adams, Բերկշիր շրջան, Մասսաչուսէթս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Մահացած է | 13 Մարտ 1906(1906-03-13) (86 տարեկանին) |
| Մահուան վայր | Ռոչեստեր, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Քաղաքացիութիւն |  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Երկեր/Գլխաւոր գործ | Յեղափոխութիւնը |
| Մասնագիտութիւն | կանանց իրավունքների պաշտպան, իրաւապաշտպան, աբոլիցիոնիստ, գրագէտ, Իրաւաբան, ֆեմինիստ և սուֆրաժէթ |
| Անդամութիւն | Ամերիկեան յեղափոխութեան դուստրեր |
| Կուսակցութիւն | Ամերիկայի Հանրապետական Կուսակցութիւն |
| Ծնողներ |
հայր՝ Տանիէլ Անթոնի, մայր՝ Լուսի Ռիտ |
|
Ստորագրութիւն  |

**Սուզան Պ․ Անթոնի** (անգլ․՝ Susan B. Anthony, 15 Փետրուար 1820 - 13 Մարտ 1906)․ ամերիկացի հանրային բարենորոգիչ եւ կիներու իրաւունքներու ջատագով եւ հասարակական գործիչ։

## Գործունէութիւն

1856-ին ան դարձաւ Նիու Եորք նահանգի ներկայացուցիչը Ամերիկեան Հակա-Ստրկութեան Ընկերութեան համար։
1851-ին ան հանդիպեցաւ Էլիզապէթ Քէյտի Սթանթոնին, որ դարձաւ իր կեանքի ընկերն ու գործակիցը ընկերային բարեկարգման աշխատանքներուն մէջ, մանաւանդ կանանց իրաւունքներու մարզէն ներս։ Միասին հիմնեցին Նիու Եորքի Կանանց Թէմփըրանս Նահանգային Ընկերակցութիւնը *Women's State Temperance Society*, երբ անոր արգիլուեցաւ խօսել ալքոլի չարաշահման դէմ համաժողովի մը մէջ, կին ըլլալու պատճառով։

Երկուքը միասին, աւելի ուշ, 1863-ին հիմնեցին Կանանց Հաւատարիմ Ազգային Լիկան (Women's Loyal National League), որուն միջոցով հաւաքեցին 400․000 ստորագրութիւն՝ ստրկութեան վերացման նպատակով։ 1866-ին, հիմնեցին Ամերիկեան Հաւասար Իրաւունքներու Միութիւնը, որուն նպատակն էր ձեռք բերել իրաւունքներ կանանց եւ ափրիկեան ամերիկացիներուն համար։

1868-ին, սկսան հրատարակել «Յեղափոխութիւն» (The Revolution) թերթը։ Երկու կիներուն գործունէութիւնը շարունակուեցաւ եւ 1869-ին հիմնեցին Սուֆրաժէթներու Ազգային Միութիւնը, որ 1890-ին միացաւ Ամերիկեան Սուֆրաժէթներու Միութեան հետ՝ ստեղծելով Սուֆրաժէթներու Ամերիկեան Ազգային Միութիւնը։

1870-ականներուն, Մաթիլտա Ճոսլին Կէյճին հետ միասին գրեցին «Կնոջ Ընտրելու Իրաւունքի Պատմութիւն» վեց հատորնոց գիրքը։ Առանց յստակ պատճառի, դարուն վերջաւորութեան, երկու կիները դադրեցան գործակցելէ, բայց իրենց բարեկամական կապերը չխզուեցան:

1872-ին, Անթոնի բանտարկուեցաւ, որովհետեւ ուզեց քուէարկելու երթալ եւ այդ ուղղութեամբ անոր դատը մեծ արձագանգ գտաւ։ Անթոնի, երկրին տարածքին մօտաւորապէս 70-էն 100 ճառ կու տար կնոջ իրաւունքներուն մասին: Իր կեանքին ընթացքին հասարակութեան կեցուածքը կը փոխուի եւ իր ծննդեան 80-րդ տարեդարձին Սպիտակ Տուն կը հրաւիրուի այդ օրերու Ա․Մ․Ն․ նախագահ Ուիլիամ Մաք Քինլէյին կողմէն։

## Պարգեւ

Անթոնի դարձաւ առաջին կինը, որ պատկերուեցաւ ամերիկեան տոլարի մը վրայ (1979):

## Ծանօթագրութիւններ
# Մեծ Արջ

|  |
| --- |
|
Մեծ Արջ |
|
Ursa Major IAU.svg |
| Լատիներէն |
Ursa Major |
| Սեռական |
Ursae Majoris |
| Հապաւում |
UMa |
| Ամէնապայծառ աստղ |
Ալիոթ (ε UMa) (մ) |
| Ասուպներու հոսքեր |
Ալփա Ուրսայ Մայորիտս |
| Հարեւան համաստե- ղութիւններ |
Վիշապ Ընձուղտ Լուսան Փոքր Առիւծ Առիւծ Բերէնիկէի Վարսեր Որսկան Շուներ Եզնարած |
|
Տեսանելի է +90° եւ −30°. լայնութիւններու միջեւ: Ամէնատեսանելին է **Ապրիլ** ամսուան ժամը 21:00-ին (երեկոյան 9-ին): |

**Մեծ Արջ** (լատ.՝ Ursa Major, սեռականը՝ Ursae Majoris, յապաւումը՝ UMa)` հիւսիսային կիսակամարի համաստեղութիւն է, որ հիւսիսային կիսագունդին կ'երեւի ամբողջ տարին։ Ամէնալաւ տեսանելիութիւնն Ապրիլին է։ Իր չափերով (1280 քառ.աստ.) երկինքին երրորդն է՝ Հիտրայէն եւ Կոյսէն ետք: Իր եօթ պայծառ աստղերով կը ստեղծէ շերեփի նմանող պատկեր։

## Աստղեր

Մերաքը (β UMa, Մեծ Արջի պեթա) եւ Տուպհէն (α UMa, Մեծ Արջի ալֆա) Մեծ Արջի ամէնապայծառ աստղերն են, կը գտնուին «շերեփի» առջեւի մասը եւ անոնցով կարելի է գտնել Բեւեռային աստղը։ Բեւեռային աստղը կը գտնուի այդ երկու աստղերը միացնող գիծին վրայ՝ անոնց միջեւ եղած տարածքի հնգապատիկ հեռաւորութեան վրայ։ Շերեփի բոլոր աստղերն ունին արաբերէն անուններ՝ վերը նշուած Մերաքը կը նշանակէ «գօտկատեղ», իսկ Տուպհէն՝ ուղղակի «արջ»։

Միւս նշանաւոր աստղերէն է Մեծ Արջի 47-ը (47 UMa), որ երեք մոլորակներով արեգականման աստղ է։ Մոլորակային համակարգերէն այս աստղի համակարգն առաւել նմանութիւն ունի Արեգակնային համակարգին հետ։ Կը գտնուէ Երկրէն 46 լոյս-տարի հեռաւորութեան վրայ։ Արտերկրային քաղաքակրթութիւններ որոնող ծրագիրով 2001 եւ 2003 թուականներուն դէպի Մեծ Արջի 47 աստղ Երկիր մոլորակի վրայ ապրողներուն ռատիօ-ուղերձները ուղարկուած են։

## Ասուպներու անձրեւ

Kappa Ursae Majorids-ը վերջերս յայտնագործուած ասուպային անձրեւ է, գագաթային է Նոյեմբեր 1-էն մինչեւ Նոյեմբեր 10-ը:

## Պատկերներ

Եոհանես Հեւելիւսը Մեծ Արջը պատկերած է երկնակամարին դուրսէնՎինսէնթ վան Կոկի (նեփալ.՝ Vincent van Gogh) «Աստղալից երկինք Ռոնին վերայ» (ֆրանսերէն՝ Nuit étoilée sur le Rhône) նկարը

## Ծանօթագրութիւններ
# 2011

**2011 թուական**, ԻԱ․ դարու 11րդ տարին է

Սուրբ Կիրակոս եօթնախորան եկեղեցին, Տիգրանակերտ
## Դէպքեր

#### Հոկտեմբեր

23 Հոկտեմբեր․ 32 տա­րո­ւան ընդ­մի­ջու­մէ ետք, 2 500 հայերու ներկայութեամբ կը կատարուի Տիգրանակերտի Սուրբ Կիրակոս վերանորոգւոած եկեղեցւոյ մէջ ե­կե­ղե­ցա­կան ա­ռա­ջին ա­րա­րո­ղու­թիւ­նը

## Ծնունդներ

## Մահեր
# 11 Ապրիլ

**11 Ապրիլ**, տարուայ 101-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 102-րդ) օրն է

* Տարուայ աւարտին կը մնայ 264 օր

 10 Ապրիլ  **11 Ապրիլ**  12 Ապրիլ
վհուկներու որսի վերջին մահապատիժը
## Դէպքեր

* 1775. Գերմանիոյ մէջ կատարուեցաւ վհուկներու որսի վերջին մահապատիժը
* 1822. Քիոս կղզին վրայ թուրքերն իրականացուցած են յոյներու կոտորած
* ահաբեկչութիւն
	+ 2007. Ալճերիոյ մայրաքաղաքին մէջ երկու ռումբերու պայթիւնի 33 հոգի զոհ եղաւ
	+ 2011. Մինսկի մեթրոյի մէջ տեղի ունեցած ռումբի պայթիւնէ կը զոհուէ 15 մարդ

## Ծնունդներ

 Տես նաեւ՝ 11 Ապրիլի ծնածներ

## Մահեր

 Տես նաեւ՝ 11 Ապրիլի մահացածներ

* 1915. Վարդգէս (Յովհաննէս Սէրէնկիւլեան, ծն.1871, Կարին) հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ

## Տօներ

* Փարքինսընի հիւանդութեան դէմ պայքարի օր
* Ազատագրութեան օր (Ուկանտա)

11 Ապրիլ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* BBC: On This Day
* (անգլերէն)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ուիքիպահեստ նախագիծի **11 Ապրիլ** ստորոգութեան մէջ կրնաք գտնել յաւելեալ պատկերազարդում այս նիւթի վերաբերեալ։ |