Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 101955 Պէնու

Պէնու աստեղնեակն, որ OSIRIS-REx-ը պատկերած է
(3 Դեկտեմբեր 2018)

**101955 Պէնու** (անգլերէն՝ Bennu նախնական նշանակումը՝ 1999 RQ36) Ապոլոնի խումբի ածխածնային (C տեսակի) աստեղնեակ մըն է: Գտած է Լինքըլնի Երկրամերձ Աստեղնեակներու Որոնման (LINEAR) նախագիծով 11 Սեպտեմբեր 1999-ին: Ասիկա վտանգաւորութիւն ունեցող աստեղնեակ մըն է: 101955 Պէնուն ունի մօտաւորապէս 492 մ տրամագիծ եւ Արեքիպոյի աստղադիտարանին կողմէ հանգամանօրէն դիտարկուած է:

Պէնուի ուսումնասիրութեան համար OSIRIS-REx տիեզերասարքն արձակուած է, Երկիր պիտի վերադառնայ 2023-ին՝ յետագայ վերլուծութիւններու համար: Անիկա պիտի բերէ Պէնուի մակերեւոյթի եւ ուղեծիրի մանրամասները եւ պիտի հաշուէ անոր զանգուածը:

## Բնութագրական Տուեալներ

Սա աստեղնեակն ունի մօտաոր գնդաձեւութիւն: Մակերեւոյթը բաւականին հարթ է, հարաւային կիսագունդին ունի նշանակալի մեծութեան քարաբեկոր մը: Վերջին ուսումնասիրութիւնները ցոյց տուած են, որ աստեղնեակի տրամագիծը 484 մ է: Խտութիւնը ρ =1260±70 քկ/մ3, ինչ որ ջուրի խտութենէն քիչ մը աւելի է: Զանգուածը կը գնահատուի 7.8±0.9×1010 քկ:

2018 թուականի Դեկտեմբեր 11-ին ՆԱՍԱ-ն յայտարարութիւն տարածած է Պէնուի վրայ ջուր գտնելու մասին:

## Երկիրին Բախուելու Հաւանականութիւնը

Միջինը 500 մ եւ աւելի տրամագիծով աստեղնեակի մը բախումը երկիր մոլորակին հնարաւոր է շուրջ 130 000 տարին անգամ մը: Ներկայիս ճշգրիտ հաշուարկներով Պէնուի բախումը 0.037% հաւանականութիւնով տեղի պիտի ունենայ 2175 եւ 2196 թուականներուն միջեւ:

## Տես նաեւ

* 162173 Ռիւկու
* 99942 Ապոփիս

## Ծանօթագրութիւններ
# 1801 թուական

**1801 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու առաջին տարին

## Դէպքեր

* Յունուար 1՝ Իռլանտան եւ Մեծն Բրիտանիան միաւորուելով ստեղծեցին Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իռլանտայի միացեալ թագաւորութիւնը

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1801 ծնունդներ

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1801 մահեր

* Մարտ 9՝ Յովսէփ Արղութեան (Երկայնաբազուկ, ծն.1743), եկեղեցական եւ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
# 20 Յուլիս

**20 Յուլիս**, տարուան 201-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 202-րդ) օրն է

Եանիս Անթեթոքունպօ
## Դէպքեր

#### Յուլիս

* 1974․ Թուրքիա Կիպրոս կը ներխուժէ
* 2021․ Միլուոքի Պաքս ΝΒΑ ախոյեան կը պսակուի յաղթելով Սանս խումբին 105-98 արդիւնքով․ ախոյեանութեան ամենաթանգաին մարզիկը Եանիս Անթեթոքունպօն կը հանդիսանայ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ
# 1892 թուական

**1892 թուական**, նահանջ տարի, 19րդ դարու 92րդ տարին

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1892 ծնունդներ

* Յունուար 3՝ Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքին (անգլերէն՝ John Ronald Reuel Tolkien, մ.1973), անգլիացի գրող եւ բանասէր
* Յունուար 15՝ Հրաչ Զարդարեան (մ.1986, Փարիզ), գրող, թարգմանիչ
* Յունուար 28՝ Արմէն Տորեան (մ.1915), գրող
* Մայիս 18՝ Գէորգ Կառվարենց (Արապաճեան, մ.1946), երաժշտահան
* Մայիս 20՝ Հայկազն Գ. Ղազարեան (մ.1972), մտաւորական
* Սեպտեմբեր 12՝ Վահրամ Փափազեան (մ.1986), օսմանահայ աթլետ

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1892 մահեր

* Մարտ 26՝ Ուոլթ Ուիթմըն (անգլերէն՝ Walt Whitman, ծն.1840), ամերիկացի բանաստեղծ
* Օգոստոս 26՝ Ռափայէլ Պատկանեան (ծն.1830, Նոր Նախիջեւան), գրող եւ մտաւորական
* Նոյեմբեր 17՝ Գարեգին Սրուանձտեանց (ծն.18400), հոգեւորական, բանահաւաք, ազգագրագէտ
* Դեկտեմբեր 17՝ Գրիգոր Արծրունի (ծն.1845, Մոսկուա), հասարակագէտ

## Ծանօթագրութիւններ
# 1891 թուական

**1891 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 91րդ տարին

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1891 ծնունդներ

* Յունուար 1՝ Շահան Ռ. Պէրպէրեան (մ.1956, Փարիզ), երաժիշտ, մանկավարժ, հոգեբան, բանախոս եւ գրող
* Նոյեմբեր 17՝ Տիրան Երկանեան (մ.1963), ճարտարապետ
* Անյայտ օրով՝
	+ Սարգիս Թորոսեան (մ.1954), օսմանեան զօրքի հրետանաւոր

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1891 մահեր

* Յունուար 22՝ Միքլոշ Իպլ (հունգարերէն՝ Ybl Miklós, ծն.1814), հունկար ճարտարապետ
* Մայիս 27՝ Յակոբ Պարոնեան (ծն.1843), երգիծաբան եւ գրող
* Յունիս 3՝ Պետրոս Ադամեան (ծն.1849), դերասան
* Նոյեմբեր 17՝ Յովհաննէս Միւհենտիսեան (ծն.1810), հրատարակիչ
* Անյայտ օրով՝
	+ Գարեգին Պէշկէօթիւրեան (ծն.1867), բանաստեղծ

## Ծանօթագրութիւններ
# 1906 թուական

**1906 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու վեցերորդ տարին է

## Դէպքեր

* Վեզուվիօ հրաբուխի մեծ ժայթքում

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1906 ծնունդներ

* Սեպտեմբեր 1՝ Միսաք Մանուշեան (ֆրանսերէն՝ Missak Manouchian, մ.1944), բանաստեղծ, Ֆրանսայի ազգային հերոս
* Հոկտեմբեր 14՝ Հաննահ Արէնտդ (անգլերէն՝ Hannah Arendt, մ.1975), գերմանացի եւ հրեայ-ամերիկացի քաղաքագէտ
* Հոկտեմբեր 30՝ Ճիւզեբէ Ֆարինա ինքնաշարժի մրցաշարքներու իտալացի վարորդ եւ Ֆորմիւլա 1-ի՝ պաշտօնական արձանագրութեամբ, համաշխարհային առաջին ախոյեան (1950)
* Դեկտեմբեր 27՝ Մկրտիչ Արմէն (Յարութիւնեան, մ.1972), բանաստեղծ եւ թարգմանիչ
* Անստոյգ ամսաթիւով՝
	+ Լուիզա Ասլանեան (մ.1945), գրող, հասարակական գործիչ
	+ Գոհար Ազնաւուրեան (մ.1983), արխիւագէտ, խմբագիր

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1906 մահեր

* 28 Փետրուար՝ Միհաիյ Զիչի (հունգարերէն՝ Mihály Zichy, ռուս.՝ Михаил Александрович Зичи; ծն.1827) հունկար նկարիչ

## Ծանօթագրութիւններ
# 1 Օգոստոս

**1 Օգոստոս**, տարուան 213-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 214-րդ) օրն է

* Տարուայ աւարտին կը մնայ 152 օր

Ժագ Յակոբեան
## Դէպքեր

* 1291՝ Շուից, Ուրի եւ Ունթերվալտեն մարզերու միաւորումով հիմնուեցաւ Զուիցերիոյ Համադաշնութիւնը
* 1834՝ Բրիտանական Կայսրութեան մէջ վերացուեցաւ ստրկատիրութիւնը

* 1876` Քոլորատոն դարձաւ 38րդ միացեալ նահանգը
* 1918՝ Երեւանի քաղաքային ակումբի դահլիճին մէջ տեղի կ՛ ունենայ Հայաստանի խորհուրդի անդրանիկ նիստի հանդիսաւոր բացումը՝ հիւրերու եւ 46 պատգամաւորներու մասնակցութեամբ
* 2004՝ Փարակուէյի Ասունսիոն քաղաքի առեւտուրի Կեդրոնի մէջ ծագած հրդեհէն զոհուեցաւ 396 մարդ
* 2016՝ բրիտանացի ամուսինները ծնողներ դարձան իրենց իսկ ծննդեան օրը

Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ
## Ծնունդներ

Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Օգոստոսի ծնածներ

* 1903՝Գուրգէն Մահարի (Աճէմեան, մ.1969) բանաստեղծ, արձակագիր
* 1917՝Ժագ Յակոբեան բանաստեղծ
* 1925՝ Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ (մ.2014), Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր (2005 - 2015)
* 1930՝ Փիէռ Պուրտիէօ (Pierre Bourdieu մ.2002) ֆրանսացի ընկերաբան, մարդաբան
* 1933՝ Զօրայր Խալափեան (մ.2008) հայ խորհրդային գրող

Փիէռ Պուրտիէօ
## Մահեր

Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Օգոստոսի մահացածներ

## Տօներ

* Պենին՝ Անկախութեան (ՕրՖրանսայէն, 1960)
* Զուիցերիա՝ Համադաշնութեան Օր
* Ազրպէյճան՝ Ազրպէյճաներէնի եւ ազրպէյճաներէնի այբուբենի օր

## Ծանօթագրութիւններ
# Փայտ

**Փայտը** չոր բնափայտ մըն է, որ մարդ հազարաւոր տարիներու ընթացքին օգտագործած է բազմաթիւ նպատակներով։ Անիկա լայնօրէն կը գործածուի իբրեւ շինանիւթ, վառելանիւթ, թուղթ պատրաստելու հումք, նաեւ կահոյքի, գործիքներու ու զէնքերու պատրաստութեան համար։

## Փայտի տեսակները

Կան բազմաթիւ տեսակներու փայտեր, որոնց իւրաքանչիւրը տարբեր յատկութիւններ ունի։ Կարգ մը փայտեր աւելի պինդ են, ուրիշները՝ աւելի փափուկ։ Այդ պատճառով, մարդիկ տարբեր տեսակներ կը գործածեն տարբեր նպատակներու համար՝ շինարարութիւն, կահոյք, յատակի ծածկոյթ, ատաղձագործութիւն, եւ նոյնիսկ կօշիկի արտադրութիւն։

Փայտը նաեւ գեղազարդելու լաւ նիւթ մըն է, որովհետեւ ունի գեղեցիկ գոյներ եւ մակերեսի տեսքեր։ Անիկա դիւրին մշակուող նիւթ է, եւ այս պատճառով շատ արուեստագէտներ կը նախընտրեն փայտ օգտագործել իրենց աշխատանքներուն մէջ։

## Փայտը արուեստի մէջ

Փայտը հին ժամանակներէն ի վեր օգտագործուած է արուեստի մէջ՝ ճարտարապետութեան, քանդակագործութեան, զարդարանքի եւ փայտագրութեան բնագաւառներուն մէջ։ Օրինակ՝ փայտէն պատրաստուած կահոյքին վրայ կը քանդակեն զարդանախշեր, պատերու երեսները կը պատեն նախշաւոր տախտակներով եւ շէնքերու ճակատները կը գեղեցկացնեն փայտէ գործուածքով։

## Պատմութիւն

2011-ին Քանատայի մէջ գիտնականներ կը գտնեն շատ հին բոյսերու մնացորդներ, որոնք կը համարուին փայտի առաջին աղբիւրները։ Մարդիկ սկսած են փայտ օգտագործել շատ հին ժամանակներէն՝ իբրեւ վառելանիւթ եւ շինանիւթ։ Երբ ի յայտ եկան նոր նիւթեր, ինչպէս՝ պողպատը, փայտի գործածութիւնը շինարարութեան մէջ աւելի կ'ընդլայնուի։

## Փայտի գիտական ուսումնասիրութիւնը

Ծառերը տարիներու ընթացքին կը կազմեն տարեկան օղակներ։ Այս օղակները կը ստեղծուին ջերմաստիճանի եւ խոնաւութեան փոփոխութիւններու հետեւանքով։ Գիտնականները, ուսումնասիրելով այս օղակները, կրնան ճշգրտօրէն պարզել, թէ ե՞րբ եւ ո՞ւր աճած է ծառը։ Նոյնպէս կրնան տեղեկութիւն ստանալ անցեալ դարերու կլիմայական պայմաններուն մասին։

## Ծանօթագրութիւններ