Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ուրանոս (դիցաբանութիւն)

| Ուրանոս
հին յուն․՝ Οὐρανός |
| --- |
| «Երկինքին առաջին աստուած, պահապան եւ մեծ Իմաստուն» |
| Ամուսին | Եէա |
| Ծնողներ |
Եէա (ըստ Իսիդոսին) կամ Էթերաս եւ կամ Իմերա եւ Նիքս |
| Երեխաներ | Աֆրոտիթի Մելեադես յաւերժահարսեր Էրինիես Տիտաններ Կիկլոփներ Էքաթոնոհիրես Հսկաներ  |

**Ուրանոս** (յուն․՝ Ουρανός)․ յունական դիցաբանութեան մէջ երկինքին մարմնացումն է եւ Երկրի նախածագութեան գերագոյն էակը։

Ափոլոդորոս (1,1,1): *Οὐρανὸς πρῶτος τοῦ παντὸς ἐδυνάστευσε κόσμου.(Ուրանոս, առաջիններուն առաջինը որ աշխարհը յաղթահարեց)*

Պերկամօ խորանազարդ․ Ուրանոս կը կռուի Հսկաներուն դէմ
## Դիցաբանութիւն

Ւստ Իսիոդոսին (Թէողոնիա, տաղ , 127-128) Ուրանոս Եէային ամուսինն ու անդրանիկ զաւակն էր։ Ան զայն ծննդաբերեց երբ Էրոսին կից կը քնանար, առանց արգասաւորումի՝ «*որպէսզի անոր շրջապատէ եւ անմահ աստուածներուն Տունը յաւիտենից եւ ապահով ըլլայ»*։

Ուրանոս եւ Եէա բազմաթիւ զաւակներ ունեցան․ գլխաւորներն են՝

Տիտաններ, երեք Կիկլոբներ եւ երեք Էքաթոհիրես (հարիւր ձեռքեր / *Էքաթո=հարիւր, հիրես=ձեռքեր*)։ Սակայն, ան կ՛ատէր զաւակները եւ այդ պատճառով զանոնք Թարթարա (երկրի ամենախոր մասը) կը խրէր։ Ուրանոս իր այս արարքներէն կ՛ախորժէր, բայց Եէա կը զայրանար եւ պատեհ առիթով պողպատէ ադամանդ կը ցայտէ եւ իր զաւակներուն կը յանձնէ, որպէսզի անոնք հսկայ մանգաղ կը շինեն եւ կռուին իրենց գէշ հօր դէմ։ Սակայն զաւակներէն ոեւէ մէկը քաջութիւնը չունէր այդ ոճիրը ընելու համար։ Միայն Քրոնոս, Տիտաններէն մէկը, կը յանդգնի։ Առաջին պատեհ առիթին, երբ Ուրանոս կը քնանար, Քրոնոս մանգաղը կ՛առնէ եւ զայն կը ներքինացնէ։ Երկիրին վրայ ինկած արիւնի կաթիլներէն կը ծնին վրէժխնդրութեան եւ բռնաբարութեան ոգիները՝ երեք էրինիեսները, Հսկաները եւ Մելեադես յաւերժահասերը։ Իսկ ծով ինկած սերմէն Աֆրոտիթին կը ծնի։ Քրոնոս աշխարհին կ՛իշխէ, մինչեւ որ զաւակը Տիաս (կամ Զեւս) զայն գահընկեց կ՛ընէ։

## Զաւակներ

### Եէային հետ

* Տիտաններ
	+ Ովկիանոս
	+ Թիթիս
	+ Քիոս
	+ Ֆիվի
	+ Իբերիոնաս
	+ Թիա
	+ Քրիօ (կամ Քրիօ)
	+ Իաբեթոս
	+ Թեմի
	+ Մնիմոսինի
	+ Քրոնոս
	+ Ռէա
* Կիկլոբներ
	+ Վրոնտիս
	+ Սթերոբիս
	+ Արղիս
* Էքաթոհիրես
	+ Վրիարէոս
	+ Քոթոս
	+ Ղիղիս

### Առանց մօր

1. Աֆրոտիթի
2. Էրինիես
	* Ալիքթօ
	* Մեղերա
	* Թիսիֆոնի
3. Հսկաներ
	* Ալքիոնէաս
	* Աթոս
	* Վեսվիքոս
	* Քլիթիոս
	* Էկելադոս
	* Էհիոնաս
4. Մելիադես յաւերժահարսեր

## Ծանօթագրութիւններ
# 99942 Ապոփիս

**99942 Ապոփիս** (անգլերէն՝ Apophis, նախապէս յայտնի որպէս **2004 MN4**), 370 մեթր տրամագիծով երկրամերձ աստեղնեակ մըն է, 2029 թուականի Ապրիլ 23-ին Երկիրին կամ Լուսինին բախուելու 2.7% հաւանականութեամբ:

## Անունը

Անունն ստացած է Յուլիս 19-ին, 2005 թուականի, եգիպտական Ռա արեւի աստուծոյ թշնամի Ապէպէն (յուն․՝ Άποφις):

## Բնութագրական Տուեալներ

NASA-ի գնահատականներով տրամագիծը 330 մ է, միջին խտութիւնը՝ 2.6 կ/սմ3, զանգուածը՝ 4×1010: 2029-ի մօտեցման ատենը Ապոփիսի պայծառութիւնը պիտի հասնէ գագաթնակէտին՝ 3.1 մակնեթուտի, անզէն աչքով տեսանելը ըլլալով: Անկիւնային արագւթիւնը պիտի կազմէ ժամուն 42°:

## Տես նաեւ

* 162173 Ռիւկու
* 101955 Պէնու

## Ծանօթագրութիւններ