# Մարսէյլ

| Բնակավայր |
| --- |
| Մարսէյլ |
| ֆրանսերէն՝ Marseille |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Դրօշակ | Զինանշան |
|  |  |

 |
|  |
| Երկիր |  Ֆրանսա |
| Ներքին բաժանում | 1st arrondissement of Marseille?, 2nd arrondissement of Marseille?, 3rd arrondissement of Marseille?, 4th arrondissement of C est Marseille BEBE?, 5th arrondissement of Marseille?, 6th arrondissement of Marseille?, 7th arrondissement of Marseille?, 8th arrondissement of Marseille?, 9th arrondissement of Marseille?, 10th arrondissement of Marseille?, 11th arrondissement of Marseille?, 12th arrondissement of Marseille?, 13th arrondissement of Marseille?, 14th arrondissement of Marseille?, 15th arrondissement of Marseille?, 16th arrondissement of Marseille?, first sector of Marseille?, second sector of Marseille?, third sector of Marseille?, fourth sector of Marseille?, fifth sector of Marseille?, sixth sector of Marseille?, seventh sector of Marseille? և eighth sector of Marseille? |
| mayor of Marseille? | Benoît Payan? |
| Հիմնադրուած է՝ | ՔԱ600 |
| Տարածութիւն |
240,62 քմ² |
| ԲԾՄ |
6 մեթր, 0 մեթր, 648 մեթր |
| Բնակչութիւն | 886 040 մարդ (1 Յունուար 2023) |
| Կը գտնուի ափին | Bay of Marseille? և Լիոնի ծոց? |
| Հեռախօսային ցուցանիշ | 491 և 496 |
| Փոստային ցուցանիշ | 13000, 13001, 13002, 13004, 13003, 13005, 13006, 13007, 13008, 13009, 13010, 13011, 13012, 13013, 13014, 13015 և 13016 |
| Շրջագայութեան պետ-համարագիր | 13 |
| Պարգեւներ | Եւրոպայի մշակութային քաղաք |
| Պաշտօնական կայքէջ | marseille.fr​(ֆր.) |
|  |

**Մարսէյլ** (ֆրանսերէն՝ Marseille), քաղաք՝ Ֆրանսայի հարաւը, երկրին ու Միջերկրածովեան տարածաշրջանին ամէնէն մեծ նաւահանգիստը։ Տեղակայուած է Լիոնի ծոցի ափին՝ Ռոնայի գետեզերքին մօտակայքը, որուն քաղաքը միացած է նեղուցով մը։ 2013-ին Եւրոպայի մշակութային կեդրոնն էր։
Տարածութիւնը՝ 240,62 Քմ2 է, ունի 869,815 բնակիչ (2015):

## Պատմութիւն

Քաղաքը հիմնուած է Ք.Ա. շուրջ 600-ին Փոքր Ասիայէն եկած յոյներուն՝ ֆոքէյացինեուն (Phocaea) կողմէ։ Այդ օրերուն անիկա «Մասալիա» կը կոչուէր (յուն.՝ *Μασσαλία*, լատ.՝ *Massilia* կամ *Massalia*) (հին յուն․՝ Μασσαλία, Massalía),։

Ըստ աւանդութեան՝ քաղաքին պատմութիւնը սկիզբ առած է Կիփթիսի՝ լիկիւրիցիներու (Ligurian) ցեղի արքայ Նանի դստեր եւ յոյն Փրոթիսի (Gyptis et Protis) սիրոյ պատմութենէն։ Յոյներէն Փրովանսի ափ կ'իջնեն այն ատեն, երբ Նան արքան կը մտածէր դուստրը ամուսնացնելու մասին։ Արքան զիրենք խնճոյքի կը հրաւիրէ, որ դուստրը փեսացու մը ընտրէ։ Կիփթիս Փրոթիսի կը մեկնէ գինիով լի գաւաթը։ Զոյգը կը ստանայ ափամերձ տարածքներուն մէկ մասը՝ իբրեւ հարսանեկան նուէր։ Հոն անոնք քաղաք մը կը հիմնեն, որ Մասալիա կը կոչեն։ Կիփթիսի ի պատիւ կոչուած է (444) Կիփթիս աստղակերպը, որ յայտնաբերուած է 1899-ին Մարսէյլի աստղադիտարանին մէջ։

## Տնտեսութիւն

Ունի միջազգային օդակայան եւ մեծ նաւահանգստային համալիր։ Մարսէյլի ինքնավար նաւահանգիստը, բացի Արեւելեան Մարսէյլի նաւահանգիստէն, կը ներառէ շարք մը նաւահանգիստներ:

## Տեսարժան վայրեր

Քաղաքին գլխավոր մայրուղին ՝ Boulevard La Canbière, կ'անցնի Հին նաւահանգիստէն դէպի արեւելք։ Երկաթուղային կայարանը տեղակայուած է Աթէն պուլվարի հիւսիսային ծայրամասին մէջ։

Cours Julien-էն ընդամէնը քանի մը թաղամաս դէպի հարաւ, Գարիպալթի պուրակին զուգահեռ, հետիոտնային մեծ տարածութիւն մը կայ շատրուաններով, արմաւենիներով, սրճարաններով, ճաշարաններով եւ թատրոններով։

Առեւտուրը կը կեդրոնանայ Փարատիս փողոցին մէջ։

## Պատկերասրահ

* Հին նաւահանգիստն ու Վինսենթ տը Փոլի տաճարը
* Տեսարան քաղաքէն
* Ս. Սահակ եւ Ս. Մեսրոպ եկեղեցին Մարսէյ
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Բնակչութիւն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1719 | 75 000 մարդ |  |
| 1722 | 37 000 մարդ |  |
| 1730 | 75 000 մարդ |  |
| 1891 | 305 523 մարդ |  |
| 1901 | 491 161 մարդ |  |
| 1911 | 550 619 մարդ |  |
| 1921 | 586 341 մարդ |  |
| 1931 | 800 881 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1936 | 914 000 մարդ |  |
| 1946 | 636 264 մարդ |  |
| 1954 | 661 407 մարդ |  |
| 1968 | 889 029 մարդ |  |
| 1975 | 908 600 մարդ |  |
| 1982 | 874 436 մարդ |  |
| 1990 | 800 550 մարդ |  |
| 1999 | 798 430 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 2006 | 839 043 մարդ |  |
| 2007 | 852 395 մարդ |  |
| 2008 | 851 420 մարդ |  |
| 2011 | 850 636 մարդ |  |
| 2013 | 855 393 մարդ |  |
| 2015 | 861 635 մարդ |  |
| 2016 | 862 211 մարդ |  |
| 2017 | 869 815 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 2018 | 868 277 մարդ |  |
| 2019 | 870 731 մարդ |  |
| 2020 | 870 321 մարդ |  |
| 2021 | 873 076 մարդ |  |
| 2022 | 877 215 մարդ |  |
| 2023 | 886 040 մարդ |  |

 |

## Կլիմա

| Մարսէյլի կլիմայական տուեալները |
| --- |
| Ամիս | յունու | փետ | մարտ | ապր | մայ | յուն | յուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| ցուցանշային բարձր °C (°F) | 21.2 (70.2) | 22.7 (72.9) | 26.1 (79) | 28.6 (83.5) | 33.2 (91.8) | 36.9 (98.4) | 40.6 (105.1) | 38.6 (101.5) | 33.8 (92.8) | 30.9 (87.6) | 24.3 (75.7) | 23.1 (73.6) | 40.6 (105.1) |
| Միջին բարձր °C (°F) | 11.8 (53.2) | 12.7 (54.9) | 15.9 (60.6) | 18.3 (64.9) | 22.6 (72.7) | 26.2 (79.2) | 29.6 (85.3) | 29.1 (84.4) | 25.2 (77.4) | 20.9 (69.6) | 15.2 (59.4) | 12.5 (54.5) | 20.0 (68) |
| Միջին օրական °C (°F) | 8.4 (47.1) | 8.9 (48) | 11.6 (52.9) | 13.8 (56.8) | 17.9 (64.2) | 21.3 (70.3) | 24.5 (76.1) | 24.1 (75.4) | 20.7 (69.3) | 16.9 (62.4) | 11.8 (53.2) | 9.3 (48.7) | 15.8 (60.4) |
| Միջին ցած °C (°F) | 4.9 (40.8) | 5.1 (41.2) | 7.3 (45.1) | 9.3 (48.7) | 13.1 (55.6) | 16.4 (61.5) | 19.4 (66.9) | 19.1 (66.4) | 16.1 (61) | 13.0 (55.4) | 8.3 (46.9) | 6.0 (42.8) | 11.5 (52.7) |
| ցուցանշային ցած °C (°F) | −10.5 (13.1) | −14.3 (6.3) | −7.0 (19.4) | −3.0 (26.6) | 0.0 (32) | 4.7 (40.5) | 8.5 (47.3) | 8.1 (46.6) | 0.0 (32) | −3.0 (26.6) | −6.9 (19.6) | −11.4 (11.5) | −14.3 (6.3) |
| Տեղումներ մմ (մատնաչափ) | 51.1 (2.012) | 32.1 (1.264) | 30.7 (1.209) | 51.1 (2.012) | 38.7 (1.524) | 23.5 (0.925) | 7.6 (0.299) | 27.9 (1.098) | 71.6 (2.819) | 78.6 (3.094) | 58.0 (2.283) | 52.3 (2.059) | 523.2 (20.598) |
| Միջ. տեղումներու օրեր (≥ 1.0 mm) | 5.5 | 4.5 | 4.0 | 6.1 | 4.3 | 2.5 | 1.3 | 2.4 | 4.1 | 6.1 | 6.1 | 5.8 | 52.6 |
| *Աղբիւր #1: Météo France* |
| *Աղբիւր #2: Infoclimat.fr* |

## Ընթերցանութիւն

## Արտաքին յղումներ

* Cobb Richard (2001)։ *Marseille* (French)։ Paris: Allia։ ISBN 978-2-84485-064-5

* Savitch H.V., Kantor Paul (2002)։ *Cities in the International Market Place: The Political Economy of Urban Development in North America and Western Europe*։ Princeton University Press։ ISBN 0-691-09159-5
* Peraldi Michel, Samson Michel (2006)։ *Gouverner Marseille : Enquête sur les mondes politiques marseillais*։ Editions La Découverte։ ISBN 2-7071-4964-0
* Busquet Raoul (1954)։ *Histoire de la Provence des origines à la révolution française*։ Éditions Jeanne Lafitte։ ISBN 2-86276-319-5
* Attard-Marainchi Marie-Françoise, Échinard Pierre, Jordi Jean-Jacques, Lopez Renée, Sayad Abdelmalek, Témime Émile (2007)։ *Migrance – histoires des migrations à Marseille*։ Éditions Jeanne Laffitte։ ISBN 978-2-86276-450-4 , single book comprising 4 separate volumes: *La préhistoire de la migration* (1482–1830); *L'expansion marseillaise et "l'invasion italienne"* (1830–1918); *Le cosomopolitisme de l'entre-deux-guerres* (1919–1945); *Le choc de la décolonisation* (1945–1990).
*

## Ծանօթագրութիւններ