Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Համակարգիչ

ՆԱՄԱ-ի «Քոլամպիա» գերհամակարգիչը:
Առաջին Ելեկտրոնական թուային, վերածրագրաւորող «ENIAC» համակարգիչը:
**Համակարգիչ**ը, մեքենայ մըն է, որ կը մշակէ տուեալները, տրուած հրամաններու ցանկին համաձայն։

Համակարգիչները արտաքնապէս կը տարբերին իրարմէ։ Առաջին ելեկտրոնական համակարգիչները, որոնք ստեղծուած են IBM ընկերութեան կողմէն ԱՄՆ-ի մէջ, 1941 թուականին. մեծ սենեակի մը տարածութիւնը կը զբաղեցնէին, իսկ անոնց ելեկտրական ծախսը կը հասնէր հարիւրաւոր ժամանակակից համակարգիչներու ելեկտրական ծախսին։

Այսօր համակարգիչները հիմնուած են միահաւաք շրջոյթներու վրայ եւ միլիարաւոր անգամներ արագ կը գործեն։ Այժմ պարզ համակարգիչը կարելի է տեղաւորել նոյնիսկ ձեռքի ժամացոյցին մէջ եւ սնուցել ժամացուցային մարտկոցով։

Անձնական համակարգիչները ունին տարբեր ձեւեր, դարձած է «Տեղեկատու Դարի» նշանը եւ սովորաբար մարդիկ «համակարգիչ» ըսելով զայն կը պատկերացնեն։ Սակայն իրական ամէնատարածուած համակարգիչները ներդրուած համակարգիչներն են, որոնք կը կիրառուին ամէնուրեք՝ ռազմական օդանաւերէն մինչեւ խաղալիքներու մէջ։

Համակարգիչներու ունակութիւնը պահպանելու եւ կատարելու ծրագրեր կոչուող հրամաններու ցանկերը կը դարձնեն զանոնք չափազանց բազմանպատակ եւ կը տարբերին համակարգիչները հաշիւներով։

## Ծանօթագրութիւններ
# 15 Յունիս

**15 Յունիս**, տարուան 166-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 167-րդ) օրն է։

Տեմիս Ռուսոս
## Դէպքեր

Քըրք Քըրքորեան
## Ծնունդներ

* 1946, Տեմիս Ռուսոս, յոյն երգիչ։ Իր երաժշտական գործունէութեան ընթացքին, ամբողջ աշխարհին վաճառած է իր ալպոմներու մօտ 60 միլիոն օրինակ (մահ.՝ 2015)։

## Մահեր

* 1985, Էրազմ Քարամեան (Մելիք-Քարամեան), խորհրդային հայ ֆիլմի բեմադրիչ, սենարիստ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ (1971) (ծն.՝ 1912)։
* 1994, Մանոս Խածիտաքիս, յոյն երգահան, յօրինող, դաշնակահար։
* 2013, Աբրահամ Ալիքեան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդան (1947-էն) (ծն.՝ 1928)։
* 2015, Քըրք Քըրքորեան, ամերիկահայ գործարար, «Թրասինտա Քորփորեյշնի» գործադիր տնօրէն (ծն.՝ 1917)։

## Տօներ
# Էյմի Շումըր

| Էյմի Շումըր
անգլերէն՝ Amy Schumer |
| --- |
|  |
| Ծննդեան անուն | անգլերէն՝ Amy Beth Schumer |
| Ծնած է | 1 Յունիս 1981(1981-06-01)[…] (45 տարեկան) |
| Ծննդավայր | Աբըր Իսթ Սայտ, Մենհեթըն, Նիւ Եորք, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Քաղաքացիութիւն |  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| Ազգութիւն | Ամերիկեան ծագումով հրեաներ և Ուկրաինացիները ԱՄՆ-ում? |
| Մայրենի լեզու | անգլերէն |
| Ուսումնավայր | Ուիլյամ Էսպեր Ստուդիա?, Towson University?, Peruvian University of Applied Sciences? և South Side High School? |
| Մասնագիտութիւն | դերասանուհի, գրագէտ, հեղինակ, Հեռատեսիլի յայտագիրներ արտադրող, կատակերգակ, Ձայնի հաղորդավար, հեռուստառեժիսոր, ժապաւէնի բեմադրիչ և ստենդ ափ երգիծաբան |
| Անդամութիւն | Ամերիկայի գրողների գիլդիա, Արևելյան? |
| Ամուսին | Chris Fischer? |
| Կայքէջ | amyschumer.com |

**Էյմի Շումըր** (անգլերէն՝ Amy Schumer, 1 Յունիս 1981(1981-06-01)[…], Աբըր Իսթ Սայտ, Մենհեթըն, Նիւ Եորք, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի գրող, դերասանուհի, հասարակական գործիչ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն

Էյմի ա­ւար­տած է «Ո­ւի­լիըմ Ես­փեր սթիւ­տիօ»ն, դե­րա­սա­նա­կան դպրոց մը, ուր ու­սա­նած է ե­րեք տա­րի: Ան իր ծննդա­վայր Նիւ Եոր­քի զբօ­սա­վայ­րե­րուն մէջ կա­տա­կեր­գա­կան մե­նա­կա­տա­րում­նե­րով ե­լոյթ ու­նե­ցած է 2004-էն սկսեալ:

Պատ­կե­րաս­փիւ­ռա­յին կա­տա­կեր­գու­թեամբ ա­ռա­ջին ան­գամ ե­լոյթ ու­նե­ցած է 2007-ին, երբ եր­րորդ դա­սուած է «Էն.Պի.Սի.»ի «Լասթ քոմիք սթանտինկ»-ի մէջ, եւ ա­ւե­լի ուշ երկ­րոր­դա­կան դեր ստանձ­նած է մեծ ժո­ղովր­դա­կա­նու­թիւն վա­յե­լած «30 ռոք» կա­տա­կեր­գա­կան հա­ղոր­դա­շա­րի մէկ դրուա­գին մէջ:

Էյմի 2015-ին հե­ղի­նա­կած է շար­ժա­պատ­կե­ր մը՝ «Թրէյ­նուը­րեք»ին, որ բե­մադ­րած է Ճատ Ա­պա­տով․ ա­ռա­ջին ան­գամն ըլ­լա­լով Ա­պա­տով բե­մադ­րած է շար­ժա­պատ­կեր մը, որ ինք չէ գրած:

2013-ին «Քոմետի սենթրըլ»ը ներկայացուցած է առաջին ելոյթը` «Ինսայտ Էյմի Շումըր», խառնուրդ մը` սքեչներու, կատակերգական մենակատարումի եւ փողոցի մէջ կայացած հարցազրոյցներու։

## Ծանօթագրութիւններ
# Օքլընտ

**Օքլընտը**, Նոր Զելանտայի ամէնէն մեծ քաղաքն է։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը հաշուէ շուրջ 1,3 միլիոն։ Ամբողջ երկրի բնակչութեան 32%-ն է։

Աշխարհագրական ու վարչական իմաստով կը պարունակէ Օքլընտ-Սիթի, Նորթ-Շոր-Սիթի, Մանուկաու-Սիթի, Ուաիտակերե-Սիթի եւ աւելին։

Օքլընտը լայն աւազուտներով, նաւահանգիստներով, առեւտուրի առիթներով մեթրօփոլիթ քաղաքական մշակոյթ մը կը ներկայացնէ։ Օքլընտը ճամչցուած է որպէս առագաստանաւերու քաղաք։

Մշակութային քաղաք մը եղող Օքլընտը ունի շատ մը ցուցասրահներ եւ թանգարաններ իսկ կը ներկայացնէ թատրոններ եւ համերգներ։

## Բնակչութիւն

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1996 | 954 000 մարդ |  |
| 2018 | 1 346 091 մարդ |  |
| 2018 | 1 467 800 մարդ |  |
| 2020 | 1 470 100 մարդ |  |

## Ծանոթագրութիւններ

*  Archived 2011-08-28 at the Wayback Machine.
# 1955 թուական

**1955 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 55րդ տարին է

* Աշխարհի բնակչութիւնը կազմած է 2 մլր 772 մլն

1952 • 1953 • 1954 • **1955** • 1956 • 1957 • 1958
Ուինսթըն Չըրչիլ
Նիքոլա Սարքոզի
Ալէք Ենիգոմշեան
Սթիւ Ճոպզ
Ճէֆ Փէրի
Պիլ Կէյթս
Սերժ Աւետիքեան
Լեւոն Խեչոյեան
Վահէ Պէրպէրեան
Հրաչեայ Քոչար
Թորոս Ազատեան
Գարեգին Նժդեհ
## Դէպքեր

#### Ապրիլ

* 05 Ապրիլ՝ սըր Ուինսթըն Չըրչիլը հրաժարեցաւ Միացեալ թագաւորութեան վարչապետի պաշտօնէն
	+ յաջորդ օրուան պաշտօնն ստանձնեցաւ Էնթընի Իտընը

#### Մայիս

* 05 Մայիս՝ Արեւմտեան Գերմանիան դարձաւ ինքնիշխան երկիր

#### Յունիս

* 11 Յունիս՝ «Լը Մանի 24 ժամ» մրցարշաւորդներու բախումի պատահարի զոհ դարձաւ 83 մարդ
* 13 Յունիս՝ Խորհրդային միութեան մէջ յայտնաբերուեցաւ ալմաստի «Միր» հանքը

#### Յուլիս

* 13 Յուլիս՝ Լոնտոնին մէջ կախուած Րութ Էլլիսը դարձաւ մահուան պատժուած վերջին կինը

#### Աւգոստոս

* 20 Օգոստոս՝ հարիւրաւոր հակաֆրանսական ցուցարարներ սպաննուեցան Մարոքի եւ Ալճերիոյ մէջ
* 25 Օգոստոս՝ Կարմիր բանակը հեռացաւ Աւստրիայէն

#### Սեպտեմբեր

* 06 Սեպտեմբեր՝ Իսթանպուլին մէջ տեղի ունեցան յոյներու սպանութիւններ եւ ունեցածներու թալան

#### Հոկտեմբեր

* 29 Հոկտեմբեր՝ Սեւասթոփոլի ծոցին խորհրդային ռազմանաւի պայթիւնէ զոհուեցաւ 608 մարդ

#### Դեկտեմբեր

* 14 Դեկտեմբեր՝ ՄԱԿ-ին անդամներ դարձած են Ալպանիան, Աւստրիան, Իռլանտան, Իտալիան, Լաոսը, Լիպիան, Հունկարիան, Յորդանանը, Նեփալը, Շրի Լանքան, Պուլկարիան, Ռումանիան, Սպանիան, Փորթուկալը, Քամպոտիան եւ Ֆինլանտան
* 20 Դեկտեմբեր՝ Քարտիֆը յայտարարուեցաւ Ուէյլսին մայրաքաղաք

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1955 ծնունդներ

#### Յունուար

* 28 Յունուար **Նիքոլա Սարքոզի** Nicolas Sarcozy ֆրանսայի նախկին նախագահ

#### Փետրուար

* 06 Փետրուար` **Ալէք Ենիգոմշեան** լրագրող, քաղաքական գործիչ
* 24 Փետրուար **Սթիւ Ճոպզ** (Steven "Steve" Jobs, մ.2011) ամերիկացի ճարտարագէտ, գործարար}}

#### Աւգոստոս

* 16 Օգոստոս **Ճէֆ Փէրի** Jeffrey "Jeff" Perry ամերիկացի դերասան

#### Հոկտեմբեր

* 28 Հոկտեմբեր **Պիլ Կէյթս** William "Bill" Gates III ամերիկացի ծրագրաւորող, մեծահարուստ գործարար

#### Դեկտեմբեր

* 01 Դեկտեմբեր **Սերժ Աւետիքեան** Serge Avédikian ֆրանսահայ բեմադրիչ, դերասան
* 08 Դեկտեմբեր **Լեւոն Խեչոյեան** (մ.2014) հայրենի արձակագիր

#### Անստոյգ օրով

* **Վահէ Պէրպէրեան** սփիւռքահայ գրող, դերասան

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1955 մահեր

Ալպերթ Այնշթայն
մ.18 ԱպրիլԳալուստ Կիւլպէնկեան
մ.20 Յուլիս
#### Ապրիլ

* 18 Ապրիլ՝ **Ալպերթ Այնշթայն** Albert Einstein (ծն.1879) գերմանացի հրեայ բնագէտ

#### Մայիս

* 02 Մայիս **Հրաչեայ Քոչար** (Գաբրիէլեան, ծն.1910) արձակագիր

#### Յուլիս

* 20 Յուլիս **Գալուստ Կիւլպէնկեան** Calouste Gulbenkian (ծն.1869) փորթուկալահայ գործարար, մեծահարուստ եւ բարերար

#### Նոյեմբեր

* 15 Նոյեմբեր **Թորոս Ազատեան** (ծն.1898, Ապուչեխ, Խարբերդի վիլայէթ, Օսմանեան կայսրութիւն) բանասէր, պատմաբան

#### Դեկտեմբեր

* 21 Դեկտեմբեր **Գարեգին Նժդեհ**(ծն.1886) ռազմական եւ պետական գործիչ

#### Անստոյգ օրով

* **Արտաշէս Աբեղեան** (ծն.1877, Աստապատ, Նախիջեւանի գաւառ, Ռուսիոյ կայսրութիւն) բանասէր, պատմաբան

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* 1955-ը Պատմութեան մէջ(անգլերէն)

\* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1955(անգլերէն)
# Լաթվիա

| **Լաթվիա** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Լատվիայի դրոշ? | Զինանշանը |
|   |   |

 |
|  |
| Կը ներառնէ | Դաուգավպիլս?, Յուրմալա?, Լիեպայա?, Ռեզեկնե, Ռիկա, Վենտսպիլս?, Ալուքսենեի շրջան?, Գուլբենեի շրջան?, Լիվանիի շրջան?, Օլաինեի շրջան?, Սալասպիլսի շրջան?, Վալկայի շրջան?, Վենտսպիլսի շրջան?, Ելգավա?, Ադաժի շրջան?, Այզկրաուկլեի շրջան?, Augšdaugava Municipality?, Բալվիի շրջան?, Ցեսիսի շրջան?, Հարավային Կուրզեմե շրջան?, Դոբելեի շրջան?, Եկաբպիլսի շրջան?, Ելգավայի շրջան?, Կրասլավայի շրջան?, Կուլդիգայի շրջան?, Կեկավայի շրջան?, Լիմբաժիի շրջան?, Լուձայի շրջան?, Մադոնայի շրջան?, Mārupe Municipality?, Օգրեի շրջան?, Պրեյլյիի շրջան?, Ռեզեկնեի շրջան?, Ռոպաժի քաղաքապետարան?, Սալդուսի շրջան?, Սաուլկրաստիի շրջան?, Սիգուլդայի շրջան?, Սմիլտենեի շրջան?, Տալսիի շրջան?, Տուկումայի շրջան? և Վամիերսկի երկրամաս? |
| Պետական լեզու | լատիշերեն? |
| Մայրաքաղաք | Ռիկա |
| Օրէնսդիր մարմին | Լատվիայի խորհրդարան? |
| Երկրի ղեկավար | Էդգար Ռինկևիչ? |
| Կառավարութեան ղեկավար | Էվիկա Սիլինյա? |
| Ազգաբնակչութիւն | 1 856 932 մարդ (1 Յունուար 2025) |
| Օրհներգ | Լատվիայի օրհներգ? |
| Կարգախօս | Tēvzemei un Brīvībai, Per la Pàtria i la llibertat, Best enjoyed slowly և I'w fwynhau'n araf! |
| Հիմնադրուած է | 18 Նոյեմբեր 1918 թ. |
| Արժոյթ | `Եւրօ` |
| Ժամային համակարգ | UTC+2 և UTC+3։00 |
| Հեռաձայնային համակարգ | +371 |
| Համացանցի յղում | .lv? |
| Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ | 0,863 |
| **Lua–ի սխալ՝ expandTemplate: template "ref-lv" does not exist։** |

**Լաթվիա**, (լաթվերէն՝ Latvija), պաշտօնապէս *Լաթվիոյ Հանրապետութիւն* (Latvijas Republika), պետութիւն Հիւսիսային Եւրոպայէն մեջ։ Մայրաքաղաքն է Ռիկան։ Լատուիան մերձբալթիկ երկրներից մեկն է՝ Էսթօնիոյ եւ Լիթվիոյ հետ, որոնք կը սահմանակցէն հիւսիսից եւ հարաւից։ Արեւելքից Լաթվիան սահմանակցում է Ռուսաստանէն եւ Բելառուսիոյ։ Երկիրը բաժանուած է 4 մասէրի՝ Կուրզեմէ, Վիդզեմէ, Զեմգալէ եւ Լատգալէ։

Լատուիացիները խօսում են լատուիերէն, որն ունի քիչ մը նմանութիւններ լիտուերէնի հետ։ Լատուիերէնը հնդէվրոպական լեզուն մն է:

## Ծանօթագրութիւններ
# Սակրատա Ֆամիլիա

| Սակրատա Ֆամիլիա  |
| --- |
|

---

 |
| Հիմնական տեղեկութիւններ |
| Ճարտարապետական նկարագրութիւն |
| Առանձնայատկութիւններ |

**Սակրատա Ֆամիլիա** (սպ.՝ Basílica y Templo Expiatorio de la Sagrada Familia), Պարսելոնայի, Սպանիա, աշխարհահռչակ Սակրատա Ֆամիլիա տաճարը, որուն կառուցումը պիտի աւարտի 2026 թուականին՝ կառուցման մեկնարկէն 144 տարի վերջ:

Հակառակ անոր, որ եկեղեցւոյ կառուցումը աւարտին հասած չէ, անիկա արդէն ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային մշակութային ժառանգութեան ցանկին մէջ ։ 7 Նոյեմբեր 2010-ին, Հռոմի Պապ Պենետիկտոս ԺԶ-ն պաշտօնապէս օծած է մայր տաճարը։

## Պատմութիւն

### Հին շրջան

Սակրատա Ֆամիլիա տաճարի կառուցումը սկսած է 1882 թուականին՝ Անթոնի Կաուտիի նախագիծով: Այս ամբողջ ընթացքին տաճարը կիսակառոյց մնացած է: Ըստ նախագիծի՝ կառոյցը պէտք է ըլլար խաչի նման, այսինքն՝ քառաթեւ եւ պէտք է ունենար երեք ճակատային մաս՝ Քրիստոսի կեանքի կարեւորագոյն հատուածներու պատկերներով՝ ծնունդը, կեանքը, Յուդայի դաւաճանութիւնն ու մատնութիւնը, Տիրոջ խաչուիլն ու յարութիւնը։ Կաուտիի կենդանութեան օրօք կառուցուած է միայն առաջինը։

## Նոր շրջան

2024 թուակականի Մարտին, Սպանացի ճարտարապետ Անթոնի Կաուտիի գլուխգործոցը աւարտին հասցնելու նպատակով, ստեղծուած է կազմակերպութիւն։ Կազմակերպութեան նախագահ Էսթիւ Քամփս յայտարարած է, որ կառուցման աւարտը կը համընկնի ճարտարապետի մահուան 100-ամեակին։

Էսթիւ Քամփսի խօսքով՝ իրենք ունին գումար եւ անհրաժեշտ նիւթեր՝ շէնքը, ներառեալ Յիսուս Քրիստոսին նուիրուած 172.5 մեթրնոց կեդրոնական աշտարակը, որ Սակրատա Ֆամիլիան կը դարձնէ Պարսելոնայի ամենաբարձր շէնքը, աւարտին հասցնելու համար:

Թէեւ շէնքը աւարտին հասցնել կը նախատեսուի մինչեւ 2026 թուականը, քանդակներու եւ տեքորաթիւ մանրամասնութիւններու եւ դէպի գլխաւոր մուտքը տանող սանդուխի վրայ աշխատանքները կը նախատեսուին շարունակել մինչեւ 2034 թուական:

## Ծանօթագրութիւններ
# 9 Ապրիլ

**9 Ապրիլ**, տարուան 99-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 100-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

* 1930, Յարութիւն Լեւոն Քեհէեան, հայ ֆութպոլիստ, յարձակող, կիսապաշտպան։ Մարզական վաստակաւոր վարպետ։ Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ (մահ․՝ 2015)։

## Մահեր

* 1924, Մատթէոս Զարիֆեան, հայ բանաստեղծ (ծն.՝ 1894)։

## Տօներ
# Մահ

Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
**Մահ**, կենդանի օրգանիզմի կենսագործունէութեան դադարը, ինչպես նաեւ այն որակական վիճակը, որուն մէջ նախապէս կը գտնուէր կենդանի եղած մարմինը։ Մահուան առաւել յաճախակի պատճառներ հանդիսացող պատահարներէն ու իրադարձութիւններէն են հիւանդութիւնները, որսը, թերսնուցումը եւ ծանր վնասուածքներու հանգեցնող դժբախտ պատահարները։ Միաբջիջ օրգանիզմի գոյութեան շրջանի աւարտ կրնայ հանդիսանալ ինչպէս մահը, այնպես ալ անոր միտոտիկ բաշխումը։

Մարդու գանգը յաճախ կ՚օգտագործուի որպէս մահուան խորհրդանիշ
Մահուան էութիւնը հազարամեակներ շարունակ հանդիսացած է կրօններու ուշադրութեան կեդրոն եւ փիլիսոփայական պրպտումներու առարկայ, իսկ յետմահու գոյութեան եւ վերածնունդի զանազան վարկածները՝ կրօնական հաւատներու հիմնասիւնն են։

## Մահուան արտայայտումը կրօնի եւ դիցաբանութեան մէջ

Շատ անգամ, մահուան նկատմամբ հմայքի հասնող ուշադրութիւնը՝ մարդոց մօտ, առկայ եղած է հնագոյն ժամանակներէն։

Անցեալին մարդիկ պաշտամունքներ ստեղծած են մահուան աստուածներուն եւ մարմնաւորումներուն շուրջ։ Այդ առումով յայտնի են Անուբիսը, Օսիրիսը, Աիդեսը եւ Santa Muerte-ն։ «La Santa Muerte», կամ Սուրբ Մահը, որ նոյնպէս մահուան մարմնաւորումը կը հանդիսանայ, շատերու կողմէ այսօր պաշտամունքի առարկայ կը հանդիսանայ՝ Մեքսիքայի եւ Կեդոնական Ամերիկայի այլ երկրներու մէջ։ Նոյեմբերի 2-ին նշուող «Día de los Muertos», կամ «Մահացածներու Օրը» Մեքսիքայի ժողովուրդը, ինչպէս եւ ԱՄՆ-ու եւ Քանատայի մէջ ապրող մեքսիքա-ամերիկացիները ընտանիքներով կը հաւաքուին յիշատակելու իրենց մահացած հարազատները։

## Մահուան նշանակութիւնը՝ Վիքինկներու դիցաբանութեան մէջ

Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան մօտաւոր հաշոարկներով 2012-ին մէկ միլիոնի մէջ մահացած մարդոց քանակը։
     12,234-17,141

Ծաղիկը, գանգը եւ աւազի ժամացոյցը կը խորհրանշեն կեանքը, մահը եւ ժամանակը։ Հեղինակ՝ Ֆիլիփ տէ Շամպայն, 17-րդ դար։
Վիքինկները կը հաւատային, որ եթէ զինուորը մարտադաշտին մէջ զոհուի, ան կը յայտնուի նորվեկական դրախտին մէջ՝ Վալհալլա երկնային շքասրահին մէջ, ուր քաջարի զինուորները կը պատրաստուին Ռակնարեոկին՝ աշխարհի վերջն ուղղեկցող կռիւին։ Ի պատիւ՝ առանձնայատուկ սխրագործ զինուորներուն, կը տեղադրուէին ռունագիր քարեր, իսկ մահը՝ անկողնիին մէջ, ստոր կը համարուէր։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Փիլիսոփայութիւն. Խոկում մահուան մասին (յօդուած)
# Սելինի

| Սելինի
 |
| --- |
|  |
| Ծնողներ |
հայր՝ Իբերիոնաս, մայր՝ Էվրիֆաէսա կամ՝ Թիա և Վասիլիա |
| Երեխաներ | էրսա, Նեմէային առիւծը, Նեմէա, Բանդիա, Նարգիսոս և Մենէա |

**Սելինի** (յուն․՝ Σελήνη, *հայ․ բառացի թարգմանութեամբ՝ Լուսնակ*). հին յունական դիցաբանութեան համաձայն հին Յոյներու աստուածուհին էր, լուսնակի հոգին։

Անունը կը ծագի բեւեռափայլէն (լոյս): Յունական դիցաբանութեան եւ Հելլենիզմի (Յունական Կրօնին) մէջ Սելինին, կամ Մին (լուսնային օրացոյցէն) կամ Բասիֆաի (Լաքոնիայի մէջ), կը համարուի տիտանական էակ մը: Իսիոդոսի «Թէողոնիա»ին համաձայն, Սելինին Իբերիոնասին եւ Թիայի (Էվրիֆաէսային) դուստրն է, եւ քոյրը Իուսին (կամ՝ Էոս =Արշալոյսի) եւ Իլիոսին (Արեւին), որ յաւէրժ կը լուսաւորէ զայն իրենց եղբայրութեան շնորհիւ:

Սովորաբար կը պատկերուի որպէս իգական կերպարանք մը՝ մահիկ մը իբրեւ թագ, ձիով կամ թեւաւոր ձիերով լծուած կառքով մը: Իր եղբօր նման, կը պտտի երկինքին շուրջ կառքի մը վրայ որ լծուած է երկու ջորիներով, ձիերով կամ եզերով, որոնց մէկ մասը սպիտակ, իսկ միւս մասը՝ սեւ․ այլաբանութիւն մը, թէ լուսնի երեսին միայն մէկ կողմը արեւի լոյսով կը լուսաւորուի։

## Սերային արկածախնդրութիւններ

Սելինի կառքով, ամէնէն հին նկարագրութիւնը։ Կ'ըսուի թէ գործը կը պատկերէ Լուսնի համբարձումը, երբ Տիտանները կը պարտուին Ղիղանտոմախիային ընթացքին։ Ատիկեան կարմրաձեւ գիլիքս, մօտաւորապէս Ք.Ա. 490–480, Վրիղոս անօթագործին կողմէ
Զանազան տեղական աւանդութիւններու համաձայն, ան միախառնուեցաւ Աէրասին (հովին) հետ, որուն հետ ունեցաւ միայն մէկ դուստր՝ Դրոսօ (ցօղ)։

* Զեւս աստուծոյ հետ (ըստ ատիկեան աւանդութեան), որմէ ունեցաւ Բանդիան (բառացի՝ համաստուածային)։
* Բանաս աստուծոյ հետ (ըստ արգատեան պաշտամունքին՝ Լիքէոս լեռան վրայ),
* Մահկանացու Էնդիմիոնասին հետ, որուն հետ ունեցաւ 50 դուստրեր, որքան էր էին Ողիմպիական խաղերու ամէն մէկ շրջանի լուսնային ամիսները,
* Եւ վերջապէս, իր եղբօր՝ Իլիոսին (Արեւին) հետ (ուշ հնադարի աւանդութիւն մը, որ պահպանուած է Քոյինտոս Զմիւռնիացիին կողմէ)։

## Խորհրդանշական մակարդակի վրայ

Աստուածաբանական եւ խորհրդանշական մակարդակի վրայ, Սելինի աստուածուհին կը ներկայացնէ արարչութեան իգական սկզբունքը, ինչպէս նաեւ մարդկութեան եւ Տիեզերքի ծածուկ բնութեան դուռը, այսինքն՝ այն, ինչ որ անբացատրելի կը մնայ Բնութեան սովորական դիտման մէջ։ Այս իմաստով կը համարուի, որ անմիջականօրէն կը ներգործէ երեւակայութեան եւ ենթագիտակցութեան վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ
# Գրիգորեան Օրացոյց

**Գրիգորիեան օրացոյց**՝ միջազգայնօրէն ամէնէն լայն կիրարկուող օրացոյց : Կոչուած է Գրիգորիոս ԺԳ. պապին անունով, որ զայն օգտագործած է Հոկտեմբեր 1582-ին:
Անիկա ճշդած է Յուլեան օրացոյցը, որ կը պարունակեր օրացուցային տարուան 0.002% վրիպակ մը:

## Գրիգորեան Օրացոյցին Ներմուծումը

1584-ին Հռոմի մէջ հրատարակուած հայերէն Գրիգորեան օրացոյց
* 1500-ականներ՝
	+ 1582՝ Սպանիա, Փորթուկալ, Ֆրանսա, Լեհաստան, Իտալիա, Կաթողիկէ Ցածրադիր երկիրներ, Լուքսեմպուրկ եւ գաղութներ
	+ 1584՝ Պոհեմիոյ թագաւորութիւն
* 1600-ականներ՝
	+ 1610՝ Փրուսիա
	+ 1682՝ Սթրասպուր
* 1700-ականներ՝
	+ 1700՝ Գերմանիա, Զուիցերիոյ քանթոններ, Բողոքական Ցածրադիր երկիրներ, Նորվեկիա, Դանիա
	+ 1752՝ Մեծն Պրիթանիա եւ գաղութներ
	+ 1753՝ Շուէտ եւ Ֆինլանտա
* 1800-ականներ՝
	+ 1873՝ Ճափոն
	+ 1875՝ Եգիպտոս
	+ 1896՝ Քորէա
* 1900-ականներ՝
	+ 1912՝ Չինաստան, Ալպանիա
	+ 1915՝ Լաթվիա, Լիթուանիա
	+ 1916՝ Պուլկարիա
	+ 1918՝ ԽԸՀՄ, Էսթոնիա
	+ 1919՝ Ռումանիա, Եուկոսլաւիա
	+ 1923՝ Յունաստան
	+ 1926՝ Թուրքիա

## Ծանօթագրութիւններ