# Պերլին

| Քաղաք |
| --- |
| Պերլին |
| գերմաներէն՝ Berlin |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Դրօշակ | Զինանշան |
|  |  |

 |
|  |
| Երկիր |  Գերմանիա |
| Հող |
ՊերլինՊերլին |
| Ներքին բաժանում | Միտտե?, Ֆրիտրիշսհայն Քրոզպըրկ, Պանկով?, Շարլոտենբուրգ-Վիլմերսդորֆ?, Շպանդաու?, Շտեգլից Ցելենդորֆ?, Տեմպլսհոֆ Շյոնեբերգ?, Նոյկյոլն?, Տրեպտով Քյոպենիկ?, Մարցան Հելերսդորֆ?, Լիխտենբերգ? և Ռայնիկենդորֆ? |
| Բեռլինի կառավարող քաղաքագլուխ? | Kai Wegner? |
| Օրէնսդրական մարմին | Berlin House of Representatives? |
| Հիմնադրուած է՝ | 1244 |
| Առաջին յիշատակում |
1237, 1244 |
| Տարածութիւն |
891,12 քմ² |
| ԲԾՄ |
34±1 մեթր |
| Կլիմայ | Ծովային կլիմա? |
| Պաշտօնական լեզու | գերմաներէն |
| Բնակչութիւն | 3 782 202 մարդ (31 Դեկտեմբեր 2023) |
| Խտութիւն |
3848 մարդ/քմ² |
| Կը գտնուի ափին | Շփրե?, Großer Wannsee?, Lake Tegel?, Հաֆել?, Dahme?, Müggelsee?, Tegeler Fließ?, Aalemannkanal?, Neukölln Ship Canal?, Luisenstadt Canal?, Teltow Canal?, Landwehr Canal?, Westhafen Canal?, Gosen Canal? և Berlin-Spandau Ship Canal? |
| Հեռախօսային ցուցանիշ | 030 |
| Փոստային ցուցանիշ | 10115–14199 |
| Շրջագայութեան պետ-համարագիր | B |
| Պարգեւներ | City of Design?, Աստուրիայի թագուհու համաձայնության մրցանակ? և Führerstadt? |
| Մականուն | Spree-Athen |
| Պաշտօնական կայքէջ | berlin.de​(գերմ.) |
|  |

Պերլինը (գերմաներէն՝ Berlin), Գերմանիոյ մայրաքաղաքը։ Այն Գերմանիոյ ամենախոշոր քաղաքն է թէ՛ տարածքով, թէ՛ բնակչութեան քանակով։ Լոնտոնէն յետոյ, Պերլինը Եւրոպական Միութեան երկրորդ խոշոր քաղաքն է։ Պերլինը Գերմանիոյ 16 դաշնային երկրներէն մէկն է։ Բնակչութիւնը 2010 թուականին կը կազմէր 3,440,441 մարդ։ Քաղաքը տարածուած է Շփրէ գետի ափին։

## Պատմութիւնը

1200-ականներուն շուրջ, այժմեան Պերլինի տարածքի մէջ տեղակայուած էին երկու առեւտրային հաստատութւններ՝ Քէօլնը (գերմ.՝ Köln) եւ Պերլինը։ որպէս իրաւական քաղաք, հստակ տարեթիւ չկայ։ Քէօլնը որպէս քաղաք կը յիշուի դեռեւս 1237 թ., իսկ Պերլինը՝ 1244 թ․։ 1307 թուականին քաղաքները միացան մէկ վարչական միաւորի մէջ։ 1400 թուականին, Պերլինի բնակչութիւնը կը կազմէր շուրջ 8,000 մարդ։ Պերլինը եղած է Պրուսիայի մայրաքաղաքը եւ Գերմանիոյ կայսրութեան ստեղծումէն յետոյ դարձած է նաեւ այդ պետութեան մայրաքաղաքը։

## Բնակչութիւն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1250 | 1200 մարդ |  |
| 1307 | 7000 մարդ |  |
| 1400 | 8500 մարդ |  |
| 1450 | 7000 մարդ |  |
| 1576 | 12 000 մարդ |  |
| 1600 | 9000 մարդ |  |
| 1631 | 8100 մարդ |  |
| 1640 | 7500 մարդ |  |
| 1648 | 6000 մարդ |  |
| 1680 | 10 000 մարդ |  |
| 1685 | 17 000 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1688 | 19 000 ± 0 մարդ |  |
| 1750 | 113 289 մարդ |  |
| 1775 | 136 137 մարդ |  |
| 1800 | 172 132 մարդ |  |
| 1801 | 172 988 մարդ |  |
| 1825 | 219 968 մարդ |  |
| 1852 | 401 972 մարդ |  |
| 1900 | 1 888 848 մարդ |  |
| 1910 | 2 071 257 մարդ |  |
| 1920 | 3 879 409 մարդ |  |
| 1930 | 4 332 834 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 1940 | 4 330 810 մարդ |  |
| 1950 | 3 336 026 մարդ |  |
| 1960 | 3 274 016 մարդ |  |
| 1970 | 3 208 719 մարդ |  |
| 1980 | 3 048 759 մարդ |  |
| 1990 | 3 433 695 մարդ |  |
| 2000 | 3 382 169 մարդ |  |
| 2011 | 3 326 002 մարդ |  |
| 2012 | 3 375 222 մարդ |  |
| 2015 | 3 490 105 մարդ |  |
| 2014 | 3 469 849 մարդ |  |

 |

| Տարի | Բնակչութիւն |
| --- | --- |
| 2016 | 3 574 830 մարդ |  |
| 2017 | 3 611 222 մարդ |  |
| 2017 | 3 613 495 մարդ |  |
| 2018 | 3 644 826 մարդ |  |
| 2019 | 3 644 826 մարդ |  |
| 2021 | 3 664 088 մարդ |  |
| 2021 | 3 677 472 մարդ |  |
| 2022 | 3 677 472 մարդ |  |
| 2022 | 3 755 251 մարդ |  |
| 2023 | 3 782 202 մարդ |  |
| 2025 | 3 913 644 մարդ |  |

 |

## Հայերը Պերլինի մէջ

Պերլինի մէջ հայերը հաստատուած են XIX դարու վերջը – XX դարու սկիզբը։ Իրենք գլխաւորապէս Պերլինի համալսարանի եւ այլ ուսումնական հաստատութիւններու ուսանողներ էին, որոնցմէ շատերը յետագային դարձած են հայ մշակոյթի եւ գիտութեան ականաւոր գործիչներ։ 1878 թ.-ին այստեղ տեղի ունեցած է Պերլինի վեհաժողովը։ Պերլինի Ռ. Շմիտթի մասնաւոր կոնսերուատորիաի մէջ եւ համալսարանի մէջ սորված է հայ մեծանուն երաժշտագետ, խմբավար եւ երգահան Կոմիտասը։ Նոյն ժամանակաշրջանին Պերլինի մէջ գործած են հայ քաղաքական կուսակցութիւններու (ՀՅԴ, Հայ սոցիալ դեմոկրատներ) խմբակներ, հիմնուած են շարք մը հասարակական ու մշակոթային կազմակերպութիւններ եւ ընկերութիւններ, 1914 թ.-ին՝ Գերմանա-հայկական ընկերութիւնը։

1920 թ.-էն Պերլինի համալսարանի հնդեւրոպական լեզուներու «ֆակուլտետ»ի մէջ կը գործէ հայկական բաժին։ Քաղաքին մէջ կայ Հայկական փողոց։

1921 թ.-ի Մարտի 15-ին Պերլինի մէջ ժողովրդական վրիժառու Սողոմոն Թեհլիրեանը գնդակահարած է Հայոց ցեղասպանութեան կազմակերպիչներէն՝ Թուրքիոյ ներքին գործերու նախարար՝ Թալեաթին. Յունիսին Պերլինի մէջ տեղի ունեցած դատավարութեան ժամանակ հայ հայրենասէրը արդարացուած է։ 1922 թ.-ի Ապրիլ 17-ին ժողովրդական վրիժառուներ՝ Արշաւիր Շիրակեանը եւ Արամ Երկանեանը, Պերլինի մէջ սպանած են երիտթուրքերու պարագլուխներէն Պեհաէթթին Շաքիրին եւ Տրապիզոնի հայերու դահիճ Սայիտ Հալիմին։ Ներկայիս Պերլինի մէջ կը բնակի 2.200 հայ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն Պերլինի մէջ գործած է Հայ ազգային խորհուրդը՝ Գերմանիոյ համակեդրոնացման ճամբարներու մէջ գտնուող խորհրդային բանակի հայ ռազմագերիներուն օգնելու նպատակով։

Ներկայիս Պերլինի հայ համայնքը ստեղծած է իր ընտրովի վարչութիւնը, բացած ակումբ՝ Հայ տունը։ 1985 թ. հիմնուած է Հայկական տեղեկատուութեան եւ փաստագրութեան կեդրոնը, 1979 թ-էն գործած է յանուն վտանգուած ազգերու ընկերակցութեան հայկական համագործակցութեան խմբակը։ 2010 թուականին, Գարիկի եւ Արամ Mp3-ի կողմէն, Պերլինի մէջ 32 հայերու հետ քոչարի պարած են։

## Ծանօթագրութիւններ