Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8 Դեկտեմբեր

**8 Դեկտեմբեր**, տարուան 342-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 343-րդ) օրն է

* Տարուայ աւարտին կը մնայ 23 օր

Լեւոն Խեչոյեան
## Դէպքեր

* 1955՝ Եւրոպայի խորհուրդը հաստատեց Եւրոպայի դրօշը
* 1980՝ Նիւ Եորքին մէջ Տէյվիտ Չափմանը սպաննեցաւ Ճոն Լենընը
* 1991՝ Ռուսիոյ, Ուքրաինայի եւ Պելառուսի առաջնորդներ լուծարեցին Խորհրդային միութիւնը

Նիքի Մինաժ
## Ծնունդներ

Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Դեկտեմբերի ծնածներ

* 1955՝ Լեւոն Խեչոյեան (մ.2014, Երեւան) հայրենի արձակագիր
* 1982՝ Նիքի Մինաժ Nicky Minaj) ամերիկացի րեփըր երգչուհի

Մկրտիչ Պոտուրեան
## Մահեր

Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Դեկտեմբերի մահացածներ

* 1959՝ Մկրտիչ Պոտուրեան (ծն.1881, Կ.Պոլիս) հայագէտ, հարագիտակ
* 1980՝ Ճոն Լենըն John Lennon (ծն.1940) բրիտանացի երգհան, երգիչ

## Տօներ

Դեկտեմբեր 8-ին Լիոն, Ֆրանսա կը կատարուի լոյսի տօնը (Fête des lumières)
* Ֆիննական երաժշտութեան օր (Ֆինլանտա)

## Ծանօթագրութիւններ
# Գրագէտ

**Գրագէտ** (Արեւելահայերէն՝ կը գործածուի գրող բառը), այն հեղինակը, որ գրաւոր գործեր կ'արտադրէ լեզուի գեղարուեստական մշակումով։ Ան կրնայ ըլլալ բանաստեղծ, արձակագիր, վիպագիր, թատերագիր կամ պատմուածքներ գրող։ Գրագէտ կը նկատուին դեռ գրադատը (կամ գրաքննադատ), փորձագիրը։

Գրականութիւնը, երբ կը վերաբերի Հնադարուն եւ Հին միջնադարուն, կը կոչուի մատենագրութիւն, իսկ ժողովրդական արտադրութեան պարագային՝ բանահիւսութիւն։

Հին գրագէտները՝ մատենագիրներն են, իսկ ժողովրդական բանաստեղծները՝ գուսանները։ Ուշ Միջնադարուն եւ մինչեւ 18-րդ դար, գործած են ժողովրդական բանաստեղծներ՝ աշուղներ։

Գրականութիւնը կը հետաքրքրուի գրագէտին կեանքով, գոնէ այն չափով, որ կ'օգնէ լուսաբանելու անոր գործը։ Այս պատճառով է, որ կը կազմուի գրագէտի մը կենսագրութիւնը, կ'ուսումնասիրուին անոր կեանքը, գործի արտադրման պայմանները, անոր ինքնութեան մաս կազմող առարկայական տուեալները։
# 1977 թուական

**1977 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 77րդ տարին է

## Դէպքեր

Քէրի Ուաշինկթըն
Շաքիրա
Ֆլոյտ Մէյուետըր
Սիրին Ապտլնուր
Ճոն Օլիվըր
Ճոն Կրին
Էմանուէլ Մաքրոն
## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1977 ծնունդներ

#### Յունուար

* 31 Յունուար **Քէրի Ուաշինկթըն** Kerry Washington ամերիկացի դերասանուհի

#### Փետրուար

* 02 Փետրուար **Շաքիրա** Շաքիրա Իսապէլ Մեպարաք Րիփուլ Shakira քոլոմպիացի երգչուհի
* 04 Փետրուար **Ֆլոյտ Մէյուետըր** Floyd Joy Mayweather, Jr. ամերիկացի արհեստավարժ բռնցքամարտիկ
* 21 Փետրուար **Սիրին Ապտլնուր** լիբանանեան արաբ երգչուհի

#### Մարտ

* 02 Մարտ **Քրիս Մարթին** Chris Martin անգլիացի երաժիշտ
* 03 Մարտ **Սելինա Օզուզուն Տողան** Selina Özuzun Doğan հայկական ծագումով թուրքիացի պատգամաւորուհի
* 10 Մարտ **Ռոպին Թիք** Robin Ticke ամերիկա-գանատացի երգիչ-երգահան եւ դերասան

#### Ապրիլ

* 12 Ապրիլ **Արսէն Սաֆարեան** հայ երգիչ, երգահան, դերասան, կիթառահար եւ երաժիշտ
* 23 Ապրիլ **Ճոն Ուիլիըմ Օլիվըր** John William Oliver անգլիացի կատակերգակ, քաղաքական քննադատ եւ դերասան

#### Յունիս

* 08 Յունիս **Քանյէ Ուեսթ** Kanye Omari West, ամերիկացի ռափըր, երգիչ, երգերու հեղինակ, երաժշտական արտադրող եւ դերասան

#### Օգոստոս

* 24 Օգոստոս **Ճոն Կրին** John Green ամերիկացի գրող

#### Դեկտեմբեր

* 21 Դեկտեմբեր **Էմանուէլ Մաքրոն** Emmanuel Macron Ֆրանսայի նախագահ

#### Անստոյգ օրով

* **Ռոպեր Քոփթաշ** Rober Koptaş հայազգի պատմաբան, լրագրող

Վասիլի Ամաշուքելի
Կարօ Սասունի
## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1977 մահեր

Էլվիս Փրեսլի
մ.6 Օգոստոս
#### Յունուար

* 24 Յունուար **Վարդան Աճեմեան** (ծն.1905, Վան) թատերական գործիչ, խմբավար

#### Օգոստոս

* 06 Օգոստոս **Էլվիս Փրեսլի** Elvis Aaron Prasley (ծն.1935) ամերիկացի երգիչ

#### Նոյեմբեր

* 14 Նոյեմբեր **Արմիս** (Արմենակ Միսիրեան, ծն.1901, Օսմանեան Կայսրութիւն) հայ նկարիչ

#### Դեկտեմբեր

* 01 Դեկտեմբեր **Վասիլի Ամաշուքելի** ვასილ ამაშუკელი (ծն.1986) վրացի բեմադրիչ

#### Անստոյգ օրով

* **Վիգէն Գլակ** (Կարօ Սասունի, ծն.1889) հայ բանասէր, իրաւաբան, պետական գործիչ

## Ծանօթագրութիւններ
# 1 Ապրիլ

**1 Ապրիլ**, տարուան 91-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 92-րդ) օրն է

* Տարուայ աւարտին կը մնայ 274 օր

 31 Մարտ  **1 Ապրիլ**  2 Ապրիլ
Սթիւ Ճոպզը
## Դէպքեր

* 1875. անգլիական «Թայմզը» առաջին անգամ հրապարակեց եղանակի տեսութիւն
* 1937. Պիրման (ներկայիս՝ Մեանմար) առանձնացաւ Հնդկաստանէն
* 1976. Սթիւ Ճոպզը եւ Սթիւ Վոզնեաքը հիմնեցին Apple համակարգչային ընկերութիւնը
* 1979. Իրանը հանրաքուէով դարձաւ իսլամական հանրապետութիւն
* 2004. Կուկլը գործարկեց Gmail ելեքտրոնային փոստը
* 2009. Ալպանիան եւ Խորուաթիան դարձան ՆԱԹՕ-ի անդամներ

Սերկէյ Ռախմանինով
Ժուլիա Պութրոս
## Ծնունդներ

 Տես նաեւ՝ 1 Ապրիլի ծնածներ

* 1873. Սերկէյ Ռախմանինով (Сергей Рахманинов, Sergei Rachmaninoff, մ.1943) ռուս յօրինող դաշնակահար եւ ղեկավար
* 1920. Գէորգ Ջահուկեան (մ.2005) բանասէր, լեզուաբան, հայագէտ
* 1933. Բարսեղ Թուղլաճեան (մ.2016, Կ.Պոլիս) պատմաբան, թարգմանիչ, բառարանագիր
* 1968. Ժուլիա Պութրոս, լիբանանցի երգչուհի
* 1983. Սերկէյ Լազարեւ (Сергей Лазарев) ռուս երգիչ, դերասան

## Մահեր

 Տես նաեւ՝ 1 Ապրիլի մահացածներ

* 1978. Ժագ Իհմալեան (Jak Ihmalyan, Жак Ихмальян, ծն.1922, Կ.Պոլիս) նկարիչ

## Տօներ

* Թռչուններու միջազգային օր
* Ծիծաղի օր՝ նախկին ԽՍՀՄ երկիրներ, Միացեալ Նահանգներ, Միացեալ Թագաւորութիւն, Քանատա, Ֆինլանտա, Սպանիա
* Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան օր: 1979-ի այս օրը այեաթոլլա Խոմէյնին յայտարարեց իսլամական հանրապետութիւն ստեղծելու մասին:
* Կիպրոսի ազգային տօն

## Արտաքին յղումներ

* BBC: On This Day
* (անգլերէն)

## Ծանօթագրութիւններ

1 Ապրիլ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ուիքիպահեստ նախագիծի **1 Ապրիլ** ստորոգութեան մէջ կրնաք գտնել յաւելեալ պատկերազարդում այս նիւթի վերաբերեալ։ |
# 1860 թուական

**1860 թուական**, նահանջ տարի, 19րդ դարու 60րդ տարին

## Դէպքեր

* Մարտ 24՝ Նիսի միացումը Ֆրանսային
* Յուլիս 2՝ Վլատիվոսթոք քաղաքի հիմնումը
* Նոյեմբեր 6՝ Ապրահամ Լինքոլնը կ'ընտրուէ Միացեալ նահանգներու 16րդ նախագահ

## Ծնունդներ

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ

* Յունուար 29՝ Անթոն Փաւլովիչ Չեխով (ռուս.՝ Антон Павлович Чехов, մ.1904), ռուս արձակագիր եւ թատերագիր
* Յունուար 31՝ Ատրպետ (Սարգիս Մուպահեաճեան, մ.1937), արձակագիր, վիպասան
* Ապրիլ 26՝ Առաքել Բաբախանեան (մ.1932), պատմաբան, գրող, գրականագէտ
* Մայիս 2՝ Թէոտոր Հերզլ (եբր.՝ תאודור הרצל‎, հունգարերէն՝ Herzl Tivadar, մ.1904), հրեա լրագրող, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ
* Մայիս 20՝ Արշակ Ագապեան (մ.1905), գիւղագիր, հրապարակախօս
* Դեկտեմբեր 25՝ Ստեփան Կանայեան (մ.1936), բանասէր, պատմաբան
	+ Անյայտ օրով՝
		- Երուանդ Աղաթոն (մ.1935, Նիս, Ֆրանսա), երկրագործ, մշակութային գործիչ
		- Եղիշէ Արք. Դուրեան (մ.1930, Երուսաղէմ), եկեղեցական գործիչ, բանաստեղծ, բանասէր
		- Թլկատինցի (Յովհաննէս Յարութիւնեան, մ.1915), գրող, հասարակական գործիչ
		- Շմաւոն (Գաբրիէլ Կաֆեան, մ.1930), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ
		- Յարութիւն Մրմրեան (մ.1926), գրող, պատմաբան

## Մահեր

 Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1860 մահեր

#### Ապրիլ

* 18 Ապրիլ՝ **Անտերս Ատոլփ Ռէթսիւս** Anders Adolph Retzius (ծն.1796) շուէտացի գիտնական

## Ծանօթագրութիւններ
# Այլաբանութիւն

Երաժշտութեան այլաբանութիւն, Ֆիլիփփօ Լիբբի (1475 - 1500)
**Այլաբանութիւնալեկորիա** (հին յունարէն՝ ἀλληγορία` այլաբանութիւն), փոխակերպութեան տեսակներէն մէկը, որով իրականութեան որեւէ կողմի, երեւոյթի, առարկայի մասին գաղափար կը տրուի ո՛չ թէ ուղղակի նկարագրութեամբ, այլ գեղարուեստական յստակ պատկերի, խօսքի ուրոյն կառուցման միջոցով։

Այլաբանութիւնը լայնօրէն կը գործածուի առակներու եւ հէքեաթներու մէջ: Կենդանիներու, բոյսերու, անշունչ` առարկաներու եւ այլ բնական երեւոյթներու անձնաւորման միջոցով կը պատկերացուին մարդիկ, անոնց բնաւորութեան դրական կամ բացասական գիծերը` դաստիարակելու, թերութիւնները քննադատելու ուղղելու նպատակով: Օրինակ` առակներու մէջ աղուէսի միջոցով կ’ակնարկուի խորամանկ եւ հնարամիտ մարդոց, գայլի միջոցով` կը ծաղրուի մարդոց ագահութիւնը եւ դաժանութիւնը, ճպուռի միջոցով` ծուլութիւնը, կրիայի միջոցով` դանդաղութիւնը: Առակներու մէջ բնաւորութեան դրական գիծեր կը ներկայացնեն գառնուկը, մեղուն, մրջիւնը, աղաւնին, ձին եւ այլն:

Այլաբանական բնոյթի գրուածք մըն է Ղազարոս Աղայեանի «Յիշողութիւն» բանաստեղծութիւնը, որ գրած է ցարական կառավարութեան կողմէ հայկական դպրոցներու փակման առնչութեամբ: Հեղինակը կարելիութիւն չունենալով բացայայտ կերպով արտայայտելու իր միտքերը, դիմած է խօսքի այլաբանական ձեւին: Ոտանաւորին մէջ շարունակ բոյն շինող եւ նորոգող ծիծեռնակը կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդը, անոր շինարար ոգին, բռնութիւններուն դիմանալու անոր կամքը: Իսկ արիւնարբու թշնամին կը ներկայացնէ բռնակալութիւնը:

## Ծանօթագրութիւն