Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Լատիներէն

Հռովմէական կայսրութիւնը ՃԺԷ․ թուական Ք․Ե․ (117 թուական Քրիստոսէ ետք)։
**Լատիներէն** (lingua Latina կամ Latinum, լինկուա Լատինա կամ Լատինում) հնագոյն դասական լեզու որ կը պատկանի հնդ-եւրոպական լեզուներու Իտալական (անգլերէն՝ Italic եւ ոչ Italian) ընտանիքին։

Լատիներէնը սկզբնապէս կը խօսուէր Լատիում (իտալերէն՝ Latium) այժմ կը կոչուի՝ Լացիո (իտալերէն՝ Lazio) շրջանին մէջ՝ Իտալիոյ կեդրոնական արեւմուտքը գտնուող։

«Հռովմէական հանրապետութեան» տարածումին շնորհիւ լատիներէնը կը դառնայ գերիշխող լեզուն՝ «Իտալական թերակղզի»-ին ապա հետեւաբար ողջ Հռովմէական կայսրութեան մէջ։ Անգամ «արեւմտեան Հռովմ»-ի անկումէն ետք լատիներէնը շարունակեց Եւրոպայի մէջ գործել իբրեւ համաշխարհային հաղորդակցութեան, գիտութեան, ուսումնականութեան, կաճառական, ընդհանուր եւ կամուրջ լեզու (Lingua franca), մինչեւ 18-րդ դարը, երբ տեղական բարբառներն ու հասարակ լեզուները, ներառեալ իրմէ իսկ սերող լեզուները՝ ռոմանական կամ ռոմանեան (անգլերէն՝ Romance) լեզուները, զայն փոխարինեցին`կաճառական եւ քաղաքական գործածութեան մէջ։ Այսօր լատիներէնը արդի լեզուաբանական սահմանումով «մեռած լեզուներ»-ու շարքին կը դասուի․ այսինքն բնիկ խօսողներ չունի, հակառակ անոր որ ընդարձակօրէն եւ աշխոյժ կերպով կը գործածուի։

## Ծանօթագրութիւններ
# Քլիվլենտ (Օհայիօ)

|  |
| --- |
| Քլիվլենտ (Օհայօ) |
| Cleveland |
|

|  |
| --- |
| Դրօշակ |
|  |

 |
|  |
| Երկիր |  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ |
| mayor of Cleveland? | Justin Bibb? |
| Օրէնսդրական մարմին | Cleveland City Council? |
| Հիմնադրուած է՝ | 22 Յուլիս 1796 |
| Տարածութիւն |
213,587322 քմ² ջրայինը 5,7829 տոկոս |
| ԲԾՄ |
199±1 մեթր |
| Կլիմայ | hot-summer humid continental climate? |
| Բնակչութիւն | 372 624 մարդ (1 Ապրիլ 2020) |
| Կը գտնուի ափին | Cuyahoga River? և Էրի լիճ? |
| Ժամային գօտի | Հիւսիս-ամերիկեան ժամային գօտի |
| Հեռախօսային ցուցանիշ | 216 |
| Փոստային ցուցանիշ | 44101, 44102, 44103, 44104, 44105, 44106, 44108, 44109, 44110, 44111, 44112, 44113, 44114, 44115, 44118, 44119, 44120, 44121, 44124, 44125, 44126, 44127, 44128, 44129, 44130, 44134, 44135, 44143, 44144, 44181, 44188, 44190, 44191, 44192, 44193, 44194, 44195, 44197, 44198 և 44199 |
| Անուանուած է | Moses Cleaveland? |
| Մականուն | The Land, The Forest City և Klivlend |
| Հիմնադիր | Moses Cleaveland? |
|  |

**Քլիվլենտ** (անգլերէն՝ Cleveland), քաղաք ԱՄՆ-ի Օհայօ նահանգին մէջ։ Քլիվլենտը Քայահօկա (անգլերէն՝ Cuyahoga) շրջանի վարչական կեդրոնն է, Օհայոյի՝ մեծութամբ երկրորդ քաղաքը։ Կը գտնուի Էրի լճի հարաւային ափին։ Քաղաքին մէջ կան Քլիվլենտի մշակութային այգիները։

## Պատմութիւն

Քաղաքը հիմնադրուեր է 1796 թ եւ կոչուեր է զօրավար Մոզես Քլիվլենտի (Moses Cleaveland) անունով։
2000 թուականի տուեալներով՝ քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 478,403 մարդ, իսկ արուարձաններու հետ վերցուած՝ 2 250 871 մարդ։

## Փոխադրական միջոց

Սկսեալ 1955 թուականէն՝ քաղաքին մէջ կը գործէ մեթրոփոլիթեն։ Ընդհանուր երկարութիւնը կը կազմէ 54 քմ, կայարաններու քանակը 19 է, գիծերը 3-ն են։

## Մարզական խումբեր

* Cleveland Indians - Պէյսպոլի խումբ
* Cleveland Browns - ամերիկեան ֆութպոլի խումբ
* Cleveland Cavaliers - Պասքէթպոլի խումբ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Հայերը Քլիվլենտի մէջ, The Encyclopedia of Cleveland History, Case Western Reserve University։
* Сад армянской культуры в Кливленде, Армянский музей Москвы։
# Շոգենաւ

RMS Թայթենիք Ապրիլ 10-ին 1912 թ.
**Շոգենաւ**, շոգեմեքենայով կամ շոգեթուրպինով շարժման մէջ դրուող ինքնավար նաւ։ Առաջին շոգենաւը նախագծած է ֆրանսիացի ֆիզիկոս Տենի Պապէնը 1690 թուականին, սակայն շոգենաւերու կառուցումը եւ փորձարկումը սկսած է աւելի ուշ՝ Ջ․ Ուատտի շոգեմեքենայի ստեղծման հետ։ 1807 թուականին Ռ․ Ֆուլթոնը կառուցեց «Քլերմոնթ» գետային շոգենաւը, որ իր առաջին ուղերթը կատարած է Կուձոն գետով՝ Նիւ Եորքէն մինչեւ Օլպանի (մօտ 9 ք.մ./ժ արագութեամբ)։ Ռուսաստանի մէջ առաջին շոգենաւը «Ելիզավետա» նաւն էր (1815), որ կը նաւարկէր Բեթերսպուրկէն Գրոնշթատ։ Ատլանտեան ովկիանոսն առաջինը անցաւ «Սավաննա» ամերիկեան շոգենաւը (1819), որ թէեւ հանդերձաւորուած էր շոգեմեքենայով եւ կողային թիանիւներով, ճամբուն մեծ մասը անցած՝ բաց առագաստներով։ 1838-ին անգլիական, «Սիրիուս» անիւաւոր շոգենաւը, Ատլանտեան օվկիանոսն անցած է առանց առագաստներու։ XIX դ․ 40-ական թթ․ թիապտուտակներու կիրառումը, զգալիօրէն բարձրացուց շոգենաւի լողունակութիւնը։ XX դ․ սկիզբին, պտուտակային շոգենաւերու զարգացմամբ, առագաստանաւերը գրեթէ լիովին դուրս մղուեցան։ Արդի շոգենաւերը հիմնականօրէն հանդերձաւորուած են շոգեթուրպիններով։

|  |
| --- |
| *Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ անկէ մաս մը վերցուած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանէն, որուն նիւթերը հրատարակուած են` Քրիէյթիվ Քամմընզ Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։*   |