# Եւրոպա

Եւրոպա
Եւրոպայի քաղաքական քարտէսը (ափրիկեան եւ ասիական երկիրներ եւս տեսանելի են)
**Եւրոպա**, աշխարհի 6 աշխարհամասերէն մէկը, կը կազմէ Եւրասիոյ արեւմտեան մասը։

## Անուանում

Եւրոպան եւ ցուլը պատկերուած հին յունական սկահակին վրայ, Ք.Ա. 480
«Եւրոպա» յունարէն բառը կը նշանակէ «արեւմուտք»։ Եւրոպա անունը ծագած է հին յունական դիցաբանութեան հերոս, փիւնիկեան Եւրոպա թագուհիի անունէն, որ փախցուցած էր Զեւսը։ Հին յոյները այդպէս կ'անուանէին Յունաստանէն արեւմուտք գտնուող տարածքները։

## Աշխարհագրական Տուեալներ

Էլպրուսը Եւրոպայի ամենաբարձր լերան գագաթն է
Եւրոպան իր մեծութեամբ աշխարհի երկրորդ ամենափոքր աշխարհամասն է (10 180 000 քմ2, այսինքն Երկրագունդի 2 տոկոսը)։ Միակ աշխարհամասը, որ Եւրոպայէն փոքր է, Աւստրալիան է։

Բնակչութիւնը կը կազմէ 731 մլն, այսինքն՝ աշխարհի բնակչութեան 11 տոկոսը։ Եւրոպայի բնակչութեան խտութիւնը աշխարհի ամենամեծերէն է։ Եւրոպայի ճշգրիտ սահմաններու վերաբերեալ կարծիքները կը տարբերին։ Եւրոպայի ամենամեծ երկիրն իր բնակչութեամբ Ռուսաստանն է, իսկ ամենափոքրը՝ Վատիկանը։

### Մակերեւոյթ

### Ջրագրութիւն

Եւրոպայի մէջ շատ են հարթավայրային լայն ու ջրառատ գետերը (ամենամեծերն են Վոլկան եւ Տանուպը), կարճ եւ սրընթաց լեռնային գետերը, անուշահամ եւ աղի լիճերը (ամենախոշոր լիճերն են Լատոկան ու Օնեկան, ամենաաղի լիճերը՝ Էլթոնը եւ Պասքունչակը)։ Եւրոպայի ափերը կ'ողողուին մեծաթիւ ծովերու եւ ծոցերու ափերուն. կան նաւերու կառանման համար յարմար շատ ծովախորշեր, ուր կառուցուած են նաւահանգիստներ։ Աշխարհի խոշորագոյն նաւահանգիստներէն մէկը Ռոթըրտամը, կը գտնուի եւրոպական փոքր երկիրներէն մէկուն մէջ՝ Նետեռլանտներ։

### Կլիմա

Եւրոպայի կլիման բազմաբնոյթ է, հիւսիսը, յատկապէս բեւեռային շրջանը, խստաշունչ է, Եւրոպայի մեծ մասը՝ չափաւոր, Միջերկրական եւ Սեւ ծովու ափերուն՝ մեղմ։

### Բուսական Եւ Կենդանական Աշխարհ

Քարայծ, Աւստրիա
Եւրոպայի մշակուած դաշտերուն մէջ այսօր կ'աճին ցորեն, աշորա, վարսակ, գարի, հնդկացորեն, այգիներուն մէջ՝ խաղող, ձիթենի, նարնջենի, խնձորենի, տանձենի, սալորենի եւ այլն։

Եւրոպական անտառներուն մէջ կ'ապրին զանազան թռչուններ՝ կկու, փայտփորիկ, երաշտահաւ, ճնճղուկ, ծիծեռնակ, ցախաքլոր, աքար, կաքաւ, սոխակ, շիկահաւ եւ այլ թռչնատեսակներ։ Իսկ ամրան Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսի զառիթափ ափերուն, ժայռերու վրայ, թռչունները կը ստեղծեն իրենց բնադրավայրերը՝ հսկայական թռչնաշուկաները, եւ ձագ կը հանեն հոն։ Այստեղ կ'ապրին նաեւ զանազան կենդանիներ, մասնաւորապէս՝ աղուէս, սկիւռ, գայլ, արջ, նապաստակներ եւ այլն։

## Տեղակայութիւն

Հսկայական թերակղզիի պէս, Եւրոպան երեք կողմերէն շրջապատուած է ովկիանոսներով եւ ծովերով։ Արեւելքը Ասիոյ հետ անոր ցամաքային սահմանը կ'անցնի նախկին Խորհրդային Միութեան տարածքով՝ հիւսիսէն հարաւ ձգուող Ուրալեան լեռներով, Էմպա եւ Մանիչ գետերով։

## Պետութիւններ

Եւրոպայի լեզուներու քարտէս
* Տրեզտեն, Գերմանիա
* Մեթրոյի կայարան Սթոքհոլմի մէջ
* Պարսելոն
* Լոնտոնի երկյարկանի հանրակառք
* Մալմէօ
* Նորվէյ
* Խրոաթիա
* Տոն Քիխօթ եւ Սանչօ Փանսա, Սպանիա

| Դրօշ | Անունը | Տարածք (քմ²) | Բնակչութիւն | Մայրաքաղաք |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Արեւմտեան Եւրոպա |
|  | Աւստրիա | 83 858 | 8 169 929 | Վիեննա |
|  | Գերմանիա | 357 021 | 83 251 851 | Պերլին |
|  | Զուիցերիա | 41 290 | 7 507 000 | Պեռն |
|  | Իրլանտա | 70 280 | 4 234 925 | Տապլին |
|  | Լիխթընշթայն | 160 | 32 842 | Վատուց |
|  | Լուքսեմպուրկ | 2 586 | 448 569 | Լուքսեմպուրկ |
|  | Միացեալ Թագաւորութիւն | 244 820 | 61 100 835 | Լոնտոն |
|  | Մոնաքօ | 1.95 | 31 987 | Մոնաքօ |
|  | Հոլանտա | 41 526 | 16 318 199 | Ամսթըրտամ |
|  | Պելճիքա | 30 510 | 10 274 595 | Պրիւքսել |
|  | Սերպիա | 88 361 | 7 495 742 | Պելկրատ |
|  | Ֆրանսա | 547 030 | 63 182 000 | Փարիզ |
| Հարաւային Եւրոպա |
|  | Ալպանիա | 28 748 | 3 600 523 | Թիրանա |
|  | Անտորրա | 468 | 68 403 | Անտորա լա Ուէլեայ |
|  | Իտալիա | 301 230 | 58 751 711 | Հռոմ |
|  | Խրուաթիա | 56 542 | 4 437 460 | Զակրէպ |
|  | Մալթա | 316 | 397 499 | Վալեթա |
|  | Հիւսիսային Մակեդոնիա | 25 713 | 2 054 800 | Սքոփիէ |
|  | Յունաստան (Յոյնք) | 131 940 | 10 645 343 | Աթէնք |
|  | Մոնթէնեկրօ (Սեւալեռ) | 13 812 | 616 258 | Փոտկորիցա |
|  | Սան Մարինօ | 61 | 27 730 | Սան Մարինօ |
|  | Սլովէնիա | 20 273 | 1 932 917 | Լիւպլեանա |
|  | Պոսնա եւ Հերցէկովինա | 51 129 | 3 843 126 | Սարայէւոօ |
|  | Սպանիա | 504 851 | 45 061 274 | Մատրիտ |
|  | Վատիկան | 0.44 | 900 | Վատիկան |
|  | Փորթուկալ | 91 568 | 10 409 995 | Լիզպոն |
| Արեւելեան Եւրոպա |
|  | Լեհաստան (Փոլոնիա) | 312 685 | 38 625 278 | Ուարշաուա |
|  | Հունգարիա | 93 030 | 10 075 034 | Պուտափեշթ |
|  | Մոլտովա (Մոլտաւիա) | 33 843 | 4 434 547 | Քիշնեւ |
|  | Ուքրանիա | 603 700 | 48 396 470 | Քիեւ |
|  | Չեխիա | 78 866 | 10 256 760 | Բրակ |
|  | Պելառուս (Սպիտակ Ռուսիա) | 207 600 | 10 335 382 | Մինսք |
|  | Պուլկարիա | 110 910 | 7 621 337 | Սոֆիա |
|  | Ռումանիա | 238 391 | 21 698 181 | Պուխարեսթ |
|  | Սլովաքիա | 48 845 | 5 422 366 | Պրաթիսլաւա |
| Հիւսիսային Եւրոպա |
|  | Տանիմարքա (Դանիա) | 43 094 | 5 564 219 | Քոփընհակըն |
|  | Էսթոնիա | 45 226 | 1 415 681 | Թալլին |
|  | Իզլանտա | 103 000 | 307 261 | Րէյքեաւիք |
|  | Լաթվիա (Լեթոնիա) | 64 589 | 2 366 515 | Ռիկա |
|  | Լիթուանիա | 65 200 | 3 601 138 | Վիլնիւս |
|  | Նորուէյ | 324 220 | 4 525 116 | Օսլօ |
|  | Շուէտ | 449 964 | 9 090 113 | Սթոքհոլմ |
|  | Ֆինլանտա | 336 593 | 5 157 537 | Հելսինքի |
| Մասամբ Ասիոյ Մէջ Գտնուող Երկիրներ |
|  | Ռուսիա | 17 098 246 | 144 426 068‬ | Մոսկուա |
| Ասիոյ պետութիւններ, որոնք ունին տարածքներ Եւրոպային մէջ |
|  | Թուրքիա | 783 562 | 71 517 100 | Անքարա |
|  | Ղազախստան | 2 724 902 | 18 395 660 | Նուր֊Սուլթան |
| Ասիոյ պետութիւններ, որոնց Եւրոպայի մէջ տարածք ունենալու փաստը քննարկելի/վիճարկելի կը համարուի |
|  | Ազրպէյճան | 86 600 | 9 000 000 | Պաքու |
|  | Վրաստան | 69 700 | 4 661 473 | Թիֆլիս |
| Ասիոյ պետութիւններ, որոնք կը դասուին Եւրոպային, ոչ թէ աշխարհագրական, այլ քաղաքական եւ մշակութային սկզբունքներով |
|  | Իսրայէլ | 22 072 | 8 972 000 | Երուսաղէմ |
|  | Կիպրոս | 9 251 | 1 141 166 | Նիքոսիա |
|  | Հայաստան | 29 800 | 3 017 100 | Երեւան |
| Չճանաչուած եւ մասամբ ճանաչուած տարածքներ |
|  | Աբխազիա | 8 665 | 243 564 | Սուխում |
|  | Արցախ | 11 500 | 150 932 | Ստեփանակերտ |
|  | Հարաւային Ովսիա | 3 900 | 53 532 | Ցխինուալ |
|  | Հիւսիսային Կիպրոս | 3 355 | 294 906 | Նիքոսիա |
|  | Մերձտնեսթրեան Մոլտովական Հանրապետութիւն | 4 163 | 475 665 | Թիրասպոլ |
|  | Քոսովօ | 10 887 | 1 920 079 | Փրիշթինա |

## Ծանօթագրութիւններ