# Ափրիկէ

Ափրիկէի քարտէսը
**Ափրիկէ**, աշխարհի երկրորդ մեծագոյն ցամաքամասն է իր տարածութեամբ եւ կը բաղկանայ 53 երկիրներէ։

Ափրիկէի մեծագոյն մասը ծածկուած է տափաստաններով եւ անապատներով ( Սահարա, Քալահարի, եւլն )։

Սահարա, Ափրիկէի հիւսիսակողմը, աշխարհի ամէնատաք շրջանն է։ Հասարակածը կ'անցնի Ափրիկէի մէջէն Կապոնէն մինչեւ Քենիա:

Հասարակածային գօտիին մօտիկ կը տարածուին շատ խիտ անտառներ, մինչ հարուստ դաշտագետինները կը ծածկեն արեւելքի եւ հարաւի մեծ մասը։ Հոն կ'ապրին կենդանիներու մեծ խումբեր (վագերաձի, յամոյր, իմփալա, ընձուղտ, եւ փիղ, որոնք որսն են միւս կենդանիներուն՝ առիւծին, բորենիին, ընձառիւծին)։

## Հիւսիսային Ափրիկէ

Ռամզէս II փարաւոնի տաճարը Ապու Սիմպլին մէջ, Եգիպտոս
Հիւսիսային Ափրիկէն մեծ մասով ծածկուած է Սահարայի անապատով։ Հոն հազուադէպօրէն կ'անձրեւէ։ Ջուր դժուար է գտնել հոն, բացառեալ ովասիսները, ուր հողին մակերերեսը հազիւ կը թրջուի։ Հիւսիսային Ափրիկէն բնակուած է արաբներէ եւ սպիտակ ցեղի պերպերներէ։ Պերպեր ցեղերու կողքին ներկայ են թուարէկներ եւ մաւեր (սերած արաբ եւ պերպեր ցեղերու խառնուրդէն)։ Թուարէկները Սարահայի մէջ բնակող վաչկատուն հովիւներ են։ Կը պահեն արաբական ուղտերու կարեւոր խումբեր եւ այծեր։ Ափրիկէի հիւսիսը բաղկացած է գլխաւորապէս Մաղրիպէն (Ալճերիա, Թունիզ, Մարոք), Լիպիայէն, Եգիպտոսէն, Մաւրիտանեայէն։ Հիւսիսային Ափրիկէն կը յատկանշուի իսլամական կրօնքով։

## Արեւմտեան Ափրիկէ

Սբ. Գէորգ եկեղեցին Լալիպելային մէջ, Եթովպիա
Արեւմտեան Ափրիկէի երկիրներէն ոմանք, ինչպէս՝ Սենեկալ, Ղանա եւ Նիճերիա տարածուն են, իսկ ուրիշներ, ինչպէս՝ Թոկօ եւ Կամպիա, փոքրատարած։ Իրենց բարեբեր հողին վրայ կը մշակուին սուրճ, քաքաօ, ձգախէժ եւ արմաւի իւղ։ Նիճերիան Ափրիկէի ամէնախիտ բնակչութիւն ունեցող երկիրն է, ուր քարիւղ կայ։ Շնորհիւ իր քարիւղին՝ Նիճերիան դարձած է ճարտարարուեստական երկիր մը։ Ունի սննդեղէնի, զգեստեղէնի ու պողպատի արտադրութիւն եւ ինքնաշարժի ճարտարարուեստ։

## Կեդրոնական Ափրիկէ

Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն, Քամերուն եւ Գոնկօ մաս կը կազմեն կեդրոնական Ափրիկէին։ Գոնկօ (կամ Զայիր) գետի ափին կը տարածուի արեւադարձային խիտ անտառը։ Գետին վրայ կը տեղափոխուին նաւով կամ մակոյկով՝ շինուած անտառի փայտէն։ Նաւու մը վրայ կայ շուկայ, դեղարան եւ ոստիկանութիւն՝ նմանելով գետին վրայ տեղափոխուող քաղաքի մը։

## Արեւելեան Ափրիկէ

Արեւելեան Ափրիկէն կը բաղկանայ 7 երկիրներէ, որոնց շարքին են Եթովպիա, Սոմալիա եւ Թանզանիա: Հոն կլիման աւելի զով է, քան մօտակայ ուրիշ շրջանները։ Արդարեւ, հոն կը տիրապետեն լեռներն ու բարձրաւանդակները։ Ափրիկէի մեծ մասը ծածկուած է բարձրահասակ խոտերով եւ ծառերով։ Այս շրջանները կը կոչուին Սաւաննա։ Արեւելեան Ափրիկէն ունի հսկայ տարածութիւններ, ուր կը պաշտպանուին վայրի կենդանիներ, ինչպէս՝ առիւծներ, վագրեր, գետաձիեր, ընձուղտներ եւ փիղեր:

## Հարաւային Ափրիկէ

Հարաւային Ափրիկէն բաղկացած է հետեւեալ երկիրներէն՝ Անկոլա, Զամպիա, Մալաուի, Նամիպիա, Զիմպապուէ, Մոզամպիք, Պոթսուանա, Հարաւին Ափրիկէ եւ Մատակասքար կղզին։ Արեւելեան կողմը կան բարձր տափաստաններ, խորունկ հովիտներ եւ երկու մեծ գետեր՝ Լիմփոփօ եւ Զամպէզի: Արեւմտեան կողմը՝ Ատլանտեանը եզերող շրջանը Քալահարի անապատն է, որ կ'իշխէ։ Այս անապատին մէջ պոշիմանները կ'ապրին որսով, ինչպէս մեղրով եւ պտուղներով։ Հարաւային Ափրիկէի երկիրներուն հողին ընդերքը կը պարունակէ ադամանդ, ոսկի, երկաթ եւ պղինձ: Հարաւային Ափրիկէն աշխարհի ամէնահարուստ երկիրն է ոսկիի եւ ադամանդի հանքերով։

## Երկիրներ

|  |
| --- |
| Ալճերիական բնապատկեր |
|   |
|   |
| Ղպտիներու եկեղեցի, Եգիպտոս |
| Կեդրոնական Ափրիկեան բնակիչ |
| Քենիա |
| Մատակասքար |
| Որսորդ, Մալի |
| Մասաի ցեղի կին |
| Սաւաննա Թանզանիոյ մէջ |

| Դրօշ | Անունը | Տարածք (քմ²) | Բնակչութիւն | Մայրաքաղաք |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Հիւսիսային Ափրիկէ** |
|  | Ալճերիա | 2 381 740 | 34 178 188 | Ալճերիա |
|  | Եգիպտոս | 1 001 450 | 82 868 000 | Գահիրէ |
|  | Լիպիա | 1 759 540 | 6 310 434 | Թրիփոլի |
|  | Մարոք | 446 550 | 34 859 364 | Ռապաթ |
|  | Սուտան | 1 861 484 | 30 894 000 | Խարթում |
|  | Թունիս | 163 610 | 10 486 339 | Թունիս |
|  | Արեւմտեան Սահարա | 266 000 | 405 210 | Էլ Այիւն |
| **Արեւելեան Ափրիկէ** |
|  | Պուրունտի | 27 830 | 8 988 091 | Պուճումպուրայ |
|  | Քոմորեան կղզիներ | 2 170 | 752 438 | Մորոնի |
|  | Ճիպութի | 23 000 | 623 891 | Ճիպութի |
|  | Երիթրէա | 121 320 | 5 647 168 | Ասմերա |
|  | Եթովպիա | 1 127 127 | 84 320 987 | Ատիս Ապէպա |
|  | Քենիա | 582 650 | 39 002 772 | Նայրոպի |
|  | Մատակասքար | 587 040 | 20 653 556 | Անթանանարիվու |
|  | Մալաուի | 118 480 | 14 268 711 | Լիլոնկուէ |
|  | Մաւրիկիոս | 2 040 | 1 284 264 | Պորթ Լուիս |
|  | Մոզամպիք | 801 590 | 21 669 278 | Մապութու |
|  | Ռուանտա | 26 338 | 10 473 282 | Քիկալի |
|  | Սէյշելներ | 455 | 87 476 | Վիքթորիա |
|  | Սոմալիա | 637 657 | 9 832 017 | Մոկատիշու |
|  | Հարաւային Սուտան | 619 745 | 8 260 490 | Ճուպա |
|  | Թանզանիա | 945 087 | 44 929 002 | Տոտոմա |
|  | Ուկանտա | 236 040 | 32 369 558 | Քամփալա |
|  | Զամպիա | 752 614 | 11 862 740 | Լուսաքա |
|  | Զիմպապուէ | 390 580 | 11 392 629 | Հարարէ |
| **Կեդրոնական Ափրիկէ** |
|  | Անկոլա | 1 246 700 | 12 799 293 | Լուանտա |
|  | Քամերուն | 475 440 | 18 879 301 | Եաունտէ |
|  | Կեդրոնական Ափրիկէի Հանրապետութիւն | 622 984 | 4 511 488 | Պանկուի |
|  | Շատ | 1 284 000 | 10 329 208 | Ն'Տճամենա |
|  | Քոնկօի Հանրապետութիւն | 342 000 | 4 012 809 | Պրազավիլ |
|  | Քոնկօի Տեմօկրաթական Հանրապետութիւն | 2 345 410 | 69 575 000 | Քինշասա |
|  | Հասարակածային Կուինէա | 28 051 | 633 441 | Մալապու |
|  | Կապոն | 267 667 | 1 514 993 | Լիպրէվիլ |
|  | Սան Թոմէ եւ Փրինսիփ | 1 001 | 212 679 | Սան Թոմէ |
| **Հարաւային Ափրիկէ** |
|  | Պոթսուանա | 600 370 | 1 990 876 | Կապորոնէ |
|  | Լեսոթոյ | 30 355 | 2 130 819 | Մասերու |
|  | Նամիպիա | 825 418 | 2 108 665 | Ուինտհուք |
|  | Հարաւ-Ափրիկէան Հանրապետութիւն | 1 219 912 | 51 770 560 | Պլումֆոնթէյն, Քէյփթաուն, Փրեթորիա |
|  | Սուազիլենտ | 17 363 | 1 123 913 | Մպապանէ |
| **Արեւմտեան Ափրիկէ** |
|  | Պենին | 112 620 | 8 791 832 | Փորթօ Նովօ |
|  | Պուրքինա Ֆասօ | 274 200 | 15 746 232 | Ուակատուկու |
|  | Քափու Վերտէ | 4 033 | 429 474 | Փրաեա |
|  | Կամպիա | 11 300 | 1 782 893 | Պանճուլ |
|  | Ղանա | 239 460 | 23 832 495 | Աքքրա |
|  | Կուինէա | 245 857 | 10 057 975 | Քոնաքրի |
|  | Կուինէա Պիսսաու | 36 120 | 1 533 964 | Պիսսաու |
|  | Քոթ տ'Իվուար | 322 460 | 20 617 068 | Ապիճան, Եամուսուքրօ |
|  | Լիպերիա | 111 370 | 3 441 790 | Մոնրովիա |
|  | Մալի | 1 240 000 | 12 666 987 | Պամաքօ |
|  | Մաւրիթանիա | 1 030 700 | 3 129 486 | Նուաքշոթ |
|  | Նիկեր | 1 267 000 | 15 306 252 | Նիամէյ |
|  | Նայճերիա | 923 768 | 166 629 000 | Ապուճա |
|  | Սենեկալ | 196 190 | 13 711 597 | Տաքար |
|  | Սիերրա Լեօնէ | 71 740 | 6 440 053 | Ֆրիթաուն |
|  | Թոկօ | 56 785 | 6 019 877 | Լոմէ |
| **Եւրոպական Տէրութիւններու Տարածքներ** |
|  | Սբ. Հեղինէի, Համբարձման Եւ Թրիսթան տա Քունեայ Կղզիներ | 420 | 7 728 |
|  | Պրիթանական Տարածք Հնդկական Ովկիանոսին Մէջ | 56 | 3 000 |
|  | Քանարեան Կղզիներ | 7 492 | 1 694 477 |
|  | Ceuta | 20 | 71 505 |
|  | Մելիլեայ | 12 | 66 411 |
|  | Մատէյրա Կղզիներ | 797 | 245 000 |
|  | Մայեօթ | 374 | 223 765 |
|  | Ռեիւնիոն | 2 512 | 743 981 |
|  | Ընդհանուր | 30 368 609 | 1 001 320 281 |  |

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Մշակութային Իմ Առաջին Հանրաքիտարանս, Հրատարակութիւն CCM, էջ 8,9,10,11: