Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Վեպ

Վեպը գրական ժանր է, սովորաբար արձակ, որը ծագել է միջնադարում ռոմանական ժողովուրդների շրջանում որպես ժողովրդական լեզվով պատմություն և այժմ դարձել է էպիկական գրականության ամենատարածված ձևը, որը պատկերում է կերպարի կյանքը՝ իր հուզիչ կրքերով, պայքարով, սոցիալական հակասություններով և իդեալին հասնելու ձգտումներով։ Լինելով ընդլայնված պատմություն։

## Վեպի սահմանում

Վեպը պատմողական գրական տեսակ է։ Այն արձակ մյուս տեսակներից տարբերվում է իր ծավալով և ներքին ընդգրկումով։
Վեպի մասին «Հայ վեպի պատմություն» գրքի հանձնարարականում (անոտացիա) գրված է, որ «վեպը արվեստի ինտելեկտուալացման ամենաբարձր աստիճանն է»։ Ժանրի միջազգային *ռոման* անվանումը վերագրվում է 11 - 12-րդ դարերում եվրոպական միջավայրի բոլոր այն ստեղծագործություններին, որոնք գրվել են ռոմաներենով՝ ի հակադրություն լատինական գրականության։ Վեպը «էպիկական ստեղծագործություն է, որի մեջ պատումը կենտրոնացված է առանձին անհատի ճակատագրի վրա, նրա բնավորության և ինքնագիտակցության ձևավորման և զարգացման վրա»։ Սակայն հանրագիտարանային այս ձևակերպումը երևույթի արտաքին կողմն է միայն։

Հեգելը գեղարվեստի պատմությունը բաժանում է երկու ձևի՝ դասական (անտիկ) և ռոմանտիկական։ Ամբողջ միջնադարյան արվեստը հատկացնում է ռոմանտիկական ձևին։ Վեպը վերագրելով արվեստի ռոմանտիկական ոճին՝ այն անվանում է «բուրժուական էպոպեա»։ Համեմատելով էպոսն ու վեպը Հեգելը գրում է. «...փոխվում է նորագույն վեպերում գործող հերոսների ասպետականությունը։Որպես անհատներ, օժտված իրենց անձնական նպատակներով՝ սիրով, պատվով, բարեգործությամբ կամ աշխարհի բարեկարգման իդեալով, նրանք հակադրվում են տիրող կարգերին ու իրականության պրոզային, որն ամենուրեք դժվարություններ է դնում նրանց ճանապարհին»։

Ըստ Բելինսկու՝ «մեր ժամանակի էպոսը վեպն է», որն իր մեջ կրում է էպոսի բոլոր հատկանիշները, միայն այն տարբերությամբ, որ վեպում չկան աստվածներ ու կյանքի միֆոլոգիական չափերը, այլ սովորական կյանքն է, քանզի նորագուն արվեստի համար մասնավոր մարդու ճակատագիրն էական է։ «Վեպը,-գրում է Բելիսկին,- ծագել է քրիստոնեական ժողովուրդների նորագույն քաղաքակրթությունից՝ մարդկության պատմության այն դարաշրջանում, երբ բոլոր քաղաքացիական, հասարակական, ընտանեկան և առհասարակ մարդկային հարաբերությունները դարձել էին բազմաբարդ ու դրամատիկ, կյանքը տարածվել էր անսահման տարրերի խորությամբ ու լայնքով։ Բացի հետաքրքրաշարժությունից և բովանդակային հարստությունից, վեպը ոչնչով ցածր չէ էպիկական պոեմից՝ նաև որպես գեղարվեստական ստեղծագործություն»։

## Հայ վեպի սկզբնավորումը (19-րդ դարի 40-ական թթ.)

Հայ առաջին վեպը «Վերք Հայաստանի»-ն է, հեղինակի բնորոշմամբ՝ պատմական վեպ։ Հայ վիպասանության խոշորագույն ներկայացուցիչներից են Րաֆֆին, Ծերենցը, Պերճ Պռոշյանը, Մուրացանը, Շիրվանզադեն, Նար-Դոսը և ուրիշներ։

## Տես նաև՝

* Հայ դասական վեպի ժամանակագրություն

## Աղբյուրներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վեպ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 378)։*  |
# Խեցգետնանմաններ

| **՞**Խեցգետնանմաններ |
| --- |
| Diastylis rathkei  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
| Ենթատիպ | **Crustacea** |

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Crustacea

  |
|

|  Դասակարգումը Վիքիցեղերում
 |  Պատկերներ Վիքիպահեստում
 | ITIS**83677** NCBI**6657** EOL**2598871**

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Խեցգետնանմաններ** (լատիներեն՝ Crustaceae), հոդվածոտանիների տիպի ջրային կենդանիների դաս։ Մի քանի մմ-ից մինչև 80 սմ մեծություն ունեցող կենդանիներ են։ Մարմինը կազմված է գլխից, կրծքից, փորիկից և ծածկված է խիտինային կուտիկուլայով, որը հաճախ կիր է պարունակում և զրահ առաջացնում։ Գլուխը 5 հատվածից է, ունի 2 զույգ բեղիկներ (անտենաներ և անտենուլներ), վերին ծնոտներ և 2 զույգ ստորին ծնոտ։ Բեղիկները ծառայում են հոտառության և շոշափելիքի, երբեմն շարժման համար։ Տեսողության օրգանները ֆասետային բարդ աչքերն են, որոնք ճյուղաբեղիկների մոտ ձուլվում են և մեկ աչք կազմում։ Խորջրյա տեսակները զուրկ են աչքերից։

Խեցգետնանմանների արյունատար համակարգը բաց է, մկանոտ սիրտը գտնվում է մարմնի մեջքի կողմում։ Շնչառության օրգանները խռիկներն են, որոշ տեսակներ շնչում են մաշկով։ Արտաթորության օրգանները ցելոմոդուկտներն են։ Նյարդային համակարգը բաղկացած է վերկլանային և ենթակլանային հանգույցներից ու փորի նյարդային շղթայից, թիաոտների մոտ այն նյարդային սանդուղքի տիպի է։ Մարսողության համակարգը 3 բաժնից է՝ առջևի, միջին և ետին աղի։ Մակաբույծ որոշ տեսակների աղիները ետ են զարգացած։

Բաժանասեռ են՝ առանձին նստակյաց ձևեր հերմաֆրոդիտ են։ Բեղմնավորությունն արտաքին է։ Որոշ խեցգետնանմաններ (օրինակ՝ վահանակիրները, ճյուղաբեղերը, որոշ խեցիավորներ, խռիկավորներ) բազմանում են կուսածնությամբ։ Հայտնի է մոտ 20 000 տեսակ։ Ապրում են ծովերում, կազմում պլանկտոնի հիմնական և բենթոսի զգալի մասը, որոշ խեցգետնանմաններ մակաբույծ են։ Սնվում են բակտերիաներով, միաբջիջ օրգանիզմներով, հատակային ձևերը՝ օրգանական նյութերի մնացորդներով։ Ունեն տնտեսական նշանակություն, պլանկտոնային ձևերը ջրային կենդանիների հիմնական սնունդն են, որոշ տեսակներ օգտագործվում են որպես սննդամթերք։ Խեցգետնանմանների առանձին տեսակներ բազմացնում են ձկնաբուծարաններում՝ մատղաշ ձկներին կերակրելու համար։ Մակաբույծ խեցգետնանմանները մեծ վնաս են հասցնում ձկներին, վարակիչ հիվանդությունների տարածման միջնորդ տերեր են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 49)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Խեցգետնանմաններ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Խեցգետնանմաններ» հոդվածին։ |
# Ուոլթ Դիսնեյ ընկերություն

| **Ուոլթ Դիսնեյ ընկերություն** |
| --- |
|  |
|  |
| Տեսակ | կինոֆիլմերի արտադրության ընկերություն, առևտրային կազմակերպություն, media conglomerate?, բիզնես ձեռնարկություն և հանրային ընկերություն |
| Հիմնադրված է | հոկտեմբերի 16, 1923 |
| Հիմնադիր | Ուոլթ Դիսնեյ և Ռոյ Օլիվեր Դիսնեյ |
| Վայր | Բըրբանք, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ |
| Երկիր |  ԱՄՆ |
| Տնօրեն | Ուոլթ Դիսնեյ, Ռոյ Օլիվեր Դիսնեյ, Donn Tatum?, Card Walker?, Raymond Watson?, Michael Eisner?, Բոբ Այգեր, Bob Chapek?, Բոբ Այգեր և Josh D'Amaro? |
| Արդյունաբերություն | մեդիա արդյունաբերություն, tourism industry?, ֆիլմարտադրություն, ժամանցային արդյունաբերություն, մուլտիպլիկացիա, զվարճանքի այգի և leisure park industry? |
| Ընդհանուր ակտիվներ | ▲204 մլրդ $ (հոկտեմբերի 1, 2022) |
| Հասույթ | ▲82,7 մլրդ $ (2022) |
| Աշխատողների թիվ | ▲223 000 մարդ (սեպտեմբերի 28, 2019) |
| Ստորաբաժանումներ | Disney Entertainment?, Դիսնեյի զբոսայգիներ, ժամանցային ծրագրեր և արտադրանք և ESPN, LLC? |
| Դուստր ընկերություններ | National Geographic Partners |
| Նախկին | Laugh-O-Gram Studio? |
| Սեփականատեր | The Vanguard Group և BlackRock |
| Կայք | thewaltdisneycompany.com​(անգլ.) և disney.com​(անգլ.) |
| Մասնակից է | Copyright Alliance? |
| Բորսա | NYSE: DIS և Տոկիոյի ֆոնդային բորսա |
| Պորտալ | Portal:Disney? |
|  The Walt Disney Company Վիքիպահեստում |

**«Ուոլթ Դիսնեյ ընկերություն»** (անգլ.՝ The Walt Disney Company, կամ պարզապես` *Disney*), ամերիկյան անդրազգային
մեդիա ընկերություն։ Հասույթների չափերով համարվում է աշխարհի ամենախոշոր մեդիա կոնգլոմերատը։

Ընկերության գլխամասային գրասենյակը տեղակայված է Բըրբանկ քաղաքի Բուենա վիստա փողոցի վրա (Կալիֆորնիա նահանգ, ԱՄՆ)։

Հիմնադրվել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 16-ին՝ անիմատոր եղբայրներ Ուոլթ և Ռոյ Դիսնեյների կողմից։ Սկզբնապես անվանվել է **«Դիսնեյ եղբայրների մուլտստուդիա»** (*Disney Brothers Cartoon Studio*)։

**Համագործակցությունը Հայաստանի հեռուստաալիքների հետ**
Դիսնեյը 2014 թվականից մինչև հիմա աշխատում է Հայաստանի միակ մշակութային ալիքի հետ, որի հետ համագործակցությունը կայանում է Ֆիլմերի հայաֆիկացում և հեռուստապրեմիերանների իրագործում Հայաստանում առաջին անգամ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք
* Պաշտոնական բլոգ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուոլթ Դիսնեյ ընկերություն» հոդվածին։ |
# Էլեկտրական կոնդենսատոր

կոնդենսատորներ
**Կոնդենսատոր**, էլեկտրական սարք՝ կազմված երկու կամ ավելի էլեկտրոդներից, որոնք բաժանված են դիէլեկտրիկով, վերջինիս հաստությունը շրջադիրների չափերի համեմատ փոքր է։ Կիրառվում է թույլ հոսանքի և ուժային էլեկտրական շղթաներում, որպես կենտրոնացված էլեկտրական ունակություն։ Կախված դիէլեկտրիկի տիպից, շրջադիրների նյութից, կոնստրուկտիվ կատարումից՝ տարբերում են՝ թղթի, օդային, խեցե, թաղանթային, էլեկտրոլիտիկ և այլ կոնդենսատորներ։

Դիցուք՝ կոնդենսատորի դրական և բացասական շրջադիրների լիցքերը և պոտենցիալները համապատասխանաբար, հավասար են՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Երբ N=2, լիցքավորված կոնդենսատորի լրիվ էներգիան կլինի՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6

Այստեղ WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 -ը կոնդենսատորի շրջադիրների պոտենցիալների տարբերությունն է՝ կոնդենսատորի լարումը։ Հաշվի առնելով, որ կոնդենսատորի ունակությունը՝ WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 , նրա էներգիայի համար կստանանք հետևյալ արտահայտությունները՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12

Նկատենք, որ այս բանաձևով որոշվում է կոնդենսատորի լիցքերի փոխազդեցության լրիվ էներգիան, այն է՝ ինչպես մեկ և մյուս շրջադիրների լիցքերի փոխազդեցության էներգիան, այնպես էլ յուրաքանչյուր շրջադիր լիցքերի փոխազդեցության էներգիան։

## Գրականություն

* Ֆիզիկա-11։ Ավագ դպրոցի 11-րդ դասարանի դասագիրք ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքերի համար։ Հեղինակներ՝ Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան և այլք։ Երևան, 2010 թվական
# Անձի պաշտամունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Կեցցե՛ մեր ուսուցիչ, մե՛ր հայր, մեր առաջնորդ ընկեր Ստալինը» (խորհրդային ագիտացիոն պաստառ)
Անձի պաշտամունքի դրսևորումներից․ Հյուսիսային Կորեայի գերագույն առաջնորդներ Կիմ Իլ Սոնգի (ձախից) և նրա որդու՝ Կիմ Ջոնգ Իլի հուշարձանը Փհենյանի Մանսուդա բլուրում
**Անձի պաշտամունք**, **անհատի պաշտամունք**, առանձին անհատի (սովորաբար՝ ղեկավար դիրքում հանդես եկող պետական գործչի) անձի առանձնահատուկ որակների չափազանցված բարձրացում (հանճարեղ, իմաստուն, անսխալական և այլն), դրա հանրայնացում, ենթարկում տվյալ անձի կամքին։ Համարվում է անձնիշխանության (ավտոկրատիա) հիմքը։ Նորագույն պատմության մեջ բնորոշ է տոտալիտար (ամբողջատիրական) և ավտորիտար պետություններին։

Անհատի պաշտամունք կարող է ձևավորվել, երբ որևի երկրի ռեժիմ, կամ, քիչ հանդիպող դեպքերում՝ անհատ, օգտագործելով զանգվածային լրատվամիջոցների, քարոզչության, «Մեծ ստի» պրոպագանդիստական տեխնիկայի, ներկայացման, արվեստի, հայրենասիրության և իշխանամետ ցույցերի ու հանրահավաքների տեխնիկան՝ տվյալ երկրի հասարակական գիտակցության մեջ ստեղծում է իդեալականացված, հերոսական, պաշտելի և երկրպագելի առաջնորդի կերպար՝ հաճախ ուղեկցելով անվիճելի շողոքորթություններով և գովեստի խոսքերով։

Եզրույթը հայտնի դարձավ 1956 թվականին, երբ ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի վերջին օրը Կենտկոմի առաջին քարտուղար Նիկիտա Խրուշչովը ներկայացրերց իր «Անհատի պաշտամունքի և դրա հետևանքների մասին» զեկույցը, որը վերաբերում էր ստալինյան շրջանի բռնաճնշումներին։ Իր ելույթում, Խրուշչովը սուր քննադատում էր Ստալինի կերպարի իդեալականացումը, զուգահեռներ դնում Ստալինի և ժամանակակից կոմունիստ առաջնորդ Մաո Ցզեդունի անձերի միջև՝ երկուսին էլ համարելով մարքսիստական դոկտրինին հակասող։ Խրուշչովի պնդմամբ, Ստալինի անձի պաշտամունքը ահռելի չափերի էր հասել այն պատճառով, որ ինքը Ստալինն ամեն կերպ խրախուսում էր իր իր անձի գերադրումը հանրային գիտակցության մեջ։

## Տես նաև

* Աթաթուրքի անձի պաշտամունք
* Հեյդար Ալիևի անձի պաշտամունք
* Նիկոլ Փաշինյանի անձի պաշտամունք
* Վլադիմիր Պուտինի անձի պաշտամունք

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 424)։*  |
# Հոկտեմբերի 11[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հոկտեմբերի 11 (այլ կիրառումներ)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հոկտեմբեր** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |

**Հոկտեմբերի 11**, տարվա 284-րդ (նահանջ տարիներին՝ 285-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 81 օր։

## Դեպքեր

## Ծնունդներ

* 1758 – Հենրիխ Օլբերս, գերմանացի ֆիզիկոս և աստղագետ
* 1885 – Ֆրանսուա Մորիակ, ֆրանսիացի գրող, գրականագետ, արժանացել է Նոբելյան մրցանակի 1952 թ.
* 1901 - Դմիտրի Շիկանյան, բալետի հայ սովետական արտիստ, դիրիժոր
* 1937 – Բոբի Չարլթոն, անգլիացի նախկին ֆուտբոլիստ
* 1947 – Լուկաս Պապադեմոս, հույն տնտեսագետ
* 1951 – Ժան-Ժակ Գոլդման, հրեական ծագումով ֆրանսիացի երգիչ և երգերի հեղինակ
* 1961 – Ամր Դիաբ, եգիպտոսցի փոփ աստղ
* 1985 – Միշել Թրախտենբերգ, հրեական ծագումով ամերիկացի դերասանուհի

## Մահեր

* 1889 – Ջեյմս Ջոուլ, անգլիացի ֆիզիկոս
* 1896 – Անտոն Բրուքներ, ավստրիացի կոմպոզիտոր և երգեհոնահար
* 1900 – Գայանե Հովհաննիսյան, մանկավարժ
* 1921 – Հարություն Աբելյան, հայ քիմիկոս
* 1937 – Աբրահամ Զամինյան, գրականագետ
* 1963 – Ժան Կոկտո, ֆրանսիացի գրող, բանաստեղծ և դրամատուրգ
* 1967 – Հովհաննես Իսակով, Սովետական Միության մարշալ
* 1989 – Անդրանիկ Մարտիրոսյան, դիվանագետ

## Տոներ

* Աղջիկ երեխաների միջազգային օր
* Տեսողության համաշխարհային օր
* Մակեդոնիա` Հեղափոխության օր
# 719

| Տարիներ
 |
| --- |
|  715 · 716 · 717 · 718 —  **719**  — 720 · 721 · 722 · 723
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 690‑ականներ · 700‑ականներ — **710‑ականներ** — 720‑ականներ · 730‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 7-րդ դար — **8-րդ դար** — 9-րդ դար
 |

**719 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է չորեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 719 թվականն է,
VIII դարի 19-րդ տարին։ Հանդիսանում է 8-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 710-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 718 և 720 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**719 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 719 *DCCXIX* |
| Հուլյան օրացույց | 718—719 (հունվարի 5 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 6227—6228 (սեպտեմբերի 5-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1471—1472 (ապրիլի 25 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 3211—3212 (օգոստոսի 11-ից) *ՎՄԺԱ—ՎՄԺԲ* |
| Հրեական օրացույց  | 4479—4480
ד'תע"ט — ד'ת"ף |
| Իսլամական օրացույց | 100—101 |
| Չինական օրացույց | 3415—3416 戊午 — 己未 դեղին ձի — դեղին գառ |
| Եթովպական օրացույց | 711—712 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 775—776 |
| - *Շակա սամվատ* | 641—642 |
| - *Կալի յուգա* | 3820—3821 |
| Իրանական օրացույց | 97—98 |
| Բուդդայական օրացույց | 1262 |
# Մազեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մազեր (այլ կիրառումներ)
Թարթիչները և հոնքերը օգնում են պաշտպանել աչքերը փոշուց և կեղտից։
Մազը բաղկացած է երկու մասից՝ մաշկի մակերևույթից դուրս ցողունից և մաշկի մեջ ընկղմված արմատից։
Մազի արմատը վերջանում է մազի սոխուկով, որին կպած է մազի ծծակը։

## Կառուցվածք

Մազի արտաքին շերտը կազմված է իրար վրա դասավորված կերատին թեփուկներից։ Մազերի տեսանելի մասը կոչվում է ցողուն. Մազերի մասը, որը ընկղմված է մաշկի մեջ և կոչվում է մազերի արմատ (կամ մազերի սոխուկ). սոխուկը պարուրված է մազային պարկիկով՝ ֆոլիկուլ։ Մազերի տեսակը կախված է ֆոլիկուլի ձևից՝ ուղիղ մազերը աճում են կլոր, թեթև գանգուրը՝ օվալ, իսկ շատ գանգուրը՝ երիկամանման
ֆոլիկուլից։

Յուրաքանչյուր մազ բաղկացած է երեք շերտերից. Արտաքին շերտի կամ cuticle, պաշտպանական դեր է կատարում և կազմված է թեփուկների նման բարակ բջիջներից, որոնք միմյանց ծածկում են տանիքի կղմինդրի նման։ Երբ cuticle թեփուկները խիտ են, խնամքով իրար ծածկում են, ապա մազերը մետաքսանման են, փափուկ ու փայլուն։ Եթե cuticle բջիջները ֆիզիկապես կամ քիմիական վնասված են, ապա մազերը կորցնում են իրենց փայլը, դյուրաբեկ են և հեշտությամբ խճճվում են։ cuticle-ի տակի շերտը կեղևն է՝ cortical նյութ, որը կազմված է ձգված բջիջներից, որոնք մազերին ուժ և էլաստիկություն են տալիս։ Այն պարունակում է մելանին melanin պիգմենտը, որը և որոշում է մազերի բնական գույնը։ Յուրաքանչյուր մազի կենտրոնում ուղեղային նյութ է medulla, որը բաղկացած է փափուկ keratin բջիջներից և օդային խոռոչներից։ Այս շերտի նշանակությունն անհայտ է, ենթադրվում է, որ նրանով են սնուցում ստանում արտաքին երկու շերտերը՝ կեղև ու cuticle: Սրանով կարելի է բացատրել հիվանդության ժամանակ մազերի կտրուկ փոփոխությունը։

Մազերի բնական փայլը կախված է իրենց ճարպային, այդ թվում հականեխիչ քսուքից, որը օգնում է օտար միկրոօրգանիզմների դեմ պայքարում։ Մաշկում գտնվում են ճարպագեղձեր, որոնք իրենց արտադրանքն են մղում մազերի follicles։

Մազերի խնամքը
Ճարպոտ մազերն անհրաժեշտ է լվանալ ավելի հաճախակի, քան չոր և բնականոն մազերը։ Լվանալու համար ամենալավը 40–45 °C ջերմաստիճանի ջուրն է։ Ավելի լավ է օգտագործել փափուկ (կալցիումի, մագնեզիումի, երկաթի աղերից զուրկ), եռացրած ջուր կամ բորաքսի (1 լ ջրին՝ 1 թեյի գդալ) թույլ լուծույթ։
Կարճ մազերը սանրում են արմատից դեպի ծայրերը, երկար մազերը՝ ծայրերից՝ սանրն աստիճանաբար վերև տեղաշարժելով։ Ավելի լավ է օգտագործել բնական մազից պատրաստած խոզանակ, մազաթափության դեպքում՝ նոսր ատամներով սանր։ Մազերը կարելի է կարճացնել՝ սկսած մանկական տարիքից։ Տղաները դեմքի մազերը սափրում են 15–16 տարեկանից։ Մազերի աճման արագությունից կախված՝ սափրում են ամեն օր կամ օրընդմեջ։
Մազերը հարդարելու (կտրելու, ներկելու, գանգրացնելու, վարսահարդարիչով մշակելու), հոնքերը և թարթիչները խնամելու նպատակով ստեղծված են բազմաթիվ գեղեցկության սրահներ, վարսավիրանոցներ, առողջության կենտրոններ։
Մազահարդարումը և դիմահարդարումը վերածվել են յուրօրինակ արվեստի. ամեն տարի անցկացվում են վարսավիրների և դիմահարդարների զանազան մրցույթներ։

## Աղբյուրներ

* հայկական հանրագիտարան Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«մազ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
# Սուրբ Երրորդություն

Անդրեյ Ռուբլյով, Սուրբ Երրորդություն
**Սուրբ երրորդություն**, Աստծու եռամիասնություն, քրիստոնեական եկեղեցու ամենահիմնական դավանանքներից, ըստ որի, միակ Աստվածը գոյություն ունի երեք անձով՝ հայր Աստված, որդի Աստված և Սուրբ հոգի Աստված, և մի բնությամբ։ Անձերը տարբերվում են ծագմամբ․ հայրը անծնունդ է, որդին ծնվում է հորից, իսկ հոգին բխում է հորից։
«Սուրբ երրորդություն» տերմինը առաջադրել են 2-րդ դարի վերջի աստվածաբանները։ Սուրբ երրորդության դավանանքը սահմանվել է Նիկիայի 1-ին (325), հաստատվել Կոստանդնուպոլսի 1-ին (381) տիեզերական ժողովներում և տեղ գտել քրիստոնեության հավատո հանգանակում։
Քրիստոնեական եկեղեցիները տարբերվում են Սուրբ հոգու մեկնաբանման հարցում։ 11-րդ դարի կաթոլիկական եկեղեցին մտցրեց Սուրբ հոգու բխումը «և որդուց» ձևակերպումը, որը արևելյան եկեղեցիները, ինչպես և հայ եկեղեցին, չընդունեցին։ Սսի 3-րդ եկեղեցական ժողովը (1251), քննելով Սուրբ հոգու վերաբերյալ Հռոմի Իննովկենտիոս 4-րդ պապի առաջադրած դավանաբանական խնդիրները, ընդունել է «հոգին հորից է բխել և որդու միջոցով երևացել» (Կիրակոս Գանձակեցի, Հայոց Պատմություն, 1982, էջ 238) ձևակերպումը, որը, ըստ էության, մերժել է որդի աստծուց Սուրբ հոգու բխելը։ Սուրբ երրորդության խիստ իռացիոնալ ըմբռնումը սուր վեճեր է հարուցել քրիստոնեության ներսում։ Այն ռացիոնալիստական դիրքերից ժխտել են հակատրինիտականները (լատիներեն՝ trinitas - «երրորդություն»), որոնց ուսմունքը Ռեֆորմացիայի շրջանում վերածնել են հակատրինիտական բողոքականները՝ ունիտականները (լատիներեն՝ unitas - «միասնություն»)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 202)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրբ Երրորդություն» հոդվածին։ |
# Հրշեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

հրշեջների վարժանքները
**Հրշեջ** , հրդեհ հանգցնելու անհրաժեշտ պիտույքներով ու միջոցներով զինված, հրշեջ պահպանության աշխատակից։ Հրշեջը հրդեհներ հանգցնելու միջև ընկած ժամանակահատվածում կարող է պահակետային կամ պահակային հերթապահություն իրականացնել (ավտոտնակում, ծառայողական-կենցաղային շինություններում, հրդեհաշեջ մեքենաների դեպոյում)։ Ներկայումս այս անվանումն օգտագործվում է որպես հավաքական անվանում հրշեջ ծառայության մասնագիտական անձնակազմի համար (հրշեջ տեսուչ, հրդեհների գծով մասնագետ և այլն)։

Ինքնակամ հրշեջն ի տարբերություն մասնագիտական գործունեությամբ զբաղվող հրշեջի, հրշեջ ծառայության աշխատակից կամ ծառայող չի համարվում, նա ֆիզիկական անձ է, որը հանդիսանում է հրշեջ ծառայության հասարակական միավորման անդամ և անհատույց իրականացնում է հրդեհների նախականխում, կամ հրդեհի մարման կամ վթարային փրկարարական աշխատանք։

Լեռնային հանքավայրերում հրդեհների մարմամբ զբաղվում են լեռնափրկարարները։ Վթարային փրկարարական աշխատանքները, որոնք կապված են հրդեհների մարման հետ, կարող են իրականացնել ինչպես հրշեջ փրկարարերը, այնպես էլ՝ փրկարարները։

## Պատմություն

Հրշեջ հաշվարկը հանգցնում է բոցավառվող ավտոմեքենան
Առաջին արհեստավարժ հրշեջները եղել են Թեմզա գետի նավակավարները։ Ապահովագրական ընկերությունները, որոնք առաջացել են Լոնդոնի մեծ հրդեհից հետո, կազմել են իրենց սեփական հրշեջ խմբերը՝ հրդեհների դեպքում ապահովագրական ավելի քիչ գումարներ վճարելու նպատակով։ Նավակավարներն առանձնանում էին իրենց ուժով և հուսալիությամբ, նրանց ցանկացած ժամանակ գտնելը հեշտ էր։ Ապահովագրական ընկերությունը հրշեջ խմբի համար վարձակալում էր ութից քառասուն մարդու, ինչպես նաև մի քանի օգնական, որոնք այրվող շենքերից դուրս էին բերում գույքը։

1944-ից 1970 թվականը ԽՍՀՄ-ում գոյություն ուներ պարգևանշան՝ «Գերազանց հրշեջ»։ *Հրշեջ* բառը նորմատիվ իրավական ակտերում հանդիպում է 1986 թվականից։

Այսօր *հրշեջ* բառն օգտագործվում է «հրշեջ խմբի մարտիկ» իմաստով։

## Կերպարը մշակույթում և արվեստում

### Գրականություն

Ա․ Զարինի «Մոխրագույն հերոսները» վեպը, 1893 թվական

Հրշեջ։ Վլադիմիր Ալեքսեևիչ Գիյարովսկու «Մոսկվան և մոսկվայի բնակիչները» շարքից

Բ․ Սանինի «Մեծ հրդեհ» վեպը

### Ֆիլմեր

Հրշեջը (անգլ.՝ The Fireman, այլ անվանումը՝ *A Gallant Fireman / The Fiery Circle*) Չառլի Չապլինի կարճամետրաժ ֆիլմը, թողարկվել է 1916 թվականի հունիսի 12-ին։

Չիկագոյի հրշեջները (անգլ.՝ «Chicago Fire») ամերիկյան հեռուստասերիալ է, որն առաջին անգամ ցուցադրվել է NBC հեռուստաալիքով՝ 2012 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։

«Հրե պտտահողմ» (անգլ.՝ «Backdraft» «Հետադարձ ուժ»)՝ Ռոն Հովարդի ֆիլմն է, նկարահանվել է 1991 թվականին։

«Խիզախների գործը» (անգլ.՝ «Only the Brave») ամերիկյան ֆիլմ, որը հիմնված է իրական իրադարձությունների վրա։ Առաջին անգամ ցուցադրվել է 2017 թվականի աշնանը։

### Գեղանկարչություն

Փորագրություն «Հրշեջները գիշերով Սանկտ Պետերբուրգում» (1845 թվական) Նիկոլայ Սվերչկով, պատկերված է հրշեջների արտակարգ մեկնարկը դեպքի վայր։ Համազգեստով չորս հրշեջներ գնում են հրդեհի վայր, նրանց կողքով ձիով գնում է իրենց ղեկավարը։ Ձախից նրանց հենակետից ճանապարհում է հերթապահը։

* Ի․ Իլյա Ռեպինի նկարը, «Հրշեջ»
* ԽՍՀՄ նամականիշ:Հրշեջ ծառայության մարտիկ

## Ծանոթագրություններ