Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1674[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1670 · 1671 · 1672 · 1673 —  **1674**  — 1675 · 1676 · 1677 · 1678
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1650‑ականներ · 1660‑ականներ — **1670‑ականներ** — 1680‑ականներ · 1690‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 16-րդ դար — **17-րդ դար** — 18-րդ դար
 |

**1674 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երկուշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1674 թվականն է,
XVII դարի 74-րդ տարին։ Հանդիսանում է 17-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1670-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1673 և 1675 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

* Նոյեմբերի 8 - Ջոն Միլթոն, անգլիացի բանաստեղծ (ծ. 1608)։

## Ծանոթագրություններ

**1674 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1674 *MDCLXXIV* |
| Հուլյան օրացույց | 1673—1674 (հունվարի 11 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7182—7183 (սեպտեմբերի 11-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2426—2427 (մայիսի 1-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4166—4167 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՃԿԶ—ՏՃԿԷ* |
| Հրեական օրացույց  | 5434—5435
ה'תל"ד — ה'תל"ה |
| Իսլամական օրացույց | 1084—1085 |
| Չինական օրացույց | 4370—4371 癸丑 — 甲寅 սև ցուլ — կապույտ վագր |
| Եթովպական օրացույց | 1666—1667 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1730—1731 |
| - *Շակա սամվատ* | 1596—1597 |
| - *Կալի յուգա* | 4775—4776 |
| Իրանական օրացույց | 1052—1053 |
| Բուդդայական օրացույց | 2217 |
# 1632[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1628 · 1629 · 1630 · 1631 —  **1632**  — 1633 · 1634 · 1635 · 1636
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1610‑ականներ · 1620‑ականներ — **1630‑ականներ** — 1640‑ականներ · 1650‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 16-րդ դար — **17-րդ դար** — 18-րդ դար
 |

**1632 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է հինգշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1632 թվականն է,
XVII դարի 32-րդ տարին։ Հանդիսանում է 17-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ 1630-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1631 և 1633 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Օգոստոսի 29 - Ջոն Լոկ, բրիտանացի մանկավարժ և փիլիսոփա, էմպիրիզմի և ազատականության ներկայացուցիչ։
* Հոկտեմբերի 31 - Յան Վերմեեր, բարոկկո դարաշրջանի հոլանդացի հռչակավոր գեղանկարիչ, հոլանդական գեղանկարչության ոսկե դարաշրջանի ներկայացուցիչ։
* Նոյեմբերի 24 - Բենեդիկտ Սպինոզա, հոլանդացի փիլիսոփա, աթեիստ։

## Մահեր

* Մայիս 14 - Մովսես Գ Տաթևացի, կաթողիկոս (ծ.1583)

## Ծանոթագրություններ
# 1573

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1569 · 1570 · 1571 · 1572 —  **1573**  — 1574 · 1575 · 1576 · 1577
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1550‑ականներ · 1560‑ականներ — **1570‑ականներ** — 1580‑ականներ · 1590‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 15-րդ դար — **16-րդ դար** — 17-րդ դար
 |

**1573 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երկուշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1573 թվականն է,
XVI դարի 73-րդ տարին։ Հանդիսանում է 16-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1570-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1572 և 1574 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**1573 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1573 *MDLXXIII* |
| Հուլյան օրացույց | 1572—1573 (հունվարի 11 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7081—7082 (սեպտեմբերի 11-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2325—2326 (մայիսի 1-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4065—4066 (օգոստոսի 11-ից) *ՏԿԵ—ՏԿԶ* |
| Հրեական օրացույց  | 5333—5334
ה'של"ג — ה'של"ד |
| Իսլամական օրացույց | 980—981 |
| Չինական օրացույց | 4269—4270 壬申 — 癸酉 սև կապիկ — սև աքաղաղ |
| Եթովպական օրացույց | 1565—1566 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1629—1630 |
| - *Շակա սամվատ* | 1495—1496 |
| - *Կալի յուգա* | 4674—4675 |
| Իրանական օրացույց | 951—952 |
| Բուդդայական օրացույց | 2116 |
# Խոսե Սան Մարտին

| Խոսե Սան Մարտին
իսպ.՝ José de San Martín |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | փետրվարի 25, 1778(1778-02-25)[…] |
| Ծննդավայր | Yapeyú, San Martín Department, Կորիենտես, Արգենտինա |
| Մահացել է | օգոստոսի 17, 1850(1850-08-17)[…] (72 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Բոլուն սյուր Մեր |
| Գերեզման | Բուենոս Այրեսի Մայր տաճար |
| Քաղաքացիություն |  Արգենտինա |
| Կրթություն | Royal Seminary of Nobles of Madrid? |
| Մասնագիտություն | ռազմական գործիչ, քաղաքական գործիչ և զինվոր |
| Ամուսին | Մարիա դե լոս Ռեմեդիոս դե Էսկալադա |
| Ծնողներ | հայր՝ Խուան դե Սան Մարտին, մայր՝ Gregoria Matorras? |
| Զբաղեցրած պաշտոններ | Պերուի նախագահ, Մենդոզայի նահանգապետ և Commander-in-Chief of the Chilean Army? |
| Կուսակցություն | Պատրիոտ |
| Պարգևներ և մրցանակներ |  և Սան Մարկոսի համալսարանի պատվավոր դոկտոր |
| Երեխաներ | Մերսեդես Թոմասա Սան Մարտին ի Էսկալասդա |
| Ստորագրություն  |
|  José de San Martín Վիքիպահեստում |

**Խոսե Ֆրանսիսկո դե Սան Մարտին Մատորաս** (իսպ.՝ *José Francisco de San Martín y Matorras*, փետրվարի 25, 1778(1778-02-25)[…], Yapeyú, San Martín Department, Կորիենտես, Արգենտինա - օգոստոսի 17, 1850(1850-08-17)[…], Բոլուն սյուր Մեր), Լատինական Ամերիկայի երկրների անկախության պատերազմի ղեկավարներից, Արգենտինայի ազգային հերոս։

1802-1812 թվականներին մասնակցել է Նարնջային պատերազմին։ 1812 թվականին վերադարձել է Արգենտինա, նշանակվել (1814) իսպանական գաղութատիրության դեմ պայքարող Արգենտինայի հայրենասերների Հյուսիսային բանակի գլխավոր հրամանատար։ Լա Պլատայի միացյալ նահանգների (1826 թվականից՝ Արգենտինա) անկախության հռչակումից (1816) հետո, 1817-1818 թվականներին ազատագրել է Չիլին (այդ նպատակով դժվարին անցում կատարել Անդերի վրայով), 1820-1821 թվականներին՝ Պերուն։ Դարձել է Պերուի առաջին կառավարության ղեկավար (պրոտեկտոր), մի շարք բարեփոխումներով ամրապնդել երկրի տնտեսական և ռազմական դրությունը։ 1822 թվականի հուլիսին Դուայակիլում Սիմոն Բոլիվարի հետ հանդիպելուց հետո, երբ Բոլիվարը մերժեց համատեղ գործելու Խոսե Սան Մարտինի առաջարկը, հեռացել է զինվորական և քաղաքական գործունեությունից, մեկնել Ֆրանսիա։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 168)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Խոսե Սան Մարտին» հոդվածին։ |
# Պլեյստոցեն

**Պլեյստոցեն** (անգլ.՝ Pleistocene, հին հունարեն՝ πλεῖστος
 - խոշորագույն և καινός
 - նոր), չորրորդական ժամանակաշրջանի ստորին՝ ամենատևական մասը, որն ընդգրկում է բոլոր սառցադաշտային և միջսառցադաշտային դարաշրջանները, ստորաբաժանվում ստորին, միջին և վերին պլեյստոցենի։

## Բնորոշում

Բնորոշվում է երկրի կլիմայի ընդհանուր սառեցմամբ և միջին լայնություններում լայնածավալ ծածկոցային սառցապատումների պարբերական առաջացմամբ։

Հայաստանի լեռնաշղթաները կրում են միջին և վերին պլեյստոցենի սառցապատումների հետքերը։ Ռուսական հարթավայրի ծածկոցային սառցապատումների դարաշրջաններում Հայաստանում գոյություն են ունեցել պլյուվիալ (լատիներեն՝ pluvial - անձրև) պայմաններ։

Ծովի մակարդակը վերջին սառցե դարաշրջանում
## Անվանում

Տերմինն առաջարկել է շոտլանդացի երկրաբան Չարլզ Լայլը (Charles Lyell), 1832 թվականին։

## Գրականություն

* *Иорданский Н. Н.* Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* *Короновский Н.В., Хаин В.Е., Ясаманов Н.А.* Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* *Ушаков С.А., Ясаманов Н.А.* Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* *Ясаманов Н.А.* Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* *Ясаманов Н.А.* Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 329)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պլեյստոցեն» հոդվածին։ |
# ԱՄՆ-ի զինանշան

ԱՄՆ-ի զինանշան| Միացյալ Նահանգների Մեծ կնիքի դիմերեսը և դարձերեսը |
| Մանրամասնություններ |
| Կրիչ | ԱՄՆ |
| Հաստատված | 1782 |
| Վահանաբռնիչներ | Արծիվ |
| Օգտագործում | Տարադրամի վրա, խորհրդարանում, պաշտոնական հաստատություններում, անձնագրերի և պաշտոնական փաստաթղթերի վրա |

**Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների զինանշանը** կամ **Մեծ կնիքն** ընդունվել է 1782 թվականին։

## Նկարագրություն

Զինանշանի վրա պատկերված է արծիվ։ Այն ազգային խորհրդանիշ է Միացյալ Նահանգներում։ Մեկ թաթով նա բռնել է 13 նետ, իսկ մյուսով՝ ձիթապտղի ճյուղ՝ խորհրդանշում է, որ Միացյալ Նահանգները «ցանկանում է խաղաղություն, բայց միշտ պատրաստ է պատերազմի»։ Ձիթապտղի ճյուղը ավանդաբար ունի 13 տերև եւ 13 ձիթապտուղ։ Արծվի գլուխը նայում է դեպի ձիթապտղի ճյուղը, ինչը նշանակում է ավելի մեծ նախապատվություն խաղաղության, այլ ոչ թե պատերազմի։ Արծիվն իր կտուցով բռնել է գրություն 13 լատինական տառերով «E pluribus unum», որը նշանակում է «Շատերից–միակը»։ Արծվի գլխավերևում կա 13 աստղեր՝ կապույտ ամպի մեջ։ Աստղերը դասավորված են շարքերով 1-4-3-4-1 հերթականությամբ, որոնք կազմում են վեցանկյուն։ Արծվի կրծքի վրա պատկերված է վահան՝ ԱՄՆ–ի դրոշի գույներով։

## Կիրառություն

Զինանշանն օգտագործվում է տարադրամի վրա, խորհրդարանում, պաշտոնական հաստատություններում, անձնագրերի և պաշտոնական փաստաթղթերի վրա։

## Տես նաև

* ԱՄՆ-ի դրոշ
# 1787[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1783 · 1784 · 1785 · 1786 —  **1787**  — 1788 · 1789 · 1790 · 1791
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1760‑ականներ · 1770‑ականներ — **1780‑ականներ** — 1790‑ականներ · 1800‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 17-րդ դար — **18-րդ դար** — 19-րդ դար
 |

**1787 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երկուշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1787 թվականն է,
XVIII դարի 87-րդ տարին։

**1787 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1787 *MDCCLXXXVII* |
| Հուլյան օրացույց | 1786—1787 (հունվարի 12 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7295—7296 (սեպտեմբերի 12-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2539—2540 (մայիսի 2-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4279—4280 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՄՀԹ—ՏՄՁ* |
| Հրեական օրացույց  | 5547—5548
ה'תקמ"ז — ה'תקמ"ח |
| Իսլամական օրացույց | 1201—1202 |
| Չինական օրացույց | 4483—4484 丙午 — 丁未 կարմիր ձի — կարմիր գառ |
| Եթովպական օրացույց | 1779—1780 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1843—1844 |
| - *Շակա սամվատ* | 1709—1710 |
| - *Կալի յուգա* | 4888—4889 |
| Իրանական օրացույց | 1165—1166 |
| Բուդդայական օրացույց | 2330 |

## Իրադարձություններ

* Սեպտեմբեր 17 - ընդունվում է ԱՄՆ-ի Սահմանադրությունը որն համարվում է առաջինը ժամանակակից պատմության մեջ

## Ծնունդներ

## Մահեր

* Նոյեմբերի 15-Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկ - ավստրիացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր (ծ. 1714)

## Ծանոթագրություններ
# Նահանջ տարի

**Նահանջ տարի**, այն տարին է, որը պարունակում է ավել օր, շաբաթ կամ ամիս, որ պահպանի օրացույցային տարին։ Փետրվար ամիսն ունի 29 օր նահանջ տարիներին, ոչ թե՝ 28: Նահանջ տարին կրկնվում է չորս տարին մեկ։

Ըստ Գրիգորյան օրացույցի՝ նահանջ տարիների թիվը կրճատվում էր այնպես, որ տարվա տևողությունը դառնա 365.2425 (հուլյան տարուց 10.8 րոպե պակաս) և դրանով մեծ ճշտությամբ համապատասխանում էր իրական տարվա տևողությանը, այնպես որ արդեն հազարամյակների ընթացքում որևէ փոփոխության կարիք չի լինի։ Այդ նպատակով Հռոմի պապ Գրիգորիոս XIII-ը 1582 թվականին իրականացրեց ռեֆորմ։ Ըստ այդ ռեֆորմի, ամեն 400 տարվա մեջ ոչ թե 100 նահանջ տարի է լինում, այլ 97։ Որոշվեց, որ յուրաքանչյուր 4-ի վրա չբաժանվող հարյուրամյակը այդուհետ չի համարվում նահանջ տարի։

Նախկինի նման, նահանջ տարին բաժանվում է 4-ի, բայց բացառություն է արվում այն տարիների համար, որոնք 100-ի բաժանվող են։ Այդ տարիները նահանջ տարի են միայն, եթե նաև բաժանվում են 400-ի։ Նահանջ տարում ավելանում է լրացուցիչ օր՝ փետրվարի 29-ը։

Այսպիսով, նահանջ տարիներ չեն եղել 1700, 1800 և 1900 թվականները, իսկ 1600 և 2000 թվականները նահանջ տարիներ են։ Նահանջ տարիներ չեն լինելու նաև 2100, 2200 և 2300 թվականները։

2024 թվականը նահանջ տարի է, նահանջ տարի է նաև 2012, 2016,2020,2028,2032 թվականները և այլն։

## Տես նաև

* Գրիգորյան օրացույց
* Հրեական օրացույց
* Հուլյան օրացույց
* Կոորդինացիոն վայրկյան
* ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի առաջնություն, որն անցկացվում է նահանջ տարիներին

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նահանջ տարի» հոդվածին։ |
# Տեխնոկրատիա

**Տեխնոկրատիա** (հունարեն՝ τέχνη - արվեստ, հմտություն և հունարեն՝ κράτος - իշխանություն, տիրապետություն), հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների կազմակերպման և կառավարման ձև, որում որոշումներ կայացնելու համար վճռորոշ դեր է հատկացվում պետության հետ սերտորեն կապված ինժեներատեխնիկական մտավորականությանը։ «Տեխնոկրատիան» գործածվում է նաև «տեխնոկրատներ» իմաստով՝ իբրև հենց այդ սոցիալական խավի անվանում։ Տեխնոկրատիան բնութագրվում է ավտորիտար մեթոդներով, դեմոկրատական ազատությունների սահմանափակմամբ, կարող է ի վերջո հանգեցնել դիկտատուրայի։ Արտադրության կառավարման ոլորտում տեխնոկրատիայի դրսևորումներն են մարդու աշխատանքային վարքի անվերապահ ենթարկումը տեխնիկայի և տեխնոլոգիայի պահանջներին (թեյլորիզմը, մենեջմենտի «տեխնոլոգիական բխեցման» դպրոցը), աշխատավորների մեկուսացումը կառավարումից, ֆիզիկական և մտավոր աշխատանքի հակադրումը, տեխնիկայի անվտանգության անտեսումը և այլն։ Իբրև որոշակի աշխարհայացք և գործելակերպ, տեխնոկրատիան տեսական հիմնավորում է ստանում տեխնոկրատական տեսություններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 640)։*  |
# Համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փակ համակարգի և նրա սահմանի սխեմատիկ պատկերը։
**Համակարգը** (հին հունարեն՝ σύστημα
 - ամբողջ է, կազմված մասերից; միասնություն), տարրերի բազմություն է, որոնք միմյանց հետ հարաբերությունների կամ կապերի մեջ են և միասին որոշակի ամբողջություն, միասնություն են կազմում։
«Համակարգ» տերմինը օգտագործվում է ինչպես իրական, այնպես և վերացական օբյեկտների և լայնորեն օգտագործվում է նոր հասկացություններ ձևակերպելու համար, օրինակ բանկային համակարգ, ինֆորմացիոն համակարգ, արյունատար համակարգ, քաղաքական համակարգ, հավասարումների համակարգ և այլն։

20֊րդ դարում ստեղծվեց մի գիտություն, որի անունն էր սիներգետիկա(համագործակցություն),որի հեղինակներն էին Հակենը և Պրիգորժենը, նրանց գրքի անվանումն էր «Կարգավորվածություն քաոսից», որտեղ խոսում էին բաց և փակ համակարգերի մասին։

Համակարգերը լինում են բաց և փակ։ Բաց համակարգերը այն համակարգերն են, որոնք փոխազդեցության մեջ են մտնում այլ համակարգերի հետ։ Բաց համակարգերը բնութագրվում են անկարգությամբ, քաոսով։ Փակ համակարգերը այն համակարգերն են, որոնք չեն փոխազդում այլ համակարգերի հետ։ Սրանք բնորոշ է գծային, կարգավորված գործունեությունը։ Սակայն համաձայն սիներգետիկայի օրենքների՝ ինչ֊որ պահից բաց համակարգերը անցում են կատարում կարգավորվածության, որը բացատրվում է այսպես՝

Բաց համակարգերը այլ համակարգերի հետ փոխազդեցության արդյունքում էներգիա են ստանում, և այդ էներգիան կարծես արթնացնում է այս համակարգի տարրերին, մասնիկներին, և դրանք սկսում են շարժվել գծային, կարգավորված ձևով։

Իսկ փակ համակարգերի դեպքում այլ է։ Համակարգը չի կարող ինքը իրենով առանց այլ համակարգերի հետ փոխազդեցության անընդհատ վերարտադրվել, այն ունի կուտակած ռեսուրսներ, որոնք ինչ֊որ պահի վերջանում են, և որպեսզի լրացվեն, պետք է որ որևէ տեղից՝ այդ համակարգից դուրս, նոր էներգիա գա։ Քանի որ դրանք չեն փոխազդում այլ համակարգերի հետ և գոյատևում են իրենց ռեսուրսների հաշվին, այդ ռեսուրսների սպառման դեպքում չեն կարող վերականգնել դրանք և անցնում են կարգավորվածությունից քաոսի։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 90)։*  |
# Դանիել Օրտեգա

|  |
| --- |
| Դանիել Օրտեգա |
|  |
|   |
| Կուսակցություն՝ | Ազգային ազատագրության սանդինիստական ռազմաճակատ |
| Կրթություն՝ | Մոսկվայի ժողովուրդների բարեկամության համալսարան |
| Մասնագիտություն՝ | քաղաքական գործիչ, գրող և հեղափոխական |
| Դավանանք | չդավանող կաթոլիկ |
| Ծննդյան օր | նոյեմբերի 11, 1945(1945-11-11) (80 տարեկան) |
| Ծննդավայր | Լա Լիբերտադ, Չոնտալեսի դեպարտամենտ, Նիկարագուա |
| Քաղաքացիություն |  Նիկարագուա |
| Ամուսին | Ռոսարիո Մուրիլյո |
| Զավակներ | Zoilamérica Ortega Murillo?, Կամիլա Օրտեգա Մուրիլյո և Juan Carlos Ortega Murillo? |
|   |
| Ինքնագիր |  |
|   |
| Պարգևներ |         ալ-Կադդաֆիի միջազգային մրցանակ մարդու իրավունքների համար և  |
|

**Խոսե Դանիել Օրտեգա Սաավեդրա** (իսպ.՝ José Daniel Ortega Saavedra, նոյեմբերի 11, 1945(1945-11-11), Լա Լիբերտադ, Չոնտալեսի դեպարտամենտ, Նիկարագուա), նիկարագուացի հասարակական-քաղաքական գործիչ, Նիկարագուայի 29-րդ և 33-րդ (ներկայիս) նախագահ։

1964 թվականին մտել է Ազգային ազատագրության սանդինակաէ ճակատի շարքերը։ Մանագոայի կենտրոնաամերիկյան համալսարանում ուսումնասիրել է իրավունք։ 1970–1974 թվականներին գտնվել է ազատազրկության մեջ։ Նիկարագուայում հեղափոխության հաղթանակից (1979 թվականի հուլիսի 19) հետո մտել է Ազգային վերածննդի կառավարության ղեկավար խորհրդի կազմի մեջ, իսկ 1981 թվականի մարտին նշանակվել այդ խորհրդի կոորդինատոր։ Ունի բարձրագույն զինվորական կոչում՝ *հեղափոխության կոմանդանտե*։

1984 թվականի նոյեմբերի 4-ին ընտրվել է նախագահ։ Վերընտրվել է 2007 թվականին։

2021 թվականի նոյեմբերին Դանիել Օրտեգան վերընտրվեց չորրորդ հնգամյա ժամկետով՝ ձայների 75%-ով, համաձայն Գերագույն ընտրական խորհրդի հրապարակած առաջին մասնակի պաշտոնական արդյունքների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Կենսագրությունը cidob.org կայքում(իսպ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դանիել Օրտեգա» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 604)։*  |
# Սեպտեմբերի 2[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Սեպտեմբեր** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |  |

**Սեպտեմբերի 2**, տարվա 245-րդ (նահանջ տարիներին՝ 246-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 120 օր։

## Դեպքեր

* 1752 - Մեծ Բրիտանիան մնացած Արևմտյան Եվրոպայից մոտ երկու հարյուրամյակ հետո անցնում է Գրիգորյան օրացույցի
* 1806 - Շվեյցարիայում սողանքն ավերում է Գոլդաու գյուղը, մահանում է 457 մարդ

### Ետխորհրդային տարածք

* 1991 - Արցախը հայտարարեց իր անկախությունը Սովետական Միությունից
* 1996 - Ուկրաինայում մտցվում է գրիվնա անունով նոր դրամական միջոցը

## Ծնունդներ

* 1873 - Ավետիս Թերզիբաշյան, հասարակական-քաղաքական գործիչ
* 1904 - Աուգուստ Յակոբսոն, էստոնացի գրող և քաղաքական գործիչ
* 1916 - Տաթևիկ Սազանդարյան, օպերային մեցցո-սոպրանո երգչուհի
* 1926՝
	+ Եվգենի Լեոնով, ռուս սովետական կինո- և թատրոնի դերասան,
	+ Մարլեն Խաչատրյան, ֆիզիկոս
* 1940 - Վարոս Շահմուրադյան, նկարիչ (մ. 1977 թ.)
* 1961՝
	+ Կառլոս Վալդեռամա, կոլումբիացի ֆուտբոլիստ
	+ Հասմիկ Պապյան, օպերային սոպրանո երգչուհի
* 1964 - Կիանու Ռիվզ Բեյրութում ծնված, հավայան, չինական, իրլանդական և պորտուգալական ծագումով կանադացի կինոդերասան
* 1965 - Լեննոքս Լյուիս անգլա-կանադացի բռնցքամարտիկ
* 1966 - Սալմա Հայեկ, մեքսիկա-ամերիկացի դերասանուհի, ռեժիսոր և պրոդյուսեր
* 1980 - Արամ Անանյան, պատմաբան
* 1984 - Դոնաթան (Վիթոլդ Չամարա), լեհ երաժիշտ
* 1986 - Հրայր Մկոյան, ֆուտբոլիստ
* 1989 - Ալեշանդրե Պատո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ
* Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
	+ 1940 - Յուրիկ Աղաջանյան
	+ 1957 - Յուրի Աղաբեկյան
	+ 1964 - Ալեքսան Ասատրյան

## Մահեր

Հո Շի Մին
Մ. 1969 թ.
* 1965 - Յոհաննես Բոբրովսկի, գերմանացի բանաստեղծ
* 1969 - Հո Շի Մին, Վիետնամի նախագահ (1951-69 թթ.)
* 1973 - Ջոն Թոլքին, անգլիացի գրող
* 1997 - Արթուր Այդինյան, հայ օպերային երգիչ, տենոր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* 1997 - Վիկտոր Ֆրանկլ, ավստրիացի հոգեբույժ, հոգեբան, նևրոլոգ, լոգոթերիապիայի հիմնադիրը (ծ. 1905)
* 2013 - Լևոն Անանյան, լրագրող և թարգմանիչ

## Տոներ

* Անկախության օր՝
	+ Արցախ
	+ Վիետնամ
* Ժողովրդավարության օր՝
	+ Տիբեթ
# Հոսք

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հոսք (այլ կիրառումներ)
Առվակի հոսքը ձմռանը
**Հոսք**, ջրաբանության մեջ, որևէ ժամանակահատվածում ցամաքի տվյալ տարածությունից հոսող ջրի քանակը։ Հանդիսանում է ջրի համաշխարհային ջրապտույտի բաղկացուցիչ օղակը։ Լինում է մակերևութային և ստորգետնյա։ Հոսքը ազդում է ռելիեֆի ձևավորման, երկրաքիմիական պրոցեսների, հողածածկի գոյացման (զարգացման), բուսածածկի տեղաբաշխման և այլ երևույթների վրա։ Հոսքի մեծությունն ու ռեժիմը կախված են մթնոլորտային տեղումներից, գոլորշիացումից, ջերմային պայմաններից, ռելիեֆի երկրաբանական կառուցվածքից, բնույթից, վայրի հողաբուսական ծածկույթից։ Հոսքի հետ են կապված էրոզիան, բնական դրենաժներն (ջրաքաշումը) ու ոռոգումը, տեղատարված նյութի աեղափոխումն ու կուտակումը։ Հոսքը արտահայտվում է մ³-ով կամ կմ³-ով, մեծությունը բնութագրվում է հոսքի շերտի բարձրությամբ (մմ կամ սմ), ծավալով (մ³ կամ կմ³), միջին ծախսով (մ³/վրկ), մոդուլով (լ/վրկ կմ²)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 549)։*  |
# Մ.թ.ա. 2-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Մ․թ․ա․ 2-րդ դար**, մ.թ.ա. 200 թվականից մ.թ.ա. 101 թվականն ընկած մեկ հարյուրամյակ, և մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի առաջին դարը։ Նախորդել է մ.թ.ա. 1-ին դարին և հաջորդել մ.թ.ա. 3-րդ դարին։

Համաշխարհային պատմության մեջ հանդիսանում է անտիկ շրջանի ընթացք։

Աշխարհը մ.թ.ա. 2-րդ դարում
## Մ.թ.ա. 2-րդ դարի ակնառու դեմքեր

* Լուկիոս Կոռնելիոս Սուլլա, հռոմեացի զորավար և Հռոմի դիկտատոր
* Գայոս Մարիոս, հռոեմացի զորավար և քաղաքական գործիչ
* Գնեոս Պոմպեոս Մագնուս, հռոմեացի զորավար, Գայոս Հուլիոս Կեսարի քաղաքական հակառակորդ
* Յուգուրթա, Նումիդիայի թագավոր Հռոեմական Հանրապետության ժամանակ
* Մարկոս Տուլիոս Կիկերոն, հռոմեացի հռետոր, փիլիսոփա և քաղաքական գործիչ
* Սպարտակ, հռոմեացի գլադիատոր և ապստամբության պարագլուխ
* Չժան Ցիան, չինացի ճանապարհորդ և դիվանագետ

## Ծանոթագրություններ
# Հյուսիս

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հյուսիս (այլ կիրառումներ)
Քամիների տասնվեցզրոյական վարդ
**Հյուսիս**, հյուսիսի կետ, հորիզոնի չորս գլխավոր կետերից մեկը։ Նշանակումը՝ N (անգլ.՝ North)։ Երկնոլորտի վրա հյուսիսի կետն իրական հորիզոնի և երկնային միջօրեականի հատման երկու կետերից աշխարհի Հյուսիսային բևեռին ամենամոտ կետն է։

## Նշանակությունը տարբեր մշակույթներում

### Ինկեր

Տարածական առումով հյուսիսն ինկերի մոտ գտնվում է **ներքևում**, իսկ հարավը՝ **վերևում** (համաձայն «Կուպիկամայոկների հաղորդագրության»՝ առաջին հնդկացիական ժամանակագրության Պերու, 1542 թվական).

### Մյանմանցիներ

Բիրմանական լեզվում «հյուսիս» բառը (մյաու) հանդիսանում է «կապիկ» բառի նույնանուն բառը։

### Հին հրեաներ

Հետաքրքրական է, որ հին եբրայերենում «հյուսիս» բառի նույնանունը שבר [հյուսիս] նշանակում է «հույս, ապավեն» (№ 07664 - Ստրոնգի համարակալում)։

## Տես նաև

* Հյուսիսային բևեռ
* Հարավ
* Արևելք
* Արևմուտք

## Ծանոթագրություններ

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«հյուսիս»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հյուսիս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Հորիզոնի կողմեր

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Հյուսիս |   |
| Արևմուտք |  | Արևելք |
|   | Հարավ |   |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 442)։*  |