Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Մ.թ.ա. 720

| Տարիներ
 |
| --- |
| Մ թ. ա. 725 · Մ թ. ա. 724 · Մ թ. ա. 723 · Մ թ. ա. 722 — **Մ թ. ա. 721** — Մ թ. ա. 720 · Մ թ. ա. 719 · Մ թ. ա. 718 · Մ թ. ա. 717
 |
| Տասնամյակներ
 |
|  Մ. թ. ա. 740‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 730‑ականներ —  **Մ. թ. ա. 720‑ականներ** —  Մ. թ. ա. 710‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 700‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| Մ.թ.ա.  9֊րդ դար — **Մ.թ.ա.  8֊րդ դար** — Մ.թ.ա.  7֊րդ դար
 |

**Մ.թ.ա. 720**, մ.թ.ա. 8-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 710-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 721 և մ.թ.ա. 719 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
# Մ.թ.ա. 314[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
| Մ թ. ա. 319 · Մ թ. ա. 318 · Մ թ. ա. 317 · Մ թ. ա. 316 — **Մ թ. ա. 315** — Մ թ. ա. 314 · Մ թ. ա. 313 · Մ թ. ա. 312 · Մ թ. ա. 311
 |
| Տասնամյակներ
 |
|  Մ. թ. ա. 330‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 320‑ականներ —  **Մ. թ. ա. 310‑ականներ** —  Մ. թ. ա. 300‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 290‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| Մ.թ.ա.  5֊րդ դար — **Մ.թ.ա.  4֊րդ դար** — Մ.թ.ա.  3֊րդ դար
 |

**Մ.թ.ա. 314**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 310-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 315 և մ.թ.ա. 313 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
# Ճան Ցիան

| Ճան Ցիան
 |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | սեպտեմբերի 28, մ. թ. ա. 200 |
| Ծննդավայր | Chenggu County, Hanzhong Commandery, Հան դինաստիա |
| Մահացել է | մոտ մ. թ. ա. 114 |
| Մահվան վայր | Չինաստան |
| Քաղաքացիություն | Հան դինաստիա |
| Մասնագիտություն | ճանապարհորդ հետազոտող, դիվանագետ և քաղաքական գործիչ |
|  Zhang Qian Վիքիպահեստում |

**Ճան Ցիան** (չինարեն՝ 张骞
, սեպտեմբերի 28, մ. թ. ա. 200, Chenggu County, Hanzhong Commandery, Հան դինաստիա - մոտ մ. թ. ա. 114, Չինաստան), Չինաստանի Հան արքայատոհմի օրոք եղել է կայսերական պատվիրակ։ Պաշտոնական առաջին դիվանագետն էր, ով Կենտրոնական Ասիայում ծավալվող իրադարձությունների մասին Հան կայսրին հասցնում էր վստահելի տեղեկատվություն։ Վճռորոշ դեր է խաղացել Չինաստանի կողմից այժմյան Սինճիան նահանգի գրավման գործում։ Ճան Ցիանի կատարած ճամփորդություններին այժմ զուգահեռ են անցկացնում հայտնի Մետաքսի ճանապարհի երթուղու հետ։ Կենտրոնական Ասիայում նրա արած հետազոտությունները պահպանվում են Հան արքայատոհմի պատմագրությունններում, որոնք հայտնի են «Մեծ պատմիչի հուշեր» վերնագրով և կազմվել են Սիմա Սիանի կողմից՝ Ք․ա․ առաջին դարում։

### Դիվանագիտական գործունեություն

Ճան Ցիանի արձանը՝ Սիանի պատմության թանգարանում, Շանսի, Չինաստան
Ճան Ցիանը ծնվել է Չինաստանի Շանսի գավառի Հանճոն բնակավայրում։ Այնուհետև տեղափոխվում է Չանան բնակավայր (այժմյան՝ Սիան), ուր և անցնում է կայսերական պալատում ծառայության՝ որպես սպա։
Չինաստանի արևմուտքում գտնվող տարածքներին, մինչև Ք․ա․ 209 թվականը նճավումը, սպառնում էին հյուսիսից եկած բարբարոսները, ովքեր Տիբեթի Սիան ցեղի հետ սպառնում էին դաշինք կնքել։ Ուդին ցանկանում էր գաղութացնել Գանսու տարածքի առևտրաշահ ճանապարհը և դաշինք կնքել տեղի ցեղերի հետ։ Ք․ա․ 139 թվականին կայսրը որոշում է Ճան Ցիանին ուղարկել դեպի արևմուտք Յուեժի ցեղի հետ դաշինք կնքելու համար, որոնց Սինոգու ցեղը վտարել էր իրենց տարածքից Ք․ա․ 177 թվականին և որից հետո նրանք վերահաստատվել էին Դասիայում (այժմյան Թուրքմենստանի տարածքում)։

Սիոնու ցեղախմբի մարդիկ գերեվարում են գրեթե 100 զինվորով դեպի իրենց մոտ մեկնած Ճան Ցիանին և գրեթե տաս տարի պահում իրենց մոտ։ Այդ ընթացքում նա ամուսնանում է տեղացի մի կնոջ հետ և ունենում որդի։ Սիոնու ցեղապետի մահը քաոս է առաջացնում, որից օգտվելով նա ընտանիքի հետ վերադառնում է հայրենիք։ Նա ոչ միայն վստահելի տեղեկություններ է հաղորդում Կենտրոնական Ասիայի և տեղացի ժողովուրդների մասին, բայց նաև արտադրանքի և երթուղիների մասին։ Նա նաև բացահայտում է ավանակների, ուղտերի և երկարաոտք ձիերի գոյության մասին, որոնք բուծվում էին այժման Ուզբեկստանի Ֆերգանա հովտում։ Այդպիսի ձիեր ունենալու նպատակով Չինաստանի կայսրը մետաքսով բեռնված քարավաններ է ուղարկում այնտեղ (մինչ այդ մետաքսի արտահանումը պատժվում էր մահապատժով)։

Ք․ա․ 119 թվականին Ճիան Ցանը նախաձեռնում է դիվանագիտական երկրորդ գործուղում, որի ընթացքում կրկին հատում է Թուրքմենստանը և հասնում ընդհուպ ԻՆդոս գետի ձախ ափը։ Ստանձնելով պալատական զինվորների ղեկավարի պաշտոնը՝ նա իր հետ տանում է 300 զինվոր, ոսկի և մետաքս և վերադառնում է Ուսուն թագավորության վստահությունը շահած լինելուց հետո և իր հետ Չինաստան բերում ուսումի դեսպանին և վերջինիս պատվիրակներին։

Ճան Ցիանը, ով վերադառնալուց քիչ անց մահանում է, հաճախ համարվում է Մետաքսի ճանապարհի և Արևմուտքի հետ առևտրի նախաձեռնող։

## Ծանոթագրություններ
# Աքսոր

Դանթեն աքսորի մեջ
**Աքսոր**, քրեական պատժատեսակ, որի դեպքում դատապարտյալը որոշակի ժամկետով կամ անժամկետ հեռացվում է իր բնակության վայրից՝ պարտադիր վերաբնակեցվելով որոշակի վայրում։ Ըստ խորհրդային քրեական իրավունքի, աքսոր կարող է նշանակվել որպես հիմնական կամ լրացուցիչ պատիժ՝ 2-5 տարի ժամանակով։ Որպես լրացուցիչ պատիժ աքսոր կիրառվում է միայն օրենքում՝ հատկապես մատնանշված դեպքերում։ Աքսոր չի տարածվում մինչև հանցագործության պահը 18 տարին չբոլորած անձանց, հղի և խնամքի տակ մինչև 8 տարեկան երեխաներ ունեցող կանանց նկատմամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 167)։*  |
# Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սպորտ (այլ կիրառումներ)
**Սպորտ** (ծագումը՝ միջնադարյան անգլերենի disport[խաղ, զվարճանք]* բառից), ֆիզիկական և ինտելեկտուալ գործունեության տեսակ, որը նպատակ ունի մարդու առողջության ամրապնդմանը և ընդհանուր ֆիզիկական և մտավոր զարգացմանը զուգահեռ՝ առաջացնել ցանկություն դժվարությունները հաղթահարելու, կյանքում բարձր արդյունքների և հաղթանակների հասնելու համար։

Սպորտի հիմքը մրցակցային գործունեությունն է, որի ընթացքում համեմատվում և գնահատվում են մարդու պոտենցիալ հնարավորությունները:

## Սպորտաձևեր

Սպորտաձևը սպորտային մրցումների տեսակների մի շարք է, որոնք միավորված են նմանատիպ կանոններով, մեկ սպորտային ֆեդերացիայի ներքո և այլն: Ավանդաբար, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի տեսանկյունից առանձին մարզաձև է համարվում մեկ միջազգային ֆեդերացիայի կողմից անցկացվող բոլոր տեսակի մրցումների ամբողջությունը: Բացառություն էին կազմում ժամանակակից հնգամարտը և բիաթլոնը, որոնք մինչև 1993 թվականը ղեկավարվում էին մեկ միջազգային ֆեդերացիայի կողմից։

Սպորտը կարող է լինել պրոֆեսիոնալ կամ սիրողական: Պրոֆեսիոնալ սպորտը անպայմանորեն ներառում է մրցաշարերի մասնակցություն և մրցանակների համար պայքար: Սիրողական սպորտը այն է, որով մարդ զբաղվում է իր ցանկությամբ` առանց մրցաշարերի մասնակցության ու մրցանակներ վաստակելու նպատակով:

## Սպորտային մրցանակներ

Սպորտային մրցանակները պարգևներ են, որոնք տրվում են մրցումների մասնակիցներին, հիմնականում հաղթողներին, մրցանակակիրներին և բացարձակ հաղթողներին։

Սպորտային մրցանակներն ու պարգևները, որոնք շնորհվում են մարզական մրցումների չեմպիոններին և փոխչեմպիոններին, ներառում են.

• օլիմպիական խաղերի, աշխարհի, մայրցամաքային, ազգային և այլ առաջնությունների մեդալներ։ Սովորաբար 1-ին տեղը զբաղեցրած մասնակիցին շնորհվում է «ոսկե մեդալ», 2-րդ տեղը՝ «արծաթե մեդալ», 3-րդ տեղը՝ «բրոնզե մեդալ»

• մրցանակներ համաշխարհային, մայրցամաքային կամ ազգային ռեկորդներ սահմանելու համար

• դափնեպսակներ, չեմպիոնական ժապավեններ

• գավաթներ և այլ մրցանակներ

• դիպլոմներ, շքանշաններ և այլն

## Սպորտ և երիտասարդություն

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ սպորտը կարող է երիտասարդներին ապահովել դրական զարգացման հնարավորություններ, ինչպես նաև նպաստել կյանքի հմտությունների ուսուցմանը և կիրառմանը:

## Տես նաև

* Օլիմպիական խաղեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սպորտ» հոդվածին։ |

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«սպորտ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 82)։*  |
# Սիմա Սյանժու

| Սիմա Սյանժու
 |
| --- |
| Ծնվել է | մ. թ. ա. 179 |
| Ծննդավայր | Չենդու, Հան դինաստիա |
| Մահացել է | մ. թ. ա. 117 |
| Քաղաքացիություն | Արևմտյան Հանի դինաստիա |
| Մասնագիտություն | բանաստեղծ, գրող, քաղաքական գործիչ և երաժիշտ |
| Ամուսին | Չժո Վենցզյուն |

**Սիմա Սյանժու** (չինարեն՝ 司馬相如
, մ. թ. ա. 179, Չենդու, Հան դինաստիա - մ. թ. ա. 117), չինացի պետական գործիչ ժամանակի բանաստեղծ Հան կայսրության ժամանակաշրջանում։ Աղքատացած արիստոկրատական ընտանիքից է։ Ծնվել է մ.թ.ա.179 թվականին Չենդու քաղաքում, սակայն համաձայն այլ աղբյուրների Սիման ծնվել է մ.թ.ա. 172, 171 կամ 169 թվականին։ Ստացել է լավ կրթություն։ Հոր սնանկացումից հետո Սիմա Սյանժուն եղել է Լյան իշխանի հովանավորության ներքո։ Տուն վերադառնալով, որոշ ժամանակ փորձել է վերականգնել հարազատ տեղայնքը։ Անհաջողությունից հետո հասնում է Լինցին, գայթակղում է Չժո Վենցզյունին՝ տեղի հարուստի դստերը, որը ստիպված էր Սիմային տալ արժեքավոր օժիտ, 100 ստրուկներ և 1 մլն.ռուբլի։ Շուտով Սիմա Սյանժուն տեղափոխվում է Չանան մայրաքաղաք, որտեղ էլ հրավերք է ստանում կայսրական պալատից։ Մ.թ.ա. 138-127 թթ. դառնում ՈՒ-ԴԻ կայսեր ենթակա։

## Գործունեություն

Ստեղծել է տյաոցին ժանրը, որը բանաստեղծությունների կատարում է բազմատեսակ ցիտրանների նվագակցությամբ։ Սա նման է իսպանական սերենադների։ Ստեղծել է բանաստեղծություններ ֆու ժանրով։ Դրանցից ավելի հայտնի է «Գովերգ լայն դարպասների մասին», մեկ այլ անվանումը «Այնտեղ, որտեղ երկար դարպասներ են»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Yves Hervouet: Un Poète de cour sous les Han: Sseu-ma Siang-jou, Bibliothèque de l’Institut des Hautes Études Chinoises, Paris, 1964
* Timothy Wai Keung Chan: Sima Xiangru. W: Berkshire Encyclopedia of China. Great Barrington, Massachusetts: Berkshire Publishing Group, 2009, s. 1983-4. ISBN 978-0-9770159-4-8
# Ասպետ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ասպետ (այլ կիրառումներ)Ասպետի արձան
**Ասպետ**`(լեհ․` rусеrz
, գերմ․` Ritter, սկզբնական` "ձիավոր", լատ․` miles, caballarius) միջնադարյան ազնվականական տիտղոս Եվրոպայում։

## Առաջացումը

Ասպետությունը, որպես ռազմաավատատիրական դաս, առաջացել է ֆրանկների մոտ՝ կապված 8-րդ դարում վասալների ազգային հետևակի` դեպի հեծելազորի անցման հետ։ Ենթարկվելով եկեղեցու և պոեզիայի ազդեցությանը, այն ձևավորեց զինվորի բարոյական և էսթետիկական իդեալը, իսկ խաչակրաց արշավանքների դարաշրջանում, այդ ժամանակ առաջացած հոգևոր-ասպետական միաբանությունների ազդեցության տակ այն վերաճեց ժառանգական ազնվականության։ Պետական իշխանության ուժեղացման, հեծելազորի` հետևակի նկատմամբ ունեցած առավելության, հրազենի գյուտի և մշտական բանակի ստեղծման հետևանքով միջնադարի վերջում ֆեոդալ ասպետությունը վերաճեց ոչ տիտղոսավոր ազնվականության քաղաքական խավի։ Ասպետների նախատիպը որոշ չափով համարվում է Հին Հռոմում ձիավորների խավը։
Սակայն Եվրոպայում ասպետների սկզբունքային փոփոխությունը՝ պատերազմ վարելու և հասարակական հարաբերությունների կարգավորման միջոցով, կապվում է Ժողովուրդների մեծ գաղթի հետևանքով Հռոմեական կայսրության անկման հետ՝ 4-7-րդ դդ.։
Սարմատական հեծելազորի ծանր զենքերը, հոնական տիպի եռակցված պողպատե երկար սրերը ակնհայտ նախատիպն են համարվում միջնադարյան Եվրոպայի ասպետության սպառազինման։ Քանի որ հենց քոչվորները ( նախևառաջ սարմատներն ու օստգոթերը) հասարակության մեջ իշխող խավ կազմեցին հոնական միավորման փլուզումից հետո, որպես եվրոպական ասպետական մշակույթի տարբերության սկզբնաղբյուր։

## Ընդհանուր բնութագիր

Ասպետ դառնում էին օծվելուց հետո, ստանում էին հողաբաժին և համարվում էին հողատեր-ազնվականի վասալը։ Առատաձեռնությունը նրանց գլխավոր առանձնահատկությունն էր, իսկ պատերազմը, որսորդությունն ու ասպետական մրցամարտերը` հիմնական զբաղմունքը։ Ասպետը չէր զբաղվում տնտեսությամբ, հակված չէր ընտանեկան կյանքի։ 12-րդ դարում էականորեն փոխվում է ասպետի կերպարը։ Նախկին կիսագրագետ ասպետին փոխարինելու է գալիս նոր` կրթված, գեղեցիկի հանդեպ հակումով, բարեկիրթ վարվելակերպով ասպետը։

## Ասպետական արժանիքներ

* տղամարդկություն, քաջություն(ֆր․` prouesse)
* հավատարմություն, նվիրվածություն(ֆր․` loyauté)
* մեծահոգություն(ֆր․` largesse)
* խոհեմություն(ֆր․` le sens)
* քաղաքավարություն, օրինակելի վարք հասարակության մեջ(ֆր․` courtoisie)
* պատիվ(ֆր․` honneur)
* ազատություն, անկախություն(չհաշված կախվածությունը հողատեր-ազնվականից) (ֆր․` franchise)

Ասպետական պատվիրանները՝ լինել հավատարիմ քրիստոնյաներին, պահպանել եկեղեցին և ավետարանը, պաշտպանել թույլերին, սիրել հայրենիքը, լինել տղամարդկային մարտի դաշտում, հնազանդվել և լինել հավատարիմ սինյորին, ասել ճշմարտությունը և պահել սեփական խոսքը, լինել առատաձեռն, պայքարել չարի դեմ՝ պաշտպանելով բարին և այլն։
XIV դարում Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև տեղի ունեցած Հարյուրամյա պատերազմի ժամանակ երկու կողմերում կռվող ասպետների շարքերում սկսում է հիմնավորվել «ազգային պատվի» գաղափարը։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* *Гуреев М. В.* Библиография по изучению рыцарской культуры и других социальных аспектов Средневековья (Электронный ресурс) // Портал национальной прозы РФ
* О рыцарстве: статьи и главы из исторических книг Արխիվացված 2011-03-05 Wayback Machine
# Մ.թ.ա. 123[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
| Մ թ. ա. 128 · Մ թ. ա. 127 · Մ թ. ա. 126 · Մ թ. ա. 125 — **Մ թ. ա. 124** — Մ թ. ա. 123 · Մ թ. ա. 122 · Մ թ. ա. 121 · Մ թ. ա. 120
 |
| Տասնամյակներ
 |
|  Մ. թ. ա. 140‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 130‑ականներ —  **Մ. թ. ա. 120‑ականներ** —  Մ. թ. ա. 110‑ականներ ·  Մ. թ. ա. 100‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| Մ.թ.ա.  3֊րդ դար — **Մ.թ.ա.  2֊րդ դար** — Մ.թ.ա.  1֊ին դար
 |

**Մ.թ.ա. 123**, մ.թ.ա. 2-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 120-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 124 և մ.թ.ա. 122 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
# Վատերժակետային վառարան

**Վատերժակետային վառարան** (անգլ.՝ water — ջուր և jacket—շապիկ, պատյան)։ Հալման հորանաձև հնոց, որի պատերը կազմված են ջրով հովացվող սնամեջ մետաղական ւոուփերից՝ այսպես կոչված կեռոններից։

Վատեժեակետային վառարան կիրառվում է կապարի, պղնձի, նիկելի, անագի մետալուրգիայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 300)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վատերժակետային վառարան» հոդվածին։ |
# 113[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

*Այս հոդվածը 113 թվականի մասին է։ Տես նաև 113 թվի մասին հոդվածը։*

| Տարիներ
 |
| --- |
|  109 · 110 · 111 · 112 —  **113**  — 114 · 115 · 116 · 117
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 90‑ականներ · 100‑ականներ — **110‑ականներ** — 120‑ականներ · 130‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 1-ին դար — **2-րդ դար** — 3-րդ դար
 |

**113 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է կիրակի օրը։ Սա մեր թվարկության 113 թվականն է,
II դարի 13-րդ տարին։ Հանդիսանում է 2-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 110-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 112 և 114 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**113 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 113 *CXIII* |
| Հուլյան օրացույց | 113—114-ից ( դեկտեմբերի 31 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 5621—5622 (օգոստոսի 31-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 865—866 (ապրիլի 20 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 2605—2606 (օգոստոսի 11-ից) *ՍՈԵ—ՍՈԶ* |
| Հրեական օրացույց  | 3873—3874
ג'תתע"ג — ג'תתע"ד |
| Իսլամական օրացույց | 524 BH — 523 BH |
| Չինական օրացույց | 2809—2810 壬子 — 癸丑 սև առնետ — սև ցուլ |
| Եթովպական օրացույց | 105—106 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 169—170 |
| - *Շակա սամվատ* | 35—36 |
| - *Կալի յուգա* | 3214—3215 |
| Իրանական օրացույց | 509 BP — 508 BP |
| Բուդդայական օրացույց | 656 |
# Ավազակություն

**Ավազակություն**, պետական, հանրային կամ քաղաքացիների անձնական գույքին տիրանալու նպատակով կատարվող հարձակում՝ զուգորդված անձի կյանքի կամ առողջության համար վտանգավոր ֆիզիկական կամ հոգեկան բռնությամբ կամ այդպիսին գործադրելու սպառնալիքով։ Ավազակությունը ավարտված է համարվում հարձակման պահին՝ անկախ հանցագործի նպատակի իրականացումից։ Ավազակությունյան օբյեկտ կարող է լինել ինչպես գույքը, այնպես էլ անձը։ Հայաստանի և այլ երկրների քրեական օրենսգրքերը խիստ պատիժներ է սահմանում ավազակության համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 602)։*  |
# Դե յուրե

Դե յուրե

լատիներեն արտահայտություն, որակ, իրավական կարգավիճակ, Wikibase reason for preferred rank| Մասն է | de jure/de facto, glossary of French words and expressions in English |
| Հակառակը | Դե ֆակտո |

**Դե յուրե** (*de jure*, դասական լատիներենի ուղղագրությամբ՝ *de iure*), եզրը նշանակում է "ըստ օրենքի/իրավունքի", ի հակադրություն դե ֆակտոյի, որը նշանակում է "փաստ(ացի)որեն"։

Քաղաքական դրություն նկարագրելիս դե յուրե և դե ֆակտո եզրերը գործածվում են համապատասխանաբար "ֆորմալ" (ձևականորեն) և "գործնականում" նշանակություններով։

## Տես նաև

* դե ֆակտո

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 349)։*  |
# 264[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  260 · 261 · 262 · 263 —  **264**  — 265 · 266 · 267 · 268
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 240‑ականներ · 250‑ականներ — **260‑ականներ** — 270‑ականներ · 280‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 2-րդ դար — **3-րդ դար** — 4-րդ դար
 |

**264 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է ուրբաթ օրը։ Սա մեր թվարկության 264 թվականն է,
III դարի 64-րդ տարին։ Հանդիսանում է 3-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ 260-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 263 և 265 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**264 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 264 *CCLXIV* |
| Հուլյան օրացույց | 264 |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 5772—5773 (սեպտեմբերի 1-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1016—1017 (ապրիլի 21 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 2756—2757 (օգոստոսի 11-ից) *ՍՉԾԶ—ՍՉԾԷ* |
| Հրեական օրացույց  | 4024—4025
ד'כ"ד — ד'כ"ה |
| Իսլամական օրացույց | 369 BH — 368 BH |
| Չինական օրացույց | 2960—2961 癸未 — 甲申 սև գառ — կապույտ կապիկ |
| Եթովպական օրացույց | 256—257 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 320—321 |
| - *Շակա սամվատ* | 186—187 |
| - *Կալի յուգա* | 3365—3366 |
| Իրանական օրացույց | 358 BP — 357 BP |
| Բուդդայական օրացույց | 807 |
# 316[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  312 · 313 · 314 · 315 —  **316**  — 317 · 318 · 319 · 320
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 290‑ականներ · 300‑ականներ — **310‑ականներ** — 320‑ականներ · 330‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 3-րդ դար — **4-րդ դար** — 5-րդ դար
 |

**316 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է ուրբաթ օրը։ Սա մեր թվարկության 316 թվականն է,
IV դարի 16-րդ տարին։ Հանդիսանում է 4-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 310-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 315 և 317 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**316 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 316 *CCCXVI* |
| Հուլյան օրացույց | 315—316 (հունվարի 2 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 5824—5825 (սեպտեմբերի 2-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1068—1069 (ապրիլի 22 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 2808—2809 (օգոստոսի 11-ից) *ՍՊԸ—ՍՊԹ* |
| Հրեական օրացույց  | 4076—4077
ד'ע"ו — ד'ע"ז |
| Իսլամական օրացույց | 315 BH — 314 BH |
| Չինական օրացույց | 3012—3013 乙亥 — 丙子 կապույտ խոզ — կարմիր առնետ |
| Եթովպական օրացույց | 308—309 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 372—373 |
| - *Շակա սամվատ* | 238—239 |
| - *Կալի յուգա* | 3417—3418 |
| Իրանական օրացույց | 306 BP — 305 BP |
| Բուդդայական օրացույց | 859 |
# Հեփթաղներ

Հեփթաղների պետությունը
**Հեփթաղներ** կամ **սպիտակ հոներ**, Պարսկաստանի հյուսիսարևելյան սահմաններին կից Բակտրիայում և նրանից հյուսիս ու արևելք բնակվող հոնական ցեղեր։ Հաճախակի արշավանքներ էին ձեռնարկում դեպի Սասանյան Պարսկաստան։ Նրանց մայրաքաղաքն էր Բահլ քաղաքը (ներկայումս Բալխ)։ Արշավանքներ են ձեռնարկել նաև դեպի Հնդկաստան։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հեփթաղներ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 385)։*  |
# 422[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  418 · 419 · 420 · 421 —  **422**  — 423 · 424 · 425 · 426
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 400‑ականներ · 410‑ականներ — **420‑ականներ** — 430‑ականներ · 440‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 4-րդ դար — **5-րդ դար** — 6-րդ դար
 |

**422 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է ուրբաթ օրը։ Սա մեր թվարկության 422 թվականն է,
V դարի 22-րդ տարին։ Հանդիսանում է 5-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ 420-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 421 և 423 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**422 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 422 *CDXXII* |
| Հուլյան օրացույց | 421—422 (հունվարի 2 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 5930—5931 (սեպտեմբերի 2-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1174—1175 (ապրիլի 22 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 2914—2915 (օգոստոսի 11-ից) *ՍՋԺԴ—ՍՋԺԵ* |
| Հրեական օրացույց  | 4182—4183
ד'קפ"ב — ד'קפ"ג |
| Իսլամական օրացույց | 206 BH — 205 BH |
| Չինական օրացույց | 3118—3119 辛酉 — 壬戌 սպիտակ աքաղաղ — սև շուն |
| Եթովպական օրացույց | 414—415 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 478—479 |
| - *Շակա սամվատ* | 344—345 |
| - *Կալի յուգա* | 3523—3524 |
| Իրանական օրացույց | 200 BP — 199 BP |
| Բուդդայական օրացույց | 965 |
# 588[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  584 · 585 · 586 · 587 —  **588**  — 589 · 590 · 591 · 592
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 560‑ականներ · 570‑ականներ — **580‑ականներ** — 590‑ականներ · 600‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 5-րդ դար — **6-րդ դար** — 7-րդ դար
 |

**588 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 588 թվականն է,
VI դարի 88-րդ տարին։ Հանդիսանում է 6-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 580-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 587 և 589 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**588 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 588 *DLXXXVIII* |
| Հուլյան օրացույց | 587—588 (հունվարի 3 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 6096—6097 (սեպտեմբերի 3-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1340—1341 (ապրիլի 23 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 3080—3081 (օգոստոսի 11-ից) *ՎՁ—ՎՁԱ* |
| Հրեական օրացույց  | 4348—4349
ד'שמ"ח — ד'שמ"ט |
| Իսլամական օրացույց | 35 BH — 34 BH |
| Չինական օրացույց | 3284—3285 丁未 — 戊申 կարմիր գառ — դեղին կապիկ |
| Եթովպական օրացույց | 580—581 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 644—645 |
| - *Շակա սամվատ* | 510—511 |
| - *Կալի յուգա* | 3689—3690 |
| Իրանական օրացույց | 34 BP — 33 BP |
| Բուդդայական օրացույց | 1131 |
# 447

| Տարիներ
 |
| --- |
|  443 · 444 · 445 · 446 —  **447**  — 448 · 449 · 450 · 451
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 420‑ականներ · 430‑ականներ — **440‑ականներ** — 450‑ականներ · 460‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 4-րդ դար — **5-րդ դար** — 6-րդ դար
 |

**447 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 447 թվականն է,
V դարի 47-րդ տարին։ Հանդիսանում է 5-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ 440-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 446 և 448 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

* Պարսիկ հարկահան Դենշապուհի ժամանումը Հայաստան։

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**447 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 447 *CDXLVII* |
| Հուլյան օրացույց | 446—447 (հունվարի 2 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 5955—5956 (սեպտեմբերի 2-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1199—1200 (ապրիլի 22 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 2939—2940 (օգոստոսի 11-ից) *ՍՋԼԹ—ՍՋԽ* |
| Հրեական օրացույց  | 4207—4208
ד'ר"ז — ד'ר"ח |
| Իսլամական օրացույց | 180 BH — 179 BH |
| Չինական օրացույց | 3143—3144 丙戌 — 丁亥 կարմիր շուն — կարմիր խոզ |
| Եթովպական օրացույց | 439—440 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 503—504 |
| - *Շակա սամվատ* | 369—370 |
| - *Կալի յուգա* | 3548—3549 |
| Իրանական օրացույց | 175 BP — 174 BP |
| Բուդդայական օրացույց | 990 |