# Ռեգենտ

**Ռեգենտություն** (լատիներեն՝ regens-ից, «իշխող»), վաղ մանկական տարիքի, հիվանդության, միապետի բացակայության պայմաններում պետության ղեկավարի լիազորությունների ժամանակավոր իրականացումը կոլեգիալ (ռեգենտական խորհուրդ) կամ միանձնյա (ռեգենտ) կերպով։

## Ռեգենտությունը Ռուսաստանի պատմության մեջ

* Սվյատոսլավ I–ի բացակայության ժամանակ ռեգենտուհի է եղել իշխանուհի Օլգան։
* Դմիտրի Դոնսկոյի մանկահասակության տարիներին ռեգենտ է եղել միտրոպոլիտ Ալեքսին (Բյակոնտ):
* Վասիլի II Վասիլևիչի մանկահասակության տարիներին ռեգենտուհին եղել է նրա մայրը՝ Սոֆիա Վիտովտովնան։
* Իվան IV Վասիլևիչի (ապագա Իվան Ահեղ) մանկահասակության տարիներին ռեգենտուհին եղել է նրա մայրը՝ Ելենա Գլինսկայան, ով իր ֆավորիտ իշխան Ի. Օվչինա- Տելեպնյով Օբոլենսկու հետ միասին իշխել է մինչև իր մահը (1538 թվական)։
* Արքայազն Ֆյոդորի օրոք Իվան IV-ի կողմից ստեղծված ռեգենտական խորհրդի ղեկավարը եղել է Բորիս Գոդունովը։
* «Յոթի հանձնաժողովը» (Սեմիբոյարշչինա) եղել է ռուսական ցար արքայազն Վլադիսլավ IV-ի կողմից հատուկ ընտրված կոլեգիալ ռեգենտ. Արքայազնը փաստացի չէր եղել Մոսկվայում և չէր թագադրվել։
* Պետրոս I-ի և Իվան V-ի մանկահասակության տարիներին ռեգենտուհի է եղել Սոֆյա Ալեքսեևնան։
* 12-ամյա Պետրոս II-ի օրոք փաստացի ռեգենտ եղել է Մենշիկովը՝ մինչ իր աքսորը։ Պաշտոնապես օգնել է կայսրին ղեկավարել Գերագույն գաղտնի խորհուրդը այն դեպքում, երբ նա անչափահաս կամ անգործունակ չէր։
* Աննա Յոհանովնան Բիրոնին նշանակել է ռեգենտ Իվան VI-ի օրոք, իսկ հետո Բիրոնի ձերբակալությունից հետո ռեգենտուհի է դառնում Իվանի մայրը՝ Աննա Լեոպոլդովնան։

## Ռեգենտ

### Եվրոպա

#### Իսպանիա

* Մարիա Քրիստինա Ավագ՝ դստեր՝ Իզաբելլա II-ի մանկահասակության ժամանակաշրջանում՝ 1833 թվականից մինչև 1840 թվականը։
* Մարիա Քրիստինա Ավստրիացի որդու՝ Ալֆոնս XIII-ի մանկահասակության ժամանակաշրջանում՝ 1886 թվականից 1902 թվականը։

#### Ֆրանսիա

* Աննա Կիևսկայա՝ Ֆիլիպ I-ի մանակահասակության ժամանակաշրջանում
* Բլանկա Կաստիլսկայա՝ Լյուդովիկոս IX-ի մանակահասակության ժամանակաշրջանում։
* Եկատերինա Մեդիչի՝ Շառլ IX-ի մանակահասակության ժամանակաշրջանում և որոշ ժամանակ նրա մահվանից հետո՝ մինչ Հենրի III-ի՝ Ռեչ Պոսպոլիտայից վերադառնալը։
* Մարիա Մեդիչի՝ Լյուդովիկոս XIII-ի մանակահասակության ժամանակաշրջանում։
* Աննա Ավստիրացին՝ Լյուդովիկոս XIV-ի մանակահասակության ժամանակաշրջանում։
* Դուքս Ֆիլիպ II Օռլեանցի — Լյուդովիկոս XV-ի մանկահասակության ժամանակաշրջանում։

#### Անգլիա / Մեծ Բրիտանիա

* Հենրի VI-ի մանկահասակության ժամանակաշրջանում (1422—1430 թվականներ) Անգլիայի լորդ-պրոտեկտոր է եղել նրա հորեղբայրը՝ Գլոստերի հերցոգ Համֆրի Լանկաստերացին, իսկ Ֆրանսիայի ռեգենտը (Հարյուրամյա պատերազմի ժամանակ)՝ մյուս հորեղբայրը՝ Ջոն Լանկաստերացին, Բեդֆորդի հերցոգը։
* Էդուարդ IV-ի մահից հետո նրա մանկահասակ որդի Էդուարդ V-ի օրոք (1483) Անգլիայի լորդ-պրոտեկտորը եղել է նրա հորեղբայր Ռիչարդը, Գոլստերի հերցոգը, ով շուտով փոխարինեց զարմիկին՝ թագադրվելով որպես Ռիչարդ III:
* Անչափահաս արքա Էդուարդ VI-ի գահակալման օրոք (1537—1553, արքա՝ 1547 թվականից) լորդ-պրոտեկտորը սկզբում եղել է Սոմերսեթի I-ին հերցոգ, Էդուարդ Սեյմուրը, արքայի մորեղբայրը։ 1549 թվականին նրա տապալումից հետո լորդ-պրոտեկտոր պաշտոնապես չի նշանակվել։ Փաստացի ռեգենտը եղել է Ջոն Դադլին՝ Ուորիկի կոմսը (1551 թվականից՝ Նորտումբերլենդի հերցոգ)։
* 1811—1820 թվականներին (ռեգենտության դարաշրջան)՝ Գեորգ III արքայի խելազրկության պատճառով ռեգենտ է եղել նրա որդին, ապագա Գեորգ IV-ը։

#### Հունգարիա

Պյոտր II (1936)
* Միկլոշ Հորթի՝ 1920—1944 թվականներին ռեգենտ Հունգարիայում, որը համարվում էր միապետություն առանց միապետի։

#### Ֆինլանդիա

* Սվինհուֆվուդ, Պեր Էվինդ՝ ընտրված, բայց երկիր չժամանած և 1918 թվականին Ֆրեդերիկ-Կարլի թագավոր չթագադրված ղեկավարության ներքո։
* Կարլ Մաներհայմ՝ 1918-1919 թվականներին միապետի բացակայության ժամանակ։

#### Հարավսլավիա

* Պավել Կարագեորգիևիչ՝ Պյոտր II-ի անչափահասության ժամանակաշրջանում՝ 1934 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1941 թվականի մարտը

### Ասիա

#### Իրան

* Քարիմ խան՝ Շահ Իսմայիլ III-ի ռեգենտը, ղեկավարել է վերջինիս անունից՝ 1747 թվականից մինչև 1779 թվականը և Իրանի պատմության մեջ հայտնի է որպես մեկը ամենաիմաստուն ղեկավարներից։

#### Չինաստան

Ցի սի կայսրուհին
* Չժոու գուն՝ ռեգենտ, ով փրկել է Չժոու արքայատոհմը՝ ճնշելով Շան արքայատոհմի վերականգնման փորձը։
* Լյույ Բուվեյ —ռեգենտ, իսկ ապա՝ Ցին Շի Հուանդի առաջին մինիստր։ Կասկածվել է նրանում, որ հենց ինքն է կասր Ցին Շի Հուանդիիի հայրը (Լյույ Բուվեյը ապագա Ցին Շի Հուանդիին հարճ է նվիրել, ով նրա համար ժառանգ է ծնել, և չար լեզուները հետագայում, շատ տարիներ անց պնդում էին, որ հարճը արդեն իսկ հղի է եղել նրանից)։
* Այրի կայսրուհի Լյույ-հոու՝ գահ բարձրանալուց առաջ այրի կայսրուհի Ցի Սին (երկու հազար տարի անց) համարվել է բռնատիրության խորհրդանիշ։ Ի տարբերություն Ցի Սիի, ում կառավարումը ավարտվել է Չինական կայսրության կործանմամբ, Լյույ-հոուի օրոք, չնայած նրա դաժանությանը, նրա ղեկավարման տարիները բարենպաստ էին՝ երկրում զարգանում էր հողագործությունը, իսկ բնակչությունը բարեկեցիկ էր ապրում։
* Կան Սի — Կայսր, ով իշխանության է եկել իր ռեգենտի տապալմամբ
	+ Օբոյ (en:Oboi) ռեգենտության խորհրդի ղեկավար (en:Four Regents of the Kangxi Emperor) մանկահասակ Կանսիի օրոք։
	+ Սանգգոտու (en:Songgotu) Կանսիի հորեղբայրը, ով իշխանության է եկել ռեգենտության խորհրդի տապալմամբ, փաստացի 9 տարի՝ մինչև վտարվելը, ղեկավարել է Կանսիի անունից, պաշտոնապես համարվել է առաջին մինիստր, պատանի Կանսիի օրոք գործնականում կատարել է ռեգենտի գործառույթներ։
* Այրի կայսրուհի Ցի Սի՝ չինական պատմության մեջ ամենահայտնի ռեգենտը, ով ղեկավարել է մեծ թվով երիտասարդ կայսրերի գահակալությունների տարիներին (և կասկածվել է նրանց դավադրական սպանությունների մեջ)։ Պու Ի կայսրը միակն էր, ով դիմացավ Ցի Սիին՝ միաժամանակ դառնալով չինական կայսրության վերջին կայսրը։

#### Ճապոնիա

* Արքայազն-ռեգենտ Սյոտոկու՝ կարևոր դեր է խաղացել Ճապոնիայում բուդդայականության տարածման գործում, ինչպես նաև երկիրը Յամատոյից վերանվանել է Ճապոնիա և անցկացրել է մի շարք կարևոր բարեփոխումներ՝ այդ թվում ճապոնական առաջին սահմանադրության ստեղծումը։
* Ֆուդձիվարայի տուն՝ մանկահասակ կայսրերի անունից դարերով ղեկավարող տոհմ (մինչ սամուրայների՝ իշխանության գալը)։
* Հոդձյո տուն՝ մանկահասակ սյոգունների, մանկահասակ կամ մարիոնետ կայսրերի անունից դարերով ղեկավարող տոհմ (մարիոնետը իշխում է մարիոնետի միջոցով)։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռեգենտ» հոդվածին։ |