# Լեոնի կառավարիչների ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեոնի թագավորությունը 1030 թվականին
**Լեոնի կառավարիչների ցանկ**, իրենից ներկայացնում է Լեոնի արքաների և կառավարիչների ցանկը։ Լեոնի թագավորությունը (իսպ.՝ Reino de León) միջնադարան պետություն է, որը գտնվում էր Պիրենեյան թերակղզու հյուսիսարևմտյան մասում, կազմավորվել է 910 թվականին, Աստուրիայի թագավորությունը արքա Ալֆոնսո III-ի որդիների մեջ տրոհումից։ Նրանցից ավագը՝ Գարսիան, ստանում է Լեոնը, երկրորդ որդին՝ Օրդոնյոն, ստանում է Գալիսիան, իսկ կրեսեր որդի Ֆրուելան՝ Աստուրիան։ 914 թվականին Լեոնին միավորվում է Գալիսիան, իսկ 924 թվականին Լեոնի, Գալիսիայի և Աստուրիայի հողերը միաձուլվում են Լեոնի թագավորության մեջ, որի մայրաքաղաքն է դառնում համանուն քաղաքը։

923 թվականին Կաստիլիան, որը մտնում էր Լեոնի թագավորության կազմի մեջ, ստանում է կոմսության կարգավիճակ, իսկ 1035 թվականին դառնում է ինքնուրույն թագավորություն։ 1037—1065 և 1072—1157 թվականներին Լեոնը և Կաստիլիան մտնում են Լեոնի և Կաստիլիայի թագավորության կազմի մեջ, նրանց վերջնական միավորումը կայանում է 1230 թվականին։

X դարի երկրորդ կեսից մինչև XI դարի սկիզբը Լեոնի թագավորութունը, որը հողեր էր զբաղեցնում մինչև Դուերո գետը, հարավից ենթարկվում էր Կորդովայի խալիֆայության ասպատակություններին։

Ռեկոնկիստայի արդյունքում, XI դարի վերջին քառորդում, Լեոնին են միավորվում մինչև Տախո գետն ընկած տարածքները։

1095 թվականին պորտուգալական տարածքնները, որոնք մտնում էին թագավորության կազմի մեջ, առանձնացվում են որպես կոմսություն, իսկ XII դարում Պորտուգալիան անկախություն է ձեռք բերում։

1516 թվականին Լեոնը Կաստիլիայի հետ միասին մտնում է Իսպանիայի թագավորության կազմի մեջ։ Լեոնի արքայի տիտղոսը մինչև 1707 թվականը մտնում էր Իսպանիայի արքաների տիտղոսակարգի մեջ, որից հետո այն վերջնականապես վերանում է։

## Ցանկ

| Պատկեր | Անուն | Կյանքի տարիներ | Կառավարման տարիներ | Մեկնաբանություններ | Ծանոթագրություններ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Պերես դինաստիա |
|  | Գարսիա I | մոտ 871 — 914 հունվարի 19 | 910—914 հունվարի 19 |  |  |
|  | Օրդոնյո II | մոտ 873 — 924 հունիս | 914—924 | Նաև Գալիսիայի արքա 910 թվականից |  |
|  | Ֆրուելա II Բորոտ | մոտ 875 — 925 հուլիս | 924—925 | Նաև Գալիսիայի արքա 924 թվականից և Աստուրիայի արքա 910 թվականից։ Կիրկին միավորում է երկիրը ավագ եղբայրների մահից հետո։ |  |
|  | Ալֆոնսո Ֆրոյլաս | ? — 932-ից հետո | 925 | Նաև Գալիսիայի արքա 925—926 թվականներին։ Գահընկեց է արվել ոչ հարազատ եղբայրների կողմից։ |  |
|  | Ալֆոնսո IV | մոտ 899 — 933 օգոստոս | 925—931 | Գահը զիջում է իր կրտսեր եղբայր Ռամիրո II-ին և հեռանում է մենաստան։ |  |
|  | Ռամիրո II | մոտ 900 — 951 հունվարի 1 | 931 — 951 հունվարի 1 |  |  |
|  | Օրդոնյո III | մոտ 926 — 956 օգոստոսի 30-ի և նոյեմբերի 13-ի միջև | 951—956 |  |  |
|  | Սանչո I Գեր | ? — 966 դեկտեմբերի 19-ից ոչ ուշ | 956—958 | 958 թվականին գահընկեց է արվել Ֆեռնան Կաստիլիացու կողմից |  |
|  | Օրդոնյո IV Չար | մոտ 926—962 | 958—960 | Գահ է բարձրացվել իր աներ Ֆեռնան Կաստիլիացու կողմից։ Գահընկեցությունից հետո փախչում է նախ Աստուրիա, իսկ այնուհետև Բուրգոս և Կորդովա։ |  |
|  | Սանչո I Գեր | ? — 966 թվականի դեկտեմբերի 19-ից ոչ ուշ | 960—966 | Իրեն է վերադարձնում գահը արաբների օգնությամբ։ Թունավորվում է կոմս Գոնսալո Մոնիսի կողմից։ |  |
|  | Ռամիրո III Ֆլավիո | 961— 985 հունիսի 26 | 966—984 | Մինչ չափահասությունը երկիրը կառավարել է նրա հորաքույր, դքսուհի Էլվիրա Ռամիրեսը և մայր Թերեզա Անսուրեսը։ Գահընկեց է արվում ապստամբած գալիսիայկան ֆեոդալների կողմից։ |  |
|  | Բերմուդո II | մոտ 953 — 999 սեպտեմբեր | 984 — 999 սեպտեմբեր | Նաև Գալիսիայի արքա 982 թվականից։ Արքա է հռչակվել գալիսիական ազնվականների կողմից։ |  |
|  | Ալֆոնսո V Ազնվազարմ | 996 — 1028 օգոստոսի 7 | 999 հոկտեմբերի 11 — 1028 օգոստոսի 7 | Մինչ չափահասությունը թագավորությունը կառավարում էր նրա մայր Էլվիրա Գարսիան և Պորտուգալիայի կոմս Մենենդո II Գոնսալեսը։ Ինքնուրույն սկսել է կառավարել 1007 թվականից։ 1017 թվականին ստեղծում է ազնվականների խորհուրդ, որում հռչակվում է «ազատությունների հրովարտակը»։ Սպանվել է մավրերի վրա արշավանքի ժամանակ։ |  |
|  | Բերմուդո III | 1017/1018 — 1037 սեպտեմբերի 4 | 1028 օգոստոսի 7 — 1037 սեպտեմբերի 4 |  |  |
| Հիմենես դինաստիա |
| Հիմենեսների դինաստիան ունի բասկյան ծագում։ Նրա ներկայացուցիչները IX—XIII դարերում կառավարում էին Նավառայի, Արագոնի և Կաստիլիայի թագավորություններում և առաջինն են կարողանում ժամանակավորես միավորել քրիստոնեական Իսպանիան, ինչպես նաև նրան առաջադրել եվրոպական լայն քաղաքական բեմ։ Հիմենեսների ստեղծած քաղաքական կառուցվածքը պահպանվել է մինչև միջնադարի վերջը։ |
|  | Ֆերդինանտ I Մեծ | 1017 — 1065 դեկտեմբերի 27 | 1037 — 1065 դեկտեմբերի 27 | Նաև Կաստիլիայի արքա (1035—1065 թվականներ)։ 1037 թվականին միավորում է Լեոնը և Կաստիլիան մեկ պետության մեջ։ 1039 թվականին ընդունում է Իսպանիայի կայսրի տիտղոսը։ Հաջող պատերազմներ էր մղում արաբների դեմ։ |  |
|  | Ալֆոնսո VI Քաջ | 1043 — 1109 հունիսի 29 | 1065 դեկտեմբերի 27—1072 | Նաև Կաստիլիայի արքա (1072—1109 թվականներին)։ 1072 թվականին պարտություն է կրում իր եղբայր Սանչո II-ի կողմից Գալպեհարի ճակատամարտում և կալանավորվում է բանտում։ |  |
|  | Սանչո II Ուժեղ | մոտ 1036 — 1072 հոկտեմբերի 7 | 1072 հունվար— 1072 հոկտեմբերի 7 | Նաև Կաստիլիայի արքա (1065 թվականի դեկտեմբերի 27 — 1072 թվականի հոկտեմբերի 7)։ 1072 թվականին գերևարում է իր եղբայր Ալֆոնսո VI-ին և դառնում է Լեոնի արքա։ Սպանվել է ասպետ Վելիդո Դոլֆոսի կողմից Սամորա ամրոցի պաշարման ժամանակ։ |  |
|  | Ալֆոնսո VI Քաջ | 1043 — 1109 հունիսի 29 | 1072 — 1109 հունիսի 29 | Փախչում է կալանավորումից և իր եղսայր Սանչո II-ի մահից հետո, խաբեությամբ գերևարելով կրտսեր եղբայր Գարսիա Գալիսիացուն, միավորում է Կաստիլիան, Լեոնը և Գալիսիան։ |  |
|  | Ուրակա | 1081 հունիսի 24 — 1126 մարտի 8 | 1109 հունիսի 29— 1126 մարտի 8 | Նաև Կաստիլիայի արքա (1109—1126 թվականներ)։ |  |
| Բուրգունդական դինաստիա |
| Հետևյալ կառավարիչները հանդիսանում են Ուրակայի ամուսին Ռայմունդ Բուրգունդացու ժառանգորդները։ |
|  | Ալֆոնսո VII Կայսր | 1105 մարտի 1 — 1157 օգոստոսի 21 | 1126 մարտի 8 — 1157 օգոստոսի 21 | Նաև Գալիսիայի (1111—1157 թվականներ) և Կաստիլիայի (1126—1157 թվականներ) արքա։ 1135 թվականին Լեոնում թագադրվում է որպես Իսպանիայի կայսր։ |  |
|  | Ֆերդինանտ II | 1137 — 1188 հունվարի 22 | 1157 օգոստոսի 21 — 1188 հունվարի 22 | Եղել է անվախ ռազմիկ, բայց վատ կազմակերպիչ և թույլ քաղաքագետ։ |  |
|  | Ալֆոնսո IX | 1171 օգոստոսի 15 — 1230 սեպտեմբերի 23 | 1188 հունվարի 22 — 1230 սեպտեմբերի 23 |  |  |
|  | Ֆերդինանտ III Սուրբ | 1199 օգոստոսի 5 — 1252 մայիսի 30 | 1230 — 1252 մայիսի 30 | Նաև Կաստիլիայի արքա 1217 թվականից։ 1671 թվականին սրբացվել է պապ Կղեմես X-ի կողմից։ |  |
| Բոլոր հետագա միապետները եղել են նաև Կաստիլիայի կառավարիչներ |
|  | Ալֆոնսո X Իմաստուն | 1221 նոյեմբերի 23 — 1284 ապրիլի 4 | 1252 մայիսի 30 — 1284 ապրիլի 4 | Նաև Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր 1257—1273 թվականներին։ Զարգացրել է գիտությունը, կատարել է օրենքների միասնականացում, կազմելով «Յոթ մասերի օրենքները» հռոմեական իրավունքի ավանդույթներով։ |  |
|  | Սանչո IV Քաջ | 1258 մայիսի 12 — 1295 ապրիլի 25 | 1284 ապրիլի 4 — 1295 ապրիլի 25 |  |  |
|  | Ֆերդինանտ IV Զինվորագրված | 1285 դեկտեմբերի 6 — 1312 սեպտեմբերի 7 | 1295 ապրիլի 25 — 1312 սեպտեմբերի 7 |  |  |
|  | Ալֆոնսո XI Արդար | 1311 օգոստոսի 13 — 1350 մարտի 26 | 1312 սեպտեմբերի 7 — 1350 մարտի 26 | Հաջող պայքարել է Գրանադայի էմիրության մավրերի դեմ։ Մահացել է Ջիբրալթարի պաշարման ժամանակ։ |  |
|  | Պեդրո I Դաժան | 1334 օգոստոսի 30 — 1369 մարտի 23 | 1350 մարտի 26 — 1369 մարտի 23 | Սպանվել է իր խորթ եղբայր Հենրիի կողմից։ |  |
| Տրաստամարա դինաստիա |
| 1516 թվականից Իսպանիայի արքաների միությունը ավելի հաճախ անվանվում է Իսպանիա, իսկ Կառլոս V կայսրը համարվում է Իսպանիայի առաջին արքան։

**Առանձին գույնով նշված են խնամակալները**. |
|  | Հենրի II Կաստիլիացի | 1334 հունվարի 13 — 1379 մայիսի 29 | 1369 մարտի 23 — 1379 մայիսի 29 |  |  |
|  | Խուան I Կաստիլիացի | 1358 օգոստոսի 24 — 1390 հոկտեմբերի 9 | 1379 մայիսի 29— 1390 հոկտեմբերի 9 | Անհաջող պայքար է վարել պորտուգալական գահի համար։ |  |
|  | Հենրի III Կաստիլիացի | 1379 հոկտեմբերի 4 — 1406 դեկտեմբերի 25 | 1390—1406 |  |  |
|  | Խուան II Կաստիլիացի | 1405 մարտի 6 — 1454 հուլիսի 20 | 1406—1454 |  |  |
|  | Հենրի IV | 1425 հունվարի 25 — 1474 դեկտեմբերի 11 | 1454—1474 |  |  |
|  | Իզաբելլա I | 1451 ապրիլի 22 — 1504 նոյեմբերի 26 | 1474—1504 |  |  |
|  | Խուաննա I Անմիտ | 1479 նոյեմբերի 6 — 1555 ապրիլի 12 | 1504—1555 |  |  |
|  | Ֆիլիպ I Գեղեցիկ | 1478 հուլիսի 22 — 1506 սեպտեմբերի 25 | 1504—1506 |  |  |
|  | Ֆերդինանտ V | 1452 մարտի 10 — 1516 հունվարի 23 | 1506—1516 |  |  |
|  | Կառլոս I Հաբսբուրգ | 1500 փետրվարի 24 — 1558 սեպտեմբերի 21 | 1516—1556 |  |  |

## Գրականություն

* *Bernard F. Reilly.* The Kingdom of León-Castilla under King Alfonso VI, 1065–1109. — Princeton: Princeton University Press, 1988.
* Альтамира-и-Кревеа Рафаэль: История Средневековой Испании
* Корсунский А. Р.: История Испании IX — XIII веков

## Աղբյուրներ

* «KINGS of LEON» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 15-ին.
* Пелайо из Овьедо. «Хроника королей Леона» (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.

## Ծանոթագրություններ