# Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ամբողջական ցանկի համար, տես՝ Երկրների ցանկ ըստ մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսի:
Աշխարհի քարտեզը, որը ներկայացնում է անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսի կատեգորիաները (հիմնված 2018 թվականի տվյալների վրա, հրապարակված 2019 թվականին)։

|  |  |
| --- | --- |
|      0.800–1.000 (շատ բարձր)
     0.700–0.799 (բարձր)
     0.550–0.699 (միջին) |      0.350–0.549 (ցածր)
     տվյալները բացակայում են |

**Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (ՄՆԶԻ),** ստատիկ բաղադրյալ ինդեքս է, որը ներառում է Կյանքի միջին տևողության, Կրթության մակարդակի և մեկ շնչին ընկնող միջին եկամտի ցուցիչները։ Այն երկրները, որոնք ունեն կրթության բարձր մակարդակ, կյանքի միջին սպասվող տևողությունը բարձր ցուցանիչ, կրթության բարձր մակարդակը, մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը բարձր է։ Այս ինդեքսը ստեղծվել է պակիստանցի տնտեսագետ Մահբուբ ուլ Հակի և հնդիկ տնտեսագետ Ամարտյա Սենի կողմից, որը հետագայում օգտագործվել է Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագրի Մարդկային զարգացման հաշվետու գրասենյակի կողմից հաշվելու երկրների զարգացման մակարդակը։

2010 թվականին Մարդկային ներուժի զարգացման զեկույցում ներկայացվել է Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։ Մինչդեռ պարզ ՄՆԶԻ-ն մնացել է օգտակար, կարելի է ասել, որ Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը մարդկային զարգացման փաստացի մակարդակն է, իսկ ՄՆԶԻ-ն կարող է դիտարկվել որպես մարդկային զարգացման պոտենցիալի ցուցանիշ։ Այս ինդեքսը իր մեջ չի ներառում մի քանի գործոններ, ինչպիսիք են մեկ շնչին ընկնող զուտ կարողությունը կամ երկրի ապրանքների հարաբերական որակը։ Այդ իսկ պատճառով շատ զարգացած երկրներ ունի ցածր ցուցանիշներ, ինչպիսիք են Մեծ յոթնյակի երկրները։

Ուլ Հակ-ի մարդկային զարգացման մասին մոտեցումը հիմք դարձավ այս ինդեքսի համար։ Մոտեցումը հիմնված էր այն բանի վրա, թե արդյոք մարդիկ իրենց կյանքում կարող են «լինել» և «անել» իրենց համար ցանկալի բաներ։ Օրինակ լինել կուշտ, ապաստանով ապահոված, առողջ․ անել ի նկատի ունի կատարել աշխատանքներ․ կրթություն ստանալ, մասնակցել ընտրություններին և համայնքային կյանքին։ Ընտրության ազատությունը հիմնաքարերից մեկն է։ Օրինակ եթե ինչ որ մեկը հրաժարվում է սնվելուց կրոնական պատճառներով ուրիշ է այն դեպքից, երբ մարդ ցանկանում է ուտել, բայց հնարավորություն չունի ձեռք բերելու, կամ երկրում սով է։

## Ստեղծում

Պատկեր:Mahbub-ul-Haq.jpgՄահբուբ ուլ Հակ
Ամարտյա Սեն
ՄԶԻ-ի հիմքերը դրվել են Մարդկային ներուժի զարգացման ամենամյա զեկույցում, որը հրապարակվում է Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագրի ենթակայության տակ գտնվող Մարդկային զարգացման հաշվետու գրասենյակի կողմից։ Այն ստեղծվել է 1990 թվականին պակիստանցի տնտեսագետ Մահբուբ ուլ Հակի կողմից, և ուներ որոշակի նպատակ տնտեսության զարգացումը համախառն եկամուտից փոխել մարդակենտրոն զարգացման։ Որպեսզի ստեղծվեն զեկույցները Մահբուբ ուլ Հակը ձևավորեց զարգացման տնտեսագետներին որոնց մեջ մտնում էին Պոլ Ստրիտենը, Ֆրանց Ստեվարդը, Գուստավ Ռանիսը, Կեյթ Գրիֆֆինը, Սուդհիր Անանդը և Մեղնադ Դեսայըը։ Նոբելյան մրցանակակիր Ամարտյա Սենը օգտագործել է Հակի աշխատությունը իր՝ մարդկային կարողությունների թեմայով աշխատության մեջ։ Հաքը հավատում էր, որ մարդկային զարգացման պարզ բաղադրյալ չափման միավոր է անհրաժեշտ, որպեսզի հավաստիացնել հանրությանը, գիտական շրջաանակներին և քաղաքական գործիչներին, որ նրանք կարող են և անհրաժեշտ է, որ գնահատեն զարգացումը ոչ միայն տնտեսական զարգացմամբ, այլ նաև մարդկանց բարեկեցության աճով։

## Չափումները և հաշվարկները

### Նոր մեթոդ (2010 թվականից հետո)

Աշխարհի քարտեզը ներկայացնող ՄԶԻ-ն կատեգորիաներով՝ հիմնված 2017 թվականի տվյալներով, հրապարկված 2018 թվականին։

|  |  |
| --- | --- |
|      0.800–1.000 (շատ բարձր)
     0.700–0.799 (բարձր)
     0.550–0.699 (միջին) |      0.350–0.549 (ցածր)
     Տվյալը հասանելի չէ |

Այն հրապարակվել է 2010 թվականի նոյեմբերի 4-ին և թարմացվել է 2011 թվականի հունիսի 10-ին, 2010 թվականի մարդկային զարգացման ներուժի զեկույցում ՄՆԶԻ-ն հաշվարկվել է համատեղելով 3 չափողական միավորներ

* Երկար և առողջ կյանք Կյանքի միջին տևողություն
* Կրթության ինդեքս։ Կրթության տարիների միջին քանակ
* Պատշաճ ապրելու ստանդարտները՝ ՀԱԵ-ն

2010 թվականի մարդկային զարգացման զեկույցում, ՄԱԿ-ը սկեց օգտագործել ՄԶԻ-ի հաշվարկման նոր մեթոդ։ Հետևյալ երեք ցուցանիշները օգտագործվում են։

1.Կյանքի սպսավող տևողության ինդեքս (LE) WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

ԿՍՏ-ն 1 է, երբ ծննդյան պահին կյանքի սպասվող տևողությունը 85-է և 0, երբ 20 է։
2. Կրթության ինդեքս (EI) WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

2.1 Կրթության միջին տարիների ինդեքս (MYSI) WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
15-ը դիտարկվում է որպես այս ցուցանիշի մաքսիմում մինչև 2025 թվականը։
2.2 Կրթության սպասվող տարիների ինդեքս (EYSI) WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 (Ինդեքսը հաշվարկվում է երեխաների սպասվող տարիների քանակը, որը նա տրամադրելու է կրթությանը դպրոցում, բուհում, հետբուհական կրթության մեջ և ենթադրելով տարիքին յուրահատուկ ներգրավածության մակարդակը մնում է նույնը երեխայի կյանքում։ Կրթության սպասվող տարիների քանակը ծածկվում է 18 տարվա մեջ։
Հիմնական երկրներում տասնութը համարժեք է Մագիստրոսի մակարդակ ստանալու ժամանակահատվածին։
3. Եկամտի ինդեքս (II) WIKINIUM\_MATH\_PH\_8

Ինդեքսը 1 է, երբ մեկ շնչին ընկնող եկամուտը (GNIpc) $75,000 է և 0, երբ $100 է։
Վերջապես ՄՆԶԻ-ն (HDI) վերը նշած երեք ցուցիչների Երկրաչափական միջինն է։

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10

## 2018 թվականի մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2019 թվականի զեկույց)

Մարդկային ներուժի զարգացման 2019 թվականի զեկույցը հրապարակվել է 2019 թվականի դեկտեմբերի 9-ին,որտեղ հաշվարկվել է ՄՆԶԻ-ի արժեքները 2018 թվականի համար։ Ստորև ներկայացված են «շատ բարձր» ինդեքս ունեցող երկրների ցանկը․

* = աճ
* = կայուն
* = հետընթաց

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Հորիզոնական | Երկիր | ՄՆԶԻ |
| --- | --- | --- |
| 2018 տվյալներ (2019 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն | 2018 տվյալներ (2019 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն |
| 1 |  |  Նորվեգիա | 0.954 |  0.001 |
| 2 |  |  Շվեյցարիա | 0.946 |  0.003 |
| 3 |  |  Իռլանդիա | 0.942 |  0.003 |
| 4 |  |  Գերմանիա | 0.939 |  0.001 |
| 4 |  (2) |  Հոնկոնգ | 0.939 |  0.003 |
| 6 |  (1) |  Ավստրալիա | 0.938 |  0.001 |
| 6 |  (1) |  Իսլանդիա | 0.938 |  0.003 |
| 8 |  (1) |  Շվեդիա | 0.937 |  0.001 |
| 9 |  |  Սինգապուր | 0.935 |  0.001 |
| 10 |  |  Նիդերլանդներ | 0.933 |  0.001 |
| 11 |  |  Դանիա | 0.930 |  0.001 |
| 12 |  |  Ֆինլանդիա | 0.925 |  0.001 |
| 13 |  |  Կանադա | 0.922 |  0.001 |
| 14 |  |  Նոր Զելանդիա | 0.921 |  0.001 |
| 15 |  |  Միացյալ Թագավորություն | 0.920 |  0.001 |
| 15 |  |  ԱՄՆ | 0.920 |  0.001 |
| 17 |  |  Բելգիա | 0.919 |  0.002 |
| 18 |  |  Լիխտենշտայն | 0.917 |  0.001 |
| 19 |  |  Ճապոնիա | 0.915 |  0.002 |
| 20 |  |  Ավստրիա | 0.914 |  0.002 |
| 21 |  |  Լյուքսեմբուրգ | 0.909 |  0.001 |
| 22 |  |  Իսրայել | 0.906 |  0.002 |
| 22 |  |  Հարավային Կորեա | 0.906 |  0.002 |
| 24 |  |  Սլովենիա | 0.902 |  0.003 |
| 25 |  |  Իսպանիա | 0.893 |  0.002 |
| 26 |  |  Չեխիա | 0.891 |  0.003 |
| 26 |  |  Ֆրանսիա | 0.891 |  0.001 |
| 28 |  |  Մալթա | 0.885 |  0.002 |
| 29 |  |  Իտալիա | 0.883 |  0.002 |
| 30 |  |  Էստոնիա | 0.882 |  0.003 |
| 31 |  |  Կիպրոս | 0.873 |  0.002 |

 |

| Դասակարգում | Երկիր | ՄՆԶԻ |
| --- | --- | --- |
| 2018 տվյալներ (2019 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն | 2018 տվյալներ (2019 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն |
| 32 |  |  Հունաստան | 0.872 |  0.001 |
| 32 |  (1) |  Լեհաստան | 0.872 |  0.004 |
| 34 |  |  Լիտվա | 0.869 |  0.003 |
| 35 |  |  ԱՄԷ | 0.866 |  0.002 |
| 36 |  (2) |  Անդորրա | 0.857 |  0.005 |
| 36 |  |  Սաուդյան Արաբիա | 0.857 |  0.001 |
| 36 |  (1) |  Սլովակիա | 0.857 |  0.003 |
| 39 |  |  Լատվիա | 0.854 |  0.004 |
| 40 |  |  Պորտուգալիա | 0.850 |  0.002 |
| 41 |  |  Կատար | 0.848 |  |
| 42 |  |  Չիլի | 0.847 |  0.002 |
| 43 |  |  Բրունեյ | 0.845 |  0.002 |
| 43 |  |  Հունգարիա | 0.845 |  0.004 |
| 45 |  |  Բահրեյն | 0.838 |  0.001 |
| 46 |  |  Խորվաթիա | 0.837 |  0.002 |
| 47 |  |  Օման | 0.834 |  0.001 |
| 48 |  |  Արգենտինա | 0.830 |  0.002 |
| 49 |  |  Ռուսաստան | 0.824 |  0.002 |
| 50 |  (3) |  Բելառուս | 0.817 |  0.009 |
| 50 |  (8) |  Ղազախստան | 0.817 |  0.017 |
| 52 |  (1) |  Բուլղարիա | 0.816 |  0.003 |
| 52 |  (1) |  Չեռնոգորիա | 0.816 |  0.003 |
| 52 |  (1) |  Ռումինիա | 0.816 |  0.003 |
| 55 |  (1) |  Պալաու | 0.814 |  0.003 |
| 56 |  (5) |  Բարբադոս | 0.813 |  |
| 57 |  |  Քուվեյթ | 0.808 |  0.001 |
| 57 |  (1) |  Ուրուգվայ | 0.808 |  0.001 |
| 59 |  |  Թուրքիա | 0.806 |  0.001 |
| 60 |  |  Բահամներ | 0.805 |  0.001 |
| 61 |  |  Մալայզիա | 0.804 |  0.002 |
| 62 |  |  Սեյշելյան կղզիներ | 0.801 |  0.001 |

 |

### Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2019 թվականի զեկույց)

Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը հասարակության մեջ մարդկային ներուժի զարգացման միջին մակարդակն է հաշվի առած անհավասարությունը․։

Դասակարգումը կապված չէ ՄՆԶԻ-ի ցուցակի հետ, քանի որ այստեղ բացակայում են որոշ երկրների տվյալներ։

1. Նորվեգիա 0.889
2. Իսլանդիա 0.885
3. Ճապոնիա 0.882
4. Շվեյցարիա 0.882
5. Ֆինլանդիա 0.876
6. Շվեդիա 0.874
7. Դանիա 0.873
8. Նիդերլանդներ 0.870
9. Իռլանդիա 0.865
10. Ավստրալիա 0.862
11. Գերմանիա 0.861
12. Սլովենիա 0.858
13. Չեխիա 0.850
14. Բելգիա 0.849
15. Միացյալ Թագավորություն 0.845
16. Ավստրիա 0.843
17. Կանադա 0.841
18. Նոր Զելանդիա 0.836
19. Լյուքսեմբուրգ 0.822
20. Էստոնիա 0.818
21. Հոնկոնգ 0.815
22. Մալթա 0.815
23. Սինգապուր 0.810
24. Ֆրանսիա 0.809
25. Իսրայել 0.809
26. Սլովակիա 0.804
27. Լեհաստան 0.801
28. ԱՄՆ 0.797
29. Կիպրոս 0.788
30. Հարավային Կորեա 0.777
31. Հունգարիա 0.777
32. Իտալիա 0.776
33. Լատվիա 0.776
34. Լիտվա 0.775
35. Խորվաթիա 0.768
36. Հունաստան 0.766
37. Բելառուս 0.765
38. Իսպանիա 0.765
39. Ղազախստան 0.759
40. Չեռնոգորիա 0.746
41. Ռուսաստան 0.743
42. Պորտուգալիա 0.742
43. Օման 0.725
44. Ռումինիա 0.725
45. Արգենտինա 0.714
46. Բուլղարիա 0.714
47. Իրան 0.706
48. Ալբանիա 0.705
49. Ուրուգվայ 0.703
50. Ուկրաինա 0.701
51. Չիլի 0.696
52. Վրաստան 0.692
53. Մավրիկիոս 0.688
54. Շրի Լանկա 0.686
55. Հայաստան 0.685
56. Սերբիա 0.685
57. Ադրբեջան 0.683
58. Բարբադոս 0.675
59. Թուրքիա 0.675

Լիխտենշտայնը, ԱՄԷ-ն, Անդորրան, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը, Բրունեյը, Բահրեյնը, Պալաուն, Քուվեյթը, Բահամյան Կղզիները, Մալայզիան և Սեյշելյան կղզիները չնայած ունենալով ՄՆԶԻ-ի «շատ բարձր» ցուցանիշ, նրանց համար չի հաշվարկվել անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։

## 2017 թվականի մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2018 թվականի զեկույց)

Մարդկային ներուժի զարգացման 2018 թվականի զեկույցը հրապարակվել է 2018 թվականի սեպտեմբերի 14-ին,որտեղ հաշվարկվել է ՄՆԶԻ-ի արժեքները 2018 թվականի համար։ Ստորև ներկայացված են «շատ բարձր» ինդեքս ունեցող երկրների ցանկը։

* = աճ
* = կայուն
* = հետընթաց

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Դասակարգում | Երկիր | ՄՆԶԻ |
| --- | --- | --- |
| 2017 տվյալներ (2018 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն | 2017 տվյալներ (2018 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն |
| 1 |  |  Նորվեգիա | 0.953 |  0.002 |
| 2 |  |  Շվեյցարիա | 0.944 |  0.001 |
| 3 |  |  Ավստրալիա | 0.939 |  0.001 |
| 4 |  |  Իռլանդիա | 0.938 |  0.004 |
| 5 |  (1) |  Գերմանիա | 0.936 |  0.002 |
| 6 |  |  Իսլանդիա | 0.935 |  0.002 |
| 7 |  (1) |  Հոնկոնգ | 0.933 |  0.003 |
| 7 |  |  Շվեդիա | 0.933 |  0.001 |
| 9 |  (1) |  Սինգապուր | 0.932 |  0.002 |
| 10 |  |  Նիդերլանդներ | 0.931 |  0.003 |
| 11 |  (1) |  Դանիա | 0.929 |  0.001 |
| 12 |  |  Կանադա | 0.926 |  0.004 |
| 13 |  (1) |  ԱՄՆ | 0.924 |  0.002 |
| 14 |  |  Միացյալ Թագավորություն | 0.922 |  0.002 |
| 15 |  |  Ֆինլանդիա | 0.920 |  0.002 |
| 16 |  |  Նոր Զելանդիա | 0.917 |  0.002 |
| 17 |  (1) |  Բելգիա | 0.916 |  0.001 |
| 17 |  (1) |  Լիխտենշտայն | 0.916 |  0.001 |
| 19 |  |  Ճապոնիա | 0.909 |  0.002 |
| 20 |  |  Ավստրիա | 0.908 |  0.002 |
| 21 |  |  Լյուքսեմբուրգ | 0.904 |  0.001 |
| 22 |  |  Իսրայել | 0.903 |  0.001 |
| 22 |  (1) |  Հարավային Կորեա | 0.903 |  0.003 |
| 24 |  |  Ֆրանսիա | 0.901 |  0.002 |
| 25 |  |  Սլովենիա | 0.896 |  0.002 |
| 26 |  |  Իսպանիա | 0.891 |  0.002 |
| 27 |  |  Չեխիա | 0.888 |  0.003 |
| 28 |  |  Իտալիա | 0.880 |  0.002 |
| 29 |  |  Մալթա | 0.878 |  0.003 |
| 30 |  |  Էստոնիա | 0.871 |  0.003 |

 |

| Դասակարգում | Երկիր | ՄՆԶԻ |
| --- | --- | --- |
| 2017 տվյալներ (2018 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն | 2017 տվյալներ (2018 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն |
| 31 |  (1) |  Հունաստան | 0.870 |  0.002 |
| 32 |  |  Կիպրոս | 0.869 |  0.002 |
| 33 |  (1) |  Լեհաստան | 0.865 |  0.005 |
| 34 |  (1) |  ԱՄԷ | 0.863 |  0.001 |
| 35 |  |  Անդորրա | 0.858 |  0.002 |
| 35 |  (1) |  Լիտվա | 0.858 |  0.003 |
| 37 |  (1) |  Կատար | 0.856 |  0.001 |
| 38 |  (1) |  Սլովակիա | 0.855 |  0.002 |
| 39 |  (1) |  Բրունեյ | 0.853 |  0.001 |
| 39 |  (1) |  Սաուդյան Արաբիա | 0.853 |  0.001 |
| 41 |  (2) |  Լատվիա | 0.847 |  0.003 |
| 41 |  (1) |  Պորտուգալիա | 0.847 |  0.002 |
| 43 |  (2) |  Բահրեյն | 0.846 |  |
| 44 |  |  Չիլի | 0.843 |  0.001 |
| 45 |  |  Հունգարիա | 0.838 |  0.003 |
| 46 |  |  Խորվաթիա | 0.831 |  0.003 |
| 47 |  |  Արգենտինա | 0.825 |  0.003 |
| 48 |  (1) |  Օման | 0.821 |  0.001 |
| 49 |  |  Ռուսաստան | 0.816 |  0.001 |
| 50 |  |  Չեռնոգորիա | 0.814 |  0.004 |
| 51 |  (1) |  Բուլղարիա | 0.813 |  0.003 |
| 52 |  |  Ռումինիա | 0.811 |  0.004 |
| 53 |  (1) |  Բելառուս | 0.808 |  0.003 |
| 54 |  (1) |  Բահամներ | 0.807 |  0.001 |
| 55 |  (1) |  Ուրուգվայ | 0.804 |  0.002 |
| 56 |  (1) |  Քուվեյթ | 0.803 |  0.001 |
| 57 |  |  Մալայզիա | 0.802 |  0.003 |
| 58 |  (1) |  Բարբադոս | 0.800 |  0.001 |
| 58 |  (2) |  Ղազախստան | 0.800 |  0.003 |

 |

### Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2018 թվականի զեկույց)

Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը հասարակության մեջ մարդկային ներուժի զարգացման միջին մակարդակն է հաշվի առած անհավասարությունը․։

Դասակարգումը կապված չէ ՄՆԶԻ-ի ցուցակի հետ, քանի որ այստեղ բացակայում են որոշ երկրների տվյալներ։

1. Իսլանդիա 0.878
2. Ճապոնիա 0.876
3. Նորվեգիա 0.876
4. Շվեյցարիա 0.871
5. Ֆինլանդիա 0.868
6. Շվեդիա 0.864
7. Գերմանիա 0.861
8. Ավստրալիա 0.861
9. Դանիա 0.860
10. Նիդերլանդներ 0.857
11. Իռլանդիա 0.854
12. Կանադա 0.852
13. Նոր Զելանդիա 0.846
14. Սլովենիա 0.846
15. Չեխիա 0.840
16. Բելգիա 0.836
17. Միացյալ Թագավորություն 0.835
18. Ավստրիա 0.835
19. Սինգապուր 0.816
20. Լյուքսեմբուրգ 0.811
21. Հոնկոնգ 0.809
22. Ֆրանսիա 0.808
23. Մալթա 0.805
24. Սլովակիա 0.797
25. ԱՄՆ 0.797
26. Էստոնիա 0.794
27. Իսրայել 0.787
28. Լեհաստան 0.787
29. Հարավային Կորեա 0.773
30. Հունգարիա 0.773
31. Իտալիա 0.771
32. Կիպրոս 0.769
33. Լատվիա 0.759
34. Լիտվա 0.757
35. Խորվաթիա 0.756
36. Բելառուս 0.755
37. Իսպանիա 0.754
38. Հունաստան 0.753
39. Չեռնոգորիա 0.741
40. Ռուսաստան 0.738
41. Ղազախստան 0.737
42. Պորտուգալիա 0.732
43. Ռումինիա 0.717
44. Բուլղարիա 0.710
45. Չիլի 0.710
46. Արգենտինա 0.707
47. Իրան 0.707
48. Ալբանիա 0.706
49. Ուկրաինա 0.701
50. Ուրուգվայ 0.689
51. Մավրիկիոս 0.683
52. Վրաստան 0.682
53. Ադրբեջան 0.681
54. Հայաստան 0.680
55. Բարբադոս 0.669

Լիխտենշտայնը, ԱՄԷ-ն, Անդորրան, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը, Բրունեյը, Բահրեյնը, Քուվեյթը, Բահամյան Կղզիները, Մալայզիան և Սեյշելյան կղզիները չնայած ունենալով ՄՆԶԻ-ի «շատ բարձր» ցուցանիշ, նրանց համար չի հաշվարկվել անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։

## 2015 թվականի մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2016 թվականի զեկույց)

Մարդկային ներուժի զարգացման 2015 թվականի զեկույցը հրապարակվել է 2016 թվականի մարտի 21-ին,որտեղ հաշվարկվել է ՄՆԶԻ-ի արժեքները 2016 թվականի համար։ Ստորև ներկայացված են «շատ բարձր» ինդեքս ունեցող երկրների ցանկը։

* = աճ
* = կայուն
* = հետընթաց

| Դասակարգում | Երկիր | ՄՆԶԻ |
| --- | --- | --- |
| 2015 տվյալներ (2016 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն | 2015 տվյալներ (2016 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն |
| 1 |  |  Նորվեգիա | 0.949 |  0.001 |
| 2 |  |  Ավստրալիա | 0.939 |  0.002 |
| 2 |  |  Շվեյցարիա | 0.939 |  0.001 |
| 4 |  (2) |  Գերմանիա | 0.926 |  0.002 |
| 5 |  (1) |  Դանիա | 0.925 |  0.002 |
| 5 |  (6) |  Սինգապուր | 0.925 |  0.013 |
| 7 |  (1) |  Նիդերլանդներ | 0.924 |  0.001 |
| 8 |  |  Իռլանդիա | 0.923 |  0.003 |
| 9 |  (7) |  Իսլանդիա | 0.921 |  0.002 |
| 10 |  (1) |  Կանադա | 0.920 |  0.001 |
| 10 |  (2) |  ԱՄՆ | 0.920 |  0.002 |
| 12 |  |  Հոնկոնգ | 0.917 |  0.001 |
| 13 |  (4) |  Նոր Զելանդիա | 0.915 |  0.002 |
| 14 |  (1) |  Շվեդիա | 0.913 |  0.004 |
| 15 |  (1) |  Լիխտենշտայն | 0.912 |  0.001 |
| 16 |  (4) |  Միացյալ Թագավորություն | 0.909 |  0.003 |
| 17 |  (3) |  Ճապոնիա | 0.903 |  0.001 |
| 18 |  |  Հարավային Կորեա | 0.901 |  0.002 |
| 19 |  |  Իսրայել | 0.899 |  0.001 |
| 20 |  |  Լյուքսեմբուրգ | 0.898 |  0.002 |
| 21 |  (1) |  Ֆրանսիա | 0.897 |  0.003 |
| 22 |  (1) |  Բելգիա | 0.896 |  0.001 |
| 23 |  |  Ֆինլանդիա | 0.895 |  0.002 |
| 24 |  |  Ավստրիա | 0.893 |  0.001 |
| 25 |  (2) |  Իսպանիա | 0.892 |  0.005 |
| 26 |  |  Սլովենիա | 0.890 |  0.002 |
| 27 |  (1) |  Իտալիա | 0.887 |  0.006 |
| 28 |  |  Չեխիա | 0.878 |  0.003 |
| 29 |  |  Հունաստան | 0.866 |  0.001 |
| 30 |  (10) |  Սլովակիա | 0.865 |  0.020 |
| 31 |  (1) |  Էստոնիա | 0.865 |  0.002 |
| 32 |  |  Անդորրա | 0.858 |  0.001 |
| 33 |  (1) |  Կիպրոս | 0.856 |  0.002 |
| 33 |  (2) |  Մալթա | 0.856 |  0.003 |
| 33 |  |  Կատար | 0.856 |  0.001 |
| 36 |  |  Լեհաստան | 0.855 |  0.003 |
| 37 |  |  Լիտվա | 0.848 |  0.002 |
| 38 |  (4) |  Չիլի | 0.847 |  0.002 |
| 38 |  |  Սաուդյան Արաբիա | 0.847 |  0.002 |
| 41 |  |  Պորտուգալիա | 0.843 |  0.002 |
| 42 |  |  ԱՄԷ | 0.840 |  0.004 |
| 43 |  |  Հունգարիա | 0.836 |  0.002 |
| 44 |  |  Լատվիա | 0.830 |  0.002 |
| 45 |  (5) |  Արգենտինա | 0.827 |  0.001 |
| 45 |  (1) |  Խորվաթիա | 0.827 |  0.004 |
| 47 |  (1) |  Բահրեյն | 0.824 |  0.001 |
| 48 |  (1) |  Չեռնոգորիա | 0.807 |  0.003 |
| 49 |  (1) |  Ռուսաստան | 0.804 |  0.001 |
| 50 |  (1) |  Ռումինիա | 0.802 |  0.004 |
| 51 |  (1) |  Քուվեյթ | 0.800 |  0.001 |

### Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2016 թվականի զեկույց)

Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը հասարակության մեջ մարդկային ներուժի զարգացման միջին մակարդակն է հաշվի առած անհավասարությունը։

Դասակարգումը կապված չէ ՄՆԶԻ-ի ցուցակի հետ, քանի որ այստեղ բացակայում են որոշ երկրների տվյալներ։

1. Նորվեգիա 0.898
2. Իսլանդիա 0.868
3. Ավստրալիա 0.861
4. Նիդերլանդներ 0.861
5. Գերմանիա 0.859
6. Շվեյցարիա 0.859
7. Դանիա 0.858
8. Շվեդիա 0.851
9. Իռլանդիա 0.850
10. Ֆինլանդիա 0.843
11. Կանադա 0.839
12. Սլովենիա 0.838
13. Միացյալ Թագավորություն 0.836
14. Չեխիա 0.830
15. Լյուքսեմբուրգ 0.827
16. Բելգիա 0.821
17. Ավստրիա 0.815
18. Ֆրանսիա 0.813
19. ԱՄՆ 0.796
20. Սլովակիա 0.793
21. Ճապոնիա 0.791
22. Իսպանիա 0.791
23. Էստոնիա 0.788
24. Մալթա 0.786
25. Իտալիա 0.784
26. Իսրայել 0.778
27. Լեհաստան 0.774
28. Հունգարիա 0.771
29. Կիպրոս 0.762
30. Լիտվա 0.759
31. Հունաստան 0.758
32. Պորտուգալիա 0.755
33. Հարավային Կորեա 0.753
34. Խորվաթիա 0.752
35. Լատվիա 0.742
36. Չեռնոգորիա 0.736
37. Ռուսաստան 0.725
38. Ռումինիա 0.714
39. Արգենտինա 0.698
40. Չիլի 0.691

Լիխտենշտայնը, ԱՄԷ-ն, Անդորրան, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը, Բրունեյը, Բահրեյնը, Քուվեյթը, Նոր Զելանդիան, Հոնկոնգը և Սինգապուրը, չնայած ունենալով ՄՆԶԻ-ի «շատ բարձր» ցուցանիշ, նրանց համար չի հաշվարկվել անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։

## 2014 թվականի մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2015 թվականի զեկույց)

Մարդկային ներուժի զարգացման 2018 թվականի զեկույցը հրապարակվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 14-ին,որտեղ հաշվարկվել է ՄՆԶԻ-ի արժեքները 2014 թվականի համար։ Ստորև ներկայացված են «շատ բարձր» ինդեքս ունեցող երկրների ցանկը։

* = աճ
* = կայուն
* = հետընթաց

| Դասակարգում | Երկիր | ՄՆԶԻ |
| --- | --- | --- |
| 2014 տվյալներ (2015 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն | 2014 տվյալներ (2015 զեկույց) դասակարգում | Նախորդ տարվա համեմատ փոփոխություն |
| 1 |  |  Նորվեգիա | 0.944 |  0.002 |
| 2 |  |  Ավստրալիա | 0.935 |  0.002 |
| 3 |  |  Շվեյցարիա | 0.930 |  0.002 |
| 4 |  |  Դանիա | 0.923 |  |
| 5 |  |  Նիդերլանդներ | 0.922 |  0.002 |
| 6 |  |  Գերմանիա | 0.916 |  0.001 |
| 6 |  (2) |  Իռլանդիա | 0.916 |  0.004 |
| 8 |  (1) |  ԱՄՆ | 0.915 |  0.002 |
| 9 |  (1) |  Կանադա | 0.913 |  0.001 |
| 9 |  (1) |  Նոր Զելանդիա | 0.913 |  0.002 |
| 11 |  (2) |  Սինգապուր | 0.912 |  0.003 |
| 12 |  |  Հոնկոնգ | 0.910 |  0.002 |
| 13 |  |  Լիխտենշտայն | 0.908 |  0.001 |
| 14 |  |  Շվեդիա | 0.907 |  0.002 |
| 14 |  (1) |  Միացյալ Թագավորություն | 0.907 |  0.005 |
| 16 |  |  Իսլանդիա | 0.899 |  |
| 17 |  |  Հարավային Կորեա | 0.898 |  0.003 |
| 18 |  |  Իսրայել | 0.894 |  0.001 |
| 18 |  |  Աոմին | 0.894 |  |
| 19 |  |  Լյուքսեմբուրգ | 0.892 |  0.002 |
| 20 |  (1) |  Ճապոնիա | 0.891 |  0.001 |
| 21 |  |  Բելգիա | 0.890 |  0.002 |
| 22 |  |  Ֆրանսիա | 0.888 |  0.001 |
| 23 |  |  Ավստրիա | 0.885 |  0.001 |
| 24 |  |  Ֆինլանդիա | 0.883 |  0.001 |
| 25 |  |  Թայվան | 0.882 |  |
| 26 |  |  Սլովենիա | 0.880 |  0.001 |
| 27 |  |  Իսպանիա | 0.876 |  0.002 |
| 28 |  |  Իտալիա | 0.873 |  |
| 29 |  |  Չեխիա | 0.870 |  0.002 |
| 30 |  |  Հունաստան | 0.865 |  0.002 |
| 31 |  |  Էստոնիա | 0.861 |  0.002 |
| 32 |  |  Բրունեյ | 0.856 |  0.004 |
| 33 |  |  Կիպրոս | 0.850 |  |
| 33 |  (1) |  Կատար | 0.850 |  0.001 |
| 34 |  |  Անդորրա | 0.845 |  0.001 |
| 35 |  (1) |  Սլովակիա | 0.844 |  0.005 |
| 36 |  (1) |  Լեհաստան | 0.843 |  0.003 |
| 37 |  |  Լիտվա | 0.839 |  0.002 |
| 37 |  |  Մալթա | 0.839 |  0.002 |
| 39 |  |  Սաուդյան Արաբիա | 0.837 |  0.001 |
| 40 |  |  Արգենտինա | 0.836 |  0.003 |
| 41 |  (1) |  ԱՄԷ | 0.835 |  0.002 |
| 42 |  |  Չիլի | 0.832 |  0.002 |
| 43 |  |  Պորտուգալիա | 0.830 |  0.002 |
| 44 |  |  Հունգարիա | 0.828 |  0.003 |
| 45 |  |  Բահրեյն | 0.824 |  0.003 |
| 46 |  (1) |  Լատվիա | 0.819 |  0.003 |
| 47 |  (1) |  Խորվաթիա | 0.818 |  0.001 |
| 48 |  (1) |  Քուվեյթ | 0.816 |  |
| 49 |  |  Չեռնոգորիա | 0.802 |  0.001 |

### Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2015 թվականի զեկույց)

Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը հասարակության մեջ մարդկային ներուժի զարգացման միջին մակարդակն է հաշվի առած անհավասարությունը։

Նկատենք, որ կանաչ սլաքը () ցույց է տալիս աճը, կարմիրը՝ () հետընթացը, կապույտը () ՝ դիրքի հաստատուն մնալը։ Դասակարգումը կապված չէ ՄՆԶԻ-ի ցուցակի հետ, քանի որ այստեղ բացակայում են որոշ երկրների տվյալներ։

1. Նորվեգիա 0.893 ()
2. Նիդերլանդներ 0.861 ( 1)
3. Շվեյցարիա 0.861 ( 1)
4. Ավստրալիա 0.858 ( 2)
5. Դանիա 0.856 ( 3)
6. Գերմանիա 0.853 ( 1)
7. Իսլանդիա 0.846 ( 1)
8. Շվեդիա 0.846 ( 1)
9. Իռլանդիա 0.836 ( 1)
10. Ֆինլանդիա 0.834 ( 1)
11. Կանադա 0.832 ( 2)
12. Սլովենիա 0.829 ()
13. Միացյալ Թագավորություն 0.829 ( 3)
14. Չեխիա 0.823 ( 1)
15. Լյուքսեմբուրգ 0.822 ( 1)
16. Բելգիա 0.820 ( 1)
17. Ավստրիա 0.816 ( 4)
18. Ֆրանսիա 0.811 ()
19. Սլովակիա 0.791 ( 2)
20. Էստոնիա 0.782 ( 4)
21. Ճապոնիա 0.780 ( 1)
22. Իսրայել 0.775 ( 3)
23. Իսպանիա 0.775 ( 1)
24. Իտալիա 0.773 ( 1)
25. Հունգարիա 0.769 ( 2)
26. Մալթա 0.767 ()
27. Լեհաստան 0.760 ( 2)
28. ԱՄՆ 0.760 ()
29. Կիպրոս 0.758 ( 1)
30. Հունաստան 0.758 ( 5)
31. Լիտվա 0.754 ()
32. Հարավային Կորեա 0.751 ( 1)
33. Պորտուգալիա 0.744 ( 1)
34. Խորվաթիա 0.743 ( 1)
35. Բելառուս 0.741
36. Լատվիա 0.730

Լիխտենշտայնը, ԱՄԷ-ն, Անդորրան, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը, Բրունեյը, Բահրեյնը, Քուվեյթը, Նոր Զելանդիան, Հոնկոնգը և Սինգապուրը, չնայած ունենալով ՄՆԶԻ-ի «շատ բարձր» ցուցանիշ, նրանց համար չի հաշվարկվել անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։

## 2013 թվականի մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2014 թվականի զեկույց)

Մարդկային ներուժի զարգացման 2013 թվականի զեկույցը հրապարակվել է 2014 թվականի հուլիսի 24-ին,որտեղ հաշվարկվել է ՄՆԶԻ-ի արժեքները 2013 թվականի համար։ Ստորև ներկայացված են «շատ բարձր» ինդեքս ունեցող երկրների ցանկը։

* = աճ
* = կայուն
* = հետընթաց

| Դասակարգում
 | Երկիր
 | ՄՆԶԻ
 |
| --- | --- | --- |
| 2013 թվականի զեկույցը հրապարակված 2014-ին | 2013 թվականի զեկույցի նկատմամբ փոփոխություն | 2013 թվականի զեկույցը հրապարակված 2014-ին | 2013 թվականի զեկույցի նկատմամբ փոփոխություն |
| 1 |  |  Նորվեգիա | 0.944 |  0.011
 |
| 2 |  |  Ավստրալիա | 0.933 |  0.002
 |
| 3 |  |  Շվեյցարիա | 0.917 |  0.001
 |
| 4 |  |  Նիդերլանդներ | 0.915 |  |
| 5 |  |  ԱՄՆ | 0.914 |  0.002
 |
| 6 |  |  Գերմանիա | 0.911 |  |
| 7 |  |  Նոր Զելանդիա | 0.910 |  0.002
 |
| 8 |  |  Կանադա | 0.902 |  0.001
 |
| 9 |  (3) |  Սինգապուր | 0.901 |  0.002
 |
| 10 |  |  Դանիա | 0.900 |  |
| 11 |  (3) |  Իռլանդիա | 0.899 |  0.017
 |
| 12 |  (1) |  Շվեդիա | 0.898 |  0.001
 |
| 13 |  |  Իսլանդիա | 0.895 |  0.002
 |
| 14 |  |  Միացյալ Թագավորություն | 0.892 |  0.002
 |
| 14 |  |  Աոմին | 0.892 |  |
| 15 |  |  Հոնկոնգ | 0.891 |  0.002
 |
| 15 |  (1) |  Հարավային Կորեա | 0.891 |  0.003
 |
| 17 |  (1) |  Ճապոնիա | 0.890 |  0.002
 |
| 18 |  (2) |  Լիխտենշտայն | 0.889 |  0.001
 |
| 19 |  |  Իսրայել | 0.888 |  0.002
 |
| 20 |  |  Ֆրանսիա | 0.884 |  |
| 21 |  |  Թայվան | 0.882 |  |
| 22 |  |  Ավստրիա | 0.881 |  0.001
 |
| 22 |  |  Բելգիա | 0.881 |  0.001
 |
| 22 |  |  Լյուքսեմբուրգ | 0.881 |  0.001
 |
| 23 |  |  Ֆինլանդիա | 0.879 |  |
| 24 |  |  Սլովենիա | 0.874 |  |
| 25 |  |  Իտալիա | 0.872 |  |
| 26 |  |  Իսպանիա | 0.869 |  |
| 27 |  |  Չեխիա | 0.861 |  |
| 28 |  |  Հունաստան | 0.853 |  0.001
 |
| 29 |  |  Բրունեյ | 0.852 |  |
| 30 |  |  Կատար | 0.851 |  0.001
 |
| 31 |  |  Կիպրոս | 0.845 |  0.003
 |
| 32 |  |  Էստոնիա | 0.840 |  0.001
 |
| 33 |  |  Սաուդյան Արաբիա | 0.836 |  0.003
 |
| 34 |  (1) |  Լիտվա | 0.834 |  0.003
 |
| 34 |  (1) |  Լեհաստան | 0.834 |  0.001
 |
| 35 |  |  Անդորրա | 0.830 |  |
| 35 |  (1) |  Սլովակիա | 0.830 |  0.001
 |
| 36 |  |  Մալթա | 0.829 |  0.002
 |
| 37 |  |  ԱՄԷ | 0.827 |  0.002
 |
| 38 |  (1) |  Չիլի | 0.822 |  0.003
 |
| 38 |  |  Պորտուգալիա | 0.822 |  |
| 39 |  |  Հունգարիա | 0.818 |  0.001
 |
| 40 |  |  Բահրեյն | 0.815 |  0.002
 |
| 40 |  |  Կուբա | 0.815 |  0.002
 |
| 41 |  (2) |  Քուվեյթ | 0.814 |  0.001
 |
| 42 |  |  Խորվաթիա | 0.812 |  |
| 43 |  |  Լատվիա | 0.810 |  0.002
 |
| 44 |  |  Արգենտինա | 0.808 |  0.002
 |

### Չներառված երկրներ

Որոշ երկրներ ներառված չեն ցուցակում տարբեր պատճառներով, հիմնական պատճառը տվյալների բացակայությունն է։ ՄԱԿ-ի անդամ երկրներից 2014 թվականի զեկույցում ներառված չէին Հյուսիսային Կորեան, Մարշալյան կղզիները, Մոնակոն, Նաուրուն, Սան Մարինոն, Սոմալին, Հարավային Սուդանը, Սուդանը և Տուվալու։

### Inequality-adjusted HDI (2014 report)

The Inequality-adjusted Human Development Index (IHDI) is a "measure of the average level of human development of people in a society once inequality is taken into account".

Note։ The green arrows (), red arrows (), and blue dashes () represent changes in rank. The rankings are not relative to the HDI list above due to the exclusion of countries which are missing IHDI data (p. 168).

### Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2014 թվականի զեկույց)

Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը հասարակության մեջ մարդկային ներուժի զարգացման միջին մակարդակն է հաշվի առած անհավասարությունը։

Նկատենք, որ կանաչ սլաքը () ցույց է տալիս աճը, կարմիրը՝ () հետընթացը, կապույտը () ՝ դիրքի հաստատուն մնալը։ Դասակարգումը կապված չէ ՄՆԶԻ-ի ցուցակի հետ, քանի որ այստեղ բացակայում են որոշ երկրների տվյալներ։

1. Նորվեգիա 0.891 ()
2. Ավստրալիա 0.860 ()
3. Նիդերլանդներ 0.854 ( 1)
4. Շվեյցարիա 0.847 ( 3)
5. Գերմանիա 0.846 ()
6. Իսլանդիա 0.843 ( 2)
7. Շվեդիա 0.840 ( 4)
8. Դանիա 0.838 ( 1)
9. Կանադա 0.833 ( 4)
10. Իռլանդիա 0.832 ( 4)
11. Ֆինլանդիա 0.830 ()
12. Սլովենիա 0.824 ( 2)
13. Ավստրիա 0.818 ( 1)
14. Լյուքսեմբուրգ 0.814 ( 3)
15. Չեխիա 0.813 ( 1)
16. Միացյալ Թագավորություն 0.812 ( 3)
17. Բելգիա 0.806 ( 2)
18. Ֆրանսիա 0.804 ()
19. Իսրայել 0.793 ( 1)
20. Ճապոնիա 0.779 (New)
21. Սլովակիա 0.778 ( 1)
22. Իսպանիա 0.775 ( 2)
23. Իտալիա 0.768 ( 1)
24. Էստոնիա 0.767 ( 1)
25. Հունաստան 0.762 ( 2)
26. Մալթա 0.760 ( 3)
27. Հունգարիա 0.757 ( 1)
28. ԱՄՆ 0.755 ( 12)
29. Լեհաստան 0.751 ( 1)
30. Կիպրոս 0.752 ( 1)
31. Լիտվա 0.746 ( 2)
32. Պորտուգալիա 0.739 ()
33. Հարավային Կորեա 0.736 ( 5)
34. Լատվիա 0.725 ( 1)
35. Խորվաթիա 0.721 ( 4)
36. Արգենտինա 0.680 ( 7)
37. Չիլի 0.661 ( 4)

Լիխտենշտայնը, ԱՄԷ-ն, Անդորրան, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը, Բրունեյը, Բահրեյնը, Քուվեյթը, Նոր Զելանդիան, Կուբան, Հոնկոնգը և Սինգապուրը, չնայած ունենալով ՄՆԶԻ-ի «շատ բարձր» ցուցանիշ, նրանց համար չի հաշվարկվել անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։

## Նախկին առաջատար երկրներ

Ստորև ներկայացված ցուցակում ընդգրկված են յուրաքանչյուր տարվա ՄՆԶԻ-ով առաջատար երկրները։ Նորվեգիա առաջատար է եղել ավելի քան 14 անգամ, որը ամենաբարձր արդյունքն է, 8 անհամ եղել է Կանադան, և Ճապոնիան 3 անգամ, իսկ Իսլանդիան առաջատար է եղել երկու անգամ։

Առաջին թիվը ցույց է տալիս, թե որ ժամանկահատվածում է եղել երկիրը առաջատարը, փակագծերումն նշված հրապարակման տարեթիվը
The year represents the time period from which the statistics for the index were derived. In parentheses is the year when the report was published.

* 2017 (2018):  Նորվեգիա
* 2015 (2016):  Նորվեգիա
* 2014 (2015):  Նորվեգիա
* 2013 (2014):  Նորվեգիա
* 2012 (2013):  Նորվեգիա
* 2011 (2011):  Նորվեգիա
* 2010 (2010):  Նորվեգիա
* 2007 (2009):  Նորվեգիա
* 2006 (2008):  Իսլանդիա
* 2005 (2007):  Իսլանդիա
* 2004 (2006):  Նորվեգիա
* 2003 (2005):  Նորվեգիա
* 2002 (2004):  Նորվեգիա
* 2001 (2003):  Նորվեգիա
* 2000 (2002):  Նորվեգիա
* 1999 (2001):  Նորվեգիա
* 1998 (2000):  Կանադա
* 1997 (1999):  Կանադա
* 1995 (1998):  Կանադա
* 1994 (1997):  Կանադա
* 1993 (1996):  Կանադա
* 1992 (1995):  Կանադա
* ???? (1994):  Կանադա
* ???? (1993):  Ճապոնիա
* 1990 (1992):  Կանադա
* 1990 (1991):  Ճապոնիա
* ???? (1990):  Ճապոնիա

## Աշխարհագրական ծածկույթ

ՄՆԶԻ-ն ընդլայնել է իր աշխարհագրական ծածկույթը․ Դավիթ Հաստինգսը Միավորված ազգերի կազմակերպության Ասիայի և Խաղաղ օվկիանոսյան տարածաշրջանների տնտեսական և հասարարակական հարցերով հանձնաժողովը, հրապարակեց զեկույց, որով ընդլայնում էր երկրների քանակը ավելի քան 230, այնուամենայնիվ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրով 2009 թվականին հրապարակեցին 182 երկրների ցուցանիշներ, իսկ 2010 թվականին ընկավ այդ թիվը 169 երկրի։

## Քննադատություններ

ՄՆԶի-ն ընդդեմ. ecological footprint
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը քննադատության է ենթարկվել մի շարք հիմքերով ՝ ներառյալ ենթադրյալ ՝ տեխնոլոգիական զարգացման կամ մարդկային քաղաքակրթության մեջ ներդրում կատարելու ենթադրյալ բացակայությամբ ՝ գլոբալ տեսանկյունից կենտրոնանալով բացառապես ազգային ցուցանիշների և դասակարգման վրա, զարգացման նկատմամբ ուշադրության բացակայության հիմքում ընկած վիճակագրությունը և ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի (UNDP) բանաձևի փոփոխությունները կարող են մարդկային ներուժի զարգացման երկրների դասակարգման մեջ հանգեցնել լուրջ սխալ դասակարգումների ՝ «ցածր», «միջին», «բարձր» կամ «շատ բարձր» դասակարգումների մեջ։

### Տվյալների սխալի աղբյուրը

Տնտեսագետներ Հենդրիկ Վոլֆը, Հովարդ Չոնգը և Մաքսիմիլիան Աուֆհամմեր քննարկել է ՄՆԶԻ-ն տվյալների սխալի տեսանկյունից առողջապահության, կրթության և եկամուտների վիճակագրության մեջ, որը օգտագործվում է ստեղծելու ՄՆԶԻ-ն։ Նրանք տարբերակում են սխալների մի քանի տեսակներ՝ տվյալների թարմացում, բանաձևերի ստուգում և շեմերի սխալ գնահատումը, որի պատճառով հնարավոր է, որ որոշ երկրների զարգացման սխալ դասակարգման մեջ են, քանի որ տվյալներում կարող են լինել շատ սխալներ։ Շատ հեղինակներ պնդում են, որ անհրաժեշտ է զերծ մնալ երկրների դասակրգմանը ըստ կատեգորիաների, քանի որ շեմերը ընտրված են պատահականորեն, և կարող են ազդակ հանդիսանալ պաշտոնական տվյալների զեկույցում ռազմավարական գործողություններիր կատարել, և ունենալ պոտենցիալ մոլորեցնելու քաղաքական գործիչներին, ներդրողներին, բարեգործական կազմակերպություններին և հասարակությանը, ով օգտագործում է ՄՆԶԻ-ն ամբողջապես։

2010 թվականին ՄԱԿԶԾ-ն արձագանքեց քննադատություններին և թարմացրեց դասակարգման շեմերը որպես ցածր, միջին և բարձր մարդկային ներուժի զարգացվածություն ունեցող երկրներ։ *The Economist*-ի մեկնաբանությանը ի պատասխան վաղ 2011 թվականին, Մարդկային ներուժի զարգացման զեկույցի գրասենյակը նշոց, որ նրանց համակարգված վերանայում են ՄՆԶԻճի հաշվման մեթոդները, և շարունակաբար վերանայում են մարդկային ներուժի զարգացման շեմերը to a 6 January 2011 article in the magazine։
2013 թվականին Սալվատոր Մոնրին և Ալեսսանդրո Սպավենտան նշեց, որ ՀՆԱ և ՄՆԶԻ-ի մրցույթում, մոռացվում է, որ երկուսն էլ արտաքին ինդիկատորներ են, որոնք առաջնահերթություն են տալիս տարբեր չափանիշների, որոնց հիման վրա նախապատվությունը տալու է սոցիալական բարեկեցության չափմանը։ Ավելի մեծ հարց է առաջանում, թե հնարավոր է արդյոք քաղաքականության ուշադրության կենտրոնացումը տեղափոխել մրցակցային պարադիգմաների միջև տեղի ունեցած ճակատամարտից դեպի բնակչությունից ուղղակիորեն բարեկեցության մասին տեղեկատվություն ստանալու մեխանիզմի։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս» հոդվածին։ |