Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Լյութերականություն

| Լյութերականություն  |
| --- |
|  |
| Տեսակ | բողոքականություն |
| Հապավում | ev.-luth. |
| Կրոն | քրիստոնեություն |
| Հիմնադիր | Մարտին Լյութեր |
| Հիմնադրման թվական | հոկտեմբերի 31, 1517 և մայիսի 25, 1521 |
| Անդամների քանակ | 70 միլիոն |
| Անդամներ | Lutheran pastor? |
|  Lutheranism Վիքիպահեստում |

Մարտին Լյութեր
**Լյութերականություն**, *լութերականություն*՝ բողոքականության հիմնական ուղղություններից։ Առաջացել է Գերմանիայում XVI դարի Ռեֆորմացիայի ընթացքում՝ Մարտին Լյութերի ու նրա հետևորդների (Ֆ. Մելանխթոն և ուրիշներ) ուսմունքի հիման վրա և տարածվել այլ երկրներում։ Լյութերականությունում ձևակերպվել են բողոքականության հիմնական սկզբունքները՝ «միայն հավատով», առանց հոգևորականության և եկեղեցու միջնորդության աստծուն հաղորդակցվելով փրկվելու գաղափարը, Սուրբ գրքի (Աստվածաշնչի) առաջնությունը։

Մերժելով կաթոլիկության եկեղեցական բարդ նվիրապետությունը և հիմնական ծիսակատարությունը, Լյութերականությունը պահպանել է այն, ինչն ուղղակիորեն չի հակադրվում Սուրբ գրքին։ Խորհուրդներից ընդունվել են մկրտությունը և հաղորդությունը։ Լյութերականությունում եկեղեցական համայնքի իրավունքները սահմանափակ են։ Բարձրագույն իշխանություն ունեն եպիսկոպոսները և արքեպիսկոպոսները, սակայն նրանց առավելությունը շարքային հավատացյալների նկատմամբ լոկ վարչական է։ Բացի Աստվածաշնչից, Լյութերականություն դավանաբանության հիմքն են կազմում «Համաձայնության գիրքը» (1580)՝ բաղկացած «Աուգսբուրգյան խոստովանությունից», նրա «Ջատագովություններից» և աստվածաբանական այլ երկերից։ Լութերականությունը բողոքականության ամենաբազմաքանակ ուղղությունն է։ Կազմված է բազմաթիվ ինքնուրույն եկեղեցիներից (հիմնականում ավետարանական-լութերական)։ 1970-ին ունեցել է մոտ 75 միլիոն հետևորդ։ Առավել տարածված է Գերմանիայում։ Դավանանքով լութերական են Շվեդիան, Դանիան, Ֆինլանդիան, Նորվեգիան, Իսլանդիան։ Լութերական եկեղեցիներ կան նաև ԱՄՆ-ում, Չեխոսլովակիայում, Հունգարիայում, ԽՍՀՄ-ում (էստոնայի ավետարանական Լութերական եկեղեցի և Լատվիայի ավետարանական֊լութերական եկեղեցի, որոնց գլխավորում են արքեպիսկոպոսները)։ Համաշխարհային լութերական ֆեդերացիան (1947-ից) միավորում է 48 երկրի (1970) 82 եկեղեցի։ Լութերական եկեղեցիները Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի անդամ են։ Թարգմանվել են Լութերականությանը վերաբերող տարբեր ուսումնասիրություններ (Դ’O պինիե Մեռլ, «Պատմութիւն վեցտասաներորդ դարու բարեկարգութեանն ի Գերմանիա», հ. 1-2, 1846-1858, Լյութերականությունը Մ., «Փոքրիկ Քրիստոնեական», 1846, 1904)։ Սակայն բողոքականության դեմ մղվող պայքարի ընդհանուր պլանում քննադատվել է նաև բուն Լութերականություն (Դըլաֆորե, «Եղծ աղանդոյն Լութերի և Կալվինի և հրահանգ զօրաւոր յոլղղափառութիւն», 1847), փորձ է արվել ցուցադրելու նրա «ոչ աստվածապաշտական», վնասակար, ազգի և կրոնի միասնությունը քայքայող էությունը (Հովնանյանց Ղ., «Մարտինոս Լուտերին վարուց և նորոգութեան պաւոմու- թիվնը», 1850)։

## Արտաքին հղումներ

* Լյութերականության մասին դասարան․ամ կայքում
* Լյութերականության մասին կրոնադարանում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լյութերականություն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 644)։*  |
# Կարաբին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Կարաբին |
| --- |
|  |
| Տեսակ | զենքի ֆուկցիոնալ դաս |
| Ենթատեսակ | long gun? |

Կարաբին 17-րդ դար
Կարաբին Սիմոնով
1793 թ. Ֆրանսիական կարաբին
**ԿԱՐՃԱՀԱՆ,Կարաբին** (ֆրանսերեն՝  **carabine**), կարճացված և թեթևացված հրացան։ Կարաբինի նախատիպը ստեղծվել է 15-րդ դարի վերջին։ 17-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի 1-ին կեսը օգտագործվում էր հեծելազորում և հրետանիում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կատարելագործված ավտոմատ կարաբինը օգտագործվում է բազմաթիվ բանակներում։ Կարաբին են կոչվում նաև որոշ ակոսավոր որսորդական հրացաններ։

## Կառուցվածք

Սովորաբար կարճացված և թեթևացրած հրացան, որը կիրառվում է գլխավորապես հեծելազորի սպառազինության համար։ Հայտնի է 15-րդ դարից։ Տարբերում են հարթափող և ակոսավոր, պահեստատուփավոր և ավտոմատ կարաբին։ Առավել նշանավոր են խորհրդային 1938 և 1944 թվականներին նմուշների 7,62 մմ կարաբինը՝ ստեղծված 1891/30 հրացանի բազայի հիման վրա, ինչպես նաև ինքնալից ՍԿՍ (СКС) (1949) կարաբինը, որի զանգվածը 3,75 կգ է, երկարությունը՝ 1020 մմ (սվինով՝ 1260 մմ), պահեստատուփի տարողությունը՝ 10 փամփուշտ, գործնական արագաձգությունը՝ 35-40 կրակոց/րոպե, հրաձգության նշանառու հեռավորությունը՝ 1000 մ։

## Հրացաններից մոդելներ

Գերմանիա
* Karabiner 98k
* HK USC

Կանադա
* Diemaco C8

ԱՄՆ
* Carabine M1
* Colt M4 et M4A1
* Magpul Massada

Իտալիա
* Beretta Cx4

Ռուսաստան
* SKS
* AKS-74U
* AK-102,104,105

Շվեյցարիա
* SIG-551
* SIG-552

Հարավսլավիա
* Carabine M59

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Index Général Gazette des Armes de 1972 à 2007 Արխիվացված 2015-06-30 Wayback Machine

## Գրականություն

* Beard, Ross E. *Carbine: the story of David Marshall Williams*. Williamstown, NJ: Phillips, 1997. ISBN 0-932-57226-X
* *Carbines: cal. .30 carbines M1, M1A1, M2 and M3*. Washington, DC: Headquarters, Departments of the Army and the Air Force, 1953.
* McAulay, John D. *Carbines of the Civil War, 1861-1865*. Union City, TN: Pioneer Press, 1981. ISBN 0-913-15945-2
* McAulay, John D. *Carbines of the U.S. Cavalry, 1861-1905*. Lincoln, RI: Andrew Mowbray Publishers, 1996. ISBN 0-917-21870-1

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 291)։*  |
# Փետրվար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Փետրվար** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| **2026** |

**Փետրվար** (լատիներեն՝ *Februārius mēnsis* «Ֆեբրուուսի ամիս»), տարվա երկրորդ ամիսն է, իր հռոմեական *Febriaius* անունն ստացել է լատիներեն *februum* բառից, որը նշանակում է «մաքրում» և կապված է այդ ամսում կատարվող հռոմեացիների *Februa* մաքրագործության արարողության հետ։

Մեր թվարկությունից 56 տարի առաջ Հուլիոս Կեսարի հրամանով կատարված օրացույցի բարեփոխումից հետո փետրվարը դարձավ երկրորդ ամիսը և ուներ 29 օր։

Հետագայում ամիսներից մեկը ի պատիվ Հուլիոս Կեսարի կոչվեց Հուլիս, իսկ դրան հաջորդող օգոստոս ամիսն էլ՝ Օգոստոս կայսեր պատվին։ Բայց օգոստոսն ուներ միայն 30 օր, իսկ հուլիսը՝ 31։ Մի բան, որ ընդգծում էր Կեսարի գերազանցությունը Օգոստոս կայսեր նկատմամբ։ Որոշվեց օգոստոս ամսվա օրերի թվին ավելացնել մեկ օր և այդ օրը վերցրեցին փետրվարից։ Այսպիսով փետրվար ամսին, որը կապված էր հռոմեական չար աստծո անվան հետ, մնաց 28 օր։ Միայն նահանջ տարին է մեկ օրով ավելանում և դառնում 29 օր։

Փետրվար, ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry
Փետրվարը հայկական տոմարում համընկնում է մեհեկան ամսվա հետ։ Այդ ամսին մեծ տոնախմբություն էր կատարվում ի պատիվ Միհրի, որը զրադաշտական աստված էր։ Նա մարմնավորում էր արեգակը և կրակը։ Միհրի պաշտամունքը իր ժամանակին եղել է հեթանոսական Հայաստանում։ Միհրին նվիրված տաճարները կոչվում էին մեհյան, որից էլ առաջացել է մեհեկան անունը։

## Փետրվար ամսին նշվող տոներ

* Շրի Լանկայի անկախության օրը՝ փետրվարի 4-ին։
* Ամուսնության համաշխարհային օրը՝ երկրորդ կիրակին։
* Սուրբ Վալենտինի օրը՝ փետրվարի 14-ին։
* Սերբիայի ազգային օրը՝ փետրվարի 15-ին։
* Կանադայի դրոշի օրը՝ փետրվարի 15-ին։
* Խնձորի օր ԱՄՆ-ում՝ փետրվարի 20-ին։
* Մայրենիի համաշխարհային օրը՝ փետրվարի 21-ին։
* Մեքսիկայի դրոշի օրը՝ փետրվարի 24-ին։
* Էստոնիայի անկախության օրը՝ փետրվարի 24-ին։
* Ազատության օրը Քուվեյթում՝ փետրվարի 26-ին։
* Դոմինիկյան Հանրապետության անկախության օրը՝ փետրվարի 27-ին։
* Արևի ազգային օրը Արգենտինայում՝ փետրվարի 29-ի նահանջ օրը, չորս տարին մեկ։

## Հայաստանում նշվող օրեր

* Փետրվարի 13-ին նշվում է տերընդեզը։
* Փետրվարի 19-ին՝ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրը, նշվում է գիրք նվիրելու օրը։
* Փետրվարի 21-ին նշվում Մայրենի լեզվի օրը։

## Անուն

Մի շարք ժողովուրդների մոտ փետրվարն ունի լատինական ծագումից տարբերվող անուն։ Այսպես, ֆիններեն ասում են *helmikuu*՝ մարգարտի ամիս, ուկրաիներեն՝ *лютий*, խորվաթերեն *veljača*՝ մեծ։ Լիտվերեն ասում են *vasaris*, որը ծագում է *vasara*՝ «ամառ» բառից։ Թուրքերեն *Șubat* անունը սիրիական «շաբաթ»-ից է։

## Առանձնահատկություններ

* Սովորական տարիներին ունենալով ընդամենը 28 օր՝ փետրվարը միակ ամիսն է, որի ժամանակ հմնարավոր է, որ չլինի լիալուսին։ Վերջին անգամ այդպիսի բան եղել է 1999 թ., հաջորդը լինելու է 2018 թ.։
* Միակ ամիսն է, որ ունի օրերի փոփոխական քանակ։ Սովորական տարիներին օրերի քանակը 28 է, նահանջ տարիներին՝ 29։

## Ծանոթագրություններ

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«փետրվար»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
# OCLC[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| OCLC
 |
| --- |
|  |
|  |
| Տեսակ | Կոոպերատիվ, գրադարան և ոչ առևտրային կազմակերպություն |
| Երկիր |  ԱՄՆ |
| Հիմնադրված | մոտ հուլիսի 5, 1967[…] |
| Գլխադասային գրասենյակ | Դաբլին, ԱՄՆ |
| Հիմնադիր | Fred Kilgour? |
| Կայք | oclc.org​(անգլ.) |

**OCLC** ('*Online Computer Library Center, Inc.*, *OCLC*, թարգմանաբար՝ «Առցանց համակարգչային գրադարանային կենտրոն»), ոչ առևտրային անդամակցական համակարգչային գրադարանային ծառայություն և գիտահետազոտական կազմակերպություն, որի հասարակական նպատակն է «աշխարհի տեղեկատվությանը հասանելության ընդլայնումը և տեղեկատվության վրա ծախսերի կրճատումը»։ Հիմնվել է 1967 թվականի հուլիսի 6-ին՝ որպես ոչ առևտրային **Օհայոյի քոլեջի գրադարանային կենտրոն**։ Աշխարհի 170 երկրների ավելին քան 72 հազար գրադարաններ գրադարանային նյութերի որոնման, գնման, կատալոգավորման, փոխառության և պահպանման համար օգտվում են *OCLC*-ի ծառայություններից։ OCLC-ը և նրա անդամ գրադարանները համատեղ ստեղծել և սպասարկում են WorldCat համակարգը, որը այս պահին աշխարհի ամենամեծ առցանց բաց հասանելությամբ կատալոգն է (*Online Public Access Catalog*, *OPAC*): *OCLC*-ն ֆինանսավորվում է հիմնականում իր անդամ գրադարանների կողմից կատարվող վճարումների հաշվին (2016 թվականի տվյալներով՝ ընդհանուր առմամբ մոտ 200 միլիոն ԱՄՆ դոլար՝ տարեկան)։

*OCLC*-ն նաև սպասարկում է Dewey Decimal Classification համակարգը։

Կազմակերպությունը ստեղծվել է Ֆրեդ Կիլգուրի կողմից, հիմնական գրասենյակը գտնվում է ԱՄՆ Օհայո նահանգի Դուբլին քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* OCLC Online Computer Library CenterԱրխիվացված 2012-08-26 Wayback Machine(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «OCLC» հոդվածին։ |
# 824[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  820 · 821 · 822 · 823 —  **824**  — 825 · 826 · 827 · 828
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 800‑ականներ · 810‑ականներ — **820‑ականներ** — 830‑ականներ · 840‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 8-րդ դար — **9-րդ դար** — 10-րդ դար
 |

**824 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երկուշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 824 թվականն է,
IX դարի 24-րդ տարին։ Հանդիսանում է 9-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ 820-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 823 և 825 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**824 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 824 *DCCCXXIV* |
| Հուլյան օրացույց | 823—824 (հունվարի 5 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 6332—6333 (սեպտեմբերի 5-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1576—1577 (ապրիլի 25 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 3316—3317 (օգոստոսի 11-ից) *ՎՅԺԶ—ՎՅԺԷ* |
| Հրեական օրացույց  | 4584—4585
ד'תקפ"ד — ד'תקפ"ה |
| Իսլամական օրացույց | 208—209 |
| Չինական օրացույց | 3520—3521 癸卯 — 甲辰 սև ճագար — կապույտ վիշապ |
| Եթովպական օրացույց | 816—817 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 880—881 |
| - *Շակա սամվատ* | 746—747 |
| - *Կալի յուգա* | 3925—3926 |
| Իրանական օրացույց | 202—203 |
| Բուդդայական օրացույց | 1367 |
# Ամառային օլիմպիական խաղեր 2008

| Ամառային օլիմպիական խաղեր 2008 |
| --- |
|  |
|  |
| Տեսակ | Summer Olympic Games edition? |
| Հյուրընկալող քաղաք | Պեկին, ՉԺՀ |
| Երկիր |  Չինաստան |
| Կարգախոս | Մեկ աշխարհ, մեկ երազանք 同一个世界 同一个梦想 One World, One Dream |
| Բացում | օգոստոսի 8 |
| Ջահակիր | Լի Նին |
| Երդվեց | Zhang Yining? և Huang Liping? |
| Բացեց | Հու Ցզինտաո |
| Փակում | օգոստոսի 24 |
| Մարզադաշտ | Պեկին |
| Կազմակերպիչ | Beijing Organizing Committee for the 29th Olympic Games? |
| Մարզիկներ | 10 942 (4637 կին, 6305 տղամարդ) |
| Մասնակից երկրներ | 204 |
| Նախորդ | Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2004 |
| Հաջորդ | Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2012 |
| Կայք | olympics.com/en/olympic-games/beijing-2008​(անգլ.), beijing2008.cn​(չին.) և beijing2008.cn/en/​(անգլ.) |
|  2008 Summer Olympics Վիքիպահեստում |

**Ամառային օլիմպիական խաղեր 2008** կամ **XXIX Օլիմպիական խաղեր** (չին.՝ 第二十九届夏季奥林匹克运动会), ամառային օլիմպիական խաղերի 29-րդ թողարկում։ Պաշտոնապես մեկնարկել է 2008 թվականի օգոստոսի 8-ին՝ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մայրաքաղաք Պեկինում։ Խաղերին ընդհանուր առմամբ մասնակցել են 10 942 մարզիկներ՝ 204 ազգային օլիմպիական կոմիտեներից (ԱՕԿ)՝ հանդես գալով 28 սպորտաձևերում (ընդհանուր առմամբ՝ 302 մարզական հանդիպում)։

Օլիմպիական խաղերի ընթացքում սահմանվել է աշխարհի 43 և օլիմպիական 132 ռեկորդ։

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք (արխիվացված տարբերակ)
* Էջը Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կայքում

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ամառային օլիմպիական խաղեր 2008** կատեգորիայում։ |
# Շոտլանդացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Շոտլանդացիներ |
| --- |
| Ընդհանուր քանակ |
|  |
| Բնակեցում |
|  Շոտլանդիա 4,226,965  Անգլիա 795 000 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  ԱՄՆ | 8,422,613 |  |
|  Կանադա | 4,799,005 |  |
|  Ավստրալիա | 2,176,777 |  |

 |
| Լեզու(ներ) |
|
գերմանական շոտլանդերեն, գելական շոտլանդերեն, անգլերեն |
| Հավատք(ներ) |
|
բողոքականություն |
| Բարեկամական էթնիկ խմբեր |
|
իռլանդացիներ, ուելսցիներ |

**Շոտլանդացիներ** (գերմ. շոտլ. Scots Fowk, գել. շոտլ. Albannaich, անգլ. Scots), ազգ։ Բնակվում են Մեծ Բրիտանիա կղզու հյուսիսային կեսում և կից կղզիներում։

Խոսակցական լեզուն շոտլանդերենի բարբառներն են և անգլերենը, իսկ գրական լեզուն միայն անգլերենն է։ Կրոնով մեծ մասը բողոքականներ են, բայց կան նաև կաթոլիկներ։ Վաղ Միջնադարում Շոտլանդիայում հիշատակվում էին մի քանի էթնիկական կամ մշակութային խմբեր, որոնք նշվում են արդի նախնիներ, մասնավորապես՝ պիկտերը, գելերը, բրիտները ու անգլերը, որոնցից վերջինները բնակություն հաստատեցին երկրի հարավ-արևելքում: Մշակութային առումով այս ժողովուրդները խմբավորվում են ըստ լեզվի: Շոտլանդիայի մեծ մասը մինչև 13-րդ դար խոսում էր կելտական լեզուներով, և այդ լեզուները վերաբերում էին, նվազագույնը սկզբնապես, բրիտներին, ինչպես նաև գելերին ու պիկտերին:

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 545)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շոտլանդացիներ» հոդվածին։ |
# Փետրվարի 5

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Փետրվար** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |

**Փետրվարի 5**, տարվա 36-րդ օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 329 (նահանջ տարիներին՝ 330) օր։

## Դեպքեր

* 1924 - Տեղի ունեցավ առաջին Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Շամոնի, Ֆրանսիա)
* 1956 - Տեղի ունեցավ VII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Կորտինա դ'Ամպեցցո, Իտալիա)։

## Ծնունդներ

* 1540 - Սիմեոն Ապարանցի, բանաստեղծ և պատմագիր (վ. 1614)
* 1879 - Հովհաննես Ադամյան, հայ ճարտարագետ, գյուտարար (վ. 1932)
* 1891 - Վաղինակ Բեքարյան,հայ բանաստեղծ
* 1900 - Հայկ Ասատրյան, հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա (վ. 1956)
* 1938 - Լևոն Հակոբյան, քիմիկոս (վ. 1999)
* 1948 - Սվեն Յորան Էրիքսոն, շվեդ ֆուտբոլային մարզիչ
* 1948 - Լավրենտ Վարդանյան, հայ նկարիչ
* 1956 - Սյուզան Խարդալյան, շվեդահայ լրագրող, հրապարակախոս և փաստավավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր
* 1957 - Ֆլորա Մարտիրոսյան, հայ երգչուհի, Հայաստանի ժողովրդական արտիստուհի (վ. 2012)
* 1985 - Նառա Վարդանյան, հայ ժամանակակից գրող
* 1985 - Կրիշտիանու Ռոնալդու, պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող, հանդես է գալիս Մադրիդի Ռեալում և Պորտուգալիայի ազգային հավաքականում։
* 1990 - Դալտոն Մորեյրա Նետո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան
* 1990 - Դմիտրի Անդրեյկին, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր։
* 1992 - Նեյմար, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող, հանդես է գալիս ՖԱ Բարսելոնայում և Բրազիլիայի ազգային հավաքականում։

## Մահեր

* 1999 - Ռուբեն Հովնաթանյան, հայ նկարիչ

## Տոներ
# Փետրվարի 28[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Փետրվար** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |

**Փետրվարի 28**, տարվա 59-րդ օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 306 (նահանջ տարիներին՝ 307) օր։

## Դեպքեր

* 1835՝ լույս է տեսնում ֆիննական «Կալևալա» էպոսի առաջին օրինակը
* 1922 - Եգիպտոսը անկախացավ Մեծ Բրիտանիայից

Մեծամորի ատոմակայանը։
1976 թ.
* 1976՝ շարք մտավ Հայաստանի ատոմային կայանի առաջին էներգաբլոկը
* 1991՝ ավարտվեց Պարսից ծոցի պատերազմը
* 2013 - Բենեդիկտոս XVI-ը պապը հրաժարվում է գահից

## Ծնունդներ

* 1533 - Միշել դը Մոնտեն Michel de Montaigne ֆրանս. փիլիսոփա (մ. 1592)
* 1878 - Արթուր Կապպ Artur Kapp էստ. կոմպոզիտոր (մ. 1952)
* 1880 - Մարտիրոս Սարյան, հայ գեղանկարիչ (մ. 1972) Նաիրա Ղարիբյան(2005)֊ երգչուհի, հրապարակախոս
* 1911 - Օտակար Վավրա Otakar Vávra չեխ կինոռեժիսոր և սցենարիստ (մ. 2011 թ.)
* 1912 - Յակով Լազարև, հայ սովետական դիվանագետ
* 1922 - Յուրի Լոտման Juri Lotman ռուս-էստ. լեզվաբան, պատմաբան (մ. 1993)
* 1936 - Հակոբ Ջիվանյան, հայ ճարտարապետ, նկարիչ, քանդակագործ (մ. 2016)
* 1976 - Արամ Ավագյան, հայ երգահան և պրոդյուսեր։
* 1980 - Թեյշաուն Փրինս Tayshaun Prince ամեր. բասկետբոլիստ
* 1985 - Ելենա Յանկովիչ սերբ թենիսիստ
* 1993 - Էմիլի դը Ֆորեսթ Emmelie de Forest դան. երգիչ-երգչուհ

## Մահեր

* 1916 - Հենրի Ջեյմս Henry James ամեր.-անգլ. գրող (ծն. 1843)
* 1923 - Ստեփան Մամիկոնյան, արևելահայ հասարակական գործիչ
* 1925 - Ֆրիդրիխ Էբերտ գերմ. քաղ. գործիչ, Գերմանիայի 1-ին նախագահը
* 1932 - Գիյոմ Բիգուրդան Guillaume Begourdan ֆրանս. աստղագետ (ծն. 1851)
* 1961 - Անդրեյ Մոսկվին, խորհրդային կինոօպերատոր
* 1973 - Աշոտ Գրաշի հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ (ծն. 1910)
* 1985 - Դեյվիդ Բայրոն David Byron անգլ. երգիչ-երգահան (ծն. 1947)
* 2011 - Աննի Ժիրարդո Annie Girardot ֆրանս. դերասանուհի (ծն. 1931)
* 2018` Ալբերտ Մուշեղի Մկրտչյան ռեժիսոր,սցենարիստ, դերասան (ծն. 1937)

## Տոներ

* Արաբական երկրներ՝ Ուսուցչի օր
* Հնդկաստան՝ Ազգային գիտության օր
* Ֆինլանդիա՝ Կալևալայի օր

### Հիշատակի օր

Հայաստանում նշվում է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում կազմակերպված ջարդերի զոհերի հիշատակի և բռնագաղթված հայ բնակչության իրավունքների պաշտպանության օրը
# Կենսատոպ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենսատոպ

|  |  |
| --- | --- |
| Ենթակատեգորիա | արեալ, natural geographic entity |
| Մասն է | Բիոմ, կենսաերկրահամակեցություն, biochore |
| Թեմայով վերաբերում է | ecotope |
| Նախորդ | • Հաբիթաթ (բնակավայր)• **կենսատոպ** |
| Հաջորդ | • biochore |
| Բնութագրվում է | type of biotope |
| Օգտագործող | կենսաերկրացենոզ |

**Կենսատոպ** կամ **կենսոտոպ** (հուն․՝ βίος
 - կյանք և τόπος
 - տեղ), ցամաք ջրամբարի, միջավայրի աբիոտիկ գործոնների հարաբերականորեն միատարր տարածք, որը բնակեցված է կենդանի օրգանիզմներով (զբաղեցված մեկ երկրացենոզով)։ Կենսատոպը կենսացենոզի հետ համատեղ կազմում է միասնական կենսաերկրացենոզ։ Տվյալ բիոտոպի համար բնորոշ պայմանների համալիրը որոշում է օրգանիզմների ինչպես տեսակային կազմը, այնպես էլ նրանց գոյության առանձնահատկությունները և բիոցենոզի ազդեցությամբ իր հերթին ենթարկվում է փոփոխությունների։

Տերմինը ծագել է գերմաներեն *biotop*-ից, որն էլ իր հերթին կազմվել է հունարեն *bios* բառից («կյանք», «օրգանիզմ») և topos («տեղ») բառերից։
Կենսատոպը բնութագրվում է երկրատարածության մեջ մեջ դիրքադրությամբ և միջավայրի աբիոտիկ գործոնների որոշակի համադրությամբ։ Երկրաբանական պայմանների ընդհանրությունը ձևավորում են լիթոտոպը, հողային պայմանների ընդհանրությունը - պեդոտոպը, կլիմայականը - կլիմատոպը և այլն։ Համաձայն մոնոկլիմակսային կոնցեպցիայի, յուրաքանչյուր կենսատոպի սահմաններում, որը խախտվել է անթրոպոգեն գործունեության կամ բնության տարերային պրոցեսների հետևանքով, ժամանակի ընթացքում ձևավորվում է ժամանակի մեջ կայուն կլիմաքսային համագործակցություն (կենսացենոզ)։ Այս պրոցեսը (որը կոչվում է սուկցեսիա) ընթանում է մի քանի փուլով (օրինակ երկրորդային դաշտավայր, թփուտ, անտառ)։

## Դիտել նաև

* Էկոհամակարգ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 443)։*  |
# Մոլ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մոլ (այլ կիրառումներ)
**Մոլ**, նյութի քանակի միավոր, Միավորների միջազգային համակարգի յոթ հիմնական միավորներից մեկը։ Որոշվում է ֆիզիկական համակարգում պարունակվող միանման կառուցվածքային տարրերի (ատոմ, մոլեկուլ, իոն և այլն) քանակով։

1 մոլը պարունակում է այնքան կառուցվածքային տարր, որքան կա ածխածնի 12С նուկլիդի՝ 0.012 կգ մեջ, այսինքն՝ 6․022×1023։ Միջազգային նշանակումը՝
mol։ Ընդունված է գրամ-մոլեկուլի փոխարեն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 673)։*  |
# Թայվանի նեղուց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Թայվանի նեղուց |
| --- |
| 臺灣海峽 (zh) |
|  |
| Երկիր | Չինաստան |
| Բաժանում է |  Թայվան և  Չինաստան պետությունները |
| Թայվանի նեղուց (Չինաստան) |

**Թայվանի նեղուց**, Թայվան հայսյա, Ֆորմոզայի նեղուց, Ասիա մայրցամաքի արևելյան ափի և Տայվան կղզու միջև։ Միացնում է Արևելա-Չինական և Հարավ-Չինական ծովերը։ Երկարությունը մոտ 360 կմ է, նվազագույն լայնությունը՝ մոտ 130 կմ, նվազագույն խորությունը նավարկուղում՝ 60 մ։ Մայրցամաքային ափը կտրտված է ծոցերով, կան շատ կղզիներ։ Հոսանքները(արագությունը 1 կմ/ժ) ձմռանը ուղղված են դեպի հարավ, ամռանը՝ հյուսիս։ Նավահանգիստներն են Գաոսյունը, Ֆուչժոուն և Սյամինը (Չինաստան)։

## Անվանում

Չինարեն կոչվում է *Թայվանհայսյա*։ Հայտնի է նաև *Ֆորմոզայի նեղուց* անունով։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թայվանի նեղուց» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 559)։*  |
# Իզոգծեր

Եռաչափ մակերևույթ պատկերող իզոգծեր
**Իզոգծեր** (հին հուն․՝ ισος, «հավասար»), գծեր, որոնք աշխարհագրական, երկրաբանական քարտեզների, կտրվածքների և գրաֆիկների վրա իրար են միացնում որևէ մեծության համարժեք կետերը։ Արտահայտում են հետազոտվող մեծության անընդհատ փոփոխությունը՝ կախված երկու այլ փոփոխական մեծություններից (աշխարհագրական լայնությունից և երկարությունից քարտեզի վրա)։ Քարտեզներում օգտագործվում են անընդհատ կամ տարածության մեջ աստիճանաբար փոփոխվող մեծությունների (օդի ջերմաստիճանի) արժեքների որոշման համար։

Իզոգծերի օգնությամբ ցույց են տրվում երևույթների քանակական բնութագրումների փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում (Երկրի մագնիսականության բաղադրիչների դարավոր փոփոխությունները), շարժման արագությունը (քամու արագությունը), տևողությունը (ձնածածկ օրերի թիվը), կրկնությունը կամ հավանականությունը (ամպրոպների կրկնությունը)։ Եթե անկախ փոփոխականներից նույնիսկ մեկը ոչ թե աշխարհագրական կոորդինատ է, այլ որևէ ուրիշ մեծություն, իզոգծերը կոչվում են իզոպլետներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 313)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իզոգծեր» հոդվածին։ |