# 21-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |
| --- |
| III հազարամյակ
 |
| 19-րդ դար — 20-րդ դար — **21-րդ դար** — 22-րդ դար — 23-րդ դար
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1990‑ականներ
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000‑ականներ
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |
| 2010‑ականներ
 |  2010
 |  2011
 |  2012
 |  2013
 |  2014
 |  2015
 |  2016
 |  2017
 |  2018
 |  2019
 |
| 2020‑ականներ
 |  2020
 |  2021
 |  2022
 |  2023
 |  2024
 |  2025
 |  2026
 |  2027
 |  2028
 |  2029
 |
| 2030‑ականներ
 |  2030
 |  2031
 |  2032
 |  2033
 |  2034
 |  2035
 |  2036
 |  2037
 |  2038
 |  2039
 |
| 2040‑ականներ
 |  2040
 |  2041
 |  2042
 |  2043
 |  2044
 |  2045
 |  2046
 |  2047
 |  2048
 |  2049
 |
| 2050‑ականներ
 |  2050
 |  2051
 |  2052
 |  2053
 |  2054
 |  2055
 |  2056
 |  2057
 |  2058
 |  2059
 |
| 2060‑ականներ
 |  2060
 |  2061
 |  2062
 |  2063
 |  2064
 |  2065
 |  2066
 |  2067
 |  2068
 |  2069
 |
| 2070‑ականներ
 |  2070
 |  2071
 |  2072
 |  2073
 |  2074
 |  2075
 |  2076
 |  2077
 |  2078
 |  2079
 |
| 2080‑ականներ
 |  2080
 |  2081
 |  2082
 |  2083
 |  2084
 |  2085
 |  2086
 |  2087
 |  2088
 |  2089
 |
| 2090‑ականներ
 |  2090
 |  2091
 |  2092
 |  2093
 |  2094
 |  2095
 |  2096
 |  2097
 |  2098
 |  2099
 |
|  |
| 2100‑ականներ
 |  2100
 |  2101
 |  2102
 |  2103
 |  2104
 |  2105
 |  2106
 |  2107
 |  2108
 |  2109
 |

 |

**21-րդ դար** (**քսանմեկերորդ դար**) 2001 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2100 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ընդգրկող ժամանակաշրջան՝ ըստ Գրիգորյան օրացույցի։ Երրորդ հազարամյակի առաջին դարը։

Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության տվյալներով՝ 2014 թվականին օդերևութաբանական դիտարկումների պատմության մեջ եղած 14 ամենաթեժ տարիներից 13-ը եղել են 21-րդ դարում։

## Իրադարձություններ

### Աստղագիտական

* 21-րդ դարում ակնկալվում է 228 լուսնի խավարում և 224 արևի խավարում։

### 2000-ականներ

* 2001 թվական
	+ Հունվարի 1՝ սկսվեց երրորդ հազարամյակը։
	+ Հունվարի 15՝ Վիքիպեդիայի պաշտոնական մեկնարկը, ավելի ճիշտ՝ անգլերեն Վիքիպեդիան։
	+ Մայիսի 11՝ հայտարարեց ռուսերեն լեզվով Վիքիպեդիայի բաժնի ստեղծման մասին։
	+ Սեպտեմբերի 9՝ Հարձակման արդյունքում Ահմադ Շահ Մասուդը մահացու վիրավորվել է։
	+ Սեպտեմբերի 11՝ Միացյալ Նահանգների խոշորագույն ահաբեկչությունն է և աշխարհի պատմության մեջ ամենամեծը։ Քանդվեց Համաշխարհային առևտրի կենտրոնը, վնասվեց Պենտագոնը, սպանվեց մոտ երեք հազար մարդ։
	+ Հոկտեմբեր 7՝ Աֆղանստանում պատերազմի սկիզբ։
	+ Հոկտեմբեր 25՝ Մայքրոսոֆթը թողարկեց Windows XP օպերացիոն համակարգը։
* 2002 թվական
	+ Հունվարի 1՝ Եվրոմիության եվրո թղթադրամների և մետաղադրամների ներդրում։
	+ Փետրվար 8-24՝ XIX ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Սոլթ Լեյք Սիթի, ԱՄՆ)։
	+ Մայիսի 31-հունիսի 30՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Հարավային Կորեա և Ճապոնիա)։
	+ Արևելյան Թիմորը անկախություն ձեռք բերեց Ինդոնեզիայից։
	+ Գրիգորի Պերելմանը ապացուցեց Պուանկարի վարկածը։
* 2003 թվական
	+ Փետրվարի 1՝ Կոլումբիայի օդանավակայանի վթարը։
	+ Մարտի 20՝ պատերազմի սկիզբը Իրաքում։
	+ Հուլիսի 9՝ Հայերեն Վիքիպեդիայի գործարկում։
	+ Միջազգային քրեական դատարանը սկսեց աշխատանքը։
	+ 2003-2005 թվականներ՝ մի շարք «գունավոր հեղափոխություններ» հանգեցրին իշխանափոխության Վրաստանում, Ուկրաինայում, Ղրղզստանում և Լիբանանում։
* 2004 թվական
	+ Հունվարի 4՝ MER-A-ն հաջողությամբ իջավ Մարս։
	+ Փետրվարի 4՝ աշխարհի ամենամեծ սոցիալական ցանցի՝ Ֆեյսբուքի ստեղծումը։
	+ ԵՄ ընդլայնում, տաս նոր երկրների ընդգրկում։
	+ հունիսի 12-հուլիսի 4՝ Եվրո 2004 (Պորտուգալիա)
	+ Հուլիսի 21՝ Իռլանդիայի Դուբլին քաղաքում հարաբերականության և ծանրության ընդհանուր տեսության վերաբերյալ 17-րդ գիտաժողովում աստղաֆիզիկոս Սթիվեն Հոքինգն իր զեկույցում ցույց է տվել սև խոռոչում տեղեկատվության անհետացման խնդրի լուծումը, որը մնաց չլուծված գրեթե 30 տարի։
	+ Օգոստոսի 13-29՝ XXVIII ամառային օլիմպիական խաղեր (Աթենք, Հունաստան)։
	+ Նոյեմբերի 22-դեկտեմբերի 8՝ «Նարնջագույն հեղափոխությունը» Ուկրաինայում։
	+ Դեկտեմբերի 26՝ Հնդկական օվկիանոսի երկրաշարժը ցունամի է առաջացրել, որի հետևանքով զոհվել է 230 հազար մարդ։
* 2005 թվական
	+ Փետրվարի 7՝ Էլեն Մակարթուրը (Մեծ Բրիտանիա) սահմանեց նոր համաշխարհային ռեկորդ՝ նավարկության գծի վրա մենակ շրջագիծ վարելու համար՝ 71 օր 14 ժամ 18 րոպե 33 վայրկյան։ Նա ճանապարհի վրա է գտնվում 2004 թվականի նոյեմբերի 28-ից։
	+ Փետրվարի 14՝ ՅուԹյուբ-ը գործարկվել է։
* 2006 թվական
	+ Փետրվարի 10-26՝ XX ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Թուրին, Իտալիա)։
	+ Մարտի 29՝ առաջին ընդհանուր արեգակնային խավարումը դիտվել է 21-րդ դարում և երրորդ հազարամյակում Ռուսաստանի տարածքում։
	+ Հունիսի 3՝ Չեռնոգորիան անկախություն ձեռք բերեց հանրաքվեի արդյունքում և դարձավ ՄԱԿ-ի 192-րդ անդամ։
	+ Հունիսի 9-Հուլիսի 9՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Գերմանիա)։
	+ Օգոստոսի 24՝ Պլուտոնը զրկվեց մոլորակի կարգավիճակը։
* 2007 թվական
	+ Հունվարի 1՝ Անգոլան միացավ ՆԱԵԿ-ին (Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպություն)։
	+ Հունվարի 9՝ Apple-ը ներկայացրեց առաջին սերնդի iPhone-ը։
* 2008 թվական
	+ Փետրվարի 17՝ Կոսովոն անկախացավ Սերբիայից։
	+ հունիսի 7-29՝ Եվրո 2008 (Ավստրիա և Շվեյցարիա)
	+ Օգոստոսի 1՝ Ռուսաստանում նկատվել է ընդհանուր արևային խավարում։
	+ Օգոստոսի 8-24՝ XXIX ամառային օլիմպիական խաղեր (Պեկին, Չինաստան)։
	+ Օգոստոսի 7-22՝ պատերազմ Հարավային Օսիայում։
	+ Օգոստոսի 26՝ Հարավային Օսիան և Աբխազիան Ռուսաստանի կողմից ճանաչվում են որպես անկախ հանրապետություններ։
	+ Սեպտեմբերի 10՝ Մեծ հադրոնային բախիչի գործարկումը։
	+ Նոյեմբերի 4՝ ԱՄՆ նախագահական ընտրություններ։ Միացյալ Նահանգների նախագահ ընտրվեց Բարաք Օբաման՝ առաջին աֆրոամերիկացին երկրի պատմության մեջ, որն առաջադրվել է այս պաշտոնում։
* 2009 թվական
	+ Ապրիլի 7՝ մասսայական անկարգություններ Մոլդովայի մայրաքաղաքում։
	+ Ապրիլի 16՝ երկրորդ չեչենական պատերազմի ավարտը։
	+ Դեկտեմբերի 5՝ Ռուսաստանում հրդեհի ամենամեծ զոհերը «Կաղ ձի» գիշերային ակումբում։

### 2010-ական թվականներ

* 2010 թվական
	+ Հունվարի 1-16՝ հանրահավաք «Դակար 2010» (Հարավային Ամերիկա)։
	+ Փետրվարի 12-28՝ XXI ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Վանկուվեր, Կանադա)։
	+ Մարտի 29՝ Մոսկվայի մետրոյի պայթյուններ։
	+ Ապրիլի 10՝ ինքնաթիռի վթար Սմոլենսկում։
	+ Հունիսի 11՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն)։
	+ Դեկտեմբերի 18՝ «արաբական գարնան» սկիզբը։
* 2011 թվական
	+ Հունվարի 25-փետրվարի 11՝ հեղափոխություն Եգիպտոսում։
	+ Մարտի 1՝ Ռուսաստանում ուժի մեջ է մտել «Ոստիկանի մասին» օրենքը։
	+ Մարտի 11՝ Ճապոնիայի հյուսիսարևելյան ափին 8,9 բալ ուժգնությամբ երկրաշարժ է տեղի ունեցել։ Երկրաշարժը Ճապոնիայում ավերիչ ցունամի առաջացրեց։ Ալիքի բարձրությունը հասել է 10 մետրի։ Ֆուկուսիմա -1 ատոմակայանում տեղի է ունեցել խոշոր ճառագայթային պատահար` միջուկային իրադարձությունների միջազգային մասշտաբով 7 մակարդակ։
	+ Մարտի 15՝ Սիրիայում քաղաքացիական պատերազմի սկիզբը։
	+ Մայիսի 2՝ Ուսամա բեն Լադենի վերացումը։
	+ Հուլիսի 9՝ Հարավային Սուդանը անկախություն ձեռք բերեց Սուդանից։
	+ Սեպտեմբերի 7՝ Յարոսլավլի մոտակայքում գտնվող միջազգային չարտերային թռիչքի ժամանակ օդանավը, որը տեղափոխում է «Լոկոմոտիվ» հոկեյի ակումբի թիմը Յարոսլավլից Մինսկ, ոչնչացավ։
	+ Հոկտեմբերի 20՝ Մուամմար Քադաֆիի սպանությունը։
	+ Հոկտեմբերի 31՝ ծնվել է Երկրի յոթ միլիարդերորդ բնակիչը։
* 2012 թվական
	+ Հունիսի 4՝ հայտնաբերվեց Հիգսի բոզոնը։
	+ Հունիսի 8 - հուլիսի 1՝ Ֆուտբոլի Եվրոպայի 2012 թվականի առաջնություն (Լեհաստան / Ուկրաինա)։
	+ հուլիսի 27 - օգոստոսի 12՝ XXX ամառային օլիմպիական խաղեր (Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա)։
* 2013 թվական
	+ Փետրվար 15՝ Չելյաբինսկ երկնաքարի անկում։
	+ Փետրվար 16՝ Մերձավոր Երկրի աստերոիդ 2012 DA14-ը թռավ Երկրից նվազագույնը 27,000 կմ հեռավորության վրա։ Սա աստղագիտության պատմության մեջ ամենամոտ հեռավորությունն է։
	+ Օգոստոսի 10-18-ը՝ Աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունը (Մոսկվա, Ռուսաստան)։
	+ 2013 թվականի նոյեմբերի 21-ից 2014 թվականի փետրվարի 27ը՝ Եվրոմայդան Ուկրաինայում։
* 2014 թվական
	+ Փետրվարի 7-23-ը՝ XXII օլիմպիական ձմեռային խաղեր (Սոչի, Ռուսաստան)։
	+ Փետրվարի 23 - մարտի 26 - Ղրիմի բռնակցումը Ռուսաստանի Դաշնությանը։
	+ Ապրիլի 8-ը՝ Ուկրաինայի արևելքում զինված հակամարտության սկիզբ։
	+ Մայիսի 9-25-ը՝ Հոկեյի աշխարհի սառցե առաջնություն (Մինսկ, Բելառուս)։
	+ Հունիսի 12 - հուլիսի 13-ը՝ աշխարհի գավաթ 2014 (Բրազիլիա)։
	+ Հոկտեմբեր 12-ը՝ Սոչիում Ռուսաստանի պատմության մեջ առաջին Ֆորմուլա 1-ի Գրան-պրին է։
* 2015 թվական
	+ Հունիսի 12–28-ը՝ Եվրոպական խաղեր 2015 (Բաքու, Ադրբեջան)։
	+ Հուլիսի 29-ը՝ Microsoft-ը թողարկեց Windows 10 օպերացիոն համակարգը։
	+ Օգոստոսի 22-30-ը՝ Աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունը (Պեկին, Չինաստան)։
	+ Սեպտեմբերի 30՝ Սիրիայում Ռուսաստանի ռազմական գործողության սկիզբ։
* 2016 թվական
	+ Ապրիլի 1-5-ը՝ Քառօրյա պատերազմ Լեռնային Ղարաբաղում։
	+ Մայիսի 6-22-ը՝ Հոկեյի աշխարհի սառցե առաջնություն (Ռուսաստան)։
	+ Հունիսի 10 - հուլիսի 10 - Եվրո 2016 (Ֆրանսիա)։
	+ Հունիսի 20-29 - Համա-Ուղղափառ խորհուրդ Հունական Կրետե կղզում (Տեղական Ուղղափառ Եկեղեցիների մասի տաճար)։
	+ 5-21 օգոստոսի - XXXI ամառային օլիմպիական խաղեր (Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա)։
* 2017 թվական
	+ Հունիսի 10 - սեպտեմբերի 10՝ «Էքսպո 2017» միջազգային մասնագիտացված ցուցահանդես (Աստանա, Ղազախստան)։
	+ Նոյեմբերի 12՝ երկրաշարժ Իրանում։
* 2018 թվական
	+ Հունվարի 9-13՝ Հոկեյի կանանց աշխարհի առաջնություն (Չինաստան)։
	+ Փետրվարի 2՝ Սառը պատերազմից ի վեր ԱՄՆ-ը ներդրեց նոր միջուկային դոկտրին, որն առանձնացնում է միջուկային սպառնալիք հանդիսացող հիմնական երկրները։ Ցուցակում ընդգրկվել են Ռուսաստանը, Չինաստանը, Իրանը և Հյուսիսային Կորեան։
	+ 9-25 փետրվար - XX դարի Ձմեռային օլիմպիական խաղերն անցկացվեցին Փհենչհանում (Կորեայի Հանրապետություն)։
	+ Ապրիլի 4-15-ը՝ Գոլդ Քոստում (Ավստրալիա) անցկացվեցին Համագործակցության խաղեր։
	+ Ապրիլ 13 - Մայիսի 8՝ Թավշյա հեղափոխություն Հայաստանում։
	+ Ապրիլի 27՝ Հյուսիսային Կորեայի առաջնորդ Կիմ Չեն Ընը ապառազմականացված տարածքում հանդիպել է Հարավային Կորեայի նախագահ Մուն Ջեինի հետ, Կորեական պատերազմից հետո առաջին անգամ հատել է Կորեայի սահմանը։
	+ Մայիսի 16-ին Ղրիմի կամուրջի (Ռուսաստան) երթևեկությունը բացվեց մարդատար ավտոմեքենաների և վերգետնյա հասարակական տրանսպորտի, իսկ հոկտեմբերի 1-ին`բեռնատարների համար։
	+ Հունիսի 14-հուլիսի 15՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Ռուսաստան)։
* 2019 թվական
	+ Ապրիլի 10՝ աստղաֆիզիկոսները ստացան պատմության մեջ առաջին սև խոռոչի լուսանկարները։
	+ Ապրիլի 15՝ Փարիզի Աստվածամոր տաճարում հրդեհ է բռնկվել։
	+ Դեկտեմբերի 1՝ Չինական Ուհան քաղաքում կորոնավիրուսի առաջին դեպքն է գրանցվել։

### 2020-ական թվականներ

* 2020 թվական
	+ հունվարի 3՝ Անօդաչու թռչող սարքի հարվածից զոհվել է իրանցի գեներալ Ղասեմ Սոլեյմանի։ Պենտագոնից հայտնվեցին, որ գեներալին սպանելու հրամանը անձամբ տվեց էր ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը։
	+ հունվարի 31՝ Մեծ Բրիտանիան դուրս է գալիս Եվրամիությունից։
	+ Մարտի 11՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը կորոնավիրուսի բռնկումը համաճարակ է հայտարարում։
	+ Մայիսի 25՝ ԱՄՆ-ում բողոքի ցույցեր են տեղի ունենում այն բանից հետո, երբ ոստիկանի կողմից սպանվում է աֆրոամերիկացի Ջորջ Ֆլոյդ անունով տղամարդը։
	+ Օգոստոսի 4՝ Հզոր պայթյուն է որոտացել Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում։
	+ Սեպտեմբերի 27-նոյեմբերի 10՝ Տեղի ունեցավ Արցախյան երկրորդ պատերազմը։
* 2021 թվական
	+ հունվարի 6՝ Դոնալդ Թրամփի կողմնակիցները հարձակվում են ԱՄՆ Կապիտոլիումի շենքի վրա ՝ փորձելով հասնել նրան, որ Կոնգրեսը չճանաչի Ջո Բայդենի հաղթանակը։
	+ Հունիսի 11 - հուլիսի 11՝ Եվրո 2020 (անցկացվում են եվրոպական տարբեր երկրներում)
	+ հուլիսի 23 - օգոստոսի 8՝ XXXII ամառային օլիմպիական խաղեր (Տոկիո, Ճապոնիա)։
	+ Օգոստոսի 15՝ Թալիբները գրավում են Քաբուլը։
	+ Հոկտեմբերի 5-ը՝ Microsoft-ը թողարկեց Windows 11 օպերացիոն համակարգը։
* 2022 թվական
	+ Հունվարի 2, 2022՝ Բողոքի ցույցեր Ղազախստանում
	+ Փետրվարի 4-20՝ XXIV Ձմեռային օլիմպիական խաղեր (Պեկին, Չինաստան)։
	+ Ռուս-ուկրաինական ճգնաժամ (2021 թվականից) և Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա
	+ Սեպտեմբերի 8՝ Եղիսաբեթ II թագուհու մահը, ով Բրիտանիան ղեկավարում էր 1952 թվականից
	+ Նոյեմբերի 15՝ Ծնվել է Երկրի խորհրդանշական ութ միլիարդերորդ բնակիչը։
	+ Նոյեմբերի 20-դեկտեմբերի 18՝ ֆուտբոլի աշխարհի գավաթ (Կատար)։

## Սպասվող իրադարձություններ

### 2020-ական թվականներ

* 2024 թվականի հուլիսի 26-օգոստոսի 11՝ XXXIII ամառային օլիմպիական խաղերը կկայանան Փարիզում (Ֆրանսիա)։
* 2026 թվականի փետրվարի 6-22՝ XXV ձմեռային օլիմպիական խաղերը կանցկացվեն Միլանում և Կորտինա դ'Ամպեցո (Իտալիա)։
* 2028 թվականի հուլիս 21-օգոստոսի 6՝ XXXIV ամառային օլիմպիական խաղերը կանցկացվեն Լոս Անջելեսում (ԱՄՆ)։
* 2029 թվականի ապրիլի 13՝ ուրբաթ, աստղանիշ 99942 ապոֆիսը կանցնի Երկրից մոտ 37 հազար կմ հեռավորության վրա։

### 2030-ական թթ.

* Մարդկային թռիչք դեպի Մարս։

### 2040-ական թթ.

* 2045 թ. Մայիսի 9-ին` Վոլգոգրադում (Ռուսաստան) Մամաեվ Կուրգանի վրա Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 100-ամյակի կապակցությամբ, պետք է բացվի պարկուճ, որը կուղղվի պատերազմի մասնակիցներին՝ ժառանգներին։

### 2050-ական թթ.

* Աշխարհի բնակչությունը կարող է հասնել 9 միլիարդ մարդու։

### 2060-ական թթ.

* Իսահակ Նյուտոնը կանխատեսեց, որ աշխարհի վերջը, ըստ Աստվածաշնչի իր մեկնաբանության, կգա 2060 թվականից ոչ շուտ։
* 28 հուլիսի 2061 - գիսաստղը վերադառնում է Հալլին։

### 2070-ական թթ.

* 20 հունիսի 2079 թվականին, Մայքլ Ջեքսոնի բոլոր երգերը կընկնեն հանրային տիրույթ։

### 2080-ական թթ.

* 2080 թվական - Ակնկալվում է, որ Չինաստանը կլինի աշխարհի ամենազարգացած երկրներից մեկը, ինչը համարժեք է XXI դարի սկզբին ԱՄՆ-ի զարգացման մակարդակին։
* 2084 թվականի նոկեմբերի 10՝ Երկրագունդը անցնում է Արեգակի սկավառակի միջով, երբ դիտվում է Մարսից։
* 2088 թվական՝ Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապի փաստաթղթերը հասանելի կլինեն հանրությանը՝ հետևելով այն կանոնին, որով Վատիկանի գաղտնի արխիվում պահվող փաստաթղթերը կթողարկվեն գիտնականներին և հանրությանը դրանց կազմումից 75 տարի անց։

### 2090-ական թթ.

* 2094 թվականի ապրիլի 7-ին, ժամը 10։ 45-ին, Մերկուրիի անցումը Յուպիտերի սկավառակի միջոցով։
* 2099 թվական՝ Այս պահին Ամազոնի անտառների 83%-ը կարող է ոչնչացվել։

### 2100 թվական

* 2100 թվականի մարտի 15-ին Հուլյան և Գրիգորյան օրացույցների տարբերությունը կդառնա հավասար 14 օրվա։

## Ծանոթագրություններ