Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Հաբիթաթ (բնակավայր)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆենիքս կղզիների պահպանվող տարածքում գտնվող այս կորալային խութը բնակավայր է ապահովում բազմաթիվ ծովային տեսակների համար:
 Որոշ արարածներ Անտարկտիդայի սառցե դարակները դարձնում են իրենց բնակավայրը, սակայն սառույցի տակ գտնվող ջուրը կարող է բնակավայր դառնալ բազմաթիվ տեսակների համար: Պինգվինների նման կենդանիները հարմարվել են ապրելու շատ ցուրտ պայմաններում։
Այծեղջյուր ալպիական միջավայրում
Էկոլոգիայում **բնակավայր** տերմինն ամփոփում է ռեսուրսների, ֆիզիկական և բիոտիկ գործոնների զանգվածը, որոնք առկա են տվյալ տարածքում, ինչպես օրինակ՝ աջակցելու որոշակի տեսակների գոյատևմանը և վերարտադրմանը։ Տեսակի ապրելավայրը կարող է դիտվել որպես նրա էկոլոգիական խորշի ֆիզիկական դրսևորում։ Այսպիսով, «բնակավայրը» կամ «հաբիթաթը» հատուկ տերմին է, որը հիմնովին տարբերվում է այնպիսի հասկացություններից, ինչպիսիք են շրջակա միջավայրը կամ բուսականության կուտակումները, որոնց համար առավել հարմար է «բնակավայրի-նման» տերմինը։

Ֆիզիկական գործոնները կարող են ներառել (որպես օրինակ) հողը, խոնավությունը, ջերմաստիճանայինտիրույթը և լույսի ինտենսիվությունը։ Կենսաբանական գործոնները ներառում են սննդի առկայությունը և գիշատիչների առկայությունը կամ բացակայությունը։ Յուրաքանչյուր տեսակ ունի կենսամիջավայրի հատուկ պահանջներ, ընդ որում, կենսամիջավայրի ընդհանուր տեսակները կարող են զարգանալ շրջակա միջավայրի մի շարք պայմաններում, մինչդեռ կենսամիջավայրի հատուկ պահանջարկով տեսակները կարիք ունեն շատ սահմանափակ գործոնների՝ գոյատևելու համար։ Տեսակի ապրելավայրը պարտադիր չէ, որ գտնվի աշխարհագրական տարածքում, այն կարող է լինել ցողունի ներքին տարածքը, փտած գերանը, ժայռը կամ մամուռի կույտը. մակաբույծ օրգանիզմը բնակավայր է տեր օրգանիզմի մարմինը կամ նրա մի մասը (օրինակ՝ մարսողական համակարգը) կամ տեր օրգանիզմի մարմնի մեկ բջիջը։

#### Չոր բնակավայրերի տեսակների ցանկ

* Անապատ
* Մառախուղային անապատ
* Բևեռային անապատ
* Տափաստանային
* Սավաննա

#### Ճահճային և ափամերձ բնակավայրերի տեսակների ցանկ

* Ճահիճ
* Մարշ
* Ֆեն
* Հեղեղված խոտհարքներ և սավաննաներ
* Ջրհեղեղ
* Թփերի ճահիճ
* Ճահիճ
* Գարնանային լողավազան
* Թաց մարգագետին

### Անտառ

#### Անտառային ապրելավայրերի տեսակների ցանկ

* Տայգա
* Ամպային անտառ
* Տորֆային ճահճային անտառ
* Բարեխառն փշատերեւ անտառ
* Բարեխառն սաղարթավոր անտառ
* Բարեխառն անձրևային անտառ
* Փշերի անտառ
* Արևադարձային չոր անտառ
* Արևադարձային խոնավ անտառ
* Արեւադարձային անտառ
* Վուդլենդ

Բորնեոյում խոնավ միջավայրի տեսակները
 *Alnus nepalensis* ծառի տերևները միկրոբնակավայր են ապահովում այնպիսի տեսակների համար, ինչպիսին է տերևավոր բզեզը *Aulacophora indica* :
 Սպիտակ խեցգետինների խիտ զանգված հիդրոթերմային օդանցքում, աջ կողմում ցողուններով
 Միացյալ Նահանգների Սուրբ Հելենս լեռան ավերիչ ժայթքումից քսանհինգ տարի անց պիոներ տեսակները տեղափոխվել են այնտեղ:
## Ծանոթագրություններ
# Մարշալ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարշալ (այլ կիրառումներ)
**Մարշալ** (ֆրանս.՝ marechal, հին վերին գերմ. marah - ձի և scale - ծառա), պալատական կոչում միջնադարյան Ֆրանսիայում, արքունի ծառա՝ ախոռապետ, պալատական պաշտոնյա (հետևում էր թիկնապահներին), 13-րդ դարից՝ զինվորական կոչում։

Բարձրագույն զինվորական կոչում մի շարք երկրների բանակներում (16-րդ դարից՝ Ֆրանսիայում, 11-րդ դարից՝ Իսպանիայում, Թուրքիայում, Իտալիայում, Ճապոնիայում, 10-րդ դարից՝ Մեծ Բրիտանիայում, Հնդկաստանում, Լեհաստանում, Ֆինլանդիայում, Ռումինիայում, Չինաստանում, Հյուսիսային Կորեայում, Բուլղարիայում)։ Ավստրիայում, Պրուսիայում և Ռուսաստանում մարշալը համապատասխանել է գեներալ-ֆելդմարշալին։

Արևմտահայերենում մարշալի հոմանիշը մարաջախտն է, որը Կիլիկյան Հայաստանում սպարապետի տեղակալն էր։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարշալ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 330)։*  |
# Լուսնի տոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Լուսնի տոն**, նույն ինքը zhōngqiūjié, մեծ շուքով է նշվում ոչ միայն Չինաստանում, այլև Վիետնամում։ Այս տոնը հիմնականում նշվում է ջերմ, ընտանեկան միջավայրում։ Համաձայն այս տոնի ներկայիս բացատրությանը, մարդիկ հիանում են լիալուսնի տպավորիչ տեսարանով և իրար են նվիրում « Լուսնի թխվածքաբլիթ»-ներ։ Չինաստանում այս տոնը ամենատարածված տոներից մեկն է համարվում՝ իր տեղը զիջելով միայն Նոր Տարուն։ Լուսնի տոնը նշվում է ութերորդ ամսվա տասնհինգերորդ օրը՝ Սեպտեմբերի երկրորդ կեսին։ Ասում են՝ լիալուսինը, որպես սիմվոլ ընդունելու գաղափարը, պատահական չէ, քանզի լուսնի կլոր ձևը ամենապայծառն է և համարվում է բերքահավաքի վերջին շրջանի, պտղաբերության, ինչպես նաև կնոջ արարման խորհրդանիշը։ Այս տոնը իր տարածումն է գտել նաև Հայաստանում, շնորհիվ Կոնֆուցիուսի ինստիտուտի։
Լուսնի տոնի հետ կապված կա մի փոքրիկ պատմություն, թե ինչպես են 24 տառերը հավաքվում՝ նշելու Լուսնի տոնը, որի ժամանակ սկսում են վիճել, թե իրենցից որ մեկն է ավելի նման լուսնի թխվածքաբլիթին․

O-Ես ամենանմանն եմ լուսնային թխվածքաբլիթին։

C-Ես նույնպես նման եմ թխվածքաբլիթին, բայց ինչ-որ մեկը կծել է ինձ։

D-Ես էլ եմ թխվածքաբլիթ, բայց ինչ-որ մեկը դանակով կտրել է ինձ։

Q-Ես նման եմ լուսնային բլիթին, ուղղակի մի փոքր ավելցուկ եմ տվել։
Լուսնի տոնին վերաբերող կա մի շատ հետաքրքիր առասպել՝ Չան Ը-ի և Խոու Իի մասին։ Սա մի ազդեցիկ սիրո պատմություն է գեղեցիկ կնոջ և հերոսի մասին։ Համաձայն առասպելի, Չան Ըն և Խոու Ին ամուսիններ են։ Խոու Ին հիանալի աղեղնավոր է։ Վաղու՜ց, շատ վաղուց, երկնքում արևների թիվը տասն էր։ Արևները կրակի էին տվել Երկրի ամբողջ բուսական աշխարհը։ Մարդիկ՝ մեկը մյուսի հետևից, մահանում էին։ Մի օր, Խոու Ին, օգտագործելով իր նետն ու աղեղը, նետահարեց արևներից իննին՝ փրկելով բնակիչների կյանքը։ Արևմուտքի թագուհին, որպես պարգևատրում, Խոու Իին հանձնեց մեկ շիշ անմահության էլիքսիր։ Դժբախտաբար, այդ թուրմը նախատեսված էր մեկ անձի համար։ Բայց Խոու Ին չհուսահատվեց, քանզի նա ցանկություն չուներ խմել այդ էլիքսիրը։ Նրա երազանք էր հնարավորինս երկար ապրել Չան Ըի հետ։ Հերոսը վստահեց թուրմն իր սիրեցյալին, ով խոստացավ թաքցնել այն՝ միայն իր համար։ Խոու Ին գնալով ավելի ու ավելի հայտնի էր դառնում՝ շնորհիվ իր հերոսության։ Մարդիկ ընդունում էին նրան, որպես առաջնորդ։ Խոու Ին շատ աշակերտներ ուներ, բայց ոչ բոլորն էին օժտված բարոյական արժեքներով։ Փան Մենը, ցավոք սրտի, վերջինիս դասին էր պատկանում։ Նրա նպատակն էր տիրանալ թուրմին։ Մի օր, Խոուն Ին իր աշակերտների հետ գնում է որսորդության, բայց Փան Մենը, ձևանալով հիվանդ, մնում է տանը։ Վստահ լինելով, որ Խոուն Ին լքել է տունը, այդ խարդախը շտապում է նրա տուն և փորձում ուժով Չան Ըից խլել էլիքսիրը։ Չանը հասկանալով, որ չի կարող դիմակայել և որպեսզի չհայտնվի նրա մոտ, ամբողջությամբ խմում է թուրմը։ Այդ խմիչքը նրան բարձրացնում է շատ վեր՝ հասցնելով մինչև լուսին և Չանը դառնում է անմահ։ Խոուն՝ ստանալով վերջին նորությունները, շտապում է տուն, սեղանը տեղափոխում լուսնի լույսի տակ, մի մեծ պատրաստություն տեսնում՝ հավատալով, որ Չանը կվերադառնա իր մոտ։ Այդ օրվանից ի վեր, մարդիկ երկրպագում են լուսնին՝ պատրաստելով ամենահամեղ ուտելիքները։

## Ծանոթագրություններ
# Փուլ (բիլիարդ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Փուլ** (անգլ.՝ pool), բիլիարդ խաղի տեսակ։ Դասվում է գնդապարկով բիլիարդի տեսակների շարքում։ Խաղի ամենատարածված տեսակներն են 8-գնդակը և 9-գնդակը։

## Հայտնի խաղացողներ

* Մարկ Սելբի
* Ռալֆ Սուքե

## Լուսանկարներ

* Անգլիական փուլում բուրգի հավասարեցումը
* 8-գնդակում բուրգի հավասարեցումը
* 9-գնդակում բուրգի հավասարեցումը
* 7-գնդակում բուրգի հավասարեցումը
* 10-գնդակում բուրգի հավասարեցումը
* Էրլ Ստրիքլենդը խաղի ժամանակ
* Շանե վան Բոենինգը խաղի ժամանակ
# Թայվանի դրոշ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Թայվանի դրոշ |
| --- |
| Տեսակ | Վիքիմեդիայի նախագծի բազմիմաստության փարատման էջ |

**Թայվանի ազգային դրոշ** (չինարեն՝ 台灣的國旗), Չինաստանի Հանրապետության պաշտոնական պետական խորհրդանիշերից մեկը։ Լայնքի և երկայնքի հարաբերակցությունը 1։2 է։ Դրոշը ընդունվել է Չինաստանից անկախանալուց հետո՝ օրհներգի և զինանշանի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Թայվանի դրոշ
# Պապուասներ

Պապուասներ (գրքի շապիկին)
**Պապուասներ**, (մալայերեն՝ papuwa — գանգրահեր), Նոր Գվինեա կղզու, հյուսիսարևմտքում Մելանեզիայի կղզիների, Հալմահերա կղզու հյուսիս և Տիմոր կղզու արևելքում մասերի բնիկների հավաքական անվանումը։ Թիվը՝ ավելի քան 4,8 միլիոն (2020)։ Մարդաբանորեն պատկանում են մելանեզիական ռասային։ Խոսում են պապուասյան լեզոններով։ պապուասների կրոն, հավատալիքների հիմնական տարրերն են՝ նախնիների պաշտամունքը, հմայությունն ու տոտեմիզմը։ 19-րդ դարի վերջից միսիոներները տարածել են քրիստոնեությունը, որն այժմ ձևականորեն դավանում է պապուասների մեծ մասը։ Մինչև վերջերս պապուասներ ապրում էին (Նոր Գվինեայի և հյուսիսարևմտյան․ Մելանեզիայի կղզիների որոշ շրջաններում այժմ էլ ապրում են) նախնադարյան համայնական կարգերով։ Զբաղվում են հիմնականում պալարային հողագործությամբ, արմավենու և պտղատու ծառերի աճեցմամբ, խոզաբուծությյսմբ, ձկնորսությամբ, մասամբ՝ որսորդությամբ։ Մի մասն աշխատում է պլանտացիաներում, լեռնարդյունաբերական ձեռնարկություններում։ Մինչև եվրոպական գաղութարարությունը հողի մասնավոր սեփականությունը պապուասներին անհայտ էր։ Գույքային և հասարակական շերտավորումը նոր էր նշմարվում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 134)։*  |
# Ինդոնեզերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Ինդոնեզերեն**  |
| --- |
|  |
| Տեսակ | լեզու, գրական լեզու, կենդանի լեզու, գրական լեզու, մակրոլեզու, բնական լեզու և մարդկային լեզու |
| Ենթադաս | մալայերեն |
| Երկրներ |  Ինդոնեզիա |
| Խոսողների քանակ | 198 996 550 մարդ (2010) և 43 627 550 մարդ (2010) |
| Վերահսկող կազմակերպություն | Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa? |
| Գրերի համակարգ | լատինական այբուբեն |
| IETF | id |
| ԳՕՍՏ 7.75–97 | инд 210 |
| ISO 639-1 | id |
| ISO 639-2 | ind |
| ISO 639-3 | ind |
|  Indonesian language Վիքիպահեստում |

**Ինդոնեզերենը** (*Բահասա Ինդոնեզիա*) Ինդոնեզիայի պետական լեզուն է։ Պատկանում է Ավստրոնեզյան լեզուների ընտանիքի մալայա-պոլինեզյան լեզվախմբին։ Բահասա Ինդոնեզիային տիրապետում են աշխարհում 30 միլիոն մարդ։ Բահասա Ինդոնեզիան պետական լեզու է Ինդոնեզիայում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման այն 56-րդն է։

Ինդոնեզերենը մալայերենի ռիաու բարբառի ստանդարտ ձևն է, որը Ավստրալանեզական լեզուների մի ճյուղ է և Ինդոնեզական կղզեխմբում *Շեղատառ տեքստ*դարեր շարունակ օգտագործվել է որպես lingua franca կամ միջէթնիկական շփման լեզու։

Ինդոնեզիան բնակչության թվով աշխարհի չորրորդ խոշորագույն երկիրն է։ Երկրի բնակչության գրեթե 100% տիրապետում է ինդոնեզերենին, որը համարվում է աշխարհում առավել շատ օգտագործվող լեզուներից մեկը Ինդոնեզիացիներից շատերը բացի իրենց ազգային լեզվից հաճախ սահուն տիրապետում են նաև առնվազն ևս մեկ տարածաշրջանային լեզվի (օրինակների թվում կարող են լինել նաև չինական լեզուները), որոնք լայնորեն տարածված են ընտանիքներում և տեղական համայնքներում։ Պաշտոնական կրթության մեծ մասը, ինչպես նաև գրեթե ամբողջ ազգային լրատվությունը և հաղորդակցման այլ ձևերն իրականացվում են ինդոնեզերեն։ Արևելյան Թիմորում, որը Ինդոնեզիայի գավառն է եղել 1975 թվականից մինչև 1999 թվականները, ինդոնեզերենը ճանաչված է սահմանադրությամբ որպես երկու աշխատանքային լեզուներից մեկը (մյուսը անգլերենն է։ Կան նաև երկու պետականորեն ընդունված լեզուներ թեթումերենը և պորտուգալերենը)։

Լեզվի ինդոնեզական անունը հնչում է *բահասա ինդոնեզիա* (տառացիորեն "Ինդոնեզիայի լեզուն")։ Երբեմն լեզուն անվանում են ուղղակի «բահասա»։

## Տես նաև

* Պաշտոնական լեզու
* Լեզվաընտանիքների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* GeoNames
* Ethnologue

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ինդոնեզերեն» հոդվածին։ |
# Լասլո Չեխ

| Լասլո Չեխ |
| --- |
|  |
| Անձնական տեղեկություն |
| Սեռ՝ | արական |
| Մասնագիտացում | լողորդ |
| Երկիր |  Հունգարիա |
| Ծննդյան ամսաթիվ | դեկտեմբերի 3, 1985(1985-12-03) (40 տարեկան) |
| Ծննդավայր | Բուդապեշտ, Հունգարիա |
| Հասակ՝ | 188 սանտիմետր |
| Քաշ | 82 kg |

**Լասլո Չեխ-կրտսեր** (հունգ.՝ Cseh László) (դեկտեմբերի 3, 1985(1985-12-03), Բուդապեշտ, Հունգարիա), հունգարացի լողորդ, օլիմպիական խաղերի վեցակի մրցանակակիր, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն, Եվրոպայի 32-ակի չեմպիոն (2003-2016), 2011 թվականի ամառային ունիվերսադայի եռակի չեմպիոն, Հունգարիայի բազմակի չեմպիոն։

Մասնագիտացել է համալիր լողում 200 և 400մ տարածություններում, բատերֆլայում, թիկնալողում և ազատ ոճում։ 200 և 400մ տարածություններում համալիր լողում և 25 մետրանոց լողավազաններում աշխարհի նախկին ռեկորդակիր է, Եվրոպայի և Հունգարիայի բազմակի ռեկորդակաիր է երկար և կարև տարածություններում։

1968 և 1972 թվականների Օլիմպիական խաղերին մասնակցած հունգարացի լողորղ Լասլո Չեխի (1952) ավագի որդին է։

Եվրոպայի առաջնությունների ամենաշատ տիտիղոս ունեցող լողորդներից է. երկար տարածություններում Չեխը ստացել է 21 մեդալ, որոնցից 13-ը ոսկի են, իսկ 25 մետրանոց լողավազանում հունգարացին ունի 25 մեդալ, այդ թվում 19-ը ոսկի:Լասլոն նաև 50 մետրանոց տարածությունում Եվրոպայի 7 առաջնություններում հաջորդաբար (2004, 2006, 2008, 2010, 2012, 2014, 2016 )ստացել է ամենաքիչը 2 մեդալ, որոնցից գոնե մեկը ոսկի։

Աշխարհի առաջնություններում և Օլիմպիական խաղերում Չեխը մի քանի տարի հաջորդաբար, համալիր և բատերֆլայ ոճերում ստիպված էր պայքարել ամերիկացի Մայքլ Ֆելպսի հետ, ով աշխարհի 23-ակի չեմպիոն է։Արդյունքում, Օլիմպիական խաղերում (2004, 2008, 2012 ) Չեխը ստացավ հինգ մեդալ, որոնցից ոչ մեկը և ոսկի չէին (2008 թվականի խաղերում Հենց Ֆելպսն էր Չեխից առաջ անցել բոլոր երեք տարածություններում, և հունգարացին ստացել էր 3 արծաթե մեդալ)։Իսկ աշխարհի առաջնությունների ժամանակ Չեխը միայն երկու անգամ է ոսկի նվաճել․ 2005 թվականին 400 մետր համալիր լողում և 10 տարի հետո 200 մետր բատերֆլայում։Աշխարհի առաջնության արծաթե և բրոնզե մեդալները թիվը անցնում է 10-ից։ Չեխը աշխարհի 7 իրար հաջորդող առաջնություններից (2003-2015 )չի հեռացել առանց մեդալի։

2006 և 2015 թվականներին ճանաչվել է Հունգարիայի լավագույն մարզիկ, 2005 և 2006 թվականներին Եվրոպայի լավագույն լողորդ։

## Լասլո Չեխը ամառային օլիմպիական խաղերում

| Տարածություն | 2004 | 2008 | 2012 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 100 մետր թիկնալող | 6 | — | — |  |
| 200 մետր համալիր | 4 | 01  | 03  |  |
| 400 մետր համալիր | 03  | 01  | 9 |  |
| 100 մետր բատերֆլայ | — | — | — | 01  |
| 200 մետր | — | 01  | 12 |  |
| Էստաֆետ 4x200 մետր ազատ ոճում | — | — | 8 |  |
| Համադրված էստաֆետ 4x100 մետր | 7 | — | 5 |  |

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք Արխիվացված 2020-10-24 Wayback Machine
* Լասլո Չեխը Արխիվացված 2015-09-25 Wayback Machine — օլիմպիական վիճակագրություն կայքում *Sports-Reference.com* (անգլ.)
* Անձնագիրը swimrankings.net

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լասլո Չեխ» հոդվածին։ |
# Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն** |
| --- |
|  |
|  |
| Տեսակ | ՄԱԿ-ի մասնագիտացված գործակալություն |
| Հիմնադրված է | փետրվարի 1, 1945 |
| Վայր | Հռոմ, Իտալիա |
| Երկիր |  Իտալիա |
| Տնօրեն | Qu Dongyu? |
| Մայր ընկերություն | ՄԱԿ-ի տնտեսական և սոցիալական խորհուրդ |
| Դուստր ընկերություններ | Somalia Water and Land Information?, FAO Representation in Ghana?, FAO Representation in China? և FAO representation in Kenya? |
| Կայք | fao.org |
| Մասնակից է | Digital Public Goods Alliance? և International Household Survey Network? |
|  Food and Agriculture Organization of the United Nations Վիքիպահեստում |

**ՄԱԿ-ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն** (**FAO**, անգլերեն՝ Food and Agriculture Organization, ֆրանսերեն՝ *Organisation des Nations unies pour l'alimentation et l'agriculture*, իտալերեն՝ *Organizzazione delle Nazioni Unite per l'Alimentazione e l'Agricoltura*), միջազգային կազմակերպություն, Միավորված Ազգերի Կազմակերպության (ՄԱԿ) մասնագիտացված գործակալություն։

Հիմնադրվել է 1945 թվականին։ Նպատակն է պարենի մատակարարման բարելավումը և բնակչության կենսամակարդակի ցուցանիշների, գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության արդյունավետության և գյուղ, բնակչության կենսապայմանների բարելավումը։ Հիմնական գործունեությունը ծավալում է սննդի որակի, գյուղատնտեսական, անտառտնտեսվարման, օվկիանոսի կենսաբանական պաշարների պահպանության և արդյունավետ օգտագործման, ինչպես նաև վիճակագրական ուսումնասիրությունների նախապատրաստման, տեխնիկական աջակցության, ներդրումային գործունեության տեղեկատըվության հավաքի, վերլուծության և տարածման ոլորտում։ Մեծ ուշադրություն է հատկացնում գյուղատնտեսական մթերքների մարկետինգին, կայուն զարգացմանը։ Նստավայրը Հռոմում է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք
* Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն, ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակ Արխիվացված 2014-09-29 Wayback Machine
* Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն, ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարություն Արխիվացված 2014-06-27 Wayback Machine

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
# Սպիրիտիզմ

**Սպիրիտիզմ**, **ոգետեսություն** (լատիներեն՝ spiritus - *հոգի, ոգի*), միստիկական հոսանք, որի հիմքում ընկած է հավատը հանդերձյալ աշխարհում մեռյալների հոգիների գոյության և դրանց հետ հաղորդակցվելու հնարավորության նկատմամբ։ Ոգետեսության կողմնակիցները «մշակել» են հաղորդակցվելու ձևեր, այսպես կոչված, մեդիումիզմի հնարներ։

Ծագել է 19-րդ դարի կեսին, ԱՄՆ-ում, հետագայում տարածվել է Արևմտյան Եվրոպայի և Ամերիկայի բազմաթիվ երկրներում։

Գրականության մեջ օգտագործվում են նաև *ոգեկոչություն, ոգեհարցություն, մեռելահարցություն* տերմինները։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սպիրիտիզմ» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 606)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 80)։*  |
# ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալություն** |
| --- |
|  |
| Տեսակ | ԱՄՆ-ի կառավարության անկախ գործակալություն և կորպորացիա |
| Հիմնադրված է | 1961 |
| Հիմնադիր | JFK |
| Վայր | Վաշինգտոն, ԱՄՆ |
| Երկիր |  ԱՄՆ |
| Տնօրեն | Սամանտա Փաուեր |
| Դուստր ընկերություններ | Միացյալ Նահանգների օտարերկրյա աղետների օժանդակություն, Գլխավոր տեսուչի գրասենյակ, ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալություն, Office of Women in Development?, USAID Bureau for Africa? և Development Credit Authority? |
| Կայք | usaid.gov​(անգլ.) և usaid.govarchive.us​(անգլ.) |
| Մասնակից է | Digital Public Goods Alliance? և C40 Cities? |
|  United States Agency for International Development Վիքիպահեստում |

**ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալություն** (անգլ.՝ *United States Agency for International Development*, **USAID**), Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարության գործակալություն, որը հիմնականում պատասխանատու է այլ երկրներին օգնության համակարգման համար։ ԱՄՆ ՄԶԳ-ն օգնության ձեռք է մեկնում արտերկրի ժողովուրդներին, ովքեր պայքարում են ավելի լավ կյանքի, աղետից վերականգնվելու և ապրելու ազատ և ժողովրդավարական երկրում։ ԱՄՆ ՄԶԳ-ն նպատակները ներառում են ողջ աշխարհով ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության համապատասխան տնտեսական և հումանիտար օգնություն իրականացնել։ Այն գործում է Աֆրիկայում, Ասիայում, Լատինական Ամերիկայում, Եվրոպայում, մասնավորապես Հայաստանում։

1961 թ. նախագահ Ջոն Քենեդին ստեղծեց USAID, որպեսզի կոնգրեսի Օտարերկրյա օգնության ակտով նախատեսված երկրներում զարգացման աջակցությունն իրականացվի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք (անգլ.)
# Աբդել Ազիզ Բութեֆլիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |
| --- |
| Աբդել Ազիզ Բութեֆլիկա عبد العزيز بوتفليقة‎‎ |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Դրոշ | Ալժիրի Նախագահ |

 |
|  ապրիլի 28, 1999 |
| Նախորդող | Լամին Զերուալ |
|

|  |
| --- |
| Ալժիրի Արտաքին Գործերի Նախարար |

 |
| սեպտեմբերի 5, 1963 - մարտի 8, 1979 |
| Նախորդող | Ահմեդ Բեն Բելլա |
| Հաջորդող | Մուհամմեդ Բին Յախյա |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Դրոշ | ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի խոսնակ |

 |
| սեպտեմբերի 17, 1974 - սեպտեմբերի 16, 1975 |
| Նախորդող | Լեոպոլդո Բենիտես Վենուեսա |
| Հաջորդող | Գաստոն Տորն |
|   |
| Կուսակցություն՝ | Ազգային ազատության ճակատ |
| Կրթություն՝ | Ալժիրի համալսարան |
| Մասնագիտություն՝ | քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, հեղափոխական և Հանրապետության նախագահ |
| Ազգություն | արաբ |
| Դավանանք | Իսլամ |
| Ծննդյան օր | մարտի 2, 1937(1937-03-02)[…] |
| Ծննդավայր | Ուջա, Ֆրանսիական Մարոկկո |
| Վախճանի օր | սեպտեմբերի 17, 2021(2021-09-17) (84 տարեկան) |
| Վախճանի վայր | Zéralda, Ալժիր, Ալժիր |
| Թաղված | El Alia Cemetery |
| Քաղաքացիություն |  Ալժիր |
| Հայր | Ահմեդ Բութեֆլիկա |
| Մայր | Գեզլաուի Մանսուրիա |
| Ամուսին | Ամալ Թրիքի |
| Զավակներ | չունի |
|   |
| Պարգևներ |                        և  |
|

**Աբդել Ազիզ Բութեֆլիկան** (արաբ․՝ عبد العزيز بوتفليقة‎‎‎‎, մարտի 2, 1937(1937-03-02)[…], Ուջա, Ֆրանսիական Մարոկկո - սեպտեմբերի 17, 2021(2021-09-17), Zéralda, Ալժիր, Ալժիր) Ալժիրի նախագահն է։ 1963 թվականի սեպտեմբերի 17-ից մինչ 1979 թվականի մարտի 8-ը եղել է Ալժիրի արտաքին գործերի նախարարը։ 1974 թվականի սեպտեմբերի 17-ից մինչև 1975 թվականի սեպտեմբերի 16-ը եղել է ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի խոսնակը։ 1999 թվականի ապրիլի 28-ից մինչ 2019 թվականի ապրիլի 2-ն զբաղեցրել է Ալժիրի նախագահի պաշտոնը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Աբդել Ազիզ Բութեֆլիկա

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Աբդել Ազիզ Բութեֆլիկա» հոդվածին։ |
# Կակաո

|  |
| --- |
| **Կակաոյի ծառ** |
|  Կակաոյի ծառ |
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Փիփերթածաղկավորներ (Malvales) |
| **Ընտանիք** | Փիփերթազգիներ (Malvaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Byttnerioideae* |
| **Տրիբա** | *Theobromateae* |
| **Ցեղ** | **Theobroma** |
| **Տեսակ** | **Կակաոյի ծառ(T. cacao)* |
| **Միջազգային անվանում** |
| Theobroma cacaoL., 1753 |

**Կակաո** (իսպ.՝ cacao), (հայերեն՝ Այմարնուշ, Տուրմենի
), ստերկուլայինների ընտանիքի թեոբրոմին ցեղի բույս։ Կակաոյի ունդերի սերմերն ունեն դառը, տտիպ համ, որը պայմանավորված է դաբաղանյութերի և թեոբրոմինի առկայությամբ։ Ունդերն ունեն մանուշակագույնից մինչև մոխրագույն և սպիտակ գունավորում։

Համային հատկությունները լավացնելու համար նոր հավաքած, փափուկ մասերից ազատված սերմերը 2-7 օր ֆերմենտացնում են։ Կենսաքիմիական բարդ պրոցեսների շնորհիվ ունդերը դառնում են շագանակագույն (տարբեր երանգների), ձեռք են բերում դուրեկան բույր և համ։ Այնուհետև ունդերը պլանտացիաներում չորացնում են արևի տակ կամ տաքացված օդով։

Կակաոն արժեքավոր սննդային հումք է։ Միջուկը պարունակում է ջուր՝ 4-6 %, ճարպ, կակաոյի յուղ՝ 51-54 %, օսլա՝ 7-10 %, գլյուկոզ, ֆրուկտոզ՝ 1-2 %, սպիտակուց՝ 10-12 %, թեոբրոմին, կոֆեին՝ 1-1,5 %, դաբաղանյութեր՝ 4-7 %, թթուներ՝ 1-2 %, հանքային նյութեր՝ 2-3 %։ Կակաոյի մաքրված, տեսակավորված և ջերմամշակված ունդերից ստանում են կակաոյի յուղ և շոկոլադ, իսկ մնացած քուսպից՝ կակաոյի փոշի։

## Կակաոյի ծառ

Աճում է արևադարձային շրջաններում՝ Աֆրիկայում, Ամերիկայում, ինչպես նաև Ճավա, Ցեյլոն կղզիներում։

### Աճ

1 հեկտարի վրա աճում է 600-700 ծառ, որոնցից յուրաքանչյուրը տարվա ընթացքում տալիս է 3 կգ կակաո։

### Չոկոլատլ

Տեղացիներն այդ ծառի բույսից՝ կակաոյից պատրաստում են մի խմիչք, որին անվանում են չոկոլատլ, այդտեղից էլ առաջացել է շոկոլադ անվանումը։

## Գրականություն

* Ալբերտ Փարսադանյան, «Գիտելիքների շտեմարան», 3-րդ հատոր, էջ 296

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կակաո» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կակաո» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 188)։*  |
# Պուերտո Ռիկո (անդունդ)

**Պուերտո Ռիկո**, (Puerto Rico), խորջրյա անդունդ Ատլանտյան օվկիանոսում՝ Կարիբյան ծովի և Ատլանտյան օվկիանոսի սահմանին։ Անդունդի ձևավորումը կապված է Փոքր Անտիլյան կղզիների աղեղի երկայնքով հարավից սուբդուկցիոն գոտու և Կուբայի և Հայիթիի միջև արևելք՝ Կայմանյան իջվածքով մինչև Կենտրոնական Ամերիկայի ափ ձգվող տրանսֆորմացիոն բեկվածքային գոտու (սալերի սահման) միջև բարդ անցման հետ։ Կատարված ուսումնասիրությունները հաստատել են այս տարածքում երկրաշարժերի հետևանքով զգալի ցունամիների առաջացման հնարավորությունը։

Անդունդը ձգվում է 1200 կմ ստորջրյա Անտիլյան լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերի երկարությամբ։ Առավելագույն խորությունը (8742 մ) գտնվում է Պուերտո Ռիկո կղզուց հյուսիս։

## Արտաքին հղումներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 458)։*  |