# Իրանի պատերազմ (2026)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Իրանի պատերազմ** |
| --- |
| **Թվական** | 2026 |
| **Մասն է** | Մերձավորարևելյան ճգնաժամ և Iran–Israel conflict? |
| **Վայր** | Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Հակառակորդներ |
|  Միացյալ Նահանգներ  Իսրայել
**Միայն պաշտպանական
* Գերմանիա
* Գերմանիա
* +
*
*
*
*
*
*
*
*
* +
 |  * Դիմադրության առանցք
	+ Գերագույն քաղաքական խորհուրդ
		-
	+ (մարտի 2-ից)
	+ Ժողովրդական զորահավաքի ուժեր
 |
| Հրամանատարներ |
|  Դոնալդ Թրամփ  Ջեյ Դի Վենս  Մարկո Ռուբիո  Պետե Հեգսեթ  Դան Քեյն  Բրեդլի Քուփեր  Քենեթ Վիսբախ  Դերի Քանդլ  Բենյամին Նեթանյահու  Իսրայել Կաց  Էվալ Զամիր  Թոմեր Բար  |  Ալի Խամենեի **X**  Մասուդ Փեզեշքիան  Աբբաս Արաղչի  Ահմադ Վահիդի  Ազիզ Նասիրզադե **X**  Ալի Լարիջանի  Աբդոլրահիմ Մուսավի  **X**  Ամիր Հաթամի  Մոհամմադ Պակպուր **X**  Մաջիդ Մուսավի  Ալիռեզա Թանգսիրի  Ալի Շամխանի **X**  Աբդուլ-Մալիք ալ-Հութի  Նաիմ Քասեմ |
| Կողմերի ուժեր |
|  • Միացյալ Նահանգների ռազմաօդային ուժեր
 • Միացյալ Նահանգների նավատորմ
 • Իսրայելի ռազմաօդային ուժեր |  • Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուս |
| Ռազմական կորուստներ |
| * **ԱՄՆ-ի և Իսրայելի տվյալներով՝**
	+ :
		- 2 զինվոր սպանվել է
		- 16 խաղաղ բնակիչ է զոհվել
		- 2,745 վիրավոր
		- 14 զինծառայող վիրավորվել է
	+ :
		- 9 զինծառայող զոհվել է
		- Մոտ 150 վիրավոր
		- Մերձավոր Արևելքում առնվազն 17 ամերիկյան օբյեկտի վնաս է հասցվել
 | * **Իսրայելի և ԱՄՆ-ի տվյալներով՝ 1,000–1,500 զինվորական է զոհվել
* 48 առաջնորդ է զոհվել
* 11 ռազմանավ է խորտակվել
* Առնվազն 1 F-4E, 2 F-5E, 2 Su-22M4 և 2 Su-24MK (ըստ Կատարի) ոչնչացվել են

---
* **Ըստ Իրանական Կարմիր մահիկի ընկերության ≥787 զոհ

---

 **Ըստ ԻՄԻՊ**-ի
* 742 խաղաղ բնակիչ է զոհվել

---

* . 4 մարտիկ զոհվել է, 3-ը՝ վիրավորվել

---

* . 52 մարդ զոհվել է, 153-ը վիրավորվել
 |
| Ընդհանուր կորուստներ |
| * 3 մարդ զոհվել է և ևս 68 մարդ վիրավորվել է Արաբական Միացյալ Էմիրություններում
* 2 մարդ սպանվելև 6-ը վիրավորվել են Բահրեյնում
* Քուվեյթ
* 1 մարդ զոհվել է, 3-ը՝ վիրավորվել Օմանում
* 5 մարդ վիրավորվել է Հորդանանում
* 1 չինացի զոհվել է Իրանում
* 1 ֆիլիպինցի քաղաքացի զոհվել է Իսրայելում
* Հորմուզի նեղուցում զոհվել է 3 հնդիկ քաղաքացի, մեկը՝ վիրավորվել է
 |

**Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի պատերազմ**, 2026 թվականի փետրվարի 28-ին Իսրայելի պաշտպանության ուժերը  և Միացյալ Նահանգները պատերազմ են սկսել Իրանի տարբեր վայրերի և քաղաքների վրա անսպասելի ավիահարվածներով, սպանելով Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիին և մի քանի այլ պաշտոնյաների, ինչպես նաև տասնյակ քաղաքացիական անձանց կյանք խլելով։ Իրանը պատասխանել է հրթիռային և անօդաչու թռչող սարքերի հարվածներով Իսրայելի, ամերիկյան բազաների և Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի դաշնակից երկրների դեմ, ինչպես նաև փակելով Հորմուզի նեղուցը, ինչը խաթարել է համաշխարհային առևտուրը։

Մերձավոր Արևելքի ճգնաժամի սկսվելուց հետո՝ 2023 թվականին, Իրանը և Իսրայելը փոխանակվել են հրթիռային հարվածներով 2024 թվականին, իսկ Իսրայելը և ԱՄՆ-ն ավիահարվածներ են հասցրել Իրանին 2025 թվականի հունիսին՝ Տասներկուօրյա պատերազմի ժամանակ։ 2026 թվականի հունվարին Իրանի անվտանգության ուժերը հազարավոր ցուցարարների են սպանել 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխությունից ի վեր Իրանում տեղի ունեցած ամենամեծ բողոքի ցույցերը ճնշելու ժամանակ։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը պատասխանել է՝ սպառնալով ռազմական գործողություններ սկսել Իրանի դեմ և սկսելով տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի կողմից 2003 թվականին Իրաք ներխուժելուց ի վեր ամենամեծ ռազմական ներկայությունը։ Փետրվարի կեսերին ԱՄՆ-ն և Իրանը սկսել են անուղղակի միջուկային բանակցությունների նոր փուլ։

Միջուկային բանակցությունների ընթացքում սկսված ԱՄՆ-Իսրայելի անսպասելի հարձակման ժամանակ սպանվել են Խամենեիին, իրանցի այլ պաշտոնյաներ և քաղաքացիական անձանց։ Հետագա հարձակումների հետևանքով վնասվել են ռազմական բազաներ, կառավարական կառույցներ, դպրոցներ, հիվանդանոցներ և մշակութային ժառանգության վայրեր: Ի պատասխան՝ Իրանը հարյուրավոր անօդաչու թռչող սարքեր և բալիստիկ հրթիռներ է արձակել Իսրայելում և Բահրեյնում, Հորդանանում, Քուվեյթում, Կատարում, Սաուդյան Արաբիայում և Միացյալ Արաբական Էմիրություններում գտնվող ԱՄՆ ռազմական բազաների վրա։ Անօդաչու թռչող սարքը հարվածել է Կիպրոսում գտնվող Մեծ Բրիտանիայի Ակրոտիրիի ռազմական բազային, և հրթիռներ են խոցվել Թուրքիայի վրա: Այլ հարվածներ են հասցվել քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին, այդ թվում՝ Ադրբեջանում, Քրդստանում և Օմանում: Իրանը հերքել է Ադրբեջանին, Օմանին և Թուրքիային հարվածելը, պնդելով, որ դրանք կեղծ դրոշի տակ հարձակումներ էին։ Հաղորդվում է, որ Չագոս կղզիների Դիեգո Գարսիա ռազմական բազայում արձակվել են երկու բալիստիկ հրթիռներ, ինչը Իրանը նույնպես հերքեց։«Հեզբոլլահ»-ի և Իսրայելի միջև հակամարտությունը վերաճել է 2026 թվականի Լիբանանի պատերազմի, որի հետևանքով մարտի վերջին զոհվել է ավելի քան 1000 զինյալ և խաղաղ բնակիչ։

## Նախապատմություն

2026 թվականի հունվարի 13-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը կոչ է արել իրանցիներին «շարունակել բողոքի ցույցերը» և «գրավել ձեր հաստատությունները»՝ հավելելով, որ «օգնությունը ճանապարհին է»։ Ավելի ուշ՝ հունվարի 23-ին, Թրամփը հայտարարել է, որ ԱՄՆ «նավատորմը» ուղևորվում է Մերձավոր Արևելք , այդ թվում՝ USS Abraham Lincoln ավիակիրը և մի քանի կառավարվող հրթիռներով ականակիրներ։ ԱՄՆ և եվրոպացի պաշտոնյաները նշում են, որ Վաշինգտոնը Իրանին ներկայացրել է երեք հիմնական պահանջ՝ ուրանի հարստացման ամբողջական դադարեցում, Իրանի բալիստիկ հրթիռների ծրագրի խիստ սահմանափակումներ և տարածաշրջանային միջնորդ խմբավորումների, ինչպիսիք են Համասը, Հեզբոլլահը և հուսիտները, աջակցության լիակատար դադարեցում։

## Հարվածներ

Իսրայել Կացի կողմից Իսրայելի հարձակման հաստատումից հետո հաղորդվել է մի քանի պայթյունների մասին։ *«Թայմս օֆ Իսրայել»* -ը հաղորդել է, որ պաշտպանության նախարար Իսրայել Կացը հարվածները որակել է որպես «կանխարգելիչ հարձակում», որը նպատակ ունի «վերացնել Իսրայել պետությանը սպառնացող վտանգները»։ Նպատակակետերի թվում էր Թեհրանի այն թաղամասը, որտեղ սովորաբար բնակվում է Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին. այնտեղ են գտնվում նաև նախագահական պալատը և Ազգային անվտանգության խորհուրդը։ Կարճ ժամանակ անց *«Նյու Յորք Թայմս»-ը* հաղորդել է, որ «ամերիկյան պաշտոնյան հայտարարել է, որ Իրանի վրա ամերիկյան ռազմական հարվածները ընթացքի մեջ են»։  Ամերիկացի պաշտոնյաները նույնպես հաստատել են, որ հարվածները համակարգվել են ԱՄՆ-ի հետ։

ԱՄՆ պաշտոնյաները հաստատել են, որ Միացյալ Նահանգները հարվածներ է հասցնում Իրանին՝ դրանք որակելով որպես «ոչ փոքր հարված»։ ԱՄՆ պաշտոնյայի խոսքով՝ Մերձավոր Արևելքի տարբեր բազաներում տեղակայված հարձակողական ինքնաթիռները մեկ կամ մի քանի ավիակիրներից տասնյակ հարվածներ են հասցնում։

«Ֆարս» լրատվական գործակալությունը և CNN-ը հաղորդել են Իրանի այլ քաղաքներում, այդ թվում՝ Ղոմում, Քերմանշահում, Սպահանում և Քարաջում տեղի ունեցած նոր պայթյունների մասին: Թեհրանում հրթիռային հարվածներ են տեղի ունեցել Համալսարանական փողոցում, Ջոմհուրի շրջանում և հյուսիսային Սեյեդ Խանդան շրջանում: Թեհրանում տեղի ունեցած հարձակումներից հետո կապի ծառայությունները խափանվել են։ Կատարցիները հայտարարել են, որ իրենք որսացել են իրանցիների կողմից արձակված հրթիռ:

CNN-ը հաղորդում է, որ հարձակումների ժամանակը խորհրդանշական իմաստ ունի հուդայականության մեջ, քանի որ այն արվում է մարտի 2-ին կայանալիք հրեական Պուրիմ տոնից առաջ։

## Զոհեր

### Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի սպանություն

Խամենեին 2026 թվականի փետրվարի 12-ին՝ իր սպանությունից 16 օր առաջ
Փետրվարի 28-ին, կեսգիշերից կարճ ժամանակ առաջ, Իրանում անանուն իսրայելցի պաշտոնյան հայտարարել է, որ Խամենեին սպանվել է ավիահարվածների ժամանակ, և նրա մարմինը հայտնաբերվել և նույնականացրել են։ Ավելին, Նեթանյահուն հայտարարել է, որ կան նշաններ, որ Խամենեին կարող է սպանված լինել,  չնայած Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը վիճարկել է նրա պնդումը։ «Իրան Ինթերնեշնլ»-ը նույնպես պնդել է, որ Խամենեին սպանվել է հարվածների ժամանակ։ Իսրայելցի պաշտոնյաների խոսքով՝ Խամենեիի մարմինը հայտնաբերվել է ավերակների մեջ։ Մի քանի ժամ առաջ Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչին հայտարարել էր, որ «ինչքան ես գիտի» Խամենեին և նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը ողջ են։ Իրանական աղբյուրները հետագայում ենթադրել են, որ նա է «պայքարի հրամանատարը»։ Մի շարք արևմտյան և իրանական լրատվամիջոցներ, հղում անելով Իսրայելի կառավարության աղբյուրներին, հայտնել են, որ Խամենեին մահացել է։ Նախագահ Թրամփը և վարչապետ Նեթանյահուն նշել են, որ կարծում են, որ նա մահացած է, նախքան Իրանի կողմից նրա մահվան ճանաչումը։

Ավելի ուշ Թրամփը Truth Social-ում գրել է, որ «Խամենեին՝ պատմության ամենաչար մարդկանցից մեկը, մահացել է […] Նա չկարողացավ խուսափել մեր հետախուզությունից և բարձրակարգ հետևողական համակարգերից»։ Եթե մահը հաստատվի, ԿՀՎ-ի գնահատականները ենթադրում են, որ Խամենեին կփոխարինի ԻՀՊԿ-ի կոշտ գծի ներկայացուցիչ։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետ կապված «Ֆարս» լրատվական գործակալությունը հայտարարել է, որ հարվածների ժամանակ զոհվել են նաև Խամենեիի դուստրը, փեսան, թոռը և հարսը։

Մարտի 1-ի վաղ առավոտյան իրանական պետական ​​լրատվամիջոցները հայտարարել են, որ Խամենեին սպանվել է։ Պետությունը հայտարարել է 40-օրյա սուգ։

### Զինվորականներ և պաշտոնյաներ

Ձախից աջ՝ պաշտպանության նախարար Ազիզ Նասիրզադե, ԻՀՊԿ հրամանատար Մոհամմադ Պակպուր, Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Շամխանի, Իրանի գերագույն առաջնորդի ռազմական գրասենյակի ղեկավար Բրիգադային գեներալ Մոհամմադ Շիրազի, Իրանի զինված ուժերի շտաբի պետ Աբդոլրահիմ Մուսավի*«Ռոյթերս»-ը* հաղորդել է, որ ԻՀՊԿ-ի մի քանի հրամանատարներ հնարավոր է սպանվել են, սակայն չի կարողացել հաստատել այս տեղեկատվությունը: Ավելի ուշ այն հաղորդել է, հղում անելով իսրայելական ռազմական և տարածաշրջանային աղբյուրներին, որ պաշտպանության նախարար Ազիզ Նասիրզադեն և ԻՀՊԿ հրամանատար Մոհամմադ Պակպուրը, հավանաբար, սպանվել են իսրայելական ավիահարվածների հետևանքով: Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչին ընդունել է, բայց նվազեցրել է կորուստների նշանակությունը՝ դրանք համարելով «ոչ այնքան մեծ խնդիր»: «Իրան Ինթերնեշնլ»-ը հաղորդել է, որ Պաշտպանության խորհրդի ղեկավար Ալի Շամխանին սպանվել է, ինչպես նաև Հետախուզության նախարարության չորս բարձրաստիճան պաշտոնյաներ: Իսրայելի պաշտպանության բանակը հետագայում հայտարարել է, որ հաստատել է Իրանի անվտանգության յոթ ղեկավարների, այդ թվում՝ Շամխանիի, Նասիրզադեի և Պակպուրի, մահը: Այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, որոնց սպանության մասին ենթադրաբար հաստատվել է՝ Իրանի արտակարգ իրավիճակների հրամանատարության հետախուզության ղեկավար Սալահ Ասադին է, Ալի Խամենեիի ռազմական գրասենյակի ղեկավար Մոհամմադ Շիրազին, Պաշտպանական նորարարությունների և հետազոտությունների կազմակերպության (SPND) ղեկավար Հոսեյն Ջաբալ Ամելյանը և SPND-ի նախկին ղեկավար Ռեզա Մոզաֆարի-Նիան։ Մարտի 1-ին Իրանի պետական լրատվամիջոցները հաստատել են, որ շտաբի պետ Աբդոլրահիմ Մուսավին զոհվել է հարվածների հետևանքով։

Իրաքում իսրայելական հարձակման հետևանքով զոհվել են Ժողովրդական զորահավաքի ուժերի երկու անդամ, իսկ երեքը՝ վիրավորվել։ *Ավելի ուշ The New York Times-* ի հաղորդագրությունը պնդում էր երեք զոհի մասին։

ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարությունը (CENTCOM) հայտարարել է, որ կորուստներ չի կրել՝ նշելով, որ իր օբյեկտներին հասցված թեթև վնասը չի խաթարել իր գործողությունները, և որ այն չեզոքացրել է իրանական անօդաչու թռչող սարքերի և հրթիռների մի քանի հարյուր հարվածներ:

*CBS News-ը* հաղորդել է, որ «հետախուզական և ռազմական աղբյուրները շաբաթ երեկոյան [2026 թվականի փետրվարի 28-ին] CBS News-ին հայտնել են», որ հարվածների հետևանքով զոհվել է 40 իրանցի պաշտոնյա, սակայն պարզ չէ՝ այդ պաշտոնյաները գտնվել են մեկ վայրում, թե մի քանիսում»։

### Մինաբի դպրոցի ավիահարված

Իրանի կառավարության աղբյուրների համաձայն, Մինաբի վրա Իսրայելի և Ամերիկայի կողմից իրականացված հարձակումների ժամանակ հարված է հասցվել աղջիկների տարրական դպրոցին։ Հաղորդագրություններում նշվում էր, որ հարվածի հետևանքով զոհվել է 108 և վիրավորվել 92 աշակերտ։ *«Վաշինգտոն Փոստ»-ը* հայտնել է, որ զոհվածների թվի անկախ հաստատում չկա։ Հարվածի հեղինակը վիճելի է. մինչդեռ Իրանի կառավարությունը պնդում է, որ հրթիռը ԱՄՆ-Իսրայելական հարված է եղել, այլ պնդումներում նշվում է, որ հարվածը իրանական հրթիռ է եղել։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակը հարվածը հանցագործություն է անվանել։

## Հետևանքներ

### Արտակարգ դրություն Իսրայելում

Իսրայելը հայտարարեց համազգային արտակարգ դրություն ՝ նշելով, որ Իրանի վրա հարվածները եղել են ամենամեծը, որը երբևէ ձեռնարկել է։ Իսրայել Կացը հայտարարություն է տարածել, որում ասվել է. «Իմ լիազորությունների ներքո՝ համաձայն Քաղաքացիական պաշտպանության մասին օրենքի 5711-1951 թվականի 9C(b)(1) բաժնի, և համոզվելով, որ քաղաքացիական բնակչության վրա հարձակման մեծ հավանականություն կա, ես հայտարարում եմ հատուկ դրություն ներքին ճակատում՝ ամբողջ երկրի տարածքում»։ *«Նյու Յորք Թայմս»-ը* նշել է, որ Իսրայելի դպրոցներն ու աշխատանքային տարածքները փակ են, իսկ հանրային հավաքները՝ չեղարկված։

### Իրանում ինտերնետի անջատում

Իրանում ինտերնետի նոր «գրեթե լիակատար» անջատման ֆոնին, NetBlocks-ը հայտնել է, որ Իրանում ինտերնետ կապը նվազել է մինչև սովորական մակարդակի 4%-ը։

### Օդային տարածքի փակումներ

Իրանի օդային տարածքը մեծ մասամբ դատարկ էր քաղաքացիական ինքնաթիռներից հարվածներից հետո, քանի որ տարածաշրջանային պետությունները փակել են օդային տարածքը։ Բահրեյնը, Իրաքը, Իսրայելը, Քուվեյթը, Կատարը, Սիրիան և ԱՄԷ-ն հարձակումներից հետո փակել են իրենց օդային տարածքը, որի արդյունքում բազմաթիվ ինքնաթիռներ վերահասցեագրվել են այլ ուղղություններով։ Միջազգային ավիաընկերություններ, ինչպիսիք են Air India-ն, Biman Bangladesh Airlines-ը, British Airways-ը, Cathay Pacific Airways-ը, IndiGo-ն, Lufthansa-ն, Virgin Atlantic-ը և Wizz Air-ը, տարբեր ժամկետներով դադարեցրել են իրենց ծառայությունները դեպի Մերձավոր Արևելք՝ հաշվի առնելով հակամարտությունը, ինչպես նաև տարածաշրջանում գործող ավիաընկերությունները, այդ թվում՝ Kuwait Airways-ը և Qatar Airways-ը։

### Հորմուզի նեղուցի փակում

Ռոյթերսի հաղորդագրությունը մեջբերել է «Ասպիդես» գործողության պաշտոնյայի, որը հայտարարել է, որ ԻՀՊԿ-ն փակել է Հորմուզի նեղուցը նավագնացության համար, ըստ ծովային VHF ռադիոյի հայտարարությունների: Եվրամիության պաշտոնյան հայտնել է, որ նավերը հաղորդագրություններ են ստացել այն մասին, որ «ոչ մի նավի թույլատրված չէ անցնել Հորմուզի նեղուցով»։

## Արձագանք

### Իրան

#### Կառավարություն

Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը խոստացել է պատասխան հարված հասցնել։ Իրանական ուժերը հարվածել են Պարսից ծոցի ամերիկյան բազաներին։ Իրանի Ազգային անվտանգության գերագույն խորհուրդը հայտարարել է, որ երկիրը դարձել է ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից իրականացված «դաժան օդային գործողության» թիրախ՝ ասելով. «Սա կրկին տեղի է ունեցել բանակցությունների ժամանակ, և թշնամին պատկերացնում է, որ դիմակայուն իրանական ազգը կհանձնվի իրենց մանր պահանջներին այս վախկոտ գործողությունների միջոցով»։ Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչին հարձակումները անվանել է «լիովին չհրահրված, անօրինական և անօրինական»։

#### Քաղաքացիներ

Իրանի ներսում հարվածների արձագանքները հիմնականում դրական են եղել, չնայած երբեմն խառը: *«Դեյլի Թելեգրաֆ»-ը* և «Իրան Ինթերնեշնլ»-ը հրապարակել են տեսանյութեր, որտեղ Իրանի ներսում որոշ մարդիկ տոնում են հարձակումները՝ հույս ունենալով, որ դրանք կհանգեցնեն իշխող կառավարության վերջի։ Տեսանյութերում երևում են Իրանի քաղաքացիներ, որոնք ծիծաղում և տոնում են, մինչդեռ ոմանք վանկարկել են «Մահ Խամենեիին» և «Մահ Վելայաթին »։ Ըստ հաղորդագրությունների, Իրանի մի քանի քաղաքներում ուրախության հրավառություն է եղել, մինչդեռ ուսանողները վանկարկել են «Ես սիրում եմ Թրամփին»։ Միևնույն ժամանակ, *«Նյու Յորք Թայմս»-ը*, «Ռոյթերս»-ը, «Ալ Ջազիրան» և «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայանները հրապարակել են լուսանկարներ, որտեղ որոշ իրանցիներ կառավարամետ հանրահավաքների ժամանակ ծածանում էին Իսլամական Հանրապետության դրոշը՝ ձեռքերում պահելով Ալի Խամենեիի դիմանկարները, երբ ցույց են արել ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարձակման դեմ։ Ոմանք մեղադրել են ռեժիմին պատերազմի բռնկման համար, իսկ ոմանք մտահոգվել են կառավարության համար։ Հարվածների վայրերում որոշակի խուճապ է առաջացել։ Սակայն, երբ Խամենեիի մահվան լուրը տարածվել է, իրանցիները սկսել են դուրս գալ փողոցներ՝ տոնելու «ուրախություն, ցնցում և անհավատություն» արտահայտությամբ, չնայած անկարգությունները կանխելու նպատակով անվտանգության ուժերի տեղակայմանը, ինչպես նաև ինտերնետի նոր անջատմանը։ Չնայած ինտերնետի անջատմանը, տարածվել են տեսանյութեր, որտեղ մարդիկ նշում էին Խամենեիի մահը Քարաջում, Ղազվինում, Շիրազում, Քերմանշահում, Իսֆահանում և Սանանդաջում։ Տեսանյութերում նաև երևում էր, թե ինչպես են անվտանգության ուժերը կրակ բացում փողոցներում տոնակատարության մասնակիցների վրա։

#### Սփյուռք

* Ռեզա Փահլավին կոչ է արել իրանցիներին պատրաստվել վերսկսել բողոքի ցույցերը, քանի որ Իսլամական Հանրապետությունը «փլուզվում է», կոչ է արել զինվորականներին և անվտանգության ուժերին կանգնել հասարակության կողքին, այլ ոչ թե իշխող իշխանության, և ԱՄՆ-ի գործողությունները Իրանի դեմ որակել է որպես «մարդասիրական միջամտություն», միաժամանակ կոչ անելով Դոնալդ Թրամփին խուսափել քաղաքացիական բնակչությանը վնաս հասցնելուց։

### ԱՄՆ

Նախագահ Դոնալդ Թրամփը հաստատել է, որ ԱՄՆ զինված ուժերը սկսել են «խոշոր մարտական ​​գործողություններ» Իրանում՝  նկարագրելով այն որպես «մեծածավալ և շարունակական գործողություն՝ կանխելու համար այս շատ չար, արմատական ​​​​դիկտատուրայի կողմից Ամերիկային սպառնալը»։ Truth Social-ում տեղադրված տեսանյութում նա վերահաստատել է, որ «Մեր նպատակն է պաշտպանել ամերիկյան ժողովրդին՝ վերացնելով իրանական ռեժիմի՝ շատ դաժան, սարսափելի մարդկանց դաժան խմբի անմիջական սպառնալիքները», հավելելով, որ «47 տարի շարունակ իրանական ռեժիմը վանկարկել է «Մահ Ամերիկային» և անվերջ արյունահեղության ու զանգվածային սպանությունների արշավ է մղել՝ թիրախավորելով Միացյալ Նահանգներին, մեր զորքերին և անմեղ մարդկանց շատ, շատ երկրներում»։

### Միջազգային

* Ալբանիա, վարչապետ Էդի Ռաման արտահայտել է Ալբանիայի աջակցությունը «ԱՄՆ-ին նախագահ Դոնալդ Թրամփի ղեկավարությամբ Իսրայելին ռազմական աջակցություն ցուցաբերելու գործում»։ Նա հավելել է, որ «մենք ամուր կանգնած ենք Իսրայելի և խաղաղություն ձգտող եղբայրական արաբական երկրների կողքին» և կոչ արեց եվրոպական երկրներին Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը ճանաչել որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։
* Ավստրիա, կանցլեր Քրիստիան Շտոկերը մտահոգություն է հայտնել քաղաքացիական բնակչության անվտանգության վերաբերյալ, որը նա անվանել է «գլխավոր առաջնահերթություն»: Ավելին, նա դատապարտեց Իրանի միջուկային ծրագիրը և պահանջեց վերադառնալ դիվանագիտությանը:
* Ավստրալիա, վարչապետ Էնթոնի Ալբանեզը աջակցություն է հայտնեց ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի դեմ ձեռնարկվող գործողություններին՝ նշելով անվտանգության սպառնալիքները, զգուշացրել է Մերձավոր Արևելքում հակազդեցությունների մասին և թարմացրեց ավստրալացիների համար ճանապարհորդական խորհուրդները:
* Ադրբեջան, պաշտոնական հայտարարության մեջ Արտաքին գործերի նախարարությունը կոչ է արել բոլոր կողմերին ցուցաբերել առավելագույն զսպվածություն և վերադառնալ բանակցությունների սեղանի շուրջ: Նախարարությունը շեշտել է բոլոր պետությունների ինքնիշխանությունը, տարածքային ամբողջականությունը և անկախությունը հարգելու կարևորությունը՝ համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնադրության:
* Բահրեյն, Բահրեյնը դատապարտել է Իրանի կողմից ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի հինգերորդ նավատորմի շտաբ-բնակարանի վրա հասցված հարվածները, որոնք գտնվում են իր տարածքում՝ անվանելով դրանք «դավաճանական հարձակում» և «թագավորության ինքնիշխանության և անվտանգության կոպիտ խախտում»։
* Բանգլադեշ, արտաքին գործերի նախարարությունը մտահոգություն է հայտնել Մերձավոր Արևելքում բանգլադեշցիների անվտանգության վերաբերյալ և կոչ է արել բոլոր կողմերին ցուցաբերել առավելագույն զսպվածություն, խուսափել հետագա սրացումից և անհապաղ դիվանագիտական ​​ջանքեր գործադրել լարվածությունը թուլացնելու համար: Նրանք նաև ընդգծել են յուրաքանչյուր երկրի ինքնիշխանությունը հարգելու կարևորությունը:
* Կանադա, վարչապետ Մարկ Քարնին մեղադրել է Իրանին «Մերձավոր Արևելքում անկայունության և ահաբեկչության հիմնական աղբյուրը» լինելու մեջ և աջակցություն հայտնեց գործողություններին՝ ընդգծելով, որ Իրանը չի կարող միջուկային զենք ձեռք բերել:
* Չիլի, կառավարությունը դատապարտել է «Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի կողմից Իսրայելի հետ համատեղ իրականացված հարձակումները, ինչպես նաև իրանական ռեժիմի կողմից Իսրայելի և Պարսից ծոցի երկրների դեմ ձեռնարկված պատասխանը», արտահայտել է իր մտահոգությունը տարածաշրջանում ռազմական լարվածության սրման վերաբերյալ և կոչ արել դադարեցնել բռնությունը՝ վերահաստատելով իր հանձնառությունը միջուկային զենքի չտարածմանը։
* Չինաստան, արտաքին գործերի նախարարությունը մտահոգություն է հայտնել ամերիկյան և իսրայելական հարվածների վերաբերյալ, կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել Իրանի դեմ ռազմական գործողությունները և վերսկսել երկխոսությունը: Նաև ընդգծել է, որ Իրանի ինքնիշխանությունը պետք է հարգվի:
* Ֆրանսիա, Նախագահ Էմանուել Մակրոնը կոչ է արել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտակարգ նիստ հրավիրել։
* Գերմանիա, կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի հետ համատեղ հայտարարության մեջ նշել է, որ ինքը նախապես տեղեկացված է եղել, և որ քննարկումները ընթացքի մեջ են։
* Հնդկաստան, Հնդկաստանի դեսպանատունը զգուշացրել է Հնդկաստանի քաղաքացիներին չմեկնել Իրան, իսկ երկրի ներսում գտնվող քաղաքացիներին՝ անհապաղ ապաստան փնտրել։ Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտնեց իր մտահոգությունները և խնդրեց բոլոր երեք երկրներին դադարեցնել կրակը։ NORKA-ն նաև օգնության գծեր ստեղծեց բոլոր տուժած երկրներում մնացած քաղաքացիների համար։  Ընդդիմադիր Հնդկաստանի ազգային կոնգրեսը քննադատեց Հնդկաստանի կառավարության կողմից Իսրայելին ցուցաբերած լուռ աջակցությունը հակամարտությունից առաջ և դրա ընթացքում։
* Իրաք, Իրաքի քաղաքացիական ավիացիայի վարչությունը դադարեցրել է Իրաքի վրայով օդային բոլոր չվերթները։
* Իռլանդիա . Թաոիզեյխ Միխաել Մարտինը նշեց, որ խորապես մտահոգված է Իրանում տեղի ունեցող զարգացումներով և կոչ արեց բոլոր կողմերին զսպվածություն ցուցաբերել՝ համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնադրության և միջազգային իրավունքի սկզբունքների: Նա հայտարարեց, որ քաղաքացիական բնակչության պաշտպանությունը Իրանում, Իսրայելում և բոլոր հարևան երկրներում պետք է լինի հրադադարի ջանքերի գերակա խնդիրը:
* Լիբանան, վարչապետ Նավաֆ Սալամը կոչ է արել զսպվածության Իրանի վրա Իսրայելի հարվածներից հետո՝ ընդգծելով, որ Լիբանանը չպետք է ներքաշվի ավելի լայն տարածաշրջանային պատերազմի մեջ և պետք է առաջնահերթություն տա իր սեփական անվտանգությանն ու կայունությանը։

* Մարոկկո, արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որով դատապարտել է Իրանի կողմից մի քանի արաբական պետությունների վրա կատարված պատասխան հարվածները և վերահաստատել է Մարոկկոյի «համերաշխությունը եղբայրական արաբական պետությունների հետ՝ այս հարձակմանը արձագանքելու և իրենց անվտանգությունը պաշտպանելու համար ձեռնարկվող բոլոր օրինական միջոցներում»։
* Օման, արտաքին գործերի նախարար Բադր Ալբուսաիդին «հիասթափություն» է հայտնել բռնության բռնկման կապակցությամբ՝ չնայած 2026 թվականին Իրան-ԱՄՆ բանակցություններին կոչ անելով Միացյալ Նահանգներին «չխառնվել» հակամարտությանը և հավելել. «սա ձեր պատերազմը չէ»: Արտաքին գործերի նախարարի խոսնակը դատապարտել է հարվածները՝ դրանք անվանելով անօրինական ագրեսիա: Օմանը նաև կոչ է արել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստ գումարել:
* Պակիստան, արտաքին գործերի նախարար Իսհակ Դարը դատապարտել է Իրանի վրա հարձակումը և կոչ արել անհապաղ դադարեցնել լարվածության սրումը։
* Ֆիլիպիններ, նախագահ Բոնգբոնգ Մարկոսը հանձնարարել է արտաքին գործերի և միգրանտ աշխատողների նախարարություններին ձեռնարկել արտակարգ միջոցառումներ և պարզել ֆիլիպինցիների գտնվելու վայրը Իրանում, Իսրայելում և Մերձավոր Արևելքի այլ մասերում: Արտաքին գործերի նախարար Թես Լազարոն կոչ է արել բոլոր կողմերին շարունակել երկխոսությունը, մինչդեռ Թեհրանում և Թել Ավիվում գտնվող Ֆիլիպինների դեսպանատները բերվել են լիակատար պատրաստության վիճակի և խորհուրդ են տվել քաղաքացիներին մնալ տանը և հետևել անվտանգության հրահանգներին:
* Ռուսաստան, արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը դատապարտել է Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի հարձակումները՝ դրանք անվանելով «անխոհեմ քայլ» և «կանխամտածված, նախապես միջնորդված և չհրահրված զինված ագրեսիայի ակտ», մեղադրելով նրանց տարածաշրջանը «մարդասիրական, տնտեսական և հնարավոր է՝ նույնիսկ ռադիոլոգիական աղետի» մեջ մղելու մեջ
* Սաուդյան Արաբիա, արտաքին գործերի նախարարությունը դատապարտել է այն, ինչն անվանել է «Իրանի բացահայտ և վախկոտ հարձակումներ» Ռիադի և Արևելյան նահանգի վրա՝ ընդգծելով, որ հարձակումները տեղի են ունեցել իր օդային տարածքի բացահայտ փակման ֆոնին։ Պաշտոնական լրատվական գործակալության կողմից տարածված հայտարարության մեջ Սաուդյան Արաբիան դատապարտել է «Իրանի դաժան ագրեսիան» իր արաբական պետությունների՝ ԱՄԷ-ի, Բահրեյնի, Կատարի, Քուվեյթի և Հորդանանի նկատմամբ՝ նշելով, որ դա իրենց ինքնիշխանության «բացահայտ խախտում» է։ Սաուդյան Արաբիան հայտարարել է, որ կասեցրել է իր տարածքին ուղղված բոլոր իրանական հարձակումները և հայտարարել է, որ «ձեռնարկելու է բոլոր անհրաժեշտ միջոցները» ինքնապաշտպանվելու համար, «ներառյալ ագրեսիային արձագանքելու տարբերակը»։
* Իսպանիա, վարչապետ Պեդրո Սանչեսը մերժել է Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի կողմից կիրառված ռազմական գործողությունները՝ նշելով, որ դրանք ավելի թշնամական միջազգային կարգ են ստեղծում: Նա նաև մերժել է Իրանի կառավարության և Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի գործողությունները և կոչ արեց անհապաղ թուլացնել լարվածությունը:
* Սիրիա, արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ «խստորեն դատապարտում է իրանական հարձակումները», որոնք ուղղված էին Սաուդյան Արաբիայի, Միացյալ Արաբական Էմիրությունների, Բահրեյնի, Կատարի, Քուվեյթի և Հորդանանի դեմ:
* Թայվան, նախագահ Լայ Չինգ-Տեն հայտարարել է, որ իր ազգային անվտանգության թիմը իրեն տեղեկացրել է վերջին իրավիճակի մասին, կառավարությունը ուշադիր հետևում է իրավիճակին, և Թայվանը միջոցներ է ձեռնարկել տարածաշրջանում թայվանցի քաղաքացիների անվտանգությունն ապահովելու համար՝ միաժամանակ պահպանելով սերտ կապ իր համաշխարհային դաշնակիցների հետ։
* Թուրքիա, արտաքին գործերի նախարարությունը կոչ է արել բոլոր կողմերին դադարեցնել բռնությունը տարածաշրջանում։
* Ուկրաինա, նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին աջակցել է Իսրայելա-ամերիկյան հարվածներին՝ նշելով, որ «կարևոր է, որ Միացյալ Նահանգները վճռականորեն գործի։ Երբ կա ամերիկյան վճռականություն, համաշխարհային հանցագործները թուլանում են։ Այս հասկացողությունը պետք է հասնի նաև ռուսներին», հավելելով, որ «վերջիվերջո Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանը կդառնա ավելի անվտանգ և կայուն»։
* Միացյալ Թագավորություն, կառավարությունը հայտարարություն է տարածել , որում նշվում է, որ Մեծ Բրիտանիան «չի ցանկանում տեսնել հետագա սրացում՝ վերածվելով ավելի լայն տարածաշրջանային հակամարտության»: Կառավարությունը նաև հայտարարել է, որ ամրապնդել է «պաշտպանական հնարավորությունները» տարածաշրջանում, և որ հյուպատոսական աջակցություն է առաջարկվում տարածաշրջանում գտնվող բրիտանացի քաղաքացիներին: Վարչապետ Քիր Սթարմերը հաստատել է, որ բրիտանական ինքնաթիռները «երկնքում» են պաշտպանական նպատակներով, բայց «որևէ դեր չեն խաղացել» Իսրայել-ԱՄՆ հարվածներում՝ կոչ անելով Իրանին զերծ մնալ Մերձավոր Արևելքում հետագա հարվածներից և դադարեցնել «իրանցի ժողովրդի դեմ սարսափելի բռնությունն ու ճնշումները»։ Հետագայում նա նախագահել է COBRA-ի արտակարգ նիստ՝ Մեծ Բրիտանիայի արձագանքը քննարկելու համար:

#### Ոչ պետական ​​​​գործիչներ

* Հուսիտներ, Եմենի շարժումը սպառնացել է սրել նրանց հակամարտությունը Կարմիր ծովում: Նրանք որոշել են վերսկսել հրթիռային և անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումները Կարմիր ծովում գտնվող ԱՄՆ-ի և Իսրայելի դրոշի ներքո նավարկող նավերի վրա:
* Իրաքի Բաբիլ նահանգի Ջուրֆ ան-Նասր շրջանում տեղի ունեցած հարվածից հետո, որի հետևանքով զոհվել էր երկու և վիրավորվել երեք մարդ, Իրաքում գտնվող «Քաթաիբ Հեզբոլլահը» սպառնացել է «շուտով սկսել հարձակվել ամերիկյան բազաների վրա ՝ ի պատասխան նրանց ագրեսիայի»։

#### Միջկառավարական կազմակերպություններ

* ՄԱԿ, գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը դատապարտել է հարձակումները՝ նշելով, որ «Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ ուժի կիրառումը և հետագա հակահարվածները Իրանի կողմից տարածաշրջանում խաթարում են միջազգային խաղաղությունն ու անվտանգությունը»։
* Եվրամիություն, հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը և Խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոստան հակամարտությունը անվանել են «խիստ մտահոգիչ» և կոչ արեցին զսպվածության:
* Կարմիր խաչ և Կարմիր մահիկի նախագահ Միրյանա Սպոլյարիչ Էգգերը կոչ է արել երկրներին հարգել պատերազմի կանոնները և կոչ արել նրանց քաղաքական կամք դրսևորել՝ կանխելու «հետագա մահերն ու ավերածությունները»։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ