Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 39-րդ հարավային զուգահեռական

**39-րդ հարավային զուգահեռականը** հասարակածից 39° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։

Անցնում է Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։

* Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 86 626 մ երկարություն։
* Հեռավորությունը՝
	+ հասարակածից` 4319 կմ
	+ հարավային բևեռից` 5683 կմ

## Ցերեկվա տևողությունը

Ցերեկվա տևողությունն այս զուգահեռականի վրա մարտի 17-ից մինչև հուլիսի 29-ը 10 ժամից պակաս է։

## Քաղաքներ

* Թեմուքո (Չիլի)

## Զուգահեռականով հատվող տարածքները

|  |  |
| --- | --- |
| Ատլանտյան օվկիանոս |  |
| Հնդկական օվկիանոս |  |
| Բասսի նեղուց |  |
|  | •Ավստրալիա |
| Խաղաղ օվկիանոս |  |
|  | •Նոր Զելանդիա |
| Խաղաղ օվկիանոս |  |
| **Հարավային Ամերիկա** | 1057 կմ |
|  | •Չիլի |
|  | •Արգենտինա |
| Ատլանտյան օվկիանոս |  |

## Տես նաև`

* 40-րդ հարավային զուգահեռական
* 38-րդ հարավային զուգահեռական
* 39-րդ հյուսիսային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ
# 58-րդ հարավային զուգահեռական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**58-րդ հարավային զուգահեռականը** հասարակածից 58° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։

Զուգահեռականի վրա ցամաքներ չկան, անցնում է միայն օվկիանոսներով։

* Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 59 133 մ երկարություն։
* Հեռավորությունը՝
	+ հասարակածից` 6431 կմ
	+ հարավային բևեռից` 3571 կմ

## Ցերեկվա տևողությունը

* Արեգակն այս լայնության վրա երևում է՝
	+ ձմեռվա արևադարձին` 18 ժամ 11 ր
	+ ամառվա արևադարձին` 6 ժամ 27 ր

## Զուգահեռականով հատվող տարածքները

|  |  |
| --- | --- |
| Ատլանտյան օվկիանոս | • |
| Հնդկական օվկիանոս | • |
| Խաղաղ օվկիանոս | • |
| Ատլանտյան օվկիանոս | • |

## Տես նաև`

* 59-րդ հարավային զուգահեռական
* 57-րդ հարավային զուգահեռական
* 58-րդ հյուսիսային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ
# 79-րդ հարավային զուգահեռական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**79-րդ հարավային զուգահեռականը** հասարակածից 79° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։

Զուգահեռականն անցնում է միայն Անտարկտիդայի տարածքով։

Հեռավորությունը հարավային բևեռից 1228 կմ է, երկարությունը՝ 7672 կմ, ինչը կազմում է հասարակածի երկարության 19%-ը։

## Տես նաև`

* 80-րդ հարավային զուգահեռական
* 78-րդ հարավային զուգահեռական
* 79-րդ հյուսիսային զուգահեռական
# Անդրոիդ 13

Անդրոիդ 13|  |
| --- |
|  |
| Տեսակ | բջջային օպերացիոն համակարգ և software version? |
| Ստեղծող | Գուգլ և Open Handset Alliance |
| Հիմք են ծառայել | Անդրոիդ 12 |
| Առաջին թողարկում | օգոստոսի 15, 2022 |
| Նախորդ | Անդրոիդ 12 |
| Հաջորդ | Անդրոիդ 14 |
| Կայք | android.com/android-13/​(անգլ.) |
|  Android 13 Վիքիպահեստում |

**Անդրոիդ 13**, (կոդային անվանումը՝ *Android Tiramisu*), Անդրոիդ օպերացիոն համակարգի տասներեքերորդ և հիմնական տարբերակն է, մշակված Open Handset Alliance կողմից Google-ի նախաձեռնությամբ։ Առաջին տարբերակը թողարկվել է 2022 թվականի փետրվարի 10-ին։ Ընկերությունը Android 13-ի ծրագրավորողների համար նախատեսված տարբերակը թողարկել է փետրվարից մինչև մարտն ընկած հատվածում, իսկ բետա տարբերակը արդեն ապրիլին։ Պլատֆորմը պատրաստվում էր 2022 թվականի մայիսի ցուցադրմանը։ 2022 թվականի օգոստոսի 15-ին թողարկվեց օպերացիոն համակարգի ստաբիլ տարբերակը։

## Պատմություն

Նոր տարբերակի մասին առաջին անգամ հայտարարվեց Անդրոիդի բլոգում 2022 թվականի փետրվարի 10-ին, և նույն ժամանակ թողարկվեց առաջին բետա տարբերակը ծրագրավորողների համար Google Pixel սմարթֆոների շարքի համար։ Pixel 3 և Pixel 3a սմարթֆոների աջակցումից ընկերությունը հրաժարվեց նրանց տեխնիկական բնութագրերի պատճառով։

Անդրոիդ 13-ը թողարկվեց Անդրոիդ 12-ի ստաբիլ տարբերակից մեկնարկից գրեթե 4 ամիս անց։ Ծրագրավորողների համար նախատեսված հաջորդ տարբերակը թողարկվեց մարտին, որին հաջորդեցին ևս 4 տարբերակներ։ Պլատֆորմը ստաբիլության հասավ հունիսին թողարկած բետա-տարբերակում։

2022 թվականի օգոստոսի 15-ին կայացավ ստաբիլ տարբերակի թողարկումը x86-64 և ARM-64 ճարտարապետությամբ պրոցեսորների համար։

## Ծանոթագրություններ
# AlphaZero

**AlphaZero**, ծրագիր նյարդային ցանցի համար, մշակված DeepMind ընկերության կողմից, որը օգտագործում է AlphaGo Zero-ի ընդհանրացված տարբերակը։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 5-ին AlphaZero 24 ժամվա ընթացքում սովորեց խաղալ գերմարդկային մակարդակի շախմատ, սյոգի և գո, դրանով հաղթելով Stockfish և Elmo-ին։

## Տարբերությունը AlphaGo Zero-ից

AlphaZero (AZ)-ն AlphaGo Zero (AGZ)-ի ալգորիթմի ընդհանրացված տարբերակն է, որը բացի գոից, կարողանում է խաղալ սյոֆի և շախմատ։ AZ և AGZ-ն իրարից տարբերվում են․

* AGZ-ն ունի առաջադրանքների կատարման հստակ կանոնակարգ։
* Նյարդային ցանցը թարմացվում է անընդհատ։

## AlphaZero-ն ընդդեմ Stockfish և Elmo

Այն ժամանակ երբ ավանդական ծրագրերը գնահատում են դիրքը խաղում շնորհիվ գրոսսմեյստերների փորձի, AlphaZero-ն օգտագործում է գնահատման խոր նյարդային ցանցը, որն էլ պահանջում է մեծ ժամանակ մի դիրքի համար։ AlphaZero-ն կարողանում է հաշվարկել 80 000 շախմատային դիրք մի վայրկյանում և 40 000 դիրք սյոգի համար։ Այն դեպքում երբ Stockfish կարողանում է հաշվարկել 70 միլլիոն, իսկ Elmo-ն 35 միլլիոն մեկ վայրկյանում։

## Արդյունքներ

### Շախմատ

Շախմատ խաղալիս AlphaZero և Stockfish-ը ամեն քայլի համար ունեին մեկ րոպե ժամանակ։ AlphaZero-ն ուներ ավելի լավ ծրագրային ապահովում քան Stockfish-ը։ 100 խաղից AlphaZero-ն 25 պարտյա հաղթեց սպիտակներով, 3-ը սևերով և 72 անգամ խաղն ավարտվեց ոչ ոքի։

### Սյոգի

Հարյուր խաղերի ընթացքում AlphaZero-ն հաղթեց 90 անգամ, 8 անգամ պարտվեց և 2 անգամ խաղը ավարտվեց ոչ ոքի։

### Գո

8 ժամ ինքնուրույն սովորելուց հետո, AlphaZero-ն իր նախկին տարբերակի հետ պայքարում հաղթեց 60 անգամ և պարտվեց 40 անգամ։

### Քննադատություն

Որոշ գրոսսմեյստերներ, նշեցին, որ չարժե գերագնահատել AlphaZero-ի ուժերը, քանի, որ արդյունքները տարբեր կլնիենեին, եթե ծրագիրը հասանելիություն ունենար դեբյուտային բազային (քանի-որ Stockfish ծրագրված էր նույն կերպ)։ AlphaZero-ն հաղթել է Stockfish-ին, վերջինիս զրկելով դեյբյուտային բազաից և էնդշպիլային աղյուսակից, խաղալով ավելի լավ համակարգչային սարքավորումներով։ Stockfish նաև սահմանափակված է եղել ժամանակով մինչև քայլ կատարելը՝ մեկ րոպեն բավարար չէր, որպեսզի խորը մտածի կրիտիկական իրավիճակներում։ Բացի դա, օգտագործվել է Stockfish 8-ը որը թողարկվել էր դրանից մեկ տարի առաջ։

Սյոգի խաղի համակարգչային տարբերակի ծրագրավորղների խումբ նույնպես, լիովին բավարարված չէր խաղի արդյունքով։

## Ծանոթագրություններ
# Google Fonts[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Google Fonts  |
| --- |
|  |
| fonts.google.com​(անգլ.) |
| Տեսակ | առցանց տվյալների բազա և digital distribution platform? |
| Սեփականատեր | Գուգլ |
| Բացված | 2010 |

**Google Fonts** (*Գուգլ տառատեսակներ*, նախկին անվանումը՝ **Google Web Fonts**), ավելի քան 800 ազատ տարածվող տառատեսակների գրադարան, դրանց ցուցադրման առցանց կատալոգ և CSS ու Անդրոիդ միջավայրերում դրանց օգտագործման API։

Ծառայությունը թողարկվել է 2010 թվականին, թարմացվել է 2011 և 2016 թվականներին։

Տառատեսակների մեծ մասը թողարկվում է SIL Open Font License 1.1 արտոնագրով, որոշները՝ Apache արտոնագրով, այսինքն նախագծի տառատեսակները հանդիսանում են ազատ ծրագրային ապահովումներ։ Տառատեսակները տարածվում են նաև SkyFonts ընկերության (Monotype), Edge Web Fonts ծառայությունների և Adobe ընկերության (Typekit) կողմից։

Google տառատեսակների կատալոգը նախատեսված է տառատեսակների որոնման և հետազոտման համար։ Ծառայությունը լայնորեն կիրառվում է՝ բավարարելով ավելի քան 17 տրիլիոն հարցումներ։ Առավել տարածված են Open Sans, Roboto, Lato, Slabo 27px, Oswald և Lobster տառատեսակները։

Գրադարանը աջակցում է GitHub պաշտոնական պահոցներ (github.com/google/fonts), որտեղ տառատեսակների ֆայլերը ուղղակիորեն հասանելի են։ Շատ տառատեսակների ընթացիկ ֆայլերը հասանելի են Github-ի git պահոցում (github.com/googlefonts)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Google Fonts
* Installing Google Fonts Գուգլ տառատեսակների պարզ տեղադրում
* Monotype Skyfonts Գուգլ տառատեսակների բեռնում և տեղադրում ընտրողաբար
* Adobe Edge Web Fonts Արխիվացված 2018-07-29 Wayback Machine Վեբ տառատեսակների այլընտրանքային ծառայություն
* Google Webfonts Helper Գուգլ տառատեսակներ ազատ հոսթինգում
* NPM Typefaces package Գուգլ տառատեսակներ սեփական հոսթինգում
# Google Photos[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Google Photos|  |
| --- |
|  |
| Տեսակ | cloud storage? |
| Հեղինակ | Լարի Փեյջ |
| Նախագծումը՝ | Գուգլ |
| Լույս տեսավ՝ | մայիսի 28, 2015 |
| Կայք | photos.google.com​(անգլ.) |
|  Google Photos Վիքիպահեստում |

**«Google Photos»,** Google I/O 2015 ամենամյա կոնֆերանսում ներկայացված ծառայություն, որը նախատեսված է լուսանկարների և տեսանյութերի պահեստավորման, խմբագրման և փոխանակման համար։

## Պատմություն

«Google Photos» ծառայությունը հայտնվել է Google+ սոցիալական ցանցից առանձնանալու արդյունքում։ Ծառայությունը ներկայացվել է 2015 թվականին Google I/O համաժողովի ժամանակ։ Նույն օրը գործարկվել է վեբ տարբերակը, ինչպես նաև հավելվածներ iOS և Android օպերացիոն համակարգերի համար։

## Պահեստային տարածք

«Google Photos» ծրագիրը ապահովում է անսահամափակ տարածք մինչև 16 մեգափիքսել լուսանկարների և մինչև 1080p թույլտվությամբ տեսանյութերի համար։ Ներբռնված լուսանկարները սեղմվում են, որպեսզի ավելի քիչ տարածք զբաղեցեն Google-ի սերվերներում, սակայն գործնականում չեն կորցնում որակը։ Հնարավոր է նաև բովանդակությունը պահպանել ավելի բարձր որակով, բայց սահմանափակ պահեստային տարածքով։ Անհատական համակարգիչների և «Mac Os» օգտվողների համար նախատեսված է ուտիլիտաների ինքնաբեռնում, բայց լուսանկարների դիտումը կատարվում է բրաուզերի միջոցով։

## Որոնում

«Google Photos» ծառայությունը մեծ հնարավորություններ է ապահովում ցանկալի լուսանկարների և տեսանյութերի որոնման և տեսակավորման համար։ Ծառայության մեջ ներբեռնված բովանդակությունը դասավորվում է տարբեր չափանիշներով՝ նկարահանման վայր, դեմքեր և օբյեկտներ, լուսանկարների և տեսանյութերի պատկերներ։ Հնարավոր է նաև ձեռքով ըստ ալբոմների տեսակավորել լուսանկարները և տեսանյութերը։

2016 թվականի ապրիլին ծառայության թարմացումը բարելավել է լուսանկարների որոնման որակը։

## Ինքնաստեղծարարություն

«Google Photos» ծառայությունը հնարավորություն է տալիս ինքնուրույն ստեղծել կոլաժներ, տեսանյութեր, մուլտիպլիկացիաներ, համայնապատկերներ և պատմություններ։ Այն կարող է ավտոմատ կերպով ստեղծվել բեռնված լուսանկարներից կամ տեսանյութից կամ օգտատիրոջ միջոցով։

## Տես նաև

* Flickr
* Google Drive
* Adobe Photoshop
* Ինստագրամ

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Google Photos» հոդվածին։ |
# Ձմեռ

Ձյան շերտի փոփոխման անիմացիա սեզոնների հետ։
**Ձմեռը** տարվա ամենացուրտ եղանակն է բարեխառն կլիմայում, աշնան և գարնան միջև։ Ձմեռային արևադարձի ժամանակ օրերը ամենակարճն են, իսկ գիշերները ամենաերկարը։ Հյուսիսային կիսագնդում տևում է ձմեռային արևադարձի օրից (դեկտեմբերի 22) մինչև գարնանային գիշերահավասարի օրը (մարտի 21), իսկ Հարավային կիսագնդում՝ ամառային արևադարձի օրից (հունիսի 22) մինչև աշնանային գիշերահավասարի օրը (սեպտեմբերի 23)։ Ցերեկվա տևողության փոքրացման և կեսօրին Արեգակի փոքր բարձրության հետևանքով, ջերմաստիճանը ձմռանը լինում է ցածր։ Ձմռանը ցերեկվա նվազագույն տևողությունը (դեկտեմբերի 22) Հայաստանում 9 ժամ է։

### Օթերևութաբանություն

Օդերևութաբանական ձմեռը ամենակարճ ցերեկներ և ամենացածր միջին ջերմաստիճանը ունեցող ամենացուրտ եղանակն է։ Այս պնդումը համապատասխանում է դեկտեմբեր, հունվար, և փետրվար ամիսներին Հյուսիսային կիսագնդում, և հունիս, հուլիս և օգոստոս ամիսներին հարավային կիսագնդում։

## Պատկերասրահ

*
*
*

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«ձմեռ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ձմեռ** կատեգորիայում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 709)։*  |
# Թյուրքական լեզվախումբ

Շրջաններ Եվրասիայում ուր խոսվում է թյուրքական լեզուներ։
Ոչ միատարր, ընդհանուր ծագում ունեցող լեզվաճյուղ ալթայան լեզվաընտանիքում։

Բաժանվում է մի շարք խմբերի։ Թյուրքական լեզվաճյուղի կենդանի լեզուներով խոսողների ընդհանուր թվաքանակն է 250 միլիոն մարդ։

| Ենթախումբը և լեզուները | Խոսողների թիվը | Տարածման երկրները |
| --- | --- | --- |
| **Բուլղար-խազարական ենթախումբ** |
| Չուվաշերեն | 1,4 մլն. | Ռուսաստան |
| **Ղփչաղական ենթախումբ** |
| Բաշկիրերեն | 1.380.000 | Ռուսաստան, Ղազախստան, Ուզբեկստան |
| Թաթարերեն | 6,1 մլն. | Ռուսաստան, Ուզբեկստան, Ղազախստան |
| Կարաիմերեն | 4.100 | Ուկրաինա, Լիտվա, Լեհաստան |
| Կարակալպակերեն | -- 420.000 | Ուզբեկստան, Ղազախստան, Աֆղանստան |
| Կարաչայ-բալկարերեն | 303.000 | Ռուսաստան, Թուրքիա |
| Կումիկերեն | 450.000 | Ռուսաստան |
| Ղազախերեն | 57 մլն. | Ղազախստան, Չինաստան, Ռուսաստան |
| Ղրիմի թաթարերեն | 410.000 | Ուկրաինա, Ուզբեկստան, Թուրքիա |
| Ղրղզերեն | 16 մլն. | Ղրղզստան, Չինաստան, Ռուսաստան |
| Նողայերեն | 90.000 | Ռուսաստան |
| **Օղուզական ենթախումբ** |
| Ադրբեջաներեն | 23-28 մլն. | Իրան, Ադրբեջան, Վրաստան, Ռուսաստան |
| Աֆշարերեն | 300.000 | Աֆղանստան, Իրան |
| Գագաուզերեն | 150.000 | Մոլդովա, Ուկրաինա, Ռումինիա |
| Թուրքերեն | 80 մլն. | Թուրքիա, Կիպրոս, Բուլղարիա |
| Թուրքմեներեն | 11 մլն. | Թուրքմենստան, Իրան, Աֆղանստան |
| Խորասանի թյուրքերեն | 400.000 | Իրան |
| Կաշկայերեն | 1,5 մլն. | Իրան |
| Սալարերեն | 240.000 | Չինաստան, Մոնղոլիա |
| **Ույղուրական ենթախումբ** |
| Ուզբեկերեն | 32 մլն. | Ուզբեկստան, Ղրղզստան, Աֆղանստան |
| Ույղուրերեն | 17 մլն. | Չինաստան, Ղազախստան |
| **Սիբիրյան ենթախումբ** |
| Ալթայերեն | 310.000 | Ռուսաստան, Մոնղոլիա, Չինաստան |
| Դոլգաներեն | 25.000 | Ռուսաստան |
| Խակասերեն | 180.000 | Ռուսաստան, Մոնղոլիա Չինաստան |
| Խորի և Բարգու Խալխա Բուրյատերեն | 1.200.000 | Ռուսաստան, Մոնղոլիա Չինաստան |
| Սարիգ ու Շիրա Յուգուրերեն | 310.000 | Ռուսաստան, Մոնղոլիա Չինաստան մեծ մասամբ |
| Շորերեն | 26.000 | Ռուսաստան, Մոնղոլիա |
| Տոֆալարերեն | 1400 | Ռուսաստան |
| Տուվիներեն | 500.000 | Ռուսաստան, Մոնղոլիա |

Թյուրքական լեզվախմբին պատկանող մեռյալ լեզուներից են՝

* Խազարերենը
* Հին ույղուրերենը
* Հոներենը
* Ղփչաղերենը
* Չագատայերենը
* Պեչենեգերենը
* Պոլովեցերենը
* Վոլգայի բուլղարերենը
* Օղուզերենը
* Օսմանական թուրքերենը

## Դասակարգում

Թյուրքական լեզվախմբի դասակարգումը տարակարծիքների առարկա է լեզվաբանությունում։ Ամենաընդունված և ավանդական դասակարգումն է թյուրքական և մոնղոլական լեզվախմբերի միավորումը մեկ ընդհանուր լեզվաընտանիքի մեջ (ալթայան լեզվաընտանիք)։

## Արտաքին հղումներ

* Թյուրքական լեզուներին նվիրված գրականության ցուցակ Արխիվացված 2006-09-25 Wayback Machine (ռուս.)
* Թյուրքական լեզուների դասակարգումը Eurasica.ru կայքում Արխիվացված 2012-11-02 Wayback Machine (ռուս.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 194)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թյուրքական լեզվախումբ» հոդվածին։ |
# Կարայի դարպասներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարայի դարպասներ
**Կարայի դարպասներ** (ռուս.՝ Ка́рские Воро́та), նեղուց Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում, Վայգաչ և Նոր երկիր կղզիների միջև։

Միացնում է Բարենցի և Կարայի ծովերը։ Երկարությունը 33 կիլոմետր է, լայնությունը՝ 45 կիլոմետր, խորությունը՝ մինչև 119 մետր։ Ափերը բարձրադիր են, քարքարոտ։ Տարվա մեծ մասը ծածկված է սառույցով։

## Անվանում

Ռուսերեն **Ка́рские Воро́та** անվան հայերեն պատճենումն է։ Այդպես է կոչվել նկատի ունենալով այնտեղով մուտքը Կարայի ծով։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 301)։*  |
# Խաղաղ գոյակցություն

**Խաղաղ գոյակցություն** (ռուս.՝ *мирное сосуществование*), մարքսիզմ-լենինիզմի համատեքստում Խորհրդային Միությունում մշակված միջպետական հարաբերություններին վերաբերող տեսություն, որը ենթադրում է՝ հրաժարվել պատերազմից որպես պետությունների միջև վիճելի հարցերը լուծելու միջոց, այդ հարցերը լուծել բանակցությունների միջոցով. իրավահավասարություն, փոխըմբռնում և վստահություն պետությունների միջև, հաշվի առնել միմյանց շահերը, չմիջամտել ներքին գործերին, ընդունել, որ յուրաքանչյուր ժողովուրդ իրավունք ունի ազատ կերպով ընտրելու իր սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական կարգը, խստորեն հարգել բոլոր երկրների ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը, զարգացնել տնտեսական և մշակութային համագործակցությունը լիակատար հավասարության և փոխադարձ շահավետության հիման վրա։ Հակադրվում էր անտագոնիստական հակասությունների սկբունքին, որը բացառում էր սոցիալիզմի և կապիտալիզմի խաղաղ գոյակցումը։ Խորհրդային Միությունն այն կիրառում էր արևմտյան աշխարհի, մասնավորապես Միացյալ Նահանգների և ՆԱՏՕ-ի երկրների և Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպությանի երկրների միջև հարաբերություններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 709)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Խաղաղ գոյակցություն» հոդվածին։ |
# Իսլանդիայի վարչական բաժանում

Իսլանդիան վարչա-տարածքային առումով բաժանվում է մի քանի համակարգերով։ Այդպիսով երկիրը բաժանված է՝

1) 6 ընտրողական շրջանների (իսլ.՝ kjördæmi),
2) 8 վիճակագրական տարածաշրջանների (իսլ.՝ landsvæði / héruð),
3) 23 ավանդական շրջանի (իսլ.՝ sýsla, sýslur, սիսլա), որոնց մեջ կա 25 վարչականորեն անկախ քաղաք (իսլ.՝ kaupstaðir),
4) 76 համայնքների կամ մունիցիպալիտետներ (իսլ.՝ sveitarfélög):
Տեղական կառավարման մարմինները ձևավորում են համայնքները, իսկ պետական կառավարման մարմինները, որպես կանոն, իրենց ֆունկցիաները կատարում են ավանդական շրջանների տարածքում։

## Ընտրողական շրջաններ

## Վիճակագրական տարածաշրջաններ

Իսլանդիայի բաժանումը տարածաշրջանների համայնքների

| №  քարտեզին | Անվանում | Վարչկենտրոն | Տարածք (կմ²) | Բնակչություն (հազար մարդ, 2008) | ISO 3166-2 կոդ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Հայերեն | Իսլանդերեն | Հայերեն | Իսլանդերեն |
| 1 | Հյովյուդբորգարսվայդիդ | Höfuðborgarsvæðið | Ռեյկյավիկ | Reykjavík | 1 062 | 200,9 | IS-1 |
| 2 | Սուդուրնես | Suðurnes | Կեֆլավիկ | Keflavík | 829 | 21,4 | IS-2 |
| 3 | Վեստուրլանդ | Vesturland | Բորգարնես | Borgarnes | 9 554 | 15,6 | IS-3 |
| 4 | Վեստֆիրդիր | Vestfirðir | Իսաֆյորյուր | Isafjörður | 9 409 | 7,3 | IS-4 |
| 5 | Նորդուրլանդ Վեստրա | Norðurland Vestra | Սյոյդաուրկրոուկյուր | Sauðárkrókur | 12 737 | 7,4 | IS-5 |
| 6 | Նորդուրլանդ Էյստրա | Norðurland Eystra | Ակյուրեյրի | Akureyri | 21 968 | 28,9 | IS-6 |
| 7 | Էյստյուրլանդ | Austurland | Էգիլսստադիր | Egilsstaðir | 22 721 | 13,8 | IS-7 |
| 8 | Սյուդյուրլանդ | Suðurland | Սելֆոսս | Selfoss | 24 526 | 23,9 | IS-8 |

## Համայնքներ

Իսլանդիայի համայնքները (մունիցիպալիտետները)
Համայնքները (իսլ.՝ Íslensk sveitarfélög) Իսլանդիայի վարչական տարածքներ են, որոնց ինքնավարությունը հաստատված է Իսլանդաիայի Սահմանադրությունում։ Համայնքների թիվը այժմ կազմում է 76։ Կառավարական նպատակներով համայնքներում ընտրվում են հինգից մինչև տասնհինգ անդամ ունեցող Համայնքային խորհուրդները։ Համայնքային խորհուրդը նաև կարող է կառավարչի վարձել, որը կարող է խորհրդի անդամ չլինել։ Քաղաքային համայնքներում կառավարչի դերը կատարում է քաղաքապետը (իսլ.՝ bæjarstjóri կամ borgarstjóri), իսկ գյուղական համայնքներում՝ *սվեյտարստյոուրիները* (իսլ.՝ sveitarstjóri)։

## Տես նաև

* Իսլանդիայի քաղաքներ
# Չինական ավանդական բժշկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիանի դեղագործական բաղադրիչների շուկայում
**Չինական ավանդական բժշկություն** (անգլ.՝ Traditional Chinese Medicine, TCM), ժամանակակից գիտությունների և պրակտիկաների համակարգ, որը սկիզբ է առել Հին Չինաստանում և ի հայտ է եկել մարդու օրգանիզմի գործունեության ուշադիր դիտարկումից և այդ դիտարկումներից հետագա համակարգումից՝ կիրառելով տվյալ տարածաշրջանին բնորոշ պարադիգման, որը կարելի է բնութագրել որպես գիտություն խորհրդանիշերի և թվերի մասին։ Չինաստանում այն դիտվում է, որպես գիտություն «կյանքի դաստիարակություն» գիտության մի մաս («յան շէն սյուե»-養生學), որի մեջ բացի բժշկությունից մտնում են նաև հոգեֆիզիոլոգիական պրակտիկայի զանազան մեթոդներ (ուշու, ցիգուն, դաո-ին և այլն), սննդագիտությունը և այլն։

1950-ական թվականների կեսերին Չինաստանում վերածնվել է հնագույն գիտությունների և պրակտիկաների հանդեպ հետաքրքրությունը, այդ ժամանակ չինական ավանդական բժշկությունը վերջնականապես դարձել է բժշկության այլընտրանքային տեսակ և կառավարության կողմից սկսել է ներկայանալ որպես ազգային հարստություն, Չինաստանի խորհրդանիշ, որպես գիտական բնագավառ։ 1972 թվականից հետո, երբ սահմանները ավելի հստակ են դարձել, չինական ավանդական բժշկությունը լայնորեն տարածվել է արևմտյան երկրներում։

Չինական ավանդական բժշկությունը համարվում է քննադատության օբյեկտ գիտական հիմքեր չունենալու, այն ավանդական բժշկության փոխարեն կիրառելու, հնարավոր կողմնակի ազդեցությունների, կենդանիների և բույսերի՝ այդ թվում նաև հազվագյուտ և անհետացող տեսակների ոչնչացման պատճառով բնապահպանական սպառնալիքների պատճառով, ինչը կարող է հանգեցնել կենդանիների օրգանների և դրանց վաճառքով զբաղվող ոչ լեգալ շուկաների զարգացմանը։

## Ծանոթագրություններ
# Հան Յու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Հան Յու
 |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | 768 |
| Ծննդավայր | Meng Prefecture, Տան հարստություն |
| Մահացել է | դեկտեմբերի 25, 824 |
| Մահվան վայր | Չանյան |
| Գերեզման | Heyang |
| Քաղաքացիություն | Տան հարստություն |
| Կրոն | Կոնֆուցիականություն |
| Մասնագիտություն | բանաստեղծ, փիլիսոփա, գրող, գեղագիր, քաղաքական գործիչ և պատմաբան |
| Ծնողներ | հայր՝ Han Zhongqing? |
| Երեխաներ | Հան Չանգ, Հան Ռու և Han Zhouchou? |
|  Han Yu Վիքիպահեստում |

**Հան Յու** (չինարեն՝ {{{1}}}
, 768, Meng Prefecture, Տան հարստություն - դեկտեմբերի 25, 824, Չանյան), Տան արքայատոհմի օրոք գործած չին գրող, փիլիսոփա, պետական գործիչ, ով նշանակալի ազդեցություն է գործել նոր կոնֆուցիականության (նեոկոնֆուցիանիզմի) ուսմունքի ու չինական գրական ավանդույթների զարգացման վրա և բնորոշվում է որպես Դանթեի, Շեքսպիրի, Գյոթեի հետ համեմատելի հեղինակ։ Քաղաքականության բնագավառում կանգնած է եղել կենտրոնացված հզոր իշխանության, մշակույթի ասպարեզում՝ ուղղափառ պահպանողականության դիրքերում։ Դասվում է Չինաստանի լավագույն արձակագիրների շարքին։ Մին արքայատոհմի կառավարման ժամանակներում գործած գիտնական Մաո Կունը (茅坤
) նրան առաջին տեղն է հատկացնում «Տան և Սուն արքայատոհմերի իշխանության ժամանակների արձակի ութ մեծ վարպետների շարքում»։

## Կենսագրություն

Հան Յուն, որ ազնվականի զավակ էր, երկու տարեկան հասակում որբացել է և մեծացել, հասակ է առել ավագ եղբոր ընտանիքում։ Ավանդազրույցն ասում է, որ նա գրել-կարդալ սովորել է ինքնակրթությամբ։

Հաղթահարելով նախկինում պարտադրված կանոնների կապանքները՝ Հան Յուն սկզբնավորել է արձակագրության նոր ոճ ու եղանակ, այսպես կոչված՝ կու-վենը, որն ավելի ազատ էր։ Պոեզիայի բնագավառում ևս փորձել է ջախջախել ավանդական ձևերը (հեղինակել է շուրջ երեք հարյուր բանաստեղծություն)։

Փիլիսոփայության ասպարեզում լինելով նոր կոնֆուցիականության հիմնադիրներից մեկը, անզիջում պայքար է մղել դաոսականության և բուդդայականության աճող ազդեցության դեմ, որի պատճառով ենթարկվել է մեկամյա աքսորի։ Նրա փիլիսոփայական աշխատությունները պատշաճ կերպով չեն արժևորվել մինչև 11-րդ դարը։

Հան Յուի պատվին է անվանակոչվել Չինաստանի Հանցզյան գետը։

## Տես նաև

Կոնֆուցիուս

## Գրականություն

* *Мазур Т. Г.* Конфуцианство как идеология «служилого сословия» в сочинениях Хань Юя (768—824): диссертация. Улан-Удэ, 2003.
* *Chen Y.* Images and ideas in Chinese classical prose: studies of four masters. Stanford: Stanford UP, 1988.
* *Hartman Ch.* Han Yü and the T’ang search for unity. Princeton: Princeton UP, 1986.
* *Owen St.* The poetry of Meng Chiao and Han Yü. New Haven: Yale UP, 1975.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* \* John Thompson on Han Yu and the guqin
* Books of the *Quan Tangshi* that include collected poems of Han Yu at the Chinese Text Project: Book 336, Book 337, Book 338, Book 339, Book 340, Book 341, Book 342, Book 343, Book 344, Book 345

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հան Յու» հոդվածին։ |