# Ինդոս

| Ինդոս |
| --- |
| Ինդոս գետի ավազանի պատկեր տիեզերքից |
|  |
| Բնութագիր |
| Երկարություն | 3 180 կմ |
| Ավազանի մակերես | 960 800 կմ² |
| Ջրի ծախս | 6 600 մ³/վրկ |
| Ջրահոսք |
| Ակունք | Տիբեթ |
| Ակունքի տեղակայում | Sengge Zangbo? և Տիբեթյան լեռնաշխարհ |
| Գետաբերան | Արաբական ծով |
| Գետաբերանի տեղակայում | Արաբական ծով |
| Կոորդինատներ | ﻿ / ﻿ |
| Տեղակայում |
| Հոսող հոսքեր | Zanskar River?, Haro River?, Gilgit River?, Shigar?, Շայոկ, Փանջնադ գետ, Shingo River?, Soan River?, Kurram River?, Գումալ, Քաբուլ, Astore River?, Satpara Stream?, Bunar Gah?, Shigarthang Lungma?, Tormik River?, Tukchun Lungma? և Stak Nala? |
| Երկիր |  Չինաստան,  Հնդկաստան,  Պակիստան |
| Երկրամաս | Փենջաբ, Լադակհ, Սինդ, Hazara?, Գիլգիտ-Բալտիստան և Տիբեթի ինքնավար շրջան |
| Ջրահավաք | Ինդոսի ավազան |
|  |
| Գետը Վիքիպահեստում |

**Ինդոս** (տիբեթերեն՝ སེང་གེ།་གཙང་པོ Sênggê Zangbo, չինարեն՝ 印度河
 Yìndù Hé, հինդի՝ सिन्धु नदी, ա.-փենջ.՝ دریاۓ سندھ Sindh, փուշտու՝ اباسين
 Abāsin, սինդհի՝ سنڌوندي Sindhu, ուրդու՝ دریائے سندھ‎), գետ Հարավային Ասիայում՝ Չինաստանում, Հնդկաստանում և Պակիստանում։ Սկիզբ է առնում Կալյաս լեռնաշղթայի (Տիբեթի բարձրավանդակ) լանջերից, շուրջ 5300 մ բարձրությունից․ միջին և ստորին հոսանքներում հոսում է Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրով, Պակիստանի խոշոր նավահանգստային քաղաք Կարաչիի մոտ թափվում Արաբական ծովը՝ առաջացնելով դելտա (տարածությունը շուրջ 8 հազար կմ2)։ Պակիստանի ամենաերկար գետն է և համարվում է պակիստանցիների ազգային՝ մայր գետը։ Ընդհանուր երկարությունը 3180 կմ է։ Կա ոչ կանոնավոր նավագնացություն մինչև Քաբուլ վտակի գետաբերանը։

## Հակիրճ տեղեկատվություն

Ինդոսի ջրահավաք ավազանը ընդգրկում է մոտավորապես 1,165,000 քառակուսի կիլոմետր տարածք, ջրի տարեկան ծախսը (հոսքը), ըստ կատարված հաշվարկների, կազմում է շուրջ 243 խորանարդ կիլոմետր. ջրառատությամբ կրկնակի գերազանցում է Նեղոսին և եռակի՝ Եփրատին ու Տիգրիսին՝ միասին վերցված։ Այդ ցուցանիշով Ինդոսը աշխարհի գետերի ցանկում զբաղեցնում է քսանմեկերորդ տեղը։ Նրա ձախակողմյան խոշոր վտակներն են Զանսկարը և Փենջաբը (վերջինս իր հերթին ունի հինգ խոշոր վտակ՝ Չենաբը, Ռավին, Ջելումը, Բեասը, Սութլեջը)։ Աջակողմյան խոշոր վտակներն են Շյոկը, Գիլգիթը, Գոմալը, Քաբուլը, Կուրամը։ Սկիզբ առնելով լեռնային աղբյուրից և սնուցվելով սառցադաշտերի հալոցքաջրերով՝ Ինդոսն իր առատահոս ջրերով սատար է դառնում բարեխառն գոտու անտառների, ոռոգվող սարավանդների ու հարթավայրերի էկոհամակարգերի։

Ինդոսի գետահովտի հյուսիսային հատվածը՝ նրա վտակների գետահովիտների հետ մեկտեղ, կազմավորում է Փենջաբի տարածաշրջանը, իսկ ստորին հոսանքի շուրջբոլորը տարածվում է Սինդհի տարածաշրջանը։ Գետը պատմականորեն կարևոր դեր է խաղացել տարածաշրջանի ցեղերի ու ժողովուրդների կյանքում. նրա ափերին ձևավորվել են բազում մշակույթներ։ Մեր թվականությունից առաջ երրորդ հազարամյակում այստեղ ի հայտ է ելել բրոնզեդարյան քաղաքային նշանավոր քաղաքակրթություններից մեկը, մ. թ. ա. երկրորդ հազարամյակում Փենջաբը հիշատակվել է Ռիգվեդայի օրհներգերում (որպես Սապտա Սինդհու) և զրադաշտական Ավեստայում ու գրական այլ երկերում (որպես Հապտա Հինդու). այս երկու եզրույթներն էլ նշանակում են *Յոթ գետեր*։ Ինդոսի հովտում հիմնված վաղ պատմական թագավորություններից են Գանդհարան և Սաուվիրան։

Ինդոսը Արևմուտքին հայտնի է դարձել դեռևս դասական ժամանակներում, երբ պարսից Դարեհ արքան իր հույն հպատակ Սկիլաքսես Կարիանդացուն ուղարկել է հետազոտելու գետն ու նրա մերձակա տարածքները (ca. 515 BC):

Ինդոսի վրա կառուցվել են մի շարք ամբարտակներ ու պատվարներ։ Ափին են Հայդարաբադ, Սուկկուր քաղաքները, իսկ դելտայի մոտ՝ Կարաչի ծովային նավահանգիստը։

## Անվանում

Անվանումներն են՝ սանսկրիտ՝ सिन्धु (Sindhu IAST); ուրդու՝ سندھ‎ (*Սինդհ*); սինդհի՝ سندھو (*Սինդհու*); ա.-փենջ.` سندھ
 (*Sindh IAST); ավեստերեն՝ *Hindu*; փուշտու՝ اباسين
 (*Աբբա-Սին* «գետերի հայր»); պարս.՝ هند («Հինդ»); տիբեթերեն՝ Sengge Chu («Lion River»);  չինարեն հեշտ. 印度河 , պինին: *Yìndù Hé*; հուն․՝ Ινδός
 (Ինդոս)։

Սանսկրիտ լեզվով կոչվել *Սինդհու* (բառացի՝ «գետ»), որը հին պարսիկներին է անցնել *Հինդ*, իսկ հին հույներին և հռոմեացիներին Ինդոս (Ինդ) ձևով։ Փուշթու լեզվով կոչվում է Աբբա֊Սինդ (բառացի՝ «գետերի հայր»)։

## Ծանոթագրություններ

## Պատկերասրահ

* Ինդոսը պակիստանյան Քոթրի Բարաջ բնակավայրի մերձակայքում /տեսանկարահանում/V
* Սառցակալած Ինդոսը Նյոմայի մերձակայքում
* Ինդոսը Սկարդուի մերձակայքում

## Արտաքին հղումներ

* Blankonthemap The Northern Kashmir Website
* Bibliography on Water Resources and International Law Peace Palace Library
* Northern Areas Development Gateway
* The Mountain Areas Conservancy Project
* Indus River watershed map (World Resources Institute) Արխիվացված 2005-04-13 Wayback Machine
* Indus Treaty
* Baglihar Dam issue Արխիվացված 2005-06-17 Wayback Machine
* Indus
* Indus Wildlife Wayback Machine (արխիվացված 7 Հոկտեմբեր 2006)
* First raft and kayak descents of the Indus headwaters in Tibet Արխիվացված 2015-05-25 Wayback Machine
* Pulitzer Center on Crisis Reporting's project on water issues in South Asia

## Աղբյուրներ

* G.P. Malalasekera (2003 թ․ սեպտեմբերի 1), *Dictionary of Pali Proper Names, Volume 1*, Asian Educational Services, ISBN 978-81-2061-823-7
* Albinia, Alice. (2008) *Empires of the Indus: The Story of a River*. First American Edition (20101) W. W. Norton & Company, New York. 978-0-393-33860-7.
* World Atlas, Millennium Edition, p. 265.
* Jean Fairley, "The Lion River", Karachi, 1978.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ինդոս» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 340)։*  |