# Գլխավոր էջ

## Վիքիպեդիա

Ազատ հանրագիտարան, որը կարող է խմբագրել յուրաքանչյուր ոք։

Բջջային տարբերակ

* Գրանցվի՛ր
* Հինգ սյուներ
* Խմբագրման ուղեցույց
* Օգնություն
* Հա՛րց տվեք
* Ստեղծի՛ր հոդված

## Շաբաթվա հոդված

< «Շաբաթվա հոդված» նախագիծ

**Տիեզերական ճարտարապետություն**, արտաքին տիեզերքում բնակեցված միջավայրեր նախագծելու և կառուցելու տեսությունն ու գործնական ոլորտ։ Այն օգտվում է ճարտարապետության տարբեր մասնագիտացված ուղղություններից՝ ապահովելու համար, որ մարդիկ կարողանան ապրել և աշխատել տիեզերքում։

Տիեզերանավերի նախագծման ճարտարապետական մոտեցումը դիտարկում է ամբողջ կառուցված միջավայրը։ Այն համադրում է ճարտարապետությունը և ճարտարագիտությունը, հատկապես ավիատիեզերական ճարտարագիտությունը, ինչպես նաև ներառում է արդյունաբերական դիզայն, ֆիզիոլոգիա, հոգեբանություն և սոցիոլոգիա։

Տիեզերք ճանապարհորդող մարդկանց գաղափարները նախ հրապարակվեցին գիտական ֆանտաստիկայի ստեղծագործություններում, օրինակ՝ Ժյուլ Վեռնի 1865 թվականի *Երկրից դեպի Լուսին* վեպում։ Այնտեղ տիեզերական ճանապարհորդության համար անհրաժեշտ էին համարվում աստղադիտակներ, բահեր, հրազեն, թթվածնի գեներատորներ և անգամ ծառեր։ Տիեզերանավի հատակի և պատերի մեջ ներդրված էր կոր բազմոց, իսկ քթի մոտ գտնվող պատուհաններին հասնելու համար սանդուղք էր նախատեսված։ Արկանման սարքը գնդակի ձև ուներ, քանի որ նախատեսվում էր այն թնդանոթով արձակել Երկրից, սակայն այդ մեթոդը մարդու տիեզերական փոխադրման համար իրատեսական չէր՝ չափազանց մեծ արագացումների պատճառով։ Մարդուն տիեզերք հասցնելու համար անհրաժեշտ էր հրթիռային տեխնոլոգիա։

Հրթիռային ուժով տիեզերական ճանապարհորդության առաջին լուրջ տեսական աշխատանքը հրապարակեց Կոնստանտին Ցիոլկովսկին 1903 թվականին։ Նա համարվում է տիեզերագնացության հայրերից մեկը և առաջ է քաշել այնպիսի գաղափարներ, ինչպիսիք են տիեզերական վերելակը, պտտվող տիեզերակայանը, որը արտաքին շրջագծում ստեղծում է արհեստական ձգողականություն, շլյուզները, արտանավային գործունեությանի համար նախատեսված տիեզերական հանդերձները, սնունդ և թթվածին ապահովող փակ էկոհամակարգերը և տիեզերքում արևային էներգիայի օգտագործումը։ Ցիոլկովսկին կարծում էր, որ մարդու կողմից տիեզերքի բնակեցումը մեր տեսակի անխուսափելի ճանապարհն է։

1952 թվականին Վերներ ֆոն Բրաունը ամսագրային հոդվածների շարքում ներկայացրեց բնակեցված տիեզերակայանի իր հայեցակարգը։ Նրա նախագիծը նախորդ գաղափարների զարգացումն էր, սակայն առանձնանում էր նրանով, որ ուղղակիորեն ներկայացվում էր հանրությանը։ Պտտվող անիվանման տիեզերակայանը պետք է ունենար երեք տախտակամած և ծառայեր որպես նավիգացիոն օժանդակ միջոց, օդերևութաբանական կայան, Երկրի դիտարկման հարթակ, ռազմական հենակետ և արտաքին տիեզերքի հետագա առաքելությունների միջանկյալ կետ։ Կարծիք կա, որ 1968 թվականի *2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը* ֆիլմում պատկերված տիեզերակայանի դիզայնը ժառանգում է ֆոն Բրաունի գաղափարներից։ Հետագայում ֆոն Բրաունը մշակեց նաև Լուսնի և Մարսի առաքելությունների սխեմաներ՝ իր մեծածավալ ծրագրերը հրապարակելով *Collier's Weekly*-ում։ **Ավելին⇒**

## Նորություններ

← «Նորություններ»

**Շարունակվող իրադարձություններ**՝ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2026  • Իսրայելա-ամերիկյան հարվածներ Իրանին (2026)  • Իրանի բողոքի ցույցեր  • Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա

* հուլիսի 3-ին **Կեյկո Ֆուխիմորին(լուսանկարում)* դարձել է Պերուի պատմության մեջ ընտրություններում հաղթած առաջին կին նախագահը։ Նա երկրի նախկին նախագահ Ալբերտո Ֆուխիմորիի դուստրն է։
* հունիսի 24-ին Վենեսուելայում տեղի ունեցած **երկու երկրաշարժի(տեսանյութում)* հետևանքով զոհվել է ավելի քան 1700 մարդ և ավելի քան 46000-ն անհետ կորել է։
* հունիսի 22-ին հրաժարական է տվել Միացյալ Թագավորության վարչապետ *Քիր Սթարմերը*:
* հունիսի 7-ին կայացած Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններում հաղթել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի առաջնորդած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը։
* մայիսի 14-ին *Էվիկա Սիլինյան* հայտարարել է Լատվիայի վարչապետի պաշտոնից իր հրաժարականի մասին։
* MV Hondius զբոսանավում *հանտավիրուսի բռնկումը* ստիպել է մնացած ուղևորների մեծ մասին կարանտինի ենթարկվել նավի վրա։

Վերջերս մահացածներ՝ Բոնի Թայլեր  • Արտաշես Ալեքսանյան  • Ռաիսա Մկրտչյան  • Ալան Գրինսպեն  • Աբդուլլահ Իբրահիմ

Հաջորդ թողարկում | Պահոց | Խմբագրել

## Գիտե՞ք, որ․․․

← «Գիտե՞ք, որ...»

* ․․․Ճապոնիայում հայտնի **այս քաղցր բուլկիները(լուսանկարում)* հորինել է հայ հացթուխ Հովհաննես Ղևենյանը, որը հայտնի է նաև որպես Իվան Սագոյան։
* ․․․*այս բառը*, որն այսօր համարվում է «բուշիզմ», հումորով օգտագործվում է տեխնոլոգիաներից անտեղյակ կամ դրանց նկատմամբ պարզունակ վերաբերմունք ունեցող մարդկանց նկարագրելու համար։
* ․․․քաղաքական երգիծանքի պատմության ամենահայտնի օրինակներից *մեկում* թեկնածուի «նվաճումները» ներկայացնելու համար բավական էր հրատարակել ամբողջությամբ դատարկ գրքույկ։
* ․․․տղամարդկանց մրցաշարում հանդես եկած *աշխարհի առաջին չեմպիոնուհուն* պարտվելուց հետո նրա անվան ակումբի առաջին անդամը դարձել է հենց ակումբի հիմնադրման առաջարկն արած շախմատիստը։
* ․․․չնայած իրենց կասկածելի ու անօրինական համբավին, Ճապոնիայի **այս շլացուցիչ ձևափոխված բեռնատարների(լուսանկարում)* շուրջ 100 մեքենայից կազմված շարասյունը 2024 թվականի երկրաշարժից հետո միավորվել էր՝ աղետից տուժածներին օգնություն հասցնելու համար։
* ․․․ռնգեղջյուրը նույնպես կարող է լինել *կուսակցության առաջնորդ* և նույնիսկ *հաղթել* ընտրություններում։

Հաջորդ թողարկում | Արխիվ | Խմբագրել

## Ներկայացում

Վիքիպեդիան առցանց, բազմալեզու, խմբային հանրագիտարանային նախագիծ է, որն աշխատում է վիքի ձևաչափով։ Նախագիծը նպատակ ունի տրամադրել ազատ, հավաստի և ստուգելի բովանդակություն, որը յուրաքանչյուրը կարող է փոփոխել և բարելավել։

Վիքիպեդիան առաջնորդվում է հիմնարար սկզբունքներով, իսկ բովանդակությունը հրապարակվում է Creative Commons BY-SA արտոնագրի ներքո։ Այն կարելի է պատճենել և օգտագործել՝ պահպանելով սույն արտոնագրի պայմանները։ Վիքիպեդիայում ողջ տեղեկատվությունը ներկայացված է ազատ, առանց գովազդի և իր օգտագործողների անձնական տվյալների օգտագործման։

Վիքիպեդիայի հոդվածների հեղինակները կամավորներն են։ Նրանք կոորդինացնում են իրենց ջանքերը համաձայն համայնքում ընդունված կանոնների և ուղեցույցների ու առանց առաջնորդների։

|  |
| --- |
| Այս պահին Հայերեն Վիքիպեդիայում կա՝ |
| 329 855 հոդված | 700 ակտիվ խմբագիր |

## Համագործակցություն

Վիքիպեդիան հանրագիտարան է, որն ստեղծվել և զարգանում է քեզ նման այցելուների կողմից։ Այստեղ գործում է «մեկը բոլորի համար, բոլորը՝ մեկի համար» սկզբունքը։

Առաջին անգա՞մ ես փորձում. օգտվի՛ր օգնության դասընթացից։ Չգիտես՝ ինչի՞ց սկսել. ահա մի քանի խորհուրդ։

---

**Մասնակցի՛ր այս ամիս կազմակերպվող նախագծերին։ **Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2026 Հոդվածներ «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից»
* «Վիքիպեդիա» կրթական ծրագիր
* Բժշկական կարևորագույն հոդվածներ

Նախագծի էջ | Հաջորդ թողարկում

## Այս օրը պատմության մեջ

← «Այսօր պատմության մեջ

Պողոս Նուբար փաշայի և Ալեք Մանուկյանի պատկերով ՀՀ փոստային նամականիշ
* 1836 թ. – մահացել է Անդրե Մարի Ամպերը, ֆրանսիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս, էլեկտրադինամիկայի հիմնադիրներից, նրա պատվին է կոչվել էլեկտրական հոսանքի ուժի միավորը (ծն. 1755 թ.)։
* 1856 թ. – ծնվել է Նիկոլա Տեսլան, սերբ ճարտարագետ, ֆիզիկոս, գյուտարար (մահ. 1943 թ.)։
* 1878 թ. – Անգլիայում առաջին անգամ ֆուտբոլային մրցավարը սուլիչ օգտագործեց: Մինչ այդ հարկ եղած դեպքում նա պարզապես բղավում էր։
* 1890 թ. – Վայոմինգը դարձավ ԱՄՆ-ի 44-րդ նահանգը։
* 1915 թ. – սկսվեց Մուշ քաղաքի և նրա շրջակայքի բնակչության զանգվածային կոտորած։
* 1943 թ. – Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կուրսկի ճակատամարտի ամենաթեժ մարտերի պահին Սիցիլիա կղզում իջեցվեց անգլո-ամերիկյան մեծաքանակ դեսանտ։
* 1967 թ․ – ծնվել է Ժիրայր Սեֆիլյանը, հայ ազատամարտիկ, զորահրամանատար, պետական, հասարակական գործիչ։
* 1996 թ. – մահացել է **Ալեք Մանուկյանը**, հայ հասարակական գործիչ, արդյունաբերող, բարերար, Հայաստանի ազգային հերոս (ծն. 1901 թ.)։
* 2009 թ. – Իտալիայի Ակվիլա քաղաքում հրապարակվեց Մադրիդյան սկզբունքների մի մասը։
* 2012 թ. – թողարկվեց ամերիկահայ երաժիշտ Սերժ Թանգյանի երրորդ պաշտոնական ալբոմը՝ Harakiri-ն։

## Օրվա պատկեր

← «Օրվա պատկեր»

Cacomantis sonneratii, Աջոդհյա հիլս Արևմտյան Բենգալիա, Հնդկաստան
Cacomantis sonneratii, Աջոդհյա հիլս Արևմտյան Բենգալիա, Հնդկաստան

Վիքիպեդիան սպասարկում է Վիքիմեդիա հիմնադրամը, ինչպես նաև ստորև նշված քույր նախագծերը, որոնք համակարգվում են Մետավիքիում՝

**Վիքիպահեստ**
 Տեսաձայնային նյութերի շտեմարան

**Վիքիքաղվածք**
 Մեջբերումներ

**Վիքիտվյալներ**
 Տվյալների շտեմարան

**Վիքիճամփորդ**
 Ճամփորդի ուղեցույց

**Վիքիբառարան**
 Բառարան

**Վիքիգրքեր**
 Ձեռնարկներ

**Վիքիդարան**
 Գրադարան

**Վիքիլսարան**
 Դասընթացներ և վարժություններ

**Վիքինորություններ**
 Նորությունների կայք

**Վիքիցեղեր**
 Տաքսոնոմիական տեղեկատու