# Արբանյակային նավիգացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ տիեզերական ուժերի Գլոբալ տեղորոշման համակարգը առաջին համաշխարհային արբանյակային նավիգացիոն համակարգն էր և առաջինը, որը տրամադրվեց որպես անվճար համաշխարհային ծառայություն։
**Արբանյակային նավիգացիան** կամ **արբանյակային տեղորոշումը** արբանյակների օգտագործումն է նավիգացիայի կամ աշխարհագրական տեղորոշման համար։ **Գլոբալ նավիգացիոն արբանյակային համակարգը** (**ԳՆԱՀ**) ծածկույթ է ապահովում Երկրի վրա գտնվող ցանկացած օգտատիրոջ համար՝ օդում, ցամաքում և ծովում։ Գործում են չորս գլոբալ ԳՆԱՀ համակարգեր՝ Միացյալ Նահանգների Գլոբալ տեղորոշման համակարգը՝ GPS, Ռուսաստանի Գլոբալ նավիգացիոն արբանյակային համակարգը՝ ԳԼՕՆԱՍՍ, Չինաստանի ԲեյԴու նավիգացիոն արբանյակային համակարգը, և Եվրոպական միության Գալիլեո համակարգը։ Գոյություն ունեն նաև երկու **տարածաշրջանային նավիգացիոն արբանյակային համակարգեր** (ՏՆԱՀ)՝ Ճապոնիայի Քվազի զենիթային արբանյակային համակարգը՝ ՔԶԱՀ, և Հնդկաստանի տարածաշրջանային նավիգացիոն արբանյակային համակարգը՝ ՀՏՆԱՀ, որը հայտնի է նաև որպես NavIC։

*Արբանյակային դիֆերենցիալ ճշգրտման համակարգը*՝ ԱԴՃՀ, նախատեսված է գլոբալ ԳՆԱՀ համակարգերի ճշգրտությունը բարելավելու համար։ Այդպիսի համակարգերից են Ճապոնիայի ՔԶԱՀ-ը, Հնդկաստանի GAGAN-ը և եվրոպական EGNOS-ը, որոնք հիմնված են GPS-ի վրա։

Արբանյակային նավիգացիոն սարքերը մեծ ճշգրտությամբ՝ մի քանի սանտիմետրից մինչև մի քանի մետր, որոշում են իրենց գտնվելու վայրը՝ երկայնությունը, լայնությունը և բարձրությունը, օգտագործելով արբանյակներից ռադիոալիքներով ուղիղ տեսանելիությամբ փոխանցվող ժամանակային ազդանշանները։ Համակարգը կարող է օգտագործվել դիրքի որոշման, նավիգացիայի կամ ընդունիչով համալրված օբյեկտի հետևման համար։ Ազդանշանները նաև թույլ են տալիս էլեկտրոնային ընդունիչին բարձր ճշգրտությամբ հաշվարկել տեղական ժամանակը և իրականացնել ժամանակային համաժամեցում։ Այս կիրառությունները միասին կոչվում են **Տեղորոշում, նավիգացիա և ժամանակ**։ Արբանյակային նավիգացիոն համակարգերը գործում են անկախ հեռախոսային կամ համացանցային կապից, թեև այդ տեխնոլոգիաները կարող են բարձրացնել տեղորոշման տվյալների օգտակարությունը։

Յուրաքանչյուր համակարգի գլոբալ ծածկույթը սովորաբար ապահովվում է մի քանի ուղեծրային հարթություններում տեղակայված 18-30 միջին մերձերկրյա ուղեծրի արբանյակների համաստեղությամբ։ Համակարգերը տարբերվում են միմյանցից, սակայն հիմնականում օգտագործում են 50°-ից բարձր ուղեծրային թեքումներ և մոտ տասներկու ժամ տևողությամբ ուղեծրային շրջաններ՝ մոտ 20000 կմ բարձրության վրա։

## Դասակարգում

Քաղաքացիական նավիգացիայի համար բարձր ճշգրտություն և ամբողջականության վերահսկում ապահովող ԳՆԱՀ համակարգերը դասակարգվում են հետևյալ կերպ․

* **ԳՆԱՀ-1**-ը առաջին սերնդի համակարգ է, որը գոյություն ունեցող արբանյակային նավիգացիոն համակարգերի՝ GPS-ի և ԳԼՕՆԱՍՍ-ի, համակցությունն է արբանյակային՝ ԱԴՃՀ, կամ Մակերևույթային ընդլայնման համակարգերի՝ GBAS, հետ։ ԱՄՆ-ում արբանյակային լրացման բաղադրիչը WAAS-ն է, Եվրոպայում՝ EGNOS-ը, Ճապոնիայում՝ MSAS-ը, իսկ Հնդկաստանում՝ GAGAN-ը։ Վերգետնյա լրացումն ապահովվում է այնպիսի համակարգերով, ինչպիսին է LAAS-ը։
* **ԳՆԱՀ-2**-ը երկրորդ սերնդի համակարգ է, որն ինքնուրույն ապահովում է ամբողջական քաղաքացիական արբանյակային նավիգացիա, օրինակ՝ եվրոպական Գալիլեո համակարգը։ Այս համակարգերը ապահովում են քաղաքացիական նավիգացիայի, այդ թվում՝ ավիացիայի համար անհրաժեշտ ճշգրտությունն ու ամբողջականության վերահսկումը։ Սկզբում դրանք օգտագործում էին վերին Լ տիրույթի հաճախականություններ՝ GPS-ի L1, Գալիլեոի E1 և ԳԼՕՆԱՍՍ-ի G1։ Հետագայում քաղաքացիական կիրառման համար ակտիվացվեցին նաև ստորին L տիրույթի հաճախականությունները՝ GPS-ի L2 և L5, Գալիլեոի E5a և E5b և ԳԼՕՆԱՍՍ-ի G3, որոնք ապահովում են ավելի բարձր ճշգրտություն և նվազեցնում ազդանշանի անդրադարձման խնդիրները։ Երկու տիրույթն օգտագործող սպառողական սարքերը սովորաբար կոչվում են «երկտիրույթ ԳՆԱՀ» կամ «երկտիրույթ GPS»։

Նավիգացիոն համակարգում ունեցած դերերով համակարգերը կարելի է բաժանել հետևյալ խմբերի․

* չորս գլոբալ համակարգեր՝ GPS, ԳԼՕՆԱՍՍ, ԲեյԴու և Գալիլեո,
* արբանյակային լրացման համակարգեր՝ ԱԴՃՀ, օրինակ՝ OmniSTAR և StarFire,
* տարածաշրջանային ԱԴՃՀ համակարգեր՝ WAAS, EGNOS, MSAS, GAGAN և ռուսական SDCM,
* տարածաշրջանային նավիգացիոն համակարգեր՝ NavIC և ՔԶԱՀ,
* մայրցամաքային մասշտաբի GBAS համակարգեր, օրինակ՝ ավստրալական GRAS-ը և ամերիկա-կանադական դիֆերենցիալ GPS ծառայությունը,
* տարածաշրջանային CORS ցանցեր,
* տեղային GBAS համակարգեր՝ մեկ GPS հենակետով և իրական ժամանակի կինեմատիկ ուղղումներով։

Քանի որ բազմաթիվ ԳՆԱՀ և լրացման համակարգեր L1 տիրույթում օգտագործում են նման հաճախականություններ ու ազդանշաններ, ստեղծվել են մի քանի համակարգերի ազդանշաններ օգտագործող «Մուլտի-ԳՆԱՀ» ընդունիչներ։ Որոշ համակարգեր ձգտում են հնարավորինս համատեղելի լինել GPS-ի հետ՝ օգտագործելով նույն ժամանակային հիմքը, իսկ մյուսները՝ ոչ։

## Պատմություն

Նավիգացիոն համակարգերի ճշգրտությունը
Վերգետնյա ռադիո նավիգացիան տասնամյակների պատմություն ունի։ Դեկկա, LORAN, GEE և Օմեգա համակարգերն օգտագործում էին ցամաքային երկարալիք ռադիոհաղորդիչներ, որոնք հայտնի «գլխավոր» կայանից ազդանշան էին հաղորդում, որից հետո նույն ազդանշանը կրկնվում էր մի քանի «ենթակա» կայաններից։ Գլխավոր և ենթակա ազդանշանների ընդունման միջև ուշացումը թույլ էր տալիս ընդունիչին որոշել հեռավորությունը յուրաքանչյուր կայանից և հաշվարկել դիրքը։

Առաջին արբանյակային նավիգացիոն համակարգը Տրանզիտն էր, որը ԱՄՆ զինված ուժերը ներդրեցին 1960-ական թվականներին։ Այն հիմնված էր Դոպլերի էֆեկտի վրա։ Արբանյակները շարժվում էին ճշգրիտ հայտնի ուղեծրերով և հաղորդում հայտնի ռադիոհաճախականությամբ։ Ընդունված հաճախականությունը փոքր-ինչ տարբերվում էր հաղորդվածից՝ արբանյակի և ընդունիչի հարաբերական շարժման պատճառով։ Հաճախականության փոփոխությունը կարճ ժամանակահատվածում վերահսկելով և իմանալով արբանյակի ճշգրիտ ուղեծիրը՝ հնարավոր էր հաշվարկել ընդունիչի դիրքը։

Արբանյակի ուղեծրային դիրքի սխալները կարող էին առաջանալ ռադիոալիքների բեկումից, Երկրի ոչ միատարր ձգողական դաշտից և այլ երևույթներից։ 1970-1973 թվականներին Հարոլդ Լ. Ջյուրիի ղեկավարած խումբը լուծումներ և ուղղումներ մշակեց սխալի բազմաթիվ աղբյուրների համար։ Իրական ժամանակի տվյալների և ռեկուրսիվ գնահատման միջոցով համակարգային և մնացորդային սխալները նվազեցվեցին նավիգացիայի համար բավարար մակարդակի։

## Սկզբունքներ

GPS, ԳԼՕՆԱՍՍ, Գալիլեո և ԲեյԴու արբանյակների, ինչպես նաև ՔԶԱՀ լրացման համակարգի ազդանշանների միաժամանակյա ընդունումն ու օգտագործումը սմարթֆոնում՝ Տանգեռանգ Սելատանում, Ինդոնեզիա, 2025 թվական։ «Flags» դաշտի նշանակումները՝
Կաղապար:Ulist
Ուղեծրում գտնվող արբանյակի ազդանշանը ներառում է դրա ճշգրիտ ուղեծրային տվյալները։ Սկզբում ԱՄՆ Ռազմածովային աստղադիտարանը, շարունակաբար հետևում էր GPS արբանյակների ճշգրիտ ուղեծրերին և շեղման դեպքում թարմացված տեղեկություններ էր փոխանցում արբանյակին։ Դրանից հետո արբանյակը հաղորդում էր իր նորացված Էֆիմերտեն։

Ժամանակակից համակարգերում արբանյակը հաղորդում է ուղեծրային տվյալներ, որոնցով հաշվարկվում է նրա դիրքը, և ազդանշանի ուղարկման ճշգրիտ ժամանակը։ Ուղեծրային տվյալները ներառում են բոլոր արբանյակների մոտավոր ալմանախը և տվյալ արբանյակի ճշգրիտ էֆեմերիդը, որը որոշվում է վերգետնյա կայանների օգնությամբ։ Էֆեմերիդը փոխանցվում է ժամանակային հղում հանդիսացող կոդի վրա դրված տվյալային հաղորդագրությամբ։ Արբանյակը համաստեղության բոլոր արբանյակների համաժամեցման համար օգտագործում է ատոմային ժամացույց։

Ընդունիչը համեմատում է երեք արբանյակների, իսկ բարձրությունը որոշելու համար՝ չորս արբանյակների հաղորդած ժամանակները՝ չափելով ազդանշանի անցման ժամանակը։ Մի քանի արբանյակից միաժամանակ կատարվող չափումները թույլ են տալիս իրական ժամանակում շարունակաբար հաշվարկել դիրքը տրիլատերացիայի փոփոխված եղանակով՝ տե՛ս ԳՆԱՀ տեղորոշման հաշվարկ։

Յուրաքանչյուր հեռավորության չափում ընդունիչը տեղադրում է հաղորդիչ արբանյակի շուրջ կազմված երևակայական գնդային մակերևույթի վրա։ Մի քանի այդպիսի մակերևույթների հատման կետով որոշվում է դիրքը։ Արագ շարժվող ընդունիչի դեպքում հաշվարկը բարդանում է, քանի որ տարբեր արբանյակների ազդանշանների ընդունման ընթացքում ընդունիչի դիրքը փոխվում է։ Բացի այդ, ռադիոազդանշանները փոքր-ինչ դանդաղում են իոնոլորտով անցնելիս, և այդ դանդաղումը կախված է արբանյակի նկատմամբ ընդունիչի անկյունից։

ԳՆԱՀ ընդունիչները սխալները նվազեցնում են՝ միավորելով բազմաթիվ արբանյակների ազդանշանները, օգտագործելով մի քանի կոռելյատորներ և Կալմանի ֆիլտր՝ աղմկոտ, մասնակի և մշտապես փոփոխվող տվյալներից դիրքի, ժամանակի ու արագության միասնական գնահատական ստանալու համար։

ԳՆԱՀ ժամանակի ուղղման համար կիրառվում է Այնշտայնի Հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը։ GPS արբանյակի ժամացույցը Երկրի մակերևույթի ժամացույցից օրական մոտ 38 միկրովայրկյան ավելի արագ է ընթանում։

Դիրքը որոշելու համար հնարավոր է համատեղել մի քանի արբանյակային նավիգացիոն համակարգեր։ Քանի որ տարբեր համակարգերն ունեն տարբեր ժամանակային հղումներ, նախկինում ընդունիչը յուրաքանչյուր լրացուցիչ համակարգի համար պետք է գնահատեր միջհամակարգային ժամանակային տարբերությունը, ինչն ավելացնում էր անհրաժեշտ արբանյակների քանակը։ 2010-ականների սկզբից բազմաթիվ արբանյակների հաղորդագրություններն արդեն ներառում են «ԳՆԱՀ ժամանակի» պարամետրեր, որոնք թույլ են տալիս փոխակերպել ժամանակային հղումները՝ առանց ընդունիչի կողմից լրացուցիչ գնահատման։

## Կիրառություններ

Արբանյակային նավիգացիայի սկզբնական նպատակը ռազմական կիրառությունն էր։ Այն թույլ է տալիս մեծ ճշգրտությամբ ուղղորդել զենքերը դեպի թիրախներ՝ բարձրացնելով դրանց արդյունավետությունը և նվազեցնելով սխալ ուղղորդված հարվածներից առաջացող պատահական կորուստները՝ տե՛ս Կառավարվող ավիառումբ։ Արբանյակային նավիգացիան նաև հեշտացնում է զորքերի տեղաշարժն ու տեղորոշումը՝ նվազեցնելով պատերազմի մշուշը։

Այժմ Գալիլեո-ի նման գլոբալ նավիգացիոն համակարգերը օգտագործվում են ցանկացած պահի օգտատերերի, այլ մարդկանց կամ օբյեկտների դիրքը որոշելու համար։ Արբանյակային նավիգացիայի կիրառման շրջանակը ներառում է գիտությունը, տրանսպորտը, գյուղատնտեսությունը և հանրային ու մասնավոր տնտեսության բազմաթիվ ոլորտներ։

Արբանյակային նավիգացիոն ազդանշաններ տրամադրելու հնարավորությունը միաժամանակ նշանակում է դրանք սահմանափակելու հնարավորություն։ Համակարգի օպերատորը տեսականորեն կարող է իր ընտրած տարածքում նվազեցնել կամ ամբողջությամբ անջատել նավիգացիոն ծառայությունը։

## Գլոբալ նավիգացիոն արբանյակային համակարգեր

Երկրի գեոհաստատուն ուղեծրի համեմատությունը GPS, GLONASS, Գալիլեո և ԲեյԴու արբանյակային նավիգացիայի համակարգերի ուղեծրերի հետ, Միջազգային տիեզերական կայանի, Հաբլի տիեզերական աստղադիտակի և Իրիդիում արբանյակների համաստեղության ուղեծրերի, ինչպես նաև Երկրի մոտավոր չափերի հետ: Լուսնի ուղեծիրը մոտ 9 անգամ մեծ է (շառավղով և երկարությամբ), քան գեոհաստատուն ուղեծիրը։
1978-2014 թվականներին արձակված ԳՆԱՀ արբանյակները
Ըստ առաջին արձակման տարվա՝

### Գլոբալ տեղորոշման համակարգ՝ 1978

Միացյալ Նահանգների Գլոբալ տեղորոշման համակարգը՝ GPS, բաղկացած է մինչև 32 միջին մերձերկրյա ուղեծրի արբանյակներից՝ վեց տարբեր ուղեծրային հարթություններում։ Արբանյակների ճշգրիտ թիվը փոխվում է, քանի որ հին սարքերը հանվում են շահագործումից և փոխարինվում նորերով։ Համակարգը գործում է 1978 թվականից, իսկ 1994 թվականից հասանելի է ամբողջ աշխարհում։ GPS-ն աշխարհում ամենաշատ օգտագործվող արբանյակային նավիգացիոն համակարգն է։

### ԳԼՕՆԱՍՍ՝ 1982

Նախկին խորհրդային, այժմ՝ ռուսական *Глобальная Навигацивнная Спутниковая Система*-ն՝ ԳԼՕՆԱՍՍ-ը, տիեզերական արբանյակային նավիգացիոն համակարգ է, որն ապահովում է քաղաքացիական ռադիոնավիգացիոն ծառայություն և օգտագործվում է նաև Ռուսաստանի օդատիեզերական պաշտպանության ուժերի կողմից։ ԳԼՕՆԱՍՍ-ը 1995 թվականից ունի գլոբալ ծածկույթ և շահագործում է 24 ակտիվ արբանյակ։

### ԲեյԴու՝ 2000

ԲեյԴու համակարգն սկսվել է այժմ շահագործումից հանված ԲեյԴու-1-ից՝ Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի գեոստացիոնար տեղային ցանցից։ Երկրորդ սերունդը՝ ԲեյԴու-2-ը, Չինաստանում գործարկվել է 2011 թվականի դեկտեմբերին։ ԲեյԴու-3 համակարգը նախատեսված էր կազմել 30 միջին մերձերկրյա ուղեծրի և հինգ գեոհաստատուն ու թեք գեոսինքրոն արբանյակներից։ Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանը ծածկող 16-արբանյակային տարբերակն ավարտվել է 2012 թվականին, իսկ համաշխարհային ծառայությունը՝ 2018 թվականին։ ԲեյԴու-3 համաստեղության տեղակայումն ամբողջությամբ ավարտվել է 2020 թվականի հունիսի 23-ին վերջին արբանյակի հաջող արձակումից հետո։

### Գալիլեո՝ 2005

Եվրոպական միությունը և Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը 2002 թվականի մարտին համաձայնեցին ստեղծել GPS-ի սեփական այլընտրանքը՝ Գալիլեո համակարգը։ Գալիլեոն նախնական գլոբալ շահագործման հանձնվեց 2016 թվականի դեկտեմբերի 15-ին։ Համակարգի գնահատված արժեքը կազմել է 10 միլիարդ եվրո։ Առաջին փորձարարական արբանյակն արձակվել է 2005 թվականի դեկտեմբերի 28-ին։

Գալիլեոն համատեղելի է արդիականացված GPS-ի հետ, և ընդունիչները կարող են միավորել երկու համակարգերի ազդանշանները՝ զգալիորեն բարձրացնելով ճշգրտությունը։ Լիարժեք համաստեղությունը բաղկացած է 24 ակտիվ արբանյակներից։

## Տարածաշրջանային նավիգացիոն արբանյակային համակարգեր

### NavIC

**NavIC**-ը՝ (հապավում անգլերեն՝ Navigation with Indian Constellation-ից), Հնդկաստանի տիեզերական հետազոտությունների կազմակերպության մշակած ինքնավար տարածաշրջանային նավիգացիոն համակարգ է։ Հնդկաստանի կառավարությունը նախագիծը հաստատել է 2006 թվականի մայիսին։ Այն բաղկացած է յոթ նավիգացիոն արբանյակից։ Երեք արբանյակ տեղակայված են գեոհաստատուն, իսկ չորսը՝ գեոսինքրոն ուղեծրերում, ինչը թույլ է տալիս մեծացնել ազդանշանի ծածկույթը և տարածաշրջանը սպասարկել ավելի քիչ արբանյակներով։

NavIC-ը նախատեսված է ամբողջ Հնդկաստանում և նրա սահմաններից մոտ 1500 կմ հեռավորության վրա ցանկացած եղանակի դեպքում 7,6 մետրից բարձր դիրքային ճշգրտություն ապահովելու համար։ Համակարգի տիեզերական և վերգետնյա հատվածները, ինչպես նաև ընդունիչները կառուցվում են Հնդկաստանում։

Համաստեղությունը ուղեծրում էր 2018 թվականին, իսկ հանրային ծառայությունը հասանելի դարձավ նույն տարվա սկզբին։ NavIC-ը տրամադրում է քաղաքացիական «ստանդարտ տեղորոշման ծառայություն» և լիազորված, այդ թվում՝ ռազմական օգտատերերի համար գաղտնագրված «սահմանափակ ծառայություն»։ Նախատեսվում է համաստեղությունը յոթից մեծացնել մինչև տասնմեկ արբանյակ։

Հնդկաստանը նախատեսում է NavIC-ը դարձնել գլոբալ՝ ավելացնելով ևս 24 միջին մերձերկրյա ուղեծրի արբանյակ։ Համաշխարհային NavIC ծառայությունը նախատեսվում է անվճար տրամադրել հանրությանը։

### Վաղ ԲեյԴու համակարգեր

Չինական ԲեյԴու նավիգացիոն համակարգի առաջին երկու սերունդները նախատեսված էին տարածաշրջանային ծածկույթ ապահովելու համար։

### ՔԶԱՀ

Քվազի զենիթային արբանյակային համակարգը՝ ՔԶԱՀ, տարածաշրջանային ժամանակի փոխանցման և GPS լրացման համակարգ է, որը ծածկում է Ճապոնիամ և Ասիա-Օվկիանիա տարածաշրջանը։ Ծառայությունները փորձնական հասանելի էին 2018 թվականի հունվարի 12-ից, իսկ պաշտոնապես մեկնարկեցին նույն թվականի նոյեմբերին։ Առաջին արբանյակն արձակվել է 2010 թվականի սեպտեմբերին։ Նախատեսվել է յոթ արբանյակից կազմված՝ GPS-ից անկախ համակարգ։

## Համեմատություն

| Համակարգ | ԲեյԴու | Գալիլեո | ԳԼՕՆԱՍՍ | GPS | NavIC | ՔԶԱՀ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Սեփականատեր | Չինաստան | Եվրոպական միություն | Ռուսաստան | Միացյալ Նահանգներ | Հնդկաստան | Ճապոնիա |
| Ծածկույթ | Գլոբալ | Գլոբալ | Գլոբալ | Գլոբալ | Տարածաշրջանային | Տարածաշրջանային |
| Կոդավորում | CDMA | CDMA | FDMA և CDMA | CDMA | CDMA | CDMA |
| Բարձրություն կմ | 21 150 կմ | 23 222 կմ | 19 130 կմ | 20 180 կմ | 36 000 կմ | 32 600-39 000 կմ |
| Ուղեծրային շրջան | 12,88 ժամ | 14,08 ժամ | 11,26 ժամ | 11,97 ժամ | 23,93 ժամ | 23,93 ժամ |
| Արբանյակներ | ԲեյԴու-3՝ 30 նախագծային, 35 գործող ԲեյԴու-2՝ 16 գործող | 24 նախագծային, 26 գործող | 24 գործող, 1 պահեստային | 24 նախագծային, 30 գործող | 7 նախագծային, 3 գործող | 4 գործող, հետագայում՝ 7 |
| Կարգավիճակ | Գործող | Գործող | Գործող | Գործող | Ոչ անկախ | Ոչ անկախ |
| Ճշգրտություն | 3,6 մ՝ հանրային 0,1 մ՝ գաղտնագրված | 0,2 մ՝ հանրային 0,01 մ՝ գաղտնագրված | 2-4 մ | 0,3-5 մ | 1 մ՝ հանրային 0,1 մ՝ գաղտնագրված | 1 մ՝ հանրային 0,1 մ՝ գաղտնագրված |

Մի քանի ԳՆԱՀ համակարգերի համատեղ օգտագործումը մեծացնում է տեսանելի արբանյակների քանակը, բարելավում ճշգրիտ կետային տեղորոշումը, և կրճատում հաշվարկների համընկնման միջին ժամանակը։

## Առնչվող տեխնոլոգիաներ

### DORIS

DORIS-ը ֆրանսիական բարձր ճշգրտության նավիգացիոն համակարգ է։ Ի տարբերություն ԳՆԱՀ համակարգերի մեծ մասի՝ այն հիմնված է աշխարհով մեկ տեղակայված անշարժ հաղորդիչ կայանների վրա, իսկ ընդունիչները գտնվում են արբանյակներում՝ դրանց ուղեծրային դիրքը ճշգրիտ որոշելու համար։

Համակարգը սահմանափակ կիրառմամբ կարող է օգտագործվել նաև ցամաքային շարժական ընդունիչների համար։ Ավանդական ԳՆԱՀ համակարգերի հետ համատեղ այն ապահովում է սանտիմետրային, իսկ բարձրաչափական կիրառություններում՝ միլիմետրային ճշգրտություն և թույլ է տալիս վերահսկել Երկրի պտույտի ու դեֆորմացիաների փոքր սեզոնային փոփոխությունները։

### Ցածր մերձերկրյա ուղեծրի արբանյակներ

Գործող երկու ցածր մերձերկրյա ուղեծրի արբանյակային հեռախոսային ցանցերը կարող են Դոպլերի շեղման հաշվարկներով մի քանի կիլոմետր ճշգրտությամբ հետևել հաղորդիչ-ընդունիչ սարքերին։ Կոորդինատները վերադարձվում են սարքին և կարող են ընթերցվել AT հրամաններով կամ գրաֆիկական միջերեսով։

## Միջազգային կարգավորում

Հեռահաղորդակցության միջազգային միությունը՝ ՀՄՄ, **ռադիոնավիգացիոն արբանյակային ծառայությունը**՝ ՌՆԱԾ, սահմանում է որպես «ռադիորոշման արբանյակային ծառայություն, որն օգտագործվում է ռադիո նավիգացիայի նպատակով և կարող է ներառել իր աշխատանքի համար անհրաժեշտ սնուցող կապուղիները»։

ՌՆԱԾ-ը համարվում է կյանքի անվտանգության ծառայության և նավիգացիայի կարևոր մաս, որը պետք է պաշտպանված լինի խանգարումներից։

**Ավիացիոն ռադիոնավիգացիոն արբանյակային ծառայությունը**՝ ԱՌՆԱԾ, ՀՄՄ-ի Ռադիոկապի կանոնակարգի 1.47 հոդվածում սահմանվում է որպես «ռադիո նավիգացիոն ծառայություն, որի երկրային կայանները տեղակայված են օդանավերում»։

**Ծովային ռադիոնավիգացիոն արբանյակային ծառայությունը**՝ ԾՌՆԱԾ, սահմանվում է որպես «ռադիո նավիգացիոն արբանյակային ծառայություն, որի երկրային կայանները տեղակայված են նավերում»։

### Հաճախականությունների բաշխում

Ռադիո հաճախականությունների բաշխումը կատարվում է ՀՄՄ-ի Ռադիոկապի կանոնակարգի 5-րդ հոդվածի համաձայն։

Սպեկտրի օգտագործումը ներդաշնակեցնելու նպատակով ծառայությունների բաշխումների մեծ մասը ներառվում է հաճախականությունների բաշխման և օգտագործման ազգային աղյուսակներում։ Բաշխումները կարող են լինել․

* առաջնային՝ նշվում է մեծատառերով,
* երկրորդային՝ նշվում է փոքրատառերով,
* բացառիկ կամ համատեղ՝ ազգային վարչակազմերի իրավասության ներքո։

|  |
| --- |
| **Բաշխում ըստ ծառայությունների** |
| Տարածաշրջան 1 |      Տարածաշրջան 2      |      Տարածաշրջան 3      |
| 5 000–5 010 ՄՀց
ԱՎԻԱՑԻՈՆ ՇԱՐԺԱԿԱՆ ԱՐԲԱՆՅԱԿԱՅԻՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆ (R) ԱՎԻԱՑԻՈՆ ՌԱԴԻՈՆԱՎԻԳԱՑԻԱ **ՌԱԴԻՈՆԱՎԻԳԱՑԻՈՆ ԱՐԲԱՆՅԱԿԱՅԻՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆ՝ Երկրից տիեզերք** |

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* ESA information on EGNOS
* Information on the Beidou system
* Global Navigation Satellite System Fundamentals
* United Nations International Committee on Global Navigation Satellite Systems (ICG)
* Institute of Navigation (ION) GNSS Meetings
* The International GNSS Service (IGS)
* International Global Navigation Satellite Systems Society Inc (IGNSS)
* International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) International GNSS Service (IGS)
* US National Executive Committee for Space-Based Positioning, Navigation, and Timing
* US National Geodetic Survey Orbits for the Global Positioning System satellites in the Global Navigation Satellite System
* UNAVCO GNSS Modernization
* Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) GNSS Implementation Team
* GPS and GLONASS Simulation (Java applet) Simulation and graphical depiction of the motion of space vehicles, including DOP computation.
* GPS, GNSS, Geodesy and Navigation Concepts in depth
* USSF Alternative Positioning, Navigation, & Timing Challenge Definition Workshop
* Startups map out strategies to augment or backup GPS
* Competing with Uncle Sam’s free space offerings

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արբանյակային նավիգացիա» հոդվածին։ |