# Ապահովագրության պատմություն

Ապահովագրության պատմություն

պատմական ասպեկտ| Ենթակատեգորիա | • Գիտության պատմություն  • սոցիալական գիտությունների պատմություն   • տնտեսական պատմություն |
| Թեմայով վերաբերում է | ապահովագրություն |

**Ապահովագրության պատմություն**, հետևում է ժամանակակից բիզնեսի՝ ռիսկերի ապահովագրության զարգացմանը, մասնավորապես՝ գույքի, մահվան, ավտովթարների և բժշկական բուժման հետ կապված ռիսկերի դեմ։

Ապահովագրության ոլորտը նպաստում է ռիսկերի վերացմանը (օրինակ՝ երբ հրդեհային ապահովագրության մատակարարները պահանջում են անվտանգության կանոնների կիրառում և հրշեջ հիդրանտների տեղադրում), բաշխում է ռիսկերը անհատներից դեպի ավելի լայն համայնք և երկարաժամկետ ֆինանսավորման կարևոր աղբյուր է հանդիսանում ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր հատվածների համար։

## Հին դարաշրջան

1901 թվականի դեկտեմբերին և 1902 թվականի հունվարին հնագետ Ժակ դը Մորգանի ղեկավարությամբ Հայր Ժան-Վենսան Շեյլը (OP) Իրանի Շուշ քաղաքում հայտնաբերեց 2.25 մետր (կամ 88.5 դյույմ) բարձրությամբ բազալտե կամ դիորիտային ստելա՝ երեք մասից բաղկացած, որի վրա փորագրված էին առաջին Բաբելոնյան կայսրության տիրակալի Համմուրաբիի (մ.թ.ա. 1792–1750) կողմից թելադրված սեպագիր օրենքի 4130 տող օրենքներ։ Համմուրաբիի օրենսգրքի 100-րդ օրենքը սահմանում էր, որ պարտապանը պարտավոր է վարկատուին վերադարձնել վարկը՝ գրավոր պայմանագրում նշված ժամկետների և մարման վերջնաժամկետի համաձայն։ 101-րդ և 102-րդ օրենքները սահմանում էին, որ բեռնափոխադրող գործակալը, առևտրային միջնորդը կամ նավը վարձակալած անձը պարտավոր էր վարկատուին վերադարձնել միայն վարկի մայր գումարը այն դեպքում, եթե եկամտի զուտ կորուստը կամ ամբողջական վնասը առաջացել է բնական աղետի կամ այլ անկանխատեսելի հանգամանքի հետևանքով։ 103-րդ օրենքը սահմանում էր, որ գործակալը, միջնորդը կամ վարձակալը անկանխատեսելի հանգամանքների դեպքում ազատվում է ամբողջ վարկի նկատմամբ պատասխանատվությունից, եթե վարձակալության պայմանագրի գործողության ընթացքում դարձել է գողության զոհ և այդ գողության վերաբերյալ վկայագիր (երդվյալ հայտարարություն) է ներկայացրել իր վարկատուին։

Համմուրաբիի օրենսգրքի 104-րդ օրենքը սահմանում էր, որ փոխադրողը (գործակալներ, միջնորդներ կամ վարձակալներ) բեռնակիրին պետք է տրամադրի փոխադրման պայմանագրի համար ուղեբեռ և հաշիվ-ապրանքագիր, որոնցում նշված լինեն վաճառքի, միջնորդավճարների և բեռնման ժամկետներիպայմանները, ինչպես նաև փոխադրողը ստանում է կոմիսիոն առևտրի և գրավի իրավունքի հաստատող փաստաթուղթ, որը թույլ էր տալիս բեռնափոխադրումը։ 105-րդ օրենքը սահմանում էր, որ գործակալների, միջնորդների և վարձակալների կողմից ներկայացված վնասների վերաբերյալ պահանջները, եթե դրանք չեն ուղեկցվում համապատասխան անդորրագրերով կամ ապացույցներով, իրավական ուժ չունեն։ 126-րդ օրենքը սահմանում էր, որ կորստի մասին կեղծ պահանջ ներկայացնելը համարվում է ապահովագրական խարդախություն և պատժվում է օրենքով։ 235-րդ օրենքը սահմանում էր, որ նավաշինարարը շինարարությունից հետո մեկ տարվա ընթացքում պատասխանատվություն է կրում նավատիրոջ առջև՝ աննավարկելի նավը փոխարինելու համար, եթե այն խորտակվել է վարձակալության պայմանագրի ժամկետի ընթացքում։ 236-րդ և 237-րդ օրենքները սահմանում էին, որ նավապետը, նավի կառավարիչը կամ վարձակալը պատասխանատվություն են կրում համապատասխանաբար նավատիրոջ և բեռնառուների առջև՝ կորցված նավի և բեռի փոխհատուցման համար, եթե այն անփութորեն է շահագործվել վարձակալության պայմանագրի ժամկետի ընթացքում։ 238-րդ օրենքը սահմանում էր, որ նավապետը, կառավարիչը կամ վարձակալը, որը փրկել էր նավը լիակատար կորստից, պարտավոր էր նավատիրոջը վճարել նավի արժեքի միայն կեսը: 240-րդ օրենքը սահմանում էր, որ բեռնատար նավի սեփականատերը, որը բախման ժամանակ ոչնչացրել էր ուղևորատար նավը, պարտավոր էր փոխարինել նավը և դրա վրա պահվող ցանկացած բեռ՝ մարդատար նավի սեփականատիրոջ կողմից բախման մասին երդվյալ հայտարարություն (աֆիդավիտ) ներկայացնելու դեպքում։

1816 թվականին Եգիպտոսի էլ Մինիա քաղաքում (Օսմանյան կայսրության էյալեթ էր) հնագիտական ​​պեղումների ժամանակ Եգիպտոսի Անտինոոպոլիս քաղաքի Անտինոոպոլիսի տաճարի ավերակներում հայտնաբերվել է Ներվա-Անտոնինոսի դարաշրջանի մի հուշատախտակ, որը սահմանում էր Իտալիայի Լանուվիում քաղաքում մոտավորապես 133 թվականին Հռոմեական կայսրության Հադրիանոսի (117–138) գահակալության ժամանակ ստեղծված թաղման ընկերության կոլեգիայի կանոնները և անդամավճարները։ 1851 թվականին ԱՄՆ Գերագույն դատարանի ապագա անդամ Ջոզեֆ Փ. Բրեդլին (1870–1892 թթ.), ով ժամանակին աշխատել էր որպես ակտուար «Mutual Benefit Life Insurance Company» ապահովագրական ընկերությունում, հոդված ներկայացրեց Ակտուարների ինստիտուտի ամսագրին, այդ հոդվածում նա ներկայացրեց պատմական ուսումնասիրություն կյանքի տևողության աղյուսակի մասին, որը կազմվել էր մոտավորապես մ.թ. 220 թվականին հռոմեական իրավաբան Ուլպիանի կողմից՝ Էլագաբալուսի գահակալության օրոք (218–222 թթ.), երբ իշխանության էր գտնվում Սևերոսների դինաստիան։ 1851 թվականին ԱՄՆ Գերագույն դատարանի ապագա անդամ Ջոզեֆ Պ. Բրեդլին (1870–1892), որը մի ժամանակ աշխատում էր որպես ակտուար «Mutual Benefit Life Insurance Company» ապահովագրական ընկերությունում, հոդված է ներկայացրել Ակտուարների ինստիտուտի ամսագրին, որում մանրամասն նկարագրվում է Սևերոսների դինաստիայի դարաշրջանի կյանքի աղյուսակի պատմական նկարագրությունը, որը կազմվել էր հռոմեացի իրավաբան Ուլպիանի կողմից մոտավորապես 220 թվականին՝ Էլագաբալոսի (218–222) գահակալության ժամանակ, և որը ներառվել է Արևելյան Հռոմեական կայսրության Հուստինիանոս I-ի (527–565 թթ․) կողմից պատվիրված օրենքների կոդիֆիկացիայի երկրորդ հատորում՝ «Digesta seu Pandectae» (533) մեջ:

Բացի այդ, Դիգեստան ներառում էր հռոմեացի իրավաբան Պողոսի կողմից մ.թ. 235 թվականի երրորդ դարի ճգնաժամի սկզբում գրված իրավական կարծիք Lex Rhodia-ի («Հռոդոսյան իրավունք») վերաբերյալ, որը ձևակերպում է ծովային ապահովագրության ընդհանուր միջին սկզբունքը, որը հաստատվել է Հռոդոս կղզում մոտավորապես մ.թ.ա. 1000-800 թվականներին՝ որպես Դորիական հեքսապոլիսի անդամ, հավանաբար այն հիմադրվել է փյունիկեցիների կողմից՝ դորիական ենթադրյալ ներխուժման և ենթադրյալ ծովային ժողովուրդների ի հայտ գալու ժամանակ՝ Հոմերոսյան դարաշրջանում (մոտ մ.թ.ա. 1100–մոտ մ.թ.ա. 750), որը հանգեցրեց դորիական հունարենի բարբառի տարածմանը: Ընդհանուր միջինի օրենքը կազմում է բոլոր ապահովագրությունների հիմքում ընկած հիմնարար սկզբունքը։

 Առևտրականները դեռևս վաղ ժամանակներից փնտրել են ռիսկերը նվազեցնելու մեթոդներ։ Պատկերված է՝ «Գինեգործների գիլդիայի կառավարիչները», Ֆերդինանդ Բոլ, մոտ 1680 թվականԱպահովագրությունն իր որոշակի ձևերով սկիզբ է առնում դեռևս նախապատմական ժամանակներից։ Սկզբում մարդիկ ապրանքներ էին վաճառում իրենց գյուղերում կամ հավաքատեղիներում։ Սակայն ժամանակի ընթացքում նրանք դիմում էին հարևան գյուղեր՝ վաճառելու համար։ Մարդկային հասարակություններում գոյություն ունեին երկու տեսակի տնտեսություններ՝ բնական կամ ոչ դրամական տնտեսություններ (օգտագործելով բարտերային փոխանակում և առևտուր՝ առանց կենտրոնացված կամ ստանդարտացված ֆինանսական գործիքների համակարգի) և դրամական տնտեսություններ (շուկաներով, արժույթով, ֆինանսական գործիքներով և այլն)։ Ոչ դրամական տնտեսություններում ապահովագրությունը ենթադրում է փոխադարձ օգնության համաձայնագրեր։ Նման տնտեսությունները կարող են պոտենցիալ կերպով խթանել այնպիսի կառույցների ձևավորմանը, ինչպիսիք են կոոպերատիվները, միությունները և նախապետությունները՝ հաստատություններ, որոնք գործում են փոխադարձ պաշտպանություն ապահովելու համար և խրախուսում են փոխադարձ գոյատևումը անբարենպաստ հանգամանքներում։ Այսպիսի «ապահովագրության» համար «փոխհատուցումը» պարտադիր չէ, որ ներառի ֆինանսական գործարքներ։ Եթե ընտանիքներից մեկի տունն ավերվում է, հարևանները պարտավորվում են օգնել վերակառուցել այն։ Հանրային շտեմարանները (ամբարները) հանդիսանում էին ապահովագրության ևս մեկ վաղ ձև՝ սովի հետևանքներից պաշտպանվելու համար։

Բաբելոնյան, չինական և հնդկական առևտրականները կիրառում էին ռիսկի փոխանցման կամ բաշխման մեթոդները դրամական տնտեսության մեջ համապատասխանաբար մ.թ.ա. 3-րդ և 2-րդ հազարամյակներում։ Գետերի վտանգավոր հոսանքներով ճանապարհորդող չինացի առևտրականները իրենց ապրանքները բաժանում էին մի քանի նավերի միջև, որպեսզի նվազեցնեն կորուստները՝ մեկ նավի շրջվելու դեպքում։ Բաբելոնացիները մշակեցին մի համակարգ, որը գրանցվում է Համմուրաբիի հայտնի օրենսգրքում, մ.թ.ա. մոտ 1750 թվականին, և կիրառվում էր վաղ միջերկրածովյան առագաստանավային առևտրականների կողմից։ Եթե ​​վաճառականը վարկ էր ստանում իր բեռը ֆինանսավորելու համար, նա վարկատուին լրացուցիչ գումար էր վճարում՝ փոխարենը վարկատուի երաշխիքի դիմաց, որով նա կչեղարկեր վարկը, եթե բեռը գողանար կամ կորցներ ծովում։ Ապահովագրության հասկացությունները հանդիպում են նաև մ.թ.ա. 3-րդ դարի հինդուիստական ​​սուրբ գրություններում, ինչպիսիք են Դհարմասաստրան, Արտաշաստրան և Մանուի օրենքներում։

Հին Պարսկաստանում Աքեմենյան միապետները ամենամյա նվերներ էին ստանում իրենց վերահսկողության տակ գտնվող տարբեր էթնիկ խմբերից: Սա քաղաքական ապահովագրության վաղ ձև էր և պաշտոնապես պարտավորեցնում էր պարսից միապետին պաշտպանել խմբին վնասից:

Հին, այսպես կոչված «Հռոդոսի ծովային օրենքը», որը կիրառվում էր նավաստիների և առևտրականների նկատմամբ, սահմանում էր, որ եթե նավաստին ստիպված էր բեռը ծովը նետել նավը խորտակվելուց փրկելու համար, ապա այդ կորուստը պետք է փոխհատուցվեր նրա գործընկերների կողմից՝ համատեղ կերպով։ Սա հաճախ համարվում է ապահովագրական իրավունքի ամենավաղ օրինակներից մեկը, իսկ որոշ աղբյուրներ դրա ծագումը կապում են Հունական Հռոդոս կղզու հետ՝ դեռևս մ.թ.ա. մոտ 1000 թվականից։ Սակայն «Հռոդոսի ծովային օրենքի» ամենավաղ հիշատակումները հայտնվում են ուշ հռոմեական իրավական աղբյուրներում։

Հին Աթենքի «ծովային վարկը» տրամադրում էր գումար ճանապարհորդությունների համար՝ այն պայմանով, որ վերադարձը չեղարկվում էր, եթե նավը կորչում էր։ Մ.թ.ա. 4-րդ դարում այս վարկերի տոկոսադրույքները տարբեր էին՝ կախված տարվա անվտանգ կամ վտանգավոր ժամանակաշրջաններից, ինչը ցույց է տալիս ռիսկի ինտուիտիվ գնագոյացում՝ ապահովագրությանը նման ազդեցությամբ։

Պելոպոնեսյան պատերազմների ընթացքում որոշ աթենացի ստրուկատերեր կամավոր կերպով իրենց ստրուկներին տրամադրում էին որպես թիավարներ ռազմական նավերում։ Այս ստրկատերերը վճարում էին փոքր տարեկան վճար պետությանը, եթե ստրուկը զոհվեր մարտում, փոխհատուցում էր նրա արժեքը սեփականատիրոջը։

Հույներն ու հռոմեացիները մոտ մ.թ.ա. 600 թվականին ստեղծեցին կոլեգիաներ կամ գիլդիաներ, որոնք կոչվում էին «բարեգործական ընկերություններ» և հոգում էին մահացած անդամների ընտանիքների մասին, ինչպես նաև վճարում էին հուղարկավորության ծախսերը։ Միջնադարում գիլդիաները նմանատիպ գործելակերպ ունեին։ Հրեական Թալմուդը նույնպես անդրադառնում է ապրանքների ապահովագրման մի շարք հարցերի։ Մինչև ժամանակակից ապահովագրության ձևավորումը՝ 17-րդ դարի վերջում, Անգլիայում գոյություն ունեին «ընկերական կազմակերպություններ», որտեղ մարդիկ գումար էին հավաքում ընդհանուր ֆոնդում, որը կարող էր օգտագործվել արտակարգ իրավիճակների ժամանակ։

## Միջնադարյան դարաշրջան

Ծովային վարկերը (foenus nauticum) տարածված էին միջնադարյան ժամանակաշրջանում՝ մինչև ավանդական ծովային ապահովագրության ձևավորումը։ Դրանց ընթացքում ներդրողը իր գումարը տալիս էր ճանապարհորդող վաճառականին, և վաճառականը պարտավոր էր այն վերադարձնել միայն այն դեպքում, եթե նավը անվտանգ վերադառնար։ Այսպիսով, վարկավորումը և ծովային ապահովագրությունը միաժամանակ էին իրականացվում։ Ծովային ռիսկը փոխհատուցելու համար վաճառականը պարտավոր էր վճարել բարձր տոկոսադրույք, ի տարբերություն ցամաքային առևտրականների, որոնք պարզապես բաժանում էին շահույթը։ Հռոմի պապ Գրիգորի IX 1236 թվականին իր «Naviganti» դեկրետալում (Decretales, V, XIX, 19) դատապարտեց ծովային վարկը, որպես վաշխառություն, և դրա փոխարեն ներդրվեցին կոմենդա պայմանագրերը։ Կոմենդա պայմանագրերի համաձայն ներդրողները միջոցներ էին տրամադրում ձեռնարկատիրոջը առևտուր իրականացնելու համար՝ կրելով վնասի ռիսկը, իսկ ձեռնարկատիրոջ վերադարձի դեպքում ստանում էին շահույթի զգալի մասը։ 13-րդ դարի վերջին իտալացի առևտրականները սկսեցին տարանջատել ռիսկերի կառավարումը ֆինանսավորումից, ֆինանսավորումն իրականացվում էր կամբիում պայմանագրերի միջոցով, որոնք հիմնված էին այն առևտրականներից փոխանակման վկայագրերի գնման վրա, ովքեր անձամբ ծով դուրս չէին գալիս։ Ծովային ռիսկը կառավարելու համար առևտրականները մշակեցին ապահովագրական վարկի մոդելը. առևտրականը նավատիրոջը վճարում էր ապահովագրավճար՝ իրավական ուժ չունեցող վարկի տեսքով, այն համաձայնությամբ, որ նավատերը կփոխհատուցի առևտրականի կորուստները, եթե ապրանքները չհասնեն նշանակման վայր։

1293 թվականին Պորտուգալիայի թագավոր Դինիշը, առաջ տանելով պորտուգալացի առևտրականների շահերը, փոխադարձ համաձայնությամբ հիմնեց «Bolsa de Comércio» անունը հիմնադրամը, որը Եվրոպայում ծովային ապահովագրության առաջին վավերագրված ձևերից մեկը, որը հաստատվեց 1293 թվականի մայիսի 10-ին։

13-րդ և 14-րդ դարի սկզբին եվրոպացի առևտրականները ճամփորդում էին ամբողջ աշխարհով՝ իրենց ապրանքները վաճառելու և նավապետի կամ անձնակազմի կողմից իրականացվող գողության կամ խարդախության ռիսկից (որը հայտնի էր նաև որպես *Risicum Gentium*) պաշտպանվելու համար։ Սակայն նրանք հասկացան, որ այս կերպ վաճառելը ներառում է ոչ միայն կորստի ռիսկ (այսինքն՝ վնասվածք, գողություն կամ նաև առևտրականի կյանքի վտանգ), այլև սահմանափակում է շուկաների հասանելիությունը։ Ուստի, միտում առաջացավ տարբեր շուկաներում վարձել միջնորդավճարով աշխատող գործակալներ։ 1310 թվականին ֆլամանդական առևտրային Բրյուգգե քաղաքում հիմնադրվեց Ապահովագրական պալատը (Chamber of Assurance)։

Առևտրականները իրենց ապրանքներն արտահանում էին գործակալներին, ովքեր վաճառում էին դրանք առևտրականների անունից։

Ապրանքներ գործակալներին ճանապարհով կամ ծովով ուղարկելը ենթադրում էր տարբեր ռիսկեր, օրինակ՝ ծովային փոթորիկներ, ծովահենների հարձակումներ. ապրանքները կարող են վնասվել բեռնման և բեռնաթափման ժամանակ վատ մշակման պատճառով և այլն։ Առևտրականները օգտագործում էին տարբեր միջոցներ՝ արտահանման հետ կապված ռիսկերը կանխելու համար։ Ապրանքները ցամաքային ճանապարհով կամ ծովով գործակալներին ուղարկելը պարունակում էր տարբեր ռիսկեր, օրինակ՝ ծովային փոթորիկներ, ծովահենների հարձակումներ, ինչպես նաև բեռնման և բեռնաթափման ժամանակ անփույթ վերաբերմունքի պատճառով ապրանքների վնասում և այլն։ Առևտրականները տարբեր միջոցներ էին կիրառում արտահանման հետ կապված ռիսկերը ապահովագրելու համար։ Բոլոր ապրանքները մեկ նավով կամ բեռնատարով ուղարկելու փոխարեն, նրանք սովորաբար իրենց ապրանքները բաշխում էին մի քանի փոխադրամիջոցների միջև, որպեսզի խուսափեին ամբողջական բեռի կորստից, եթե փոխադրամիջոցը հայտնվեր ծովային փոթորկի մեջ, հրդեհվեր, ենթարկվեր ծովահենների կամ թշնամիների հարձակմանը, սակայն սա լավագույն տարբերակը չէր՝ դրա վրա ծախսվող երկար ժամանակի և մեծ ջանքերի պատճառով։ Ապահովագրությունը ռիսկի փոխանցման հնագույն մեթոդն է, որը մշակվել է առևտրային/բիզնես ռիսկերը մեղմելու համար։ Ծովային ապահովագրությունը չափազանց կարևոր է միջազգային առևտրի համար և հնարավոր է դարձնում խոշորածավալ առևտրային գործարքները։ Միջնադարում ռիսկերի մեղմացման համար օգտագործվող հեջավորման գործիքներն էին ծովային վարկերը (Mutuum), կոմենդա պայմանագրերը և փոխանցագրերը։ Նելլին (1972) ընդգծել է, որ կոմենդա պայմանագիրը և ծովային վարկերը գրեթե հանդիսանում էին ծովային ապահովագրության ամենամոտ փոխարինողները։

Առանձին ապահովագրական պայմանագրերը (այսինքն՝ ապահովագրական պոլիսները, որոնք կապված չէին վարկերի կամ այլ տեսակի պայմանագրերի հետ) ստեղծվեցին Ջենովայում 14-րդ դարում, ինչպես նաև հողային կալվածքների գրավով ապահովված ապահովագրական պուլերը (ֆոնդերը)։ Առաջին հայտնի ապահովագրական պայմանագիրը թվագրվում է Ջենովայում՝ 1347 թվականին, իսկ հաջորդ դարում ծովային ապահովագրությունը լայնորեն զարգացավ, իսկ ապահովագրավճարները բնազդաբար տատանվում էին՝ կախված ռիսկերից։

Այս նոր ապահովագրական պայմանագրերը թույլ տվեցին ապահովագրությունը առանձնացնել ներդրումներից, դերերի տարանջատում, որն առաջին անգամ օգտակար եղավ ծովային ապահովագրության մեջ։ Ապահովագրության վերաբերյալ առաջին տպագիր գիրքը Պեդրո դե Սանտարեմի (Սանտեռնա) «Ապահովագրության և վաճառականների խաղադրույքների մասին» (*On Insurance and Merchants' Bets*) իրավական տրակտատն էր, որը գրվել է 1488 թվականին և հրատարակվել 1552 թվականին։

## Ժամանակակից ապահովագրություն

Լոնդոնի Լլոյդս շուկայիբաժանորդագրության սրահ, 19-րդ դարի սկիզբ
Լուսավորության դարաշրջան ժամանակ Եվրոպայում ապահովագրությունն ավելի կատարելագործվեց, և ի հայտ եկան դրա մասնագիտացված տեսակները։ Ապահովագրության որոշ ձևեր զարգացան Լոնդոնում 17-րդ դարի առաջին տասնամյակներին։

Օրինակ՝ անգլիացի գաղութարար Ռոբերտ Հեյմանի կտակում հիշատակվում էր Լոնդոնի թեմի կանցլեր Արթուր Դաքի հետ կնքված երկու «ապահովագրական պոլիսներ»։ Յուրաքանչյուրը 100 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ այս պոլիսներից (պայմանագրերից) մեկը վերաբերում էր Հեյմանի նավի Գայանա անվտանգ ժամանմանը, իսկ մյուսը՝ «հարյուր ֆունտ ստեռլինգ, որը երաշխավորել է նշված բժիշկ Արթուր Դաքը իմ կյանքի համար»:

### Գույքի ապահովագրություն

Hamburger Feuerkasse-ն (Hamburg Fire Office) 1676 թվականին դարձավ աշխարհում առաջին պաշտոնապես հիմնադրված հրդեհային ապահովագրական ընկերությունը և հանրությանը հասանելի ամենահին ապահովագրական ձեռնարկությունը:

18-րդ դարի հրդեհային ապահովագրության պայմանագիր։Այսօրվա մեր իմացած գույքի ապահովագրության սկիզբը կարելի է գտնել մինչև Լոնդոնի մեծ հրդեհը, որը 1666 թվականին ոչնչացրեց ավելի քան 13,000 տուն։ Հրդեհի ավերիչ հետևանքները ապահովագրության զարգացումը «հարմարավետության հարցից վերածեցին հրատապ անհրաժեշտության հարցի, որն արտացոլվեց սըր Քրիստոֆեր Ռենի կողմից 1667 թվականին Լոնդոնի նոր նախագծում «Ապահովագրական գրասենյակի» համար տարածքի ներառման մեջ»։ Հրդեհային ապահովագրության կազմակերպման մի շարք փորձեր անհաջող ավարտվեցին, սակայն 1681 թվականին տնտեսագետ Նիկոլաս Բարբոնը և նրա տասնմեկ գործընկերները Insurance Office for Houses անունով հիմնեցին առաջին հրդեհային ապահովագրական ընկերությունը։ Ընկերության նպատակն էր ապահովագրել աղյուսից և փայտաշեն կառուցվածք ունեցող տները հրդեհի ռիսկից։ Սկզբում նրա ապահովագրական գրասենյակը ապահովագրել էր 5000 տուն։

Այս առաջին հաջող ձեռնարկումից հետո հաջորդ տասնամյակների ընթացքում հիմնադրվեցին բազմաթիվ նմանատիպ ընկերություններ։ Սկզբնական շրջանում յուրաքանչյուր ընկերություն ունենում էր իր սեփական հրշեջ ջոկատը՝ իրենց կողմից ապահովագրված գույքին հրդեհներից վնասները կանխելու և նվազագույնի հասցնելու համար։

Նրանք նաև սկսեցին իրենց հաճախորդներին տրամադրել «հրդեհային ապահովագրության նշաններ»։ Նրանք նաև սկսեցին իրենց հաճախորդներին տրամադրել «հրդեհային ապահովագրության նշաններ»։ Այս նշանները փակցվում էին անշարժ գույքի գլխավոր մուտքի վերևում և թույլ էին տալիս ապահովագրական ընկերությանը հեշտությամբ ճանաչել այն գույքը, որոնք ապահովագրված էր իրենց մոտ։ Այդպիսի նշանավոր ընկերություններից մեկը «Hand in Hand Fire & Life Insurance Society»-ն էր, որը հիմնադրվել է 1696 թվականին Լոնդոնի Սուրբ Մարտինի նրբանցքի «Tom's Coffee House»-ում: Այն կառուցված էր որպես փոխադարձ միություն, և 135 տարի շարունակ այն ղեկավարում էր իր սեփական հրշեջ ջոկատը և կարևոր դեր էր խաղում հրդեհների դեմ պայքարի և կանխարգելման գործում։ Sun Fire Office»-ը գույքի ապահովագրությամբ զբաղվող ամենավաղ ընկերությունն է, որը գոյություն ունի մինչ օրս, այն հիմնադրվել է 1710 թվականին։

Այս համակարգի թերություններն արագորեն ի հայտ եկան, քանի որ մրցակից հրշեջ ջոկատները հաճախ անտեսում էին այրվող շենքերը, հենց որ պարզում էին, որ դրանք ապահովագրված չեն իրենց ընկերության կողմից։Ի վերջո, համաձայնության եկան այն լուծման շուրջ, որի համաձայն բոլոր ապահովագրական ընկերությունները կտրամադրեին գումար և սարքավորումներ քաղաքային իշխանությանը, որը պատասխանատու էր հրդեհների կանխարգելման միջոցների և հրշեջների հավասարաչափ տեղակայման համար ամբողջ քաղաքում՝ բոլոր հրդեհներին արձագանքելու համար։ Այս խնդիրն ամբողջությամբ չլուծվեց, քանի որ հրշեջ ջոկատները դեռևս հակված էին առաջնահերթությունը տալ ապահովագրված շենքերի փրկությանը, քան նրանց, որոնք ընդհանրապես ապահովագրություն չունեին։

Գաղութային Ամերիկայում հրդեհի ապահովագրություն իրականացնող առաջին ապահովագրական ընկերությունը հիմնադրվել է Չարլզ Թաունում (ներկայիս Չարլսթոն), Հարավային Կարոլինա, 1732 թվականին: Բենջամին Ֆրանկլինը նպաստեց ապահովագրության պրակտիկայի, մասնավորապես գույքի ապահովագրությունը՝ հրդեհից առաջացած կորստի ռիսկը բաշխելու համար, որն իրականացվում էր անժամկետ ապահովագրության տեսքով։ 1752 թվականին նա հիմնադրեց Ֆիլադելֆիայի տների հրդեհային կորուստների ապահովագրության փոխադարձ ընկերությունը։ Ֆրանկլինի ընկերությունը ներդրումներ կատարեց հրդեհների կանխարգելման գործում։ Նրա ընկերությունը ոչ միայն նախազգուշացնում էր հրդեհի որոշակի վտանգների մասին, այլև հրաժարվում էր ապահովագրել այնպիսի շենքեր, որտեղ հրդեհի վտանգը չափազանց մեծ էր, օրինակ՝ բոլոր փայտե տները։

### Բիզնեսի ապահովագրություն

Lloyd's Coffee House, առաջին ծովային ապահովագրական ընկերությունՄիևնույն ժամանակ, հասանելի դարձան բիզնես ձեռնարկությունների ապահովագրության առաջին ապահովագրական սխեմաները:

1680-ական թվականների վերջում Lloyd's Coffee House-ը բացեց Էդվարդ Լոյդը՝ Լոնդոնի Tower Street-ում։ Այդ շրջանում Լոնդոնում կար սրճարանների մեծ պահանջարկ, որոնցից շատերը սպասարկում էին հաճախորդների որոշակի սոցիալական խմբերի: Լոյդի հաճախորդները հիմնականում նավատերեր, վաճառականներ և նավապետներ էին, ինչի շնորհիվ սրճարանը դարձավ ծովային նորությունների վստահելի աղբյուր։ Այդ տեղեկությունները ներառում էին նավերի խորտակման և բեռների կորստի մասին տվյալներ։ Այս իրավիճակը Լոյդի սրճարանը վերածեց մի վայրի, որտեղ ծովային ոլորտի ներկայացուցիչները սկսեցին հանդիպել և ապահովագրել իրենց նավերն ու բեռները՝ համագործակցելով ռիսկը ստանձնող անձանց հետ։ Այս ոչ պաշտոնական սկիզբը ձևավորեց հետագայում Լոնդոնի Լլոյդս ապահովագրական շուկան և հարակից նավագնացական ու ապահովագրական կառույցները։ 1774 թվականին՝ Էդվարդ Լոյդի մահից (1713 թվական) երկար ժամանակ անց, ապահովագրական համաձայնագրերի մասնակից անդամները ձևավորեցին կոմիտե և տեղափոխվեցին Royal Exchange՝ ստեղծելով Լլոյդի միությունը։ Սկզբից ի վեր Լոյդը չի գործել որպես սովորական ապահովագրական ընկերություն, այլ որպես անհատների և փոքր խմբերի համախմբված շուկա, որտեղ նրանք հանդես են գալիս որպես ապահովագրողներ և թողարկում ապահովագրական պոլիսներ։

1720 թվականին ստեղծվեց Թագավորական բորսայի ապահովագրական կորպորացիան, որը ստացավ թագավորական արտոնագիր՝ Ռոյալ բորսայի և Լոնդոնի ապահովագրական կորպորացիայի մասին 1719 օրենքով։ Այն դարձավ Բրիտանիայի ծովային գույքի կորպորատիվ ապահովագրության հիմնական հաստատությունը, սակայն նաև թույլ էր տալիս, որ Լոյդսի շրջանակներից դուրս գտնվող անհատները զբաղվեն ապահովագրությամբ։ 1741–1750 թվականներին այս կորպորացիան ղեկավարում էր բազմազգ վաճառական, իրավաբան և հեղինակ Նիկոլաս Մագենսը։

### Կյանքի ապահովագրություն

Առաջին կյանքի ապահովագրության պայմանագրերը կնքվել են 18-րդ դարի սկզբին: Կյանքի ապահովագրություն առաջարկող առաջին ընկերությունը Ամիկաբլ ընկերությունն էր, որը հիմնադրվել է Լոնդոնում 1706 թվականին Ուիլյամ Թալբոտի և սըր Թոմաս Ալենի կողմից: Այս կազմակերպության առաջին ծրագիրը նախատեսում էր, որ յուրաքանչյուր անդամ վճարում էր տարեկան ֆիքսված գումար, մեկից երեք բաժնետոմսի համար՝ հաշվի առնելով անդամների տարիքը՝ 12-ից 55 տարեկան։ Սկզբում ընկերությունն ուներ մոտ 2000 անդամ։

Առաջին կյանքի աղյուսակը կազմել էր Էդմունդ Հալլին 1693 թվականին, սակայն միայն 1750-ական թվականներին էին ձևավորվել անհրաժեշտ մաթեմատիկական և վիճակագրական գործիքները ժամանակակից կյանքի ապահովագրության զարգացման համար։ Մաթեմատիկոս և ապահովագրության վիճակագիր Ջեյմս Դոդսոնը փորձեց ստեղծել նոր ընկերություն, որը կսահմանի պարգևավճարներ՝ երկարաժամկետ կյանքի ապահովագրության ռիսկերը ճիշտ հաշվարկելու համար, սակայն նրան մերժեցին Ամիկաբլ ընկերությունում անդամակցությունը՝ իր բարձր տարիքի պատճառով։ Նա չհասցրեց ստանալ պետական արտոնագիր և մահացավ 1757 թվականին։

Նրա աշակերտ Էդվարդ Ռոու Մոուրեսը 1762 թվականին վերջապես հիմնեց կյանքի և արդարացի ապահովագրության ընկերությունը։ Այն համարվում է աշխարհի առաջին փոխադարձ ապահովագրող ընկերությունը և առաջինն էր, որը ներդրեց մահացության մակարդակի վրա հիմնված տարիքային ապահովագրավճարներ՝ դնելով «գիտական ​​ապահովագրական պրակտիկայի և զարգացման շրջանակը» և «ժամանակակից կյանքի ապահովագրության հիմքը, որի վրա հետագայում հիմնված էին կյանքի ապահովագրության բոլոր սխեմաները»։

Մոուրեսը նաև պաշտոնապես սահմանեց, որ գլխավոր պաշտոնյային պետք է կոչել Ապահովագրության վիճակագիր (ակտուար)՝ սա բիզնեսում այդ տերմինի ամենավաղ հայտնի կիրառումն է։ Առաջին ժամանակակից ակտուարը եղել է Ուիլյամ Մորգանը, որը նշանակվել է 1775 թվականին և աշխատել է մինչև 1830 թվականը։ 1776 թվականին ընկերությունը կատարեց պարտավորությունների առաջին ակտուարային գնահատումը և հետագայում իր անդամների միջև բաշխեց առաջին հակադարձ բոնուսը (1781) և միջանկյալ բոնուսը (1809):Այն նաև օգտագործում էր կանոնավոր գնահատումներ՝ մրցակցող շահերը հավասարակշռելու համար: Ընկերությունը ձգտում էր իր անդամների հետ արդարացիորեն վարվել, իսկ տնօրենները փորձում էին ապահովել, որ ապահովագրված անձինք իրենց համապատասխան ներդրումներից ստանային արդար եկամուտ։ Ապահովագրավճարները սահմանվում էին ըստ տարիքի, և ցանկացած ոք կարող էր անդամագրվել՝ անկախ իր առողջական վիճակից և այլ հանգամանքներից։

1760-ական թվականների վերջից սկսվեց կյանքի ապահովագրության վաճառքը նաև ԱՄՆ-ում։ 1759 թվականին Ֆիլադելֆիայի և Նյու Յորքի պրեսբիտերական սինոդները ստեղծեցին բարեգործական հիմնադրամներ, որոնք օգնում էին աղքատ և դժվարության մեջ գտնվող հոգևորականների այրիներին և երեխաներին․1769 թվականին նմանատիպ հիմնադրամ ստեղծեցին նաև անգլիկանական հոգևորականները։ 1787 թվականից 1837 թվականների ընթացքում ստեղծվել են ավելի քան երկու տասնյակ կյանքի ապահովագրական ընկերություններ, սակայն դրանցից գոյատևել են միայն մի քանիսը։

### Վթարի ապահովագրություն

Railway Passengers Assurance ընկերությունը հիմնադրվել է 1848 թվականին՝ որպես դժբախտ պատահարներից ապահովագրություն մատուցող առաջին ընկերություն19-րդ դարի վերջում սկսեցին հասանելի դառնալ վթարային ապահովագրության ծառայությունները։ Այն գործում էր հաշմանդամության ապահովագրության նման։ Առաջին ընկերությունը, որը առաջարկեց դժբախտ պատահարներից ապահովագրություն, «Երկաթուղային ուղևորների ապահովագրության ընկերությունն» էր, որը հիմնադրվել է 1848 թվականին Անգլիայում՝ նորաստեղծ երկաթուղային համակարգում մահացությունների թվի աճից ապահովագրվելու համար։ Այն գրանցված էր որպես Universal Casualty Compensation Company՝ հետևյալ նպատակով․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ...տրամադրել ապահովագրություն երկաթուղով ճամփորդող անձանց կյանքի համար, իսկ մահվան ելք չունեցող դժբախտ պատահարների դեպքում՝ որոշակի պայմաններով փոխհատուցում վճարել ապահովագրված անձանց ստացած վնասվածքների համար։ |  |

Ընկերությունը կարողացավ համաձայնության գալ երկաթուղային ընկերությունների հետ, որի համաձայն՝ վթարներից պաշտպանվելու հիմնական ապահովագրությունը կվաճառվի որպես փաթեթ՝ հաճախորդներին ճանապարհորդական տոմսերի հետ միասին։ Ընկերությունը երկրորդ և երրորդ կարգով ճամփորդելու համար ավելի բարձր ապահովագրավճարներ էր գանձում՝ բաց (առանց տանիքի) վագոններում վնասվածքներ ստանալու ավելի մեծ ռիսկի պատճառով:

### Ազգային ապահովագրություն

Լիբերալ կուսակցությունը Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջի ղեկավարությամբ (աջ կողմում) հպարտանում է 1911 թվականի Ազգային ապահովագրության օրենքի ընդունմամբ։
### Գերմանիա

19-րդ դարի վերջին կառավարությունները սկսեցին նախաձեռնել հիվանդության և ծերության դեմ ազգային ապահովագրական ծրագրեր: Գերմանիայի ապահովագրությունը հիմնվել է Պրուսիայում և Սաքսոնիայում սոցիալական ապահովագրական ծրագրերի ավանդույթի վրա, որը սկիզբ է առել դեռևս 1840-ական թվականներին։ 1880-ական թվականներին կանցլեր Օտտո ֆոն Բիսմարկը ներդրեց ծերության կենսաթոշակները, դժբախտ պատահարներից ապահովագրությունը և բժշկական օգնությունը, որոնք հիմք հանդիսացան Գերմանիայի սոցիալական պետության համար: Նրա պատեռնալիստական ​​ծրագրերը արժանացան գերմանական արդյունաբերության աջակցությանը, քանի որ դրանց նպատակներն էին կայսրության համար աշխատավոր դասակարգի աջակցությունը ստանալը և ներգաղթյալների արտահոսքը նվազեցնելը դեպի Ամերիկա, որտեղ աշխատավարձերը ավելի բարձր էին, բայց սոցիալական ապահովություն գոյություն չուներ:

### Մեծ Բրիտանիա

Մեծ Բրիտանիայում ավելի ընդարձակ օրենսդրություն մտցրեց Հ. Հ. Ասկվիտի և Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջի գլխավորած լիբերալ կառավարությունը: 1911 թվականի Ազգային ապահովագրության օրենքը բրիտանական բանվոր դասակարգին տրամադրեց հիվանդության և գործազրկության դեմ համակարգված ապահովագրության առաջին վճարային համակարգը։

Բոլոր աշխատողները, ովքեր տարեկան վաստակում էին 160 ֆունտ ստեռլինգից պակաս, պետք է շաբաթական 4 պենս վճարեին ծրագրին. գործատուն վճարում էր 3 պենս, իսկ ընդհանուր հարկերը՝ 2 պենս։ Արդյունքում, աշխատողները կարող էին հիվանդության արձակուրդ վերցնել և առաջին 13 շաբաթների ընթացքում շաբաթական 10 շիլինգ և հաջորդ 13 շաբաթների ընթացքում շաբաթական 5 շիլինգ վարձատրվել։ Աշխատողները նաև հնարավորություն ունեին անվճար բուժվել տուբերկուլյոզի դեմ, իսկ հիվանդները կարող էին բուժում ստանալ մասնագիտացված բժշկի կողմից։ «Ազգային ապահովագրության մասին» օրենքը նախատեսում էր նաև մայրության նպաստներ: Ժամանակավորապես սահմանափակ գործազրկության նպաստը հիմնված էր ակտուարական սկզբունքների վրա, և նախատեսվում էր, որ այն կֆինանսավորվի աշխատողների, գործատուների և հարկ վճարողների կողմից սահմանված ֆիքսված գումարով։ Այն սահմանափակված էր որոշակի ոլորտներով՝ ցիկլային/սեզոնային արդյունաբերություններով, օրինակ՝ նավաշինությունը, և այն չէր նախատեսում որևէ աջակցություն կախյալ անձանց համար։ 1913 թվականին 2.3 միլիոն մարդ ապահովագրված էր գործազրկության նպաստի ծրագրով, իսկ գրեթե 15 միլիոնը՝ հիվանդության նպաստի։

Այս համակարգը մեծապես ընդլայնվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ Բևերիջի զեկույցի ազդեցության տակ, ձևավորելով առաջին ժամանակակից սոցիալական պետությունը։

### ԱՄՆ

«Համաշխարհային պատերազմի փոխհատուցման ճշգրտված ակտը», որը հայտնի է նաև որպես «Բոնուսի ակտ» (Bonus Act), ԱՄՆ-ի դաշնային օրենք էր, որն ընդունվել է 1924 թվականի մայիսի 19-ին։ Այն Առաջին համաշխարհային պատերազմում ծառայած զինվորական վետերաններին տրամադրում էր կյանքի ապահովագրության վկայագիր։ Այս օրենքը հանգեցրեց 1932 թվականի «Բոնուս բանակի» շարժմանը, երբ վետերանները պահանջեցին ապահովագրական գումարի անհապաղ վճարում։ Նրանց բողոքի ցույցերը Վաշինգտոն քաղաքում բանակի կողմից ուժով ցրվեցին, և վետերանները հեռացվեցին բողոքի վայրերից։ Վերջապես, 1936 թվականին նրանք ստացան իրենց վճարումները «Ճշգրտված փոխհատուցման վճարման ակտի» համաձայն։

Միացյալ Նահանգներում մինչև 1935 թվականը դաշնային կառավարությունը չէր պարտադրում որևէ տեսակի ապահովագրություն ամբողջ երկրի բնակչության համար։ Սակայն զինվորական վետերանների համար գոյություն ունեին բավականին առատաձեռն արտոնություններ և նպաստներ, որոնք հետագայում դարձան ամերիկյան սոցիալական պետության ձևավորման մոդել։

«Նոր կուրսի» 1935 թվականի սոցիալական ապահովության մասին օրենքի ընդունումը ընդլայնեց ապահովագրության հայեցակարգը և ընդունումը որպես բոլոր տարեց աշխատողների անհատական ​​ֆինանսական անվտանգությունն ապահովելու միջոց։ Այդ ընդլայնումը իր առաջին շուկայական աճը ապրեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ 1944 թվականի սկզբնական «G.I. Bill»-ի (Զինվորականների իրավունքների մասին օրենքի) ընդունմամբ մեկնարկեցին լայնամասշտաբ ծրագրեր, որոնք մեծապես ամրապնդեցին այն գաղափարը, որ կրթական ծախսերի հոգալն ու մատչելի հիփոթեքային վարկերի տրամադրումը հանդիսանում են զինվորական ծառայություն անցած լինելու փոխհատուցումներn են։ Այս ժամանակահատվածում դաշնային կառավարության կողմից երաշխավորված հիփոթեքային վարկերը ներառում էին ապահովագրական կետ, որի նպատակն էր պաշտպանել ներգրավված բանկերին և վարկատու հաստատություններին կանխելի ֆինանսական կորուստներից։ 1940-ական թվականներին գործում էր նաև Ջորջիա նահանգի կյանքի ապահովագրության ծրագիրը, որը նախատեսված էր ռազմական կորուստների բեռը քաղաքացիական բնակչության և փրկվածների վրա թեթևացնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Հիմնական աղբյուրներ

* Memorial Publications of the Prudential Insurance Company of America (1915). *The Documentary History of Insurance, 1000 B.C. - 1875 A.D.* Newark, New Jersey: Prudential Press. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 11-ին – via Internet Archive.

Երկրորդական աղբյուրներ

* Alborn, Timothy (2009). *Regulated Lives: Life Insurance and British Society, 1800–1914*. Toronto: University of Toronto Press. doi:10.3138/9781442697348. ISBN 9781442697348.
* Buley, R. Carlyle (1953). *The American Life Convention, 1906–1952: A Study in the History of Life Insurance*. Appleton-Century-Crofts.
* Chapin, Christy Ford (2015). *Ensuring America' s Health: The Public Creation of the Corporate Health Care System*. Cambridge University Press. ISBN 9781107622876.
* Dickson, P. G. M. (1960). *The Sun Insurance Office, 1710–1960: The History of Two and a Half Centuries of British Insurance*. Oxford University Press.
* Evenden, William L. (1989). *German Fire Marks*. VVW Karlsruhe. ISBN 9783884871904.
* Feldman, Gerald D. (2006). *Allianz and the German Insurance Business, 1933–1945*. Cambridge University Press. ISBN 9780521809290.
* Keller, Morton (1999). *The Life Insurance Enterprise, 1855–1910: A Study in the Limits of Corporate Power*. iUniverse. ISBN 9781583484456.
* Kingston, Christopher (2007 թ․ հունիս). «Marine Insurance in Britain and America, 1720–1844: A Comparative Institutional Analysis». *The Journal of Economic History*. Cambridge University Press. **67** (2): 379–409. doi:10.1017/S0022050707000149. JSTOR 4501157.
* Levy, Jonathan (2012). *Freaks of Fortune: The Emerging World of Capitalism and Risk in America*. Harvard University Press. ISBN 9780674047488.
* Murphy, Sharon Ann (2010). *Investing in Life: Insurance in Antebellum America*. Johns Hopkins University Press. ISBN 9781421411941.
* Murray, John E. (2007). *Origins of American Health Insurance: A History of Industrial Sickness Funds*. Yale University Press. ISBN 9780300120912.
* Pearson, Robin, ed. (2010). *The Development of International Insurance*. Pickering & Chatto Publishers. ISBN 9781848930766.
* Pearson, Robin (2004). *Insuring the Industrial Revolution: Fire Insurance in Great Britain, 1700–1850*. Routledge. ISBN 9780754633631.
* Raynes, Harold E. (1948). *A History of British Insurance*. Isaac Pitman|Pitman Publishing. ISBN 9780273416418.
* Stalson, J. Owen (1942). *Marketing Life Insurance: Its History in America*. Harvard University Press.
* Westall, Oliver M., ed. (1984). *The Historian and the Business of Insurance*. Manchester University Press. ISBN 9780719009983.
* Zelizer, Viviana (1979). *Morals and Markets: The Development of Life Insurance in the United States*. Columbia University Press. ISBN 9780878559299.