# Հաշվապահական սկանդալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Հաշվապահական սկանդալները** իրենցից ներկայացնում են գործարար աշխարհում վստահության զգալի խախտումներ, որոնք բխում են ֆինանսական հաշվետվությունների կանխամտածված մանիպուլյացիաներից։ Այս սկանդալները ներառում են կորպորացիաների կամ պետական ​​կառույցների վստահելի ղեկավարների կողմից ֆինանսական անհամապատասխանությունների բացահայտումը։ Այս սկանդալների էությունը կայանում է միտումնավոր և հաճախ բարդ մեթոդների մեջ, որոնք օգտագործվում են կազմակերպության ֆինանսական առողջության մասին խեղաթյուրված տեսակետ ներկայացնելու համար։ Հաշվապահական սկանդալի առանցքը ֆինանսական հաշվառման կանխամտածված փոփոխությունն է։ Այս մանիպուլյացիան կարող է իրականացվել մի քանի եղանակով, որոնցից են՝ ընկերության միջոցների վերահղում չարտոնված նպատակներով, եկամուտների թվերի ուռճացում` ավելի առողջ ֆինանսական վիճակ ներկայացնելու համար, ծախսերի նվազեցում` շահույթի մարժան ավելացնելու համար, ակտիվների արժեքի ուռճացում` ընկերության հաշվեկշիռը բարելավելու համար, պարտքերի կամ ֆինանսական պարտավորությունների թաքցում` ավելի կայուն ֆինանսական վիճակ ներկայացնելու համար։

Այս խարդախ գործողությունները կարող են բացահայտվել ավանդական ձեռքով աուդիտի կամ առաջադեմ տեխնիկայի միջոցով, ինչպիսիք են խորը ուսուցման ալգորիթմները։ Վերջինս կարող է վերլուծել տվյալների մեծ հավաքածուներ՝ բացահայտելու խարդախության մասին վկայող անոմալիաները։ Սխալ ֆինանսական հաշվետվությունները խաբում են ներդրողներին և բաժնետերերին, ովքեր հիմնված են ճշգրիտ տվյալների վրա՝ տեղեկացված որոշումներ կայացնելու համար։ Այս խաբեությունը կարող է հանգեցնել զգալի ֆինանսական կորուստների և շուկայի նկատմամբ վստահության կորստի։

«Ստեղծագործական հաշվառման» պրակտիկայով զբաղվելը հաճախ անցնում է խարդախության տարածք։ Երբ կասկած է առաջանում խարդախության մասին, դա սովորաբար առաջացնում է հետաքննություն կարգավորող մարմինների կողմից։ Օրինակ՝ Միացյալ Նահանգներում Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) նման հետաքննությունները վերահսկող առաջնային գործակալությունն է։ Աշխատակիցները, ովքեր մասնակցում են այս խաբուսիկ գործողություններին, լինի դա իրենց նախաձեռնությամբ, թե իրենց գործատուի թելադրանքով, բախվում են լուրջ իրավական հետևանքների։ Եթե ​​մեղավոր ճանաչվեն, նրանք կարող են ենթարկվել անձնական քրեական պատասխանատվության՝ հանգեցնելով տուգանքների և ազատազրկման։

## Երկու տեսակի խարդախություն

Կորպորատիվ խարդախությունը կարող է դրսևորվել տարբեր ձևերով, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի տարբեր հատկանիշներ և հետևանքներ։ Երկու տարածված տեսակներ են ակտիվների յուրացումը և կեղծ ֆինանսական հաշվետվությունները։ Խարդախության այս ձևերի ըմբռնումը կարևոր է կազմակերպության ամբողջականության և ֆինանսական առողջության պահպանման համար։

### Ակտիվների յուրացում

Ակտիվների յուրացում, որը նաև հայտնի է որպես դեֆալկացիա կամ աշխատակիցների խարդախություն, տեղի է ունենում, երբ աշխատակիցն անօրինական կերպով վերցնում կամ օգտագործում է ընկերության ակտիվները անձնական օգտագործման համար։ Խարդախության այս տեսակը սովորաբար ներառում է կանխիկի, դրամական միջոցների համարժեքների կամ այլ նյութական և ոչ նյութական ակտիվների գողություն։

Կանխիկի գողություն. Աշխատակիցները կարող են ուղղակիորեն կանխիկ գումար գողանալ գրանցամատյաններից, պահարաններից կամ մանր դրամական միջոցներից։

Ֆոնդերի չարտոնված օգտագործում. Աշխատակիցները կարող են օգտագործել ընկերության վարկային քարտերը անձնական ծախսերի համար կամ միջոցները շեղել կեղծ հաշիվ-ապրանքագրերի և ծախսերի հաշվետվությունների միջոցով։

Ֆիզիկական գողություն. Սա ներառում է աշխատակիցներին ապրանքներ կամ հումք վերցնել պահեստներից կամ արտադրական օբյեկտներից։

Չլիազորված օգտագործում. Աշխատակիցները կարող են առանց թույլտվության անձնական նախագծերի համար օգտագործել ընկերության մեքենաներ, սարքավորումներ կամ գրասենյակային պարագաներ։

Տվյալների գողություն. Աշխատակիցները կարող են գողանալ գույքային տեղեկատվություն, ինչպիսիք են առևտրային գաղտնիքները, հաճախորդների տվյալների բազաները կամ բիզնես պլանները՝ օգտագործելու անձնական շահի համար կամ վաճառել մրցակիցներին։

Չլիազորված մուտք. ընկերության ծրագրային ապահովման կամ թվային ռեսուրսների չարաշահում չարտոնված անձնական կամ արտաքին բիզնես նպատակներով։

### Կեղծ ֆինանսական հաշվետվություններ

Խարդախ ֆինանսական հաշվետվությունը, որը նաև հայտնի է որպես եկամուտների կառավարման խարդախություն, ներառում է ղեկավարության կողմից ֆինանսական հաշվետվությունների կանխամտածված մանիպուլյացիա՝ շահագրգիռ կողմերին ընկերության ֆինանսական արդյունքների վերաբերյալ խաբելու նպատակով։ Այս տեսակի խարդախությունը հաճախ դրդված է ներդրողներ ներգրավելու կամ պահելու, ֆինանսավորում ապահովելու, բոնուսների արդարացման կամ բաժնետերերի ակնկալիքները բավարարելու ցանկությամբ։

ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը հարկադիր միջոցներ է ձեռնարկել կորպորացիաների դեմ խարդախ ֆինանսական հաշվետվությունների բազմաթիվ տեսակների համար, ներառյալ եկամուտների ոչ պատշաճ ճանաչումը, ժամանակաշրջանի վերջի լցոնումը, հետփակման խարդախ գրառումները, ակտիվների ոչ պատշաճ գնահատումները և ապակողմնորոշիչ ոչ GAAP ֆինանսական միջոցները։

Եկամուտի ոչ պատշաճ ճանաչում. վաճառքների գրանցում նախքան դրանք վերջնական տեսքի բերելը կամ ուռճացված եկամուտ ներկայացնելու համար եկամուտների թվերի ուռճացում։

Ժամանակահատվածի վերջում եկամուտների ճանաչում. ֆինանսական ժամանակաշրջանի վերջում եկամուտների ճանաչման արագացում՝ նպատակներին հասնելու համար, հաճախ հաճախորդների կողմից դեռ չպատվիրված ապրանքների առաքմամբ։

Փակումից հետո կեղծ գրառումներ. ֆինանսական հաշվետվություններում չթույլատրված ճշգրտումներ կատարելը, երբ գրքերը փակվել են որոշակի ժամանակով, որպեսզի փոխեն ֆինանսական արդյունքները։

Ակտիվների ոչ պատշաճ գնահատումներ․ ակտիվների արժեքի գերագնահատում, ինչպիսիք են անշարժ գույքը, ներդրումները կամ գույքագրումը` հաշվեկշիռը բարելավելու համար։

Ապակողմնորոշիչ ոչ GAAP ֆինանսական միջոցներ․ օգտագործելով ոչ ստանդարտ հաշվապահական միջոցներ՝ ներդրողներին ընկերության իրական ֆինանսական առողջության մասին մոլորեցնելու համար։

ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) ակտիվորեն կիրառում է կանոնակարգերը՝ խարդախ ֆինանսական հաշվետվությունների դեմ պայքարելու համար։ Նման գործելաոճի համար մեղավոր ճանաչված ընկերություններին սպառնում են խիստ պատիժներ՝ ներառյալ տուգանքներ, պատժամիջոցներ և քրեական պատասխանատվություն պատասխանատու ղեկավարների դեմ։ Ե՛վ ակտիվների յուրացումը, և՛ կեղծ ֆինանսական հաշվետվությունները էական սպառնալիքներ են ներկայացնում կազմակերպության ֆինանսական ամբողջականության և հեղինակության համար։ Արդյունավետ հայտնաբերման, կանխարգելման և կիրարկման միջոցները կարևոր են կորպորատիվ խարդախության այս ձևերից պաշտպանվելու համար։ Հասկանալով այս խարդախ գործողությունների հիմքում ընկած մեթոդներն ու դրդապատճառները՝ ընկերությունները կարող են իրականացնել ռազմավարություններ՝ նվազեցնելու ռիսկերը և ապահովելու ճշգրիտ և ազնիվ ֆինանսական հաշվետվություններ։

## Խարդախության եռանկյունին

Խարդախության եռանկյունին մոդել է բացատրելու այն գործոնները, որոնք ստիպում են ինչ-որ մեկին հաշվապահական հաշվառման մեջ խարդախ վարքագիծ գործել։ Այն բաղկացած է երեք բաղադրիչներից, որոնք միասին հանգեցնում են խարդախության`

* Խրախուսումներ/ճնշում. Ղեկավարությունը կամ այլ աշխատակիցներն ունեն խարդախություն կատարելու խթաններ կամ ճնշումներ
* Հնարավորություններ. Հանգամանքները հնարավորություն են տալիս ղեկավարությանը կամ աշխատակիցներին խարդախություն գործելու
* Վերաբերմունք/ռացիոնալացում. կա վերաբերմունք, բնավորություն կամ էթիկական արժեքների մի շարք, որը թույլ է տալիս ղեկավարությանը կամ աշխատակիցներին անազնիվ գործողություններ կատարել, կամ նրանք գտնվում են այնպիսի միջավայրում, որը բավարար ճնշում է գործադրում, որը ստիպում է նրանց ռացիոնալացնել անազնիվ արարքների կատարումը։

**Խրախուսումներ/ճնշումներ:** Ցանկացած կազմակերպչական միջավայրում անհատները կարող են բախվել տարբեր խթանների կամ ճնշումների, որոնք դրդում են նրանց խարդախության։ Սա կարող է բխել ղեկավարության հրահանգներից, որտեղ ղեկավարները կամ այլ աշխատակիցները ստիպված են լինում շահարկել ֆինանսական տվյալները՝ որոշակի թիրախներ կամ ակնկալիքներ իրականացնելու համար։ Այս ճնշումները կարող են առաջանալ բազմաթիվ աղբյուրներից, ներառյալ ընկերության ֆինանսական ցուցանիշների անկումը, վերլուծաբանների կանխատեսումները բավարարելու անհրաժեշտությունը կամ բաժնետոմսերի գներն արհեստականորեն ուռճացնելու ցանկությունը։ Ավելի անձնական մակարդակում, ֆինանսական դժվարություններով կամ կախվածություն առաջացնող վարքագծով ծանրաբեռնված աշխատակիցները, ինչպիսիք են մոլախաղը կամ թմրամիջոցների չարաշահումը, կարող են դիմել ակտիվների յուրացման՝ իրենց սեփական ֆինանսական լարվածությունը մեղմելու համար։

**Հնարավորություններ:** Հնարավորությունները առանցքային դեր են խաղում խարդախ գործողությունները հեշտացնելու գործում։ Կազմակերպության համակարգերում և գործընթացներում որոշակի հանգամանքներ կամ թերություններ ստեղծում են խարդախության հնարավորություններ։ Օրինակ, հատկապես խոցելի են այն ընկերությունները, որոնք գործում են այն ոլորտներում, որտեղ հաշվապահական դատողությունների կամ գնահատումների զգալի ազատություն կա։ Բացի այդ, հաշվապահական անձնակազմի շրջանառությունը կամ ֆինանսական գործարքների նկատմամբ թույլ վերահսկողությունը կարող են մեծացնել ֆինանսական գրառումներում խեղաթյուրումների ռիսկը։ Նմանապես, ակտիվների յուրացումը զարգանում է այնպիսի միջավայրերում, որտեղ հեշտ է մուտք գործել դրամական միջոցներ կամ արժեքավոր ռեսուրսներ՝ զուգորդված ոչ համարժեք վերահսկողությամբ։ Վաճառողների վճարումների կամ աշխատավարձի համակարգերի նկատմամբ թույլ վերահսկողությունը, օրինակ, կարող է ճանապարհ հարթել ֆիկտիվ վճարումների կամ աշխատողների ուրվական սխեմաների համար։

**Վերաբերմունքներ/ռացիոնալացում:** Վերջապես, վերաբերմունքը և ռացիոնալացումը կազմում են խարդախության եռանկյունու երրորդ սյունը։ Այս ասպեկտը պտտվում է կազմակերպության ներսում գտնվող անհատների մտածելակերպի և էթիկական կողմնացույցի շուրջ, մասնավորապես՝ հեղինակավոր պաշտոններ զբաղեցնող անձանց։ Ֆինանսական հաշվետվության պրակտիկայի վերաբերյալ բարձրագույն ղեկավարության կողմից սահմանված երանգը կարող է էականորեն ազդել խարդախ վարքի տարածվածության վրա։ Երբ ղեկավարները առաջնահերթություն են տալիս կարճաժամկետ շահույթին, քան էթիկական չափանիշներին, ինչպիսիք են հետևողականորեն չափազանց լավատեսական կանխատեսումները կամ վերլուծաբանների ակնկալիքները բավարարելու մոլուցքը, դա խարդախ ֆինանսական հաշվետվությունների նախադեպ է ստեղծում։ Նմանապես, եթե ղեկավարությունը թողնում է ոչ էթիկական պրակտիկաները, ինչպիսիք են հաճախորդների ավելցուկ գանձումը կամ խաբուսիկ վաճառքի մարտավարությունը, աշխատակիցները կարող են ընդունելի համարել նման վարքագիծը՝ դրանով իսկ ռացիոնալացնելով սեփական սխալ վարքագիծը։

## Պատճառները

Խարդախությունը, իր հիմքում, մարդկային գործ է, որը հաճախ իրականացվում է երեք հիմնական մեթոդների միջոցով՝ ուժ, խաբեություն և գաղտագողի։ Այս մոտեցումներից յուրաքանչյուրը ենթադրում է ապօրինի կերպով մեկ այլ անձի փող կամ ակտիվներ ձեռք բերելը։

Ուժը ենթադրում է ստիպել կամ ֆիզիկապես ստիպել անհատներին հանձնել իրենց ռեսուրսներն իրենց կամքին հակառակ։ Սա կարող է ներառել ուղղակի կողոպուտ, շորթում կամ ուղղակի ահաբեկման այլ ձևեր։

Խաբեությունը ներառում է խորամանկ խաբեություն կամ մանիպուլյացիա՝ զոհերի վստահությունը կամ միամտությունը շահագործելու համար։ Խարդախները կարող են կիրառել մշակված սխեմաներ կամ կեղծ ներկայացումներ՝ խաբելու անհատներին՝ կեղծ պատրվակով կամովին բաժանվելու իրենց փողերից կամ ակտիվներից։

Գաղտնիությունը, մյուս կողմից, հենվում է նուրբ և գաղտնի մեթոդների վրա՝ առանց հայտնաբերման միջոցները կամ ակտիվները գաղտնի կերպով դուրս հանելու համար։ Սա կարող է դրսևորվել այնպիսի գործողություններով, ինչպիսին է յուրացումը, որտեղ հանցագործները օգտագործում են կազմակերպչական համակարգերի կամ գործընթացների խոցելիությունը՝ թաքցնելու իրենց ապօրինի գործունեությունը։

Հափշտակությունը, մասնավորապես, զարգանում է այնպիսի միջավայրերում, որտեղ ընկերության գրառումները անթափանց են կամ որտեղ խիստ հաշվապահական պրակտիկաների բացակայություն կա։ Հաշվապահական վատ պրակտիկաները, ինչպիսիք են կանոնավոր հաշտեցումների բացակայությունը կամ անկախ աուդիտի գործառույթի բացակայությունը, պարարտ հող են ստեղծում խարդախ գործողությունների աննկատ մնալու համար։ Առանց ֆինանսական գործառնություններում պատշաճ վերահսկողության և թափանցիկության, հանցագործները կարող են հեշտությամբ օգտագործել սողանցքները կամ շահարկել գրառումները՝ թաքցնելու իրենց խարդախ գործողությունները։ Ավելին, երբ կազմակերպությունները չեն կարողանում իրականացնել ամուր ներքին հսկողություն կամ ձևավորել հաշվետվողականության մշակույթ, նրանք դառնում են ավելի ենթակա խարդախության նկատմամբ։ Նման միջավայրերում խարդախության վտանգը մեծանում է, քանի որ հանցագործները կարող են իրենց գործողությունների համար հայտնաբերման կամ պատժվելու ավելի քիչ հավանականություն ընկալել։ Խարդախության ռիսկը մեղմելու համար կազմակերպությունները պետք է առաջնահերթություն տան թափանցիկության, հաշվետվողականության և առողջ հաշվապահական պրակտիկայի համար։ Կանոնավոր հաշտեցումների իրականացումը, անկախ աուդիտի անցկացումը և ազնվության և զգոնության մշակույթի ձևավորումը կարող են օգնել կանխել խարդախ գործողությունները և պաշտպանվել ֆինանսական կորուստներից։ Անդրադառնալով իրենց համակարգերում և գործընթացներում առկա խոցելիությանը, կազմակերպությունները կարող են նվազեցնել խարդախների՝ շահագործելու և ֆինանսական սխալ վարքագծից պաշտպանվելու հնարավորությունները։

### Խարդախության գործադիր և կառավարչական դրդապատճառները

Խարդախության գործադիր և կառավարչական դրդապատճառները հաճախ բխում են անձնական շահի հետապնդումից և իրենց կազմակերպություններում տեղեկատվական անհամաչափության օգտագործումից։ Գործադիրները զգալի ուժ և ազդեցություն ունեն կորպորատիվ ֆինանսական որոշումների վրա, որոնք նրանք կարող են օգտագործել բաժնետոմսերի գները շահարկելու և շահութաբեր գործարքներ կազմակերպելու համար՝ բաժնետերերի կամ այլ շահագրգիռ կողմերի հաշվին։

Գործադիրների կողմից կիրառվող ընդհանուր մարտավարությունը ֆինանսական հաշվետվությունները շահարկելն է՝ ընկերության բաժնետոմսերի գնի արհեստական գնանկման նպատակով։ Դրան կարելի է հասնել տարբեր միջոցներով, օրինակ՝ արագացնելով ծախսերի ճանաչումը կամ հետաձգելով եկամուտների ճանաչումը։ Նվազեցված շահութաբերության պատրանք ստեղծելով, ղեկավարներն ընկերությանը դարձնում են ավելի քիչ գրավիչ ներդրողների համար՝ դրանով իսկ իջեցնելով բաժնետոմսերի գինը։ Այս կանխամտածված արժեզրկումը կարող է ծառայել հետին դրդապատճառների, ինչպես օրինակ՝ սակարկության գնով գնման հայտի դյուրացմանը։ Նման սցենարներում ձեռք բերող կողմը կարող է մեծ օգուտ քաղել գործադիրի գործողություններից, ինչը կարող է հանգեցնել առկա բաժնետերերից ձեռք բերողին հարստության զգալի փոխանցմանը։ Միևնույն ժամանակ, սխեման կազմակերպող գործադիրը կարող է մեծ պարգևատրվել՝ ստանալով զգալի փոխհատուցման փաթեթներ կամ «ոսկե ձեռքսեղմումներ»՝ իբր շահութաբեր գործարքը ղեկավարելու համար։

Կառավարչական պատեհապաշտությունը նույնպես էական դեր է խաղում այս խարդախ գործողություններում։ Գործադիրները կարող են օգտագործել հանրային սեփականություն հանդիսացող ակտիվների կամ մասնավորեցման ենթարկվող ոչ առևտրային կազմակերպությունների խոցելիությունը՝ զգալի ֆինանսական օգուտներ քաղելու համար։ Ֆինանսական տվյալները շահարկելով՝ կազմակերպությունը որպես ֆինանսապես ծանր վիճակում ներկայացնելու համար, ղեկավարները կարող են նվազեցնել դրա վաճառքի գինը՝ դարձնելով այն ավելի գայթակղիչ պոտենցիալ գնորդների համար։ Այս մարտավարությունը ոչ միայն հարստացնում է ներգրավված գործադիր մարմիններին, այլև նպաստում է մասնավոր հատվածի արդյունավետության մասին պատմվածքին՝ ուժեղացնելով պետական ակտիվների մասնավորեցման քաղաքական աջակցությունը։

Այն դեպքերում, երբ բարձրացվում են խարդախության վերաբերյալ մեղադրանքներ, դատական վարույթները կարող են հարուցվել օրենքով, ինչպիսին է խարդախության վերաբերյալ հատուկ միջնորդությունը։ Այնուամենայնիվ, նման կանոնադրությամբ մեղավորություն հաստատելը պահանջում է մեղադրյալի կողմից խարդախության մտադրության հստակ և համոզիչ ապացույցներ։ Ֆինանսական հաշվետվության մեջ միայն անփութությունը կամ անհամապատասխանությունները կարող են բավարար չլինել այս իրավական հիմունքներով պատասխանատվություն սահմանելու համար։

Ընդհանուր առմամբ, խարդախության գործադիր և կառավարչական դրդապատճառներն ընդգծում են կազմակերպություններում ամուր վերահսկողության, թափանցիկության և էթիկական առաջնորդության անհրաժեշտությունը։ Խիստ ներքին վերահսկողության իրականացումը, անկախ աուդիտի անցկացումը և բարեխղճության մշակույթի ձևավորումը էական միջոցներ են՝ նվազեցնելու խարդախության ռիսկը և պաշտպանելու շահագրգիռ կողմերի շահերը։ Ղեկավարներին և ղեկավարներին պատասխանատվության ենթարկելով իրենց գործողությունների համար՝ կազմակերպությունները կարող են պաշտպանվել ֆինանսական սխալ վարքագծից և պաշտպանել իրենց գործունեության վստահությունն ու ամբողջականությունը։

### Աշխատակիցների խարդախության դրդապատճառները

Հաշվապահական ոչ բոլոր սկանդալներն են առաջանում վերևում գտնվողների պատճառով։ Փաստորեն, 2015 թվականին բիզնեսի բոլոր սնանկացումների 33%-ը տեղի է ունեցել աշխատակիցների գողության պատճառով։ Աշխատակիցների խարդախության դրդապատճառները կարող են առաջանալ տարբեր գործոններից, որոնք հաճախ պայմանավորված են անձնական ֆինանսական ճնշումներով կամ անձնական շահի գրավչությամբ։

Ֆինանսական ծանրաբեռնվածությունը աշխատակիցների խարդախության գերակշռող դրդապատճառն է, երբ անհատները, ովքեր բախվում են աճող պարտքերի կամ ֆինանսական պարտավորությունների, զգում են, որ ստիպված են դիմել ապօրինի միջոցների` մեղմելու իրենց տնտեսական բեռը։ Որոշ դեպքերում աշխատակիցները կարող են ենթարկվել հափշտակության կամ այլ խարդախ գործողությունների գայթակղությանը` որպես իրենց անձնական ֆինանսական մարտահրավերները լուծելու միջոց։ Ֆինանսական պարտավորությունները կատարելու այս ճնշումը կարող է բարենպաստ հող ստեղծել խարդախ վարքագծի համար, հատկապես այն անհատների շրջանում, ովքեր զգում են, որ ունեն սահմանափակ այլընտրանքներ։

Բացի այդ, անձնական շահի հեռանկարը կարող է խրախուսել աշխատակիցներին խարդախության մեջ մտնելու՝ նույնիսկ գործատուի շահերի հաշվին։ Միջին մենեջերներին և աշխատակիցներին կարող են հրապուրել անմիջական ֆինանսական պարգևների հրապուրանքը, ինչպիսիք են դրամական բոնուսները կամ խթանները, ինչը նրանց դրդում է շահարկել ֆինանսական հաշվետվությունները կամ ներգրավվել խաբուսիկ պրակտիկաների մեջ՝ արհեստականորեն բարձրացնելու ընկերության աշխատանքը։ Օրինակ, աշխատողը կարող է կեղծել ներդիրի կամ հաշիվ-ապրանքագրի վերաբերյալ տեղեկատվությունը` վաճառքի ցուցանիշներն ուժեղացնելու համար, դրանով իսկ կարճաժամկետ հեռանկարում պոտենցիալ ընդլայնելով սեփական փոխհատուցման հեռանկարները։

Ավելին, կազմակերպչական մշակույթը և խթանները կարող են նաև էական դեր խաղալ աշխատակիցների խարդախության դրդապատճառների ձևավորման գործում։ Միջավայրերը, որոնք առաջնահերթություն են տալիս կարճաժամկետ շահույթին կամ պարգևատրում են վաճառքի ագրեսիվ մարտավարությունը, կարող են ակամա խրախուսել աշխատակիցներին առաջնահերթություն տալ անձնական շահին էթիկական նկատառումներից։ Երբ աշխատակիցները հասկանում են, որ անազնիվ վարքագիծը ներում է կամ նույնիսկ խրախուսվում է կազմակերպության ներսում, նրանք կարող են ավելի հակված լինել խարդախության մեջ ներգրավվելու՝ սեփական շահերը առաջ տանելու համար։

Կազմակերպությունները պետք է անդրադառնան այնպիսի հիմնախնդիրներին, ինչպիսիք են ֆինանսական գրագիտությունը, աշխատակիցների փոխհատուցման կառուցվածքը և սխալ վարքագծի մասին զեկուցելու ուղիները՝ խարդախության ռիսկը մեղմելու համար։ Աշխատակիցների մոտիվացիաներին ակտիվորեն անդրադառնալով և աջակցող և էթիկական աշխատանքային միջավայր ստեղծելով, կազմակերպությունները կարող են նվազագույնի հասցնել խարդախության դեպքերը և պաշտպանել իրենց ֆինանսական ամբողջականությունն ու հեղինակությունը։

## Ամենամեծ հաշվապահական սկանդալների ցանկը

| Ընկերություն | Տարի | Աուդիտորական ընկերություն | Երկիր | Նշումներ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Fred Stern & Company | 1925 | Touche, Niven & Co. |  ԱՄՆ | Դատավարություն՝ Ultramares Corp. v. Touche |
| Hatry Group | 1929 |  |  Միացյալ Թագավորություն |  |
| Royal Mail Steam Packet Company | 1931 | Harold John Morland |  Միացյալ Թագավորություն | Պահուստներից դուրսբերումները սխալ ներկայացվել են որպես առևտրային շահույթ։ Դատավարություն՝ Royal Mail Case (R v Kylsant & Otrs) |
| Interstate Hosiery Mills | 1937 | Homes and Davis |  ԱՄՆ |  |
| McKesson & Robbins, Inc. | 1938 | Price, Waterhouse & Co. |  ԱՄՆ |  |
| Yale Express System | 1965 | Peat, Marwick, Mitchell & Co. |  ԱՄՆ | Գերագնահատված զուտ արժեք և չկարողացավ ցույց տալ զուտ գործառնական կորուստը |
| Atlantic Acceptance Corporation | 1965 | Wagman, Fruitman & Lando |  Կանադա | CPA շահերի բախում |
| Continental Vending Machine Corp. | 1969 | Lybrand, Ross Brothers, & Montgomery |  ԱՄՆ | CPA գործընկերները դատապարտվել և տուգանվել են |
| National Student Marketing Corporation | 1970 | Peat, Marwick, Mitchell & Co. |  ԱՄՆ | Շահույթի գերագնահատում |
| Four Seasons Nursing Centers of America | 1970 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Շահույթի գերագնահատում, CPA գործընկերներին մեղադրանք է առաջադրվել |
| Equity Funding | 1973 | Wolfson Weiner; Ratoff & Lapin |  ԱՄՆ | Ստեղծել է կեղծ ապահովագրական պոլիսներ |
| Fund of Funds – Investors Overseas Services | 1973 | Arthur Andersen |  Կանադա | Ընդհանուր հիմնադրամ, որն ուռճացնում է ակտիվների արժեքը |
| Lockheed Corporation | 1976 |  |  ԱՄՆ |  |
| Nugan Hand Bank | 1980 |  |  Ավստրալիա |  |
| O.P.M. Leasing Services | 1981 | Fox & Company |  ԱՄՆ | Ստեղծել է ֆիկտիվ վարձակալություն |
| ZZZZ Best | 1986 |  |  ԱՄՆ | Պոնզիի սխեման, որը վարում է Բարրի Մինկովը |
| Northguard Acceptance Ltd. | 1980 to 1982 | Ernst & Young |  Կանադա |  |
| ESM Government Securities | 1986 | Alexander Grant & Company |  ԱՄՆ | CPA գործընկերոջ կաշառքը |
| Bankers Trust | 1988 | Arthur Young & Co |  ԱՄՆ | Թաքցրեց ածանցյալ գործիքների 80 միլիոն դոլարի սխալ գնագոյացումը, որը նպաստում էր շահույթին` կրճատելով բոնուսները |
| Barlow Clowes | 1988 |  |  Միացյալ Թագավորություն | Արժեթղթերի կառավարման ծառայություն. 110 միլիոն ֆունտ ստերլինգ անհետացել է |
| Crazy Eddie | 1989 |  |  ԱՄՆ |  |
| MiniScribe | 1989 |  |  ԱՄՆ |  |
| Livent | 1989 to 1998 | Deloitte & Touche |  Կանադա | Խարդախություն և կեղծիք |
| Polly Peck | 1990 |  |  Միացյալ Թագավորություն |  |
| Bank of Credit and Commerce International | 1991 |  |  Միացյալ Թագավորություն |  |
| Phar-Mor | 1992 | Coopers & Lybrand |  ԱՄՆ | Փոստի խարդախություն, բանկային խարդախություն և գողության կամ խարդախության միջոցով ձեռք բերված միջոցների տեղափոխում |
| 1992 Indian stock market scam Harshad Mehta] | 1992 |  |  Հնդկաստան | Խարդախություն, շուկայի մանիպուլյացիա, փողերի լվացում |
| Informix Corporation | 1996 | Ernst & Young |  ԱՄՆ |  |
| Sybase | 1997 | Ernst & Young |  ԱՄՆ |  |
| Cendant | 1998 | Ernst & Young |  ԱՄՆ |  |
| Cinar | 1998 | Ernst & Young |  Կանադա | Կորպորատիվ միջոցների չարաշահում |
| Waste Management, Inc. | 1999 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Ֆինանսական խեղաթյուրումներ |
| MicroStrategy | 2000 | PWC |  ԱՄՆ | Մայքլ Սեյլոր |
| Unify Corporation | 2000 | Deloitte & Touche |  ԱՄՆ |  |
| Computer Associates | 2000 | KPMG |  ԱՄՆ | Սանջայ Կումար, Սթիվեն Ռիչարդս |
| Lernout & Hauspie | 2000 | KPMG |  Բելգիա | Կեղծ գործարքներ Կորեայում և ոչ պատշաճ հաշվապահական մեթոդոլոգիաներ այլուր |
| Xerox | 2000 | KPMG |  ԱՄՆ | Ֆինանսական արդյունքների կեղծում |
| One.Tel | 2001 | Ernst & Young |  Ավստրալիա |  |
| Enron | 2001 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Ջեֆրի Սքիլինգ, Քենեթ Լեյ, Էնդրյու Ֆաստոու |
| Swissair | 2001 | PricewaterhouseCoopers |  Շվեյցարիա |  |
| Adelphia | 2002 | Deloitte & Touche |  ԱՄՆ | Ջոն Ռիգաս |
| AOL | 2002 | Ernst & Young |  ԱՄՆ | Ուռճացված վաճառք |
| Bristol-Myers Squibb | 2002 | PricewaterhouseCoopers |  ԱՄՆ | Ուռճացված եկամուտներ |
| CMS Energy | 2002 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Երկկողմանի առևտուր |
| Duke Energy | 2002 | Deloitte & Touche |  ԱՄՆ | Երկկողմանի առևտուր |
| Vivendi Universal | 2002 | Arthur Andersen |  Ֆրանսիա | Ֆինանսական վերադասավորումներ |
| Dynegy | 2002 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Երկկողմանի առևտուր |
| El Paso Corporation | 2002 | Deloitte & Touche |  ԱՄՆ | Երկկողմանի առևտուր |
| Freddie Mac | 2002 | PricewaterhouseCoopers |  ԱՄՆ | Թերագնահատված եկամուտներ |
| Global Crossing | 2002 | Arthur Andersen |  Բերմուդներ | Ցանցի հզորությունների փոխանակում եկամուտներն ուռճացնելու նպատակով |
| Halliburton | 2002 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Ծախսերի գերազանցումների սխալ ամրագրում |
| Homestore.com | 2002 | PricewaterhouseCoopers |  ԱՄՆ | Վաճառքի ոչ պատշաճ ամրագրում |
| ImClone Systems | 2002 | KPMG |  ԱՄՆ | Սամուել Դ. Վակսալ |
| Kmart | 2002 | PricewaterhouseCoopers |  ԱՄՆ | Սխալ հաշվապահական պրակտիկա |
| Merck & Co. | 2002 | PricewaterhouseCoopers |  ԱՄՆ | Արձանագրվել են չհավաքագրված համավճարներ |
| Merrill Lynch | 2002 | Deloitte & Touche |  ԱՄՆ | Շահերի բախում |
| Mirant | 2002 | KPMG |  ԱՄՆ | Գերագնահատված ակտիվներ և պարտավորություններ |
| Nicor | 2002 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Գերագնահատված ակտիվներ, թերագնահատված պարտավորություններ |
| Peregrine Systems | 2002 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Գերագնահատված վաճառք |
| Qwest Communications | 2002 | Arthur Andersen (1999, 2000, 2001)
KPMG (2002 թվականի հոկտեմբեր) |  ԱՄՆ | Ուռճացված եկամուտներ |
| Reliant Energy | 2002 | Deloitte & Touche |  ԱՄՆ | Երկկողմանի առևտուր |
| Sunbeam Products | 2002 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Գերագնահատված վաճառքներն ու եկամուտները |
| Symbol Technologies | 2002 |  |  ԱՄՆ |
| Steinhoff International | 2002 |  |  ԱՄՆ | Գերագնահատված վաճառքներն ու եկամուտները |
| Tyco International | 2002 | PricewaterhouseCoopers |  Բերմուդներ | Անպատշաճ հաշվապահություն, Դենիս Կոզլովսկի |
| WorldCom | 2002 | Arthur Andersen |  ԱՄՆ | Խարդախ ծախսերի կապիտալացում, Բերնարդ Էբբերս |
| Royal Ahold | 2003 | Deloitte & Touche |  ԱՄՆ | Խթանման նպաստների ուռճացում |
| Parmalat | 2003 | Grant Thornton SpA |  Իտալիա | Կեղծ հաշվապահական փաստաթղթեր, Կալիստո Տանզի |
| HealthSouth Corporation | 2003 | Ernst & Young |  ԱՄՆ | Ռիչարդ Մ. Սքրուշի |
| Nortel | 2003 | Deloitte & Touche |  Կանադա | Անխոհեմ կորպորատիվ բոնուսներ է բաշխել լավագույն 43 ղեկավարներին |
| Chiquita Brands International | 2004 | Ernst & Young |  ԱՄՆ | Անօրինական վճարումներ |
| AIG | 2004 | PricewaterhouseCoopers |  ԱՄՆ | Կառուցվածքային ֆինանսական գործարքների հաշվառում |
| Bernard L. Madoff Investment Securities LLC | 2008 | Friehling & Horowitz |  ԱՄՆ | Պատմության մեջ Պոնզիի ամենամեծ սխեման |
| Anglo Irish Bank | 2008 | Ernst & Young |  Իռլանդիա | «Anglo Irish Bank»-ը թաքցրել է վարկերի վեճը |
| Satyam Computer Services | 2009 | PricewaterhouseCoopers |  Հնդկաստան | Կեղծված հաշիվներ |
| Biovail | 2009 |  |  Կանադա | Կեղծ հայտարարություններ |
| Taylor, Bean & Whitaker | 2009 | PricewaterhouseCoopers |  ԱՄՆ | Խարդախ ծախսեր |
| Monsanto | 2009 to 2011 | Deloitte |  ԱՄՆ | Խրախուսական զեղչերի ոչ պատշաճ հաշվառում |
| Kinross Gold | 2010 | KPMG |  Կանադա | Ակտիվների գերագնահատված արժեքներ |
| Lehman Brothers | 2010 | Ernst & Young |  ԱՄՆ | Repo 105 սխալ դասակարգված գործարքները ներդրողներին չբացահայտելը |
| National Stock Exchange of India NSE co-location scam | 2010 |  |  Հնդկաստան | Խարդախություն և շուկայի մանիպուլյացիա |
| Amir-Mansour Aria | 2011 | IAO (audit organization) and other audit firms |  Իրան | Բիզնես վարկեր՝ առանց գրավ դնելու |
| Bank Saderat Iran | 2011 | IAO (audit organization) and other audit firms |  Իրան | Ֆինանսական գործարքներ բանկերի միջև և բազմաթիվ բիզնես վարկեր առանց գրավ դնելու |
| Sino-Forest Corporation | 2011 | Ernst & Young |  Կանադա- Չինաստան | Պոնզիի սխեմա, ակտիվների կեղծում |
| Olympus Corporation | 2011 | Ernst & Young |  Ճապոնիա | Tobashi-ն օգտագործում է ձեռքբերումներ |
| Autonomy Corporation | 2012 | Deloitte & Touche |  ԱՄՆ | HP-ի դուստր ձեռնարկություն |
| Penn West Exploration | 2012 to 2014 | KPMG |  Կանադա | Գերագնահատված շահույթ |
| Pescanova | 2013 | BDO Spain |  Իսպանիա | Թերագնահատված պարտքեր, կեղծ հաշիվ-ապրանքագրեր, կեղծված հաշիվներ |
| Petrobras | 2014 | PricewaterhouseCoopers |  Բրազիլիա | Պետական ​​կաշառք, յուրացում, փողերի լվացում |
| Tesco | 2014 | PricewaterhouseCoopers |  Միացյալ Թագավորություն | Հասույթի ճանաչումը |
| Toshiba | 2015 | Ernst & Young |  Ճապոնիա | Գերագնահատված շահույթ |
| Valeant Pharmaceuticals | 2015 | PricewaterhouseCoopers |  Կանադա | Գերագնահատված եկամուտներ |
| Alberta Motor Association | 2016 |  |  Կանադա | Կեղծ հաշիվ-ապրանքագրեր |
| Odebrecht | 2016 |  |  Բրազիլիա | Կառավարության կաշառք |
| Wells Fargo | 2017 | KPMG |  ԱՄՆ | Կեղծ հաշվառում |
| 1Malaysia Development Berhad | 2018 | Ernst & Young, Deloitte, KPMG |  Մալայզիա | Խարդախություն, փողերի լվացում, քաղաքական իշխանության չարաշահում, պետական ​​կաշառք |
| Wirecard | 2020 | Ernst & Young |  Գերմանիա | Խարդախության մեղադրանքներ |
| Luckin Coffee | 2020 | Ernst & Young |  Չինաստան | 2019 թվականի վաճառքից իր եկամուտը ուռճացրել է մինչև 310 միլիոն ԱՄՆ դոլարով |
| Adani Group | 2023 | Shah Dhandharia |  Հնդկաստան | Հաշվապահական խարդախության, բաժնետոմսերի շահարկման, փողերի լվացման մեղադրանքներ |
| Americanas | 2023 | KPMG and PWC |  Բրազիլիա | Հաշվապահական անհամապատասխանություններ՝ կապված կորստի հետ՝ 20 միլիարդ R$ կարգի |
| Evergrande | 2023 | PWC |  Չինաստան | 2019-2020 թվականներին 78 միլիարդ դոլարի չափով եկամուտների գերագնահատում, որը հանգեցրեց Էվերգրանդի իրացվելիության ճգնաժամին |
| BF Borgers | 2024 |  |  ԱՄՆ |  |

## Հատկանշական արդյունքներ

2000-ականների սկզբի Էնրոնի սկանդալը համարվում է կորպորատիվ խարդախության և աուդիտի ձախողման ամենահայտնի դեպքերից մեկը պատմության մեջ։ Դա ոչ միայն հանգեցրեց բուն Էնրոնի կործանմանը, այլև «Մեծ քառյակ»-ի աուդիտոր Արթուր Անդերսենի մեղադրական եզրակացությանը և քրեական դատապարտման 2002 թվականի հունիսի 15-ին։

Արթուր Անդերսենը՝ Էնրոնի աուդիտորը, մեղավոր է ճանաչվել 2002 թվականի հունիսին արդարադատությանը խոչընդոտելու հետ կապված քրեական մեղադրանքներով, քանի որ պարզվել է, որ ընկերությունը ոչնչացրել է Էնրոնի աուդիտին առնչվող բազմաթիվ փաստաթղթեր։ Դա հանգեցրեց ընկերության աուդիտորական գործունեության դադարեցմանը և այնուհետև բաժանվեց մի քանի կազմակերպությունների։ Թեև 2005 թվականին Գերագույն դատարանի կողմից դատավճիռը վերջնականապես չեղարկվեց, Արթուր Անդերսենի հեղինակությանը հասցված վնասն անուղղելի էր, և ընկերությունը լուծարվեց։

Էնրոնի սկանդալը բացահայտեց զգալի թերություններ աուդիտի պրակտիկայի և կարգավորող վերահսկողության ոլորտում։ Աուդիտորներին քննադատում էին տարին մի քանի անգամ կարճ հանդիպումներ անցկացնելու համար՝ հսկայական քանակությամբ նյութեր լուսաբանելու համար՝ բարձրացնելով իրենց վերահսկողության արդյունավետության վերաբերյալ հարցեր։ Ավելին, «Համընդհանուր ընդունված հաշվապահության սկզբունքների» (GAAP) բացերը շահագործվել են Էնրոնի կողմից՝ թաքցնելու իր ֆինանսական սխալները՝ ընդգծելով ավելի խիստ կարգավորող չափանիշների և կիրարկման անհրաժեշտությունը։ Էնրոնի լուծարումը նաև հեռահար հետևանքներ ունեցավ իր աշխատակիցների և շահագրգիռ կողմերի համար։ 2002 թվականի հունվարին Էնրոնը դադարեցրեց իր հարաբերությունները Արթուր Անդերսենի հետ՝ պատճառաբանելով հաշվապահական խորհրդատվության և փաստաթղթերի ձախողումներ։ Այս քայլը, զուգորդված քրեական դատվածության պատճառով Արթուր Անդերսենի CPA լիցենզիաների կորստի հետ, հանգեցրեց ավելի քան 113,000 աշխատակիցների աշխատատեղերի զգալի կորստի։

Էնրոնի սկանդալը խթանեց կորպորատիվ կառավարման և հաշվապահական պրակտիկայի ավելի լայն ուսումնասիրություն։ 2002 թվականի հուլիսին այն ժամանակվա նախագահ Ջորջ Բուշն անդրադարձավ հաշվապահական սկանդալների ալիքին՝ ընդգծելով գործող օրենքների ավելի խիստ կիրարկման անհրաժեշտությունը, այլ ոչ թե նոր քաղաքականության ներդրումը։ Ելույթն ընդգծեց գործադիր տնօրեններին և տնօրեններին ֆինանսական խարդախության համար անձամբ պատասխանատվության ենթարկելու կարևորությունը՝ ազդարարելով դեպի ավելի մեծ կորպորատիվ հաշվետվողականություն և թափանցիկություն։

2002 թվականի հուլիսին «WorldCom»-ը դիմել է սնանկության պաշտպանության հայցով, որն այն ժամանակ համարվում էր երբևէ ամենամեծ կորպորատիվ անվճարունակությունը։ Մեկ ամիս առաջ ընկերության ներքին աուդիտորները հայտնաբերել էին ավելի քան 3,8 միլիարդ դոլար անօրինական հաշվապահական գրառումներ, որոնք նախատեսված էին «WorldCom»-ի նվազող շահույթը թաքցնելու համար, որն ինքնին ավելի մեծ էր, քան Էնրոնում բացահայտված հաշվապահական խարդախությունը մեկ տարի առաջ։ Ի վերջո, «WorldCom»-ը խոստովանեց, որ իր ակտիվներն ավելացրել է 11 միլիարդ դոլարով՝ ավելի ընդգծելով կորպորատիվ կառավարման և աուդիտի պրակտիկայի համակարգային թուլությունները։

2000-ականների սկզբին ծավալված սկանդալները վերսկսեցին երկարատև բանավեճը տարբեր հաշվապահական ստանդարտների արժանիքների շուրջ, մասնավորապես ԱՄՆ GAAP-ի «կանոնների վրա հիմնված» մոտեցմումն ընդդեմ Հաշվապահական միջազգային ստանդարտների և Մեծ Բրիտանիայի GAAP-ի «սկզբունքների վրա հիմնված» մոտեցման։ Ֆինանսական հաշվապահական հաշվառման ստանդարտների խորհուրդը (FASB) արձագանքեց՝ հայտնելով իր մտադրությունը՝ անցնել ավելի շատ սկզբունքների վրա հիմնված ստանդարտների՝ գիտակցելով հաշվապահական պրակտիկայում ավելի մեծ ճկունության և դատողությունների անհրաժեշտությունը։ Առաջարկվել են հաշվապահական հաշվառման բարեփոխման ավելի արմատական ​​միջոցներ, սակայն մինչ այժմ դրանք շատ քիչ աջակցություն են ստացել։ Այնուամենայնիվ, հաշվապահական հաշվառման բարեփոխման ավելի արմատական առաջարկները դժվարացել են գրավչություն ձեռք բերել՝ ընդգծելով հաշվապահական հաշվառման տարբեր մոտեցումների համադրման բարդությունները։ Հաշվապահական հաշվառման ստանդարտների շուրջ բանավեճը նաև խթանեց օրենսդրական գործողությունները, ինչը հանգեցրեց Սարբանես-Օքսլիի օրենքի (SOX) ընդունմանը։ Այս կարևոր օրենսդրությունը նպատակ ուներ բարելավել կորպորատիվ կառավարումը, ֆինանսական թափանցիկությունը և հաշվետվողականությունը՝ ի պատասխան կորպորատիվ հաշվապահական սկանդալների։ Իր դրույթներից SOX-ը ներկայացրել է խիստ պահանջներ կորպորատիվ հաշվետվությունների և ներքին վերահսկողության համար՝ կանխելու խարդախ գործողությունները և վերականգնելու ներդրողների վստահությունը։ Սկանդալների լուրջ հետևանքների ֆոնին եղան նաև լկտիության պահեր, ինչի մասին վկայում է 2002 թվականին Տնտեսագիտության ոլորտում Ig Նոբելյան մրցանակը, որը շնորհվել է հաշվապահական սկանդալներում ներգրավված ընկերությունների գործադիր տնօրեններին՝ «երևակայական թվերի մաթեմատիկական հայեցակարգը բիզնես աշխարհում օգտագործելու համար հարմարեցնելու համար»։

2003 թվականին «Nortel»-ը ավելացան կորպորատիվ ապօրինությունների ցանկում՝ սխալ հայտնելով մեկ բաժնետոմսի դիմաց մեկ ցենտ շահույթի մասին անմիջապես զանգվածային կրճատումների ժամանակաշրջանից հետո։ Այդ գումարով նրանք վճարել են ընկերության 43 թոփ-մենեջերների աշխատավարձերը։ SEC-ը և Օնտարիոյի արժեթղթերի հանձնաժողովը, ի վերջո, լուծել են քաղաքացիական հայցը «Nortel»-ի հետ։ Առանձին քաղաքացիական հայց է ներկայացվել «Nortel»-ի բարձրաստիճան ղեկավարների դեմ, այդ թվում՝ նախկին գործադիր տնօրեն Ֆրենկ Ա. Դաննի, Դուգլաս Ք. Բիթիի, Մայքլ Ջ. Գոլլոգլիի, Մերի Էն Է. Փահապիլի և Համիլթոնի դեմ։ Այս դատավարությունը հետաձգվել է մինչև Կանադայում քրեական գործի ավարտը, որը բացվել է Տորոնտոյում 2012 թվականի հունվարի 12-ին։ «Nortel»-ի նախկին ղեկավարների խարդախության դատավարությունը լույս սփռեց ենթադրյալ ապօրինի գործողությունների չափի վրա, և դատախազները պնդում էին, որ բաժնետերերին հասցվել են բազմամիլիոնանոց վնասներ ֆինանսական մանիպուլյացիաների միջոցով, մասնավորապես՝ Թագավորության փաստաբանները, որոնք ներգրավված են «Nortel Networks»-ի երեք նախկին ղեկավարների հետ կապված խարդախության գործով, ասում են, որ նրանք խաբել են «Nortel»-ի բաժնետերերին ավելի քան 5 միլիոն դոլար։ Դա ձեռք է բերվել 2002 թվականին ֆինանսական կորուստների և 2003 թվականին ստացված շահույթի միջոցով, ինչը հանգեցրել է 70 միլիոն դոլարի եկամուտների բոնուսների բարձրագույն ղեկավարների համար, ասել են դատախազները։ 2007 թվականին Դաննը, Բիթին, Գոլլոգին, Փահապիլը, Համիլթոնը, Քրեյգ Ա. Ջոնսոնը, Ջեյմս Բ. Քիննին և Քենեթ Ռ.Վ. Թեյլորին մեղադրանք է առաջադրվել հաշվապահական խարդախության մեջ՝ «պաշարների մանիպուլյացիայով՝ «Nortel»-ի եկամուտները կառավարելու համար»։

2005 թվականը նշանավորեց ևս մեկ գլուխ կորպորատիվ չարաշահումների տարեգրության մեջ, երբ ապահովագրական հսկան AIG-ը ներքաշվեց սկանդալի մեջ, որը ցնցեց ֆինանսական շուկաները և սասանեց ներդրողների վստահությունը։ Հաշվապահական խարդախության բացահայտումից հետո AIG-ը բախվեց ինտենսիվ վերահսկողության և իրավական հետևանքների, որոնք արձագանքեցին ամբողջ ոլորտում։ Սկանդալը, որը հաջորդեց ապահովագրության և փոխադարձ հիմնադրամների հետ կապված նախորդ հակասությունների հետևանքով, ծանր հարված հասցրեց AIG-ի հեղինակությանը և ֆինանսական դիրքին։ Ընկերությունը ապշեցուցիչ վնասներ է կրել՝ սկանդալի արդյունքում ավելի քան 45 միլիարդ դոլարի շուկայական կապիտալիզացիան գոլորշիացել է։ Հետաքննությունները հայտնաբերել են բազմաթիվ սխալներ հաշվապահական հաշվառման գործարքներում, որոնց ընդհանուր գումարը կազմում է ավելի քան 1 միլիարդ դոլար, ինչը կասկածի տակ է դնում AIG-ի ֆինանսական հաշվետվությունների պրակտիկայի ամբողջականությունը։

Հետաքննությունը, որը գլխավորում էր Նյու Յորքի գլխավոր դատախազը, ավարտվեց AIG-ի դեմ 1,6 միլիարդ դոլար տուգանքով և նրա մի քանի ղեկավարների դեմ քրեական մեղադրանքներով։ Մեղադրյալների թվում էր գործադիր տնօրեն Մորիս Ռ. «Հենք» Գրինբերգը, ով ստիպված եղավ հեռանալ պաշտոնից՝ խարդախության մասին ավելացող մեղադրանքների ֆոնին։ Գրինբերգը տարիներ շարունակ կատաղի կերպով պայքարում էր մեղադրանքների դեմ՝ հասնելով միայն 2017 թվականին, որի արդյունքում նա վճարեց 9,9 միլիոն դոլար՝ դատական գործընթացները լուծելու համար։

Նմանապես, AIG-ի գլխավոր ֆինանսական տնօրեն Հովարդ Սմիթը նույնպես համաձայնության է եկել սկանդալի հետ կապված՝ ընդգծելով ընկերության հաշվապահական խախտումների համատարած հետևանքները։ AIG-ի սկանդալի հետևանքները դուրս եկան ընկերության սահմաններից շատ հեռու՝ ծառայելով որպես ֆինանսական սխալ վարքագծի վտանգների և կարգավորող վերահսկողության կարևորության վառ հիշեցում։

Միևնույն ժամանակ, Բեռնարդ Մեյդոֆի Պոնզի սխեմայի ցնցող բացահայտումը ցնցող ալիքներ ուղարկեց ֆինանսական աշխարհում՝ բացահայտելով կարգավորող վերահսկողության և հաշվապահական պրակտիկայի խորը արմատացած թերությունները։ Մեդոֆի աուդիտորները, հատկապես մի փոքր, անհասկանալի ընկերություն, որը գործում էր Նյու Յորքից հյուսիս գտնվող գյուղական շրջանից, ենթարկվեցին հսկողության՝ պատմության մեջ ամենամեծ Պոնզի սխեմայի հավերժացման գործում իրենց դերի համար։ Դեյվիդ Գ. Ֆրեյլինգը՝ «Madoff»-ի աուդիտորական ընկերության միակ ակտիվ հաշվապահը, խոստովանել է, որ ավելի քան 18 տարի Մեդոֆի փաստաթղթերը SEC-ում դրոշմակնքել է, չնայած ակնհայտ անկանոնություններին և շահերի բախմանը։ Ֆրիլինգի ներգրավվածությունը ոչ միայն ընդգծեց աուդիտորների մեղսակցությունը սխեմային, այլև ընդգծեց համակարգային ձախողումները կարգավորող վերահսկողության և պատշաճ ջանասիրության մեջ։ Դեյվիդ Գ. Ֆրեյլինգը երկար տարիներ աշխատում էր իր տնից դուրս, նա գրասենյակ է տեղափոխվել միայն այն ժամանակ, երբ Մեյդոֆի հաճախորդները ցանկացել են ավելին իմանալ, թե ով է ստուգում նրա հաշիվները։ Մեդոֆի սխեմայի մեծությունը, որի ակտիվները կազմում են 64,8 միլիարդ դոլար, նվազեցրեց նախկին հաշվապահական խարդախությունները, ինչպիսիք են 11 միլիարդ դոլար արժողությամբ WorldCom-ի սկանդալը, ամրացնելով նրա կարգավիճակը որպես Պոնզիի ամենամեծ սխեմա և հաշվապահական խարդախություն պատմության մեջ։ Մեդոֆի սկանդալը ծառայեց որպես սթափ հիշեցում չստուգված ֆինանսական խարդախության վտանգների և ներդրողներին պաշտպանելու և շուկայի ամբողջականությունը պահպանելու ամուր կարգավորիչ մեխանիզմների հրամայականի մասին։

## Տես նաև

* Էնրոնի սկանդալ
* Պանամայի փաստաթղթեր
* 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամ
* Դատահաշվապահական փորձաքննություն
* Հոլիվուդյան հաշվապահություն
* Microcap բաժնետոմսերի խարդախություն
* Արժեթղթերի խարդախություն
* Tobashi scheme
* Սպիտակ օձիքի հանցագործություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* John R. Emshwiller and Rebecca Smith, *24 Days: How Two Wall Street Journal Reporters Uncovered the Lies that Destroyed Faith in Corporate America* or *Infectious Greed*, HarperInformation, 2003, 0-06-052073-6
* Lawrence A. Cunningham, The Sarbanes-Oxley Yawn: Heavy Rhetoric, Light Reform (And It Might Just Work)
* Zabihollah Rezaee, Financial Statement Fraud: Prevention and Detection, Wiley 2002.

## Արտաքին հղումներ

* ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի կայքը
* ԱՄՆ նախագահ Բուշի ելույթը, 2002-07-09 NPR զեկույց (աուդիո ձայնագրություն)
* "GMI-ն զգուշացնում է 40 ընկերությունների հաշվապահական ռիսկերի մասին", «*Accounting Today»*, նոյեմբերի 27, 2012 թվական
* "Խարդախության ազդեցությունը բաժնետերերի արժեքի վրա"(չաշխատող հղում)
, *Business Insider*, Հունիսի 18, 2013 թվական