# Քաղաքականություն (ֆինանսներ)

**Քաղաքականություն** (անգլ.՝ Policy), որոշումները ուղղորդելու և ռացիոնալ արդյունքների հասնելու համար նախատեսված ուղեցույցների համակարգ:

Քաղաքականությունը նախապես որոշված հայտարարություն է և իրականացվում է որպես ընթացակարգ կամ արձանագրություն: Քաղաքականությունները սովորաբար ընդունում են կազմակերպության կառավարման մարմինները: Քաղաքականությունները կարող են օգնել ինչպես սուբյեկտիվ, այնպես էլ օբյեկտիվ որոշումների կայացմանը: Սուբյեկտիվ որոշումների կայացման մեջ օգտագործվող քաղաքականությունները սովորաբար օգնում են ավագ ղեկավարությանը որոշումներ կայացնել, որոնք պետք է հիմնված լինեն մի շարք գործոնների համեմատական ​​արժեքների վրա, և, որպես արդյունք, հաճախ դժվար է օբյեկտիվորեն ստուգել, օրինակ՝ աշխատանքի և անձնական կյանքի հավասարակշռության քաղաքականությունը: Ավելին, կառավարությունները և այլ հաստատություններն ունեն քաղաքականություններ օրենքների, կանոնակարգերի, ընթացակարգերի, վարչական գործողությունների, խթանների և կամավոր պրակտիկայի տեսքով: Հաճախ ռեսուրսների բաշխումը արտացոլում է քաղաքականության որոշումները:

Օբյեկտիվ որոշումների կայացմանը նպաստող քաղաքականությունները սովորաբար գործառնական բնույթ ունեն և կարող են օբյեկտիվորեն ստուգվել, օրինակ՝ գաղտնաբառերի քաղաքականություն։

Այս տերմինը կարող է վերաբերել կառավարությանը, պետական հատվածի կազմակերպություններին և խմբերին, բիզնեսներին և անհատներին։ Նախագահական գործադիր հրամանագրերը, կորպորատիվ գաղտնիության քաղաքականությունը և խորհրդարանական կարգի կանոնները բոլորը քաղաքականության օրինակներ են։ Քաղաքականությունը տարբերվում է կանոններից կամ օրենքից։ Մինչ օրենքը կարող է պարտադրել կամ արգելել վարքագծեր (օրինակ՝ եկամտային հարկի վճարումը պահանջող օրենք), քաղաքականությունը պարզապես ուղղորդում է գործողությունները դեպի այն, որոնք ամենայն հավանականությամբ կհասնեն ցանկալի արդյունքի։

Քաղաքականության ուսումնասիրությունը կարող է նաև վերաբերել կարևոր կազմակերպչական որոշումներ կայացնելու գործընթացին, ներառյալ տարբեր այլընտրանքների, ինչպիսիք են ծրագրերը կամ ծախսերի առաջնահերթությունները, նույնականացումը և դրանց միջև ընտրությունը՝ հիմնվելով դրանց ունեցած ազդեցության վրա։ Քաղաքականությունը կարելի է հասկանալ որպես քաղաքական, կառավարչական, ֆինանսական և վարչական մեխանիզմներ, որոնք կազմակերպված են հստակ նպատակներին հասնելու համար։ Հանրային կորպորատիվ ֆինանսներում կարևոր հաշվապահական քաղաքականությունը ֆիրմայի, ընկերության կամ արդյունաբերության քաղաքականություն է, որը համարվում է զգալիորեն բարձր սուբյեկտիվ տարր ունեցող և էական ազդեցություն ունի ֆինանսական հաշվետվությունների վրա։

Քաղաքականությունը պետք է հիմնված լինի ապացույցների վրա։ Անհատը կամ կազմակերպությունը կարող է արդարացված պնդել, որ որոշակի քաղաքականությունը հիմնված է ապացույցների վրա, եթե և միայն այն դեպքում, եթե բավարարվում են երեք պայմաններ։ Նախ, անհատը կամ կազմակերպությունը ունի համեմատական ապացույցներ որոշակի քաղաքականության հետևանքների վերաբերյալ՝ համեմատած առնվազն մեկ այլընտրանքային քաղաքականության հետևանքների հետ։ Երկրորդ, որոշակի քաղաքականությունը հիմնավորվում է այս ապացույցներով՝ համաձայն տվյալ քաղաքականության ոլորտում անհատի կամ կազմակերպության առնվազն մեկ նախասիրության։ Երրորդ, անհատը կամ կազմակերպությունը կարող է հիմնավորված բացատրություն տալ այս աջակցության համար՝ բացատրելով այն ապացույցներն ու նախասիրությունները, որոնք հիմք են հանդիսանում պնդման համար։

Քաղաքականությունները դինամիկ են. դրանք պարզապես նպատակների կամ օրենքների ստատիկ ցանկեր չեն։ Քաղաքականության նախագծերը պետք է իրականացվեն, հաճախ անսպասելի արդյունքներով։

Երբ օգտագործվում է *քաղաքականություն* տերմինը, այն կարող է նաև վերաբերել հետևյալին.

* Պաշտոնական կառավարության քաղաքականություն (օրենսդրություն կամ ուղեցույցներ, որոնք կարգավորում են, թե ինչպես պետք է օրենքները կիրառվեն),
* Լայն գաղափարներ և նպատակներ քաղաքական մանիֆեստներում,
* Ընկերության կամ կազմակերպության քաղաքականությունը որոշակի թեմայի վերաբերյալ։ Օրինակ՝ ընկերության հավասար հնարավորությունների քաղաքականությունը ցույց է տալիս, որ ընկերությունը ձգտում է իր բոլոր աշխատակիցներին հավասար վերաբերվել։

Կազմակերպության իրականում ձեռնարկած գործողությունները հաճախ կարող են զգալիորեն տարբերվել իր հայտարարած քաղաքականությունից։ Այս տարբերությունը երբեմն պայմանավորված է քաղաքականության շուրջ քաղաքական փոխզիջումով, մինչդեռ այլ դեպքերում՝ քաղաքականության իրականացման և կիրառման բացակայությամբ։ Քաղաքականության իրականացումը կարող է ունենալ անսպասելի արդյունքներ, որոնք բխում են այնպիսի քաղաքականությունից, որի ազդեցությունը տարածվում է այն խնդրից ավելի հեռու, որը այն սկզբնապես մշակվել էր լուծելու համար։ Բացի այդ, անկանխատեսելի արդյունքներ կարող են առաջանալ քաղաքականության ընտրողական կամ յուրօրինակ կիրառումից։

## Էֆեկտներ

### Կանխատեսելի ազդեցություններ և քաղաքականության մշակում

Քաղաքականության նախատեսված հետևանքները մեծապես տարբերվում են՝ կախված կազմակերպությունից և այն համատեքստից, որում դրանք մշակվում են: Ընդհանուր առմամբ, քաղաքականությունները սովորաբար սահմանվում են կազմակերպությունում նկատված որևէ բացասական ազդեցությունից խուսափելու կամ որոշակի դրական օգուտ փնտրելու համար: Հանրային քաղաքականության հայտարարված նպատակները պարզաբանելու միջոցներից մեկը այն սահմանող օրենսդրության մեջ ներառված նպատակների վերլուծությունն է: Այս մոտեցումը օգնում է պարզաբանել քաղաքականության հիմքում ընկած հստակ մտադրությունները և ապահովում է նորմատիվ հիմք՝ գործնականում դրա արդյունավետությունը գնահատելու համար:

Քաղաքականության ուսումնասիրությունների մետա-վերլուծությունը եզրակացրել է, որ միջազգային պայմանագրերը, որոնք նպատակ ունեն խթանել գլոբալ համագործակցությունը, հիմնականում չեն կարողացել ապահովել իրենց նախատեսված հետևանքները գլոբալ մարտահրավերներին դիմակայելու հարցում, և երբեմն կարող են հանգեցնել չնախատեսված վնասակար կամ զուտ բացասական հետևանքների: Ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ կիրառման մեխանիզմները «պայմանագրի դիզայնի միակ փոփոխելի ընտրությունն են», որոնք կարող են բարելավել արդյունավետությունը:

Կալիֆոռնիայի նահանգը օգուտ փնտրող քաղաքականության օրինակ է ծառայում: Վերջին տարիներին Կալիֆոռնիայում հիբրիդային մեքենաների թիվը կտրուկ աճել է, մասամբ՝ դաշնային օրենքում քաղաքականության փոփոխությունների պատճառով, որոնք տրամադրել են 1500 ԱՄՆ դոլար հարկային արտոնություններ (որոնք փուլ առ փուլ դադարեցվել են) և հնարավորություն են տվել հիբրիդային մեքենաների վարորդներին օգտագործել բարձր բեռնվածության տրանսպորտային միջոցների գոտիները: Այս դեպքում կազմակերպությունը (նահանգային կամ դաշնային կառավարությունը) ստեղծել է ազդեցություն (հիբրիդային մեքենաների սեփականության և օգտագործման աճ) քաղաքականության միջոցով (հարկային արտոնություններ, մայրուղիների գոտիներ):

### Անկանխատեսելի

Քաղաքականությունները հաճախ ունենում են կողմնակի ազդեցություններ կամ չնախատեսված հետևանքներ: Քանի որ այն միջավայրերը, որոնց վրա քաղաքականությունը փորձում է ազդել կամ մանիպուլյացիայի ենթարկել, սովորաբար բարդ ադապտիվ համակարգեր են (օրինակ՝ կառավարություններ, հասարակություններ, խոշոր ընկերություններ), քաղաքականության փոփոխություն կատարելը կարող է ունենալ հակաինտուիտիվ արդյունքներ: Օրինակ, կառավարությունը կարող է քաղաքականության որոշում կայացնել հարկերը բարձրացնելու մասին՝ հույս ունենալով ավելացնել ընդհանուր հարկային եկամուտները: Կախված հարկերի բարձրացման չափից՝ սա կարող է ունենալ հարկային եկամուտների կրճատման ընդհանուր ազդեցություն՝ առաջացնելով կապիտալի արտահոսք կամ ստեղծելով այնքան բարձր տոկոսադրույք, որ քաղաքացիները խուսափեն հարկվող գումարը վաստակելուց:

Քաղաքականության մշակման գործընթացը տեսականորեն ներառում է քաղաքականության վրա հնարավոր ազդեցության որքան հնարավոր է շատ ոլորտներ գնահատելու փորձ՝ նվազեցնելու համար այն հավանականությունը, որ տվյալ քաղաքականությունը կունենա անսպասելի կամ չնախատեսված հետևանքներ:

## Ցիկլեր

Քաղաքականության ցիկլի հայեցակարգի օրինակ
Քաղաքագիտության մեջ քաղաքականության ցիկլը քաղաքականության մշակման վերլուծության համար լայնորեն օգտագործվող գործիք է: Այն կարող է նաև անվանվել «փուլային մոդել»: Այսպիսով, այն ավելի շատ կանոն է, քան քաղաքականության ստեղծման իրական իրականությունը, բայց ազդեցիկ է եղել այն բանի վրա, թե ինչպես են քաղաքագետները ընդհանուր առմամբ դիտարկում քաղաքականությունը: Այն մշակվել է որպես տեսություն Հարոլդ Լասվելի աշխատանքից: Այն կոչվում է քաղաքականության ցիկլ, քանի որ վերջնական փուլը (գնահատումը) հաճախ հանգեցնում է առաջին փուլին (խնդրի սահմանում), այդպիսով վերսկսելով ցիկլը:

Հարոլդ Լասվելի քաղաքականության ցիկլի հայտնի մոդելը գործընթացը բաժանում էր յոթ առանձին փուլերի՝ հարցեր տալով, թե ինչպես և ինչու պետք է մշակվեն պետական քաղաքականությունները: Փուլերը տատանվում են (1) հետախուզությունից, (2) առաջխաղացումից, (3) նշանակումից, (4) հայտարարումից, (5) կիրառումից, (6) դադարեցումից և (7) գնահատումից, այս գործընթացը բնույթով փորձում է համատեղել քաղաքականության իրականացումը ձևակերպված քաղաքականության նպատակների հետ:

Ջեյմս Անդերսոնի «Հանրային քաղաքականության մշակում» (1974) աշխատության մեջ ներկայացված են հետևյալ փուլերը.

1. Օրակարգի սահմանում (խնդրի բացահայտում)․ որոշակի թեմայի ճանաչումը որպես կառավարության հետագա ուշադրություն պահանջող խնդիր։
2. Քաղաքականության ձևակերպում․ ներառում է խնդրի լուծման համար առկա տարբերակների կամ այլընտրանքային գործողությունների ուղիների բազմազանության ուսումնասիրություն (գնահատում, երկխոսություն, ձևակերպում և համախմբում):
3. Որոշումների կայացում. կառավարությունը որոշում է վերջնական գործողությունների ընթացքը՝ պահպանել քաղաքականության ստատուս քվոն, թե փոխել այն: Որոշումը կարող է լինել «դրական», «բացասական» կամ «առանց որևէ գործողության»:
4. Կիրառում․ ավելի վաղ կայացված վերջնական որոշումը կկիրառվի գործնականում։
5. Գնահատում․ գնահատում է պետական քաղաքականության արդյունավետությունը՝ դրա ենթադրյալ մտադրությունների և արդյունքների առումով: Քաղաքականության գործիչները փորձում են որոշել, թե արդյոք գործողությունների ընթացքը հաջող է, թե ձախողված՝ ուսումնասիրելով դրա ազդեցությունն ու արդյունքները:

Անդերսոնի փուլային մոդելի տարբերակը մոդելներից ամենատարածվածն է և լայնորեն ճանաչվածը։ Այնուամենայնիվ, այն կարող է նաև համարվել թերի։ Ըստ Պոլ Ա. Սաբատիեի՝ մոդելը «գերազանցել է իր օգտակարությունը» և պետք է փոխարինվի։ Մոդելի խնդիրները հանգեցրել են պարադոքսալ իրավիճակի, որտեղ մոդելի ներկայիս հետազոտությունները և թարմացված տարբերակները շարունակում են հիմնվել Անդերսոնի ստեղծած շրջանակի վրա։ Սակայն փուլային մոդելի հենց հայեցակարգը վարկաբեկվել է, ինչը հարվածում է ցիկլի՝ որպես հևրիստիկայի կարգավիճակին։

Այս խնդիրների պատճառով մոդելի այլընտրանքային և նոր տարբերակները նպատակ են ունեցել ստեղծել քաղաքականության ցիկլի ավելի համապարփակ պատկեր։ Ութ քայլանոց քաղաքականության ցիկլը մանրամասն մշակված է Պիտեր Բրիջմանի և Գլին Դեյվիսի Ավստրալիայի քաղաքականության ձեռնարկում։

1. Խնդրի բացահայտում
2. Քաղաքականության վերլուծություն
3. Խորհրդատվություն
4. Քաղաքականության գործիքի մշակում
5. Համակարգման և կոալիցիաների կառուցում
6. Ծրագրի մշակում. Որոշումների կայացում
7. Քաղաքականության իրականացում
8. Քաղաքականության գնահատում:

Ալթհաուսի, Բրիջմանի և Դեյվիսի մոդելը իտերատիվ է։ Քաղաքականության ցիկլերը սովորաբար բնութագրվում են որպես դասական մոտեցման որդեգրող և հակված են նկարագրել գործընթացները քաղաքականության որոշում կայացնողների տեսանկյունից։ Համապատասխանաբար, որոշ հետպոզիտիվիստական գիտնականներ ցիկլիկ մոդելները համարում են անպատասխանատու և անիրատեսական՝ նախընտրելով համակարգային և ավելի բարդ մոդելներ։ Նրանք դիտարկում են քաղաքականության ոլորտում ներգրավված ավելի լայն շրջանակ, որը ներառում է քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ, լրատվամիջոցներ, մտավորականներ, վերլուծական կենտրոններ կամ քաղաքականության հետազոտական ինստիտուտներ, կորպորացիաներ, լոբբիստներ և այլն։

## Բովանդակություն

Քաղաքականությունը սովորաբար հրապարակվում է պաշտոնական գրավոր փաստաթղթերի միջոցով: Քաղաքականության փաստաթղթերը հաճախ գալիս են կազմակերպության գործադիր իշխանությունների հաստատմամբ կամ ստորագրությամբ՝ քաղաքականությունը օրինականացնելու և ցույց տալու համար, որ այն ուժի մեջ է: Նման փաստաթղթերը հաճախ ունեն ստանդարտ ձևաչափեր, որոնք հատուկ են քաղաքականությունը տրամադրող կազմակերպությանը: Չնայած նման ձևաչափերը տարբերվում են ձևով, քաղաքականության փաստաթղթերը սովորաբար պարունակում են որոշակի ստանդարտ բաղադրիչներ, ներառյալ՝

* Նպատակի մասին հայտարարություն, որը ուրվագծում է, թե ինչու է կազմակերպությունը հրապարակում քաղաքականությունը և ինչպիսին պետք է լինի քաղաքականության ցանկալի ազդեցությունը կամ արդյունքը։
* Կիրառելիության և շրջանակի մասին հայտարարություն, որը նկարագրում է, թե ում վրա է ազդում քաղաքականությունը և որ գործողություններն են ազդվում դրանից: Կիրառելիությունը և շրջանակը կարող են հստակորեն բացառել որոշակի անձանց, կազմակերպություններին կամ գործողություններին քաղաքականության պահանջներից: Կիրառելիությունը և շրջանակը օգտագործվում են քաղաքականությունը միայն ցանկալի նպատակների վրա կենտրոնացնելու և հնարավորության դեպքում չնախատեսված հետևանքներից խուսափելու համար:
* Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվ, որը ցույց է տալիս, թե երբ է քաղաքականությունը ուժի մեջ մտնում: Հետադարձ ուժով գործող քաղաքականությունները հազվադեպ են հանդիպում, բայց կարելի է գտնել:
* Պարտականությունների բաժին, որը նշում է, թե որ կողմերն ու կազմակերպություններն են պատասխանատու առանձին քաղաքականության հայտարարությունների կատարման համար: Շատ քաղաքականություններ կարող են պահանջել որոշակի շարունակական գործառույթի կամ գործողության ստեղծում: Օրինակ, գնումների քաղաքականությունը կարող է սահմանել, որ ստեղծվի գնումների գրասենյակ՝ գնման հարցումները մշակելու համար, և որ այդ գրասենյակը պատասխանատու կլինի շարունակական գործողությունների համար: Պարտականությունները հաճախ ներառում են ցանկացած համապատասխան վերահսկողության և/կամ կառավարման կառուցվածքների նույնականացում:
* Քաղաքականության հայտարարություններ, որոնք նշում են կազմակերպչական վարքագծի այն կոնկրետ կանոնակարգերը, պահանջները կամ փոփոխությունները, որոնք ստեղծում է քաղաքականությունը: Քաղաքականության հայտարարությունները չափազանց բազմազան են՝ կախված կազմակերպությունից և մտադրությունից, և կարող են ունենալ գրեթե ցանկացած ձև:

Որոշ քաղաքականություններ կարող են պարունակել լրացուցիչ բաժիններ, այդ թվում՝

* Նախապատմություն, որը նշում է քաղաքականության ստեղծմանը հանգեցրած ցանկացած պատճառ, պատմություն, էթիկական նախապատմության հայտարարություններ և/կամ մտադրություն, որոնք կարող են թվարկվել որպես մոտիվացնող գործոններ: Այս տեղեկատվությունը հաճախ բավականին արժեքավոր է, երբ քաղաքականությունները պետք է գնահատվեն կամ օգտագործվեն երկիմաստ իրավիճակներում, ինչպես որ օրենքի նպատակը կարող է օգտակար լինել դատարանի համար՝ այդ օրենքին առնչվող գործի վերաբերյալ որոշում կայացնելիս։
* Սահմանումներ, որոնք քաղաքականության փաստաթղթում հանդիպող տերմինների և հասկացությունների համար տրամադրում են հստակ և միանշանակ սահմանումներ:

## Տեսակներ

Քաղաքականության տեսակները ներառում են կառավարության, քաղաքական կուսակցությունների և հասարակական կազմակերպությունների, ինչպես նաև բիզնեսների սահմանած քաղաքականությունները: Քաղաքական կուսակցությունները քաղաքականությունն օգտագործում են ընտրություններում հանրային աջակցություն ստանալու հիմքը սահմանելու համար: Բիզնեսների ներսում մարդկային ռեսուրսների քաղաքականությունը և գնումների քաղաքականությունը օրինակներ են տալիս, թե ինչպես են կազմակերպությունները փորձում համապատասխանել իրավական պահանջներին և խուսափել բացասական հետևանքներից: Շատ խոշոր ընկերություններ ունեն քաղաքականություններ, որոնք նշում են, որ որոշակի արժեքից բարձր բոլոր գնումները պետք է իրականացվեն գնման գործընթացի միջոցով: Այս ստանդարտ գնման գործընթացը քաղաքականության միջոցով պահանջելով՝ կազմակերպությունը կարող է սահմանափակել վատնումները և ստանդարտացնել գնումների կատարման եղանակը:

Ամերիկացի քաղաքագետ Թեոդոր Ջ. Լոուին իր «Քաղաքականության չորս համակարգեր, քաղաքականություն և ընտրություն» հոդվածում և «Ամերիկյան բիզնես, հանրային քաղաքականություն, դեպքերի ուսումնասիրություններ և քաղաքական տեսություն» հոդվածում առաջարկել է հանրային քաղաքականության չորս տեսակ՝ բաշխիչ, վերաբաշխիչ, կարգավորող և բաղադրիչ: Քաղաքականությունը վերաբերում է կազմակերպության մտադրությանը, լինի դա կառավարական, բիզնես, մասնագիտական, թե կամավորական: Քաղաքականությունը նախատեսված է ազդելու «իրական» աշխարհի վրա՝ ուղղորդելով կայացվող որոշումները: Անկախ նրանից, թե դրանք պաշտոնապես գրված են, թե ոչ, կազմակերպությունների մեծ մասն ունի նույնականացված քաղաքականություններ:

Քաղաքականությունները կարող են դասակարգվել տարբեր ձևերով: Ստորև ներկայացված է մի քանի տարբեր տեսակի քաղաքականությունների նմուշ, որոնք բաժանված են կազմակերպության անդամների վրա ունեցած ազդեցությանը համապատասխան։

### Բաշխիչ

Բաշխիչ քաղաքականությունը ենթադրում է կառավարության՝ ռեսուրսների, ծառայությունների կամ օգուտների բաշխում հասարակության որոշակի խմբերի կամ անհատների միջև: Բաշխիչ քաղաքականության հիմնական բնութագիրն այն է, որ դրանք նպատակ ունեն ապրանքներ կամ ծառայություններ մատուցել թիրախային խմբին՝ առանց զգալիորեն նվազեցնելու մյուս խմբերի համար մատչելիությունը կամ օգուտները: Այս քաղաքականությունները հաճախ մշակված են տնտեսական կամ սոցիալական արդարությունը խթանելու համար: Օրինակներ են գյուղացիների համար սուբսիդիաները, սոցիալական ապահովության ծրագրերը և հանրային կրթության ֆինանսավորումը:

### Կարգավորող

Կարգավորող քաղաքականությունը նպատակ ունի վերահսկել կամ կարգավորել անհատների, կազմակերպությունների կամ արդյունաբերությունների վարքագիծն ու գործելակերպը: Այս քաղաքականությունը նախատեսված է հանրային անվտանգության, սպառողների պաշտպանության և շրջակա միջավայրի պահպանման հետ կապված հարցերի լուծման համար: Կարգավորող քաղաքականությունը ենթադրում է կառավարության միջամտություն օրենքների, կանոնակարգերի և վերահսկողության տեսքով: Օրինակներ են շրջակա միջավայրի կանոնակարգերը, աշխատանքային օրենքները և սննդի ու դեղերի անվտանգության չափորոշիչները: Հանրային կարգավորման բավականին հաջող քաղաքականության մեկ այլ օրինակ է մայրուղու արագության սահմանափակումը:

### Ընտրողական

Ընտրողական քաղաքականությունը պակաս է վերաբերում ռեսուրսների բաշխմանը կամ վարքագծի կարգավորմանը և ավելի շատ կենտրոնացած է հանրության նախասիրությունների և արժեքների ներկայացման վրա: Այս քաղաքականությունը ներառում է հանրային մտահոգությունների և խնդիրների լուծում, որոնք կարող են չունենալ ուղղակի տնտեսական կամ կարգավորող հետևանքներ: Դրանք հաճախ արտացոլում են հասարակության ավելի լայն արժեքներն ու համոզմունքները: Ընտրողների քաղաքականությունը կարող է ներառել խորհրդանշական ժեստեր, ինչպիսիք են պատմական իրադարձությունները ճանաչող կամ պետական պաշտոնական խորհրդանիշներ նշանակող որոշումները: Ընտրողների քաղաքականությունը որոշ դեպքերում նաև վերաբերում է հարկաբյուջետային քաղաքականությանը:

### Վերաբաշխիչ

Վերաբաշխման քաղաքականությունը ենթադրում է ռեսուրսների կամ օգուտների փոխանցում մեկ խմբից մյուսին, սովորաբար հարուստներից կամ արտոնյալներից՝ ավելի քիչ արտոնություններ ունեցողներին: Այս քաղաքականությունները ձգտում են նվազեցնել տնտեսական կամ սոցիալական անհավասարությունը՝ ավելի շատ ունեցողներից վերցնելով և ավելի քիչ ունեցողներին ապահովելով: Պրոգրեսիվ հարկումը, սոցիալական ապահովության ծրագրերը և ցածր եկամուտ ունեցող տնային տնտեսություններին ֆինանսական օգնությունը վերաբաշխման քաղաքականության օրինակներ են:

### Հորիզոնական

Հորիզոնական քաղաքականության մշակումը և իրականացումը ենթադրում են համատեղ աշխատանք կառավարության և գերատեսչությունների սահմաններից դուրս, ինչպես նաև տարբեր սոցիալական շերտերի միջև: Դրա նպատակն է լուծել լայն սոցիալական խնդիրներ, ինչպիսիք են աղքատությունը և սոցիալական ինտեգրումը: Մեկ օրինակ է Քվեբեկի «Աղքատության և սոցիալական մեկուսացման դեմ պայքարի մասին» օրենքը (2002) և դրան ուղեկցող ռազմավարությունն ու գործողությունների ծրագրերը։

Գեյլ Մոտսիի՝ Կառավարման ինստիտուտի համար հորիզոնական քաղաքականության մշակման վերլուծության մեջ հաջողակ հորիզոնական նախաձեռնությունները կախված են այն բանի արդյունավետ քննարկումից, թե ինչ և երբ պետք է կիսել: Կա շարունակականություն տեղեկատվության փոխանակման, նպատակների փոխանակման և լիազորությունների փոխանակման միջև, որտեղ տեղեկատվության փոխանակումը, ընդհանուր առմամբ, ամենահեշտն է հաստատել, իսկ լիազորությունների համատեղ օգտագործումն՝ ամենադժվարը:

## Քաղաքականության նշանավոր դպրոցներ

Բալսիլիի միջազգային հարաբերությունների դպրոցը
Բլավատնիկի անվան պետական դպրոցի շենք
* Բալսիլիի անվան միջազգային հարաբերությունների դպրոց
* Բլավատնիկի անվան կառավարման դպրոց
* Կալիֆոռնիայի Բերկլիի համալսարանի Գոլդմանի անվան հանրային քաղաքականության դպրոց
* Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոց
* Լոնդոնի թագավորական քոլեջ
* Չիկագոյի համալսարանի Հարիսի անվան հանրային քաղաքականության դպրոց
* Քարնեգի Մելոն համալսարանի Հայնցի տեղեկատվական համակարգերի և հանրային քաղաքականության քոլեջ
* Հարվարդի Քենեդիի անվան կառավարման դպրոց
* Հերտիի անվան կառավարման դպրոց
* Մունկի անվան գլոբալ հարաբերությունների և հանրային քաղաքականության դպրոց
* Նորման Փաթերսոնի անվան միջազգային հարաբերությունների դպրոց
* Պոլ Հ. Նիցեի անվան առաջադեմ միջազգային ուսումնասիրությունների դպրոց
* Փրինսթոնի հանրային և միջազգային հարաբերությունների դպրոց
* Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտ (Փարիզ)
* Քեմբրիջի համալսարան
* Գլազգոյի համալսարան
* Ուորվիքի համալսարան
* Փարիզի Նանտեր համալսարան

## Ենթատեսակներ

* Հաղորդակցության և տեղեկատվության քաղաքականություն
* Կորպորատիվ կառավարում
* Մարդկային ռեսուրսների քաղաքականություն
* Գաղտնիության քաղաքականություն
* Պետական քաղաքականություն
* Պաշտպանական քաղաքականություն
* Ներքին քաղաքականություն
* Տնտեսական քաղաքականություն
* Կրթական քաղաքականություն
* Էներգետիկ քաղաքականություն
* Շրջակա միջավայրի քաղաքականություն
* Արտաքին քաղաքականություն
* Անտառային քաղաքականություն
* Առողջապահական քաղաքականություն
* Մակրոէկոնոմիկա
* Դրամավարկային քաղաքականություն
* Պլանավորում
* Ժողովրդագրական քաղաքականություն
* Հանրային քաղաքականություն (իրավունք)
* Գիտական քաղաքականություն
* Անվտանգության քաղաքականություն
* Սոցիալական քաղաքականություն
* Քաղաքաշինություն
* Տրանսպորտ
* Ջրային քաղաքականություն

## Քաղաքականության ինդուկցիա

Ժամանակակից շուկայական տնտեսագիտության և որոշումների համակարգերում քաղաքականության համադրությունները սովորաբար ներկայացվում են՝ կախված այնպիսի գործոններից, ինչպիսիք են հանրության շրջանում ժողովրդականությունը (որոնց վրա ազդում են լրատվամիջոցները և կրթությունը, ինչպես նաև մշակութային ինքնությունը), ժամանակակից տնտեսագիտությունը (օրինակ՝ ինչն է օգտակար կամ բեռ երկարաժամկետ և կարճաժամկետ հեռանկարում դրա համար) և միջազգային մրցակցության ընդհանուր վիճակը (հաճախ աշխարհաքաղաքականության ուշադրության կենտրոնում): Ընդհանուր առմամբ, նկատառումները ներառում են քաղաքական մրցակցությունը այլ կուսակցությունների հետ և սոցիալական կայունությունը, ինչպես նաև ազգային շահերը գլոբալ դինամիկայի շրջանակներում:

Քաղաքականության տարրերը կարող են մշակվել բազմաթիվ գործող անձանց կամ համագործակցող գործող ցանցերի միջոցով: Կարելի է նույնականացնել այլընտրանքային տարբերակներ, ինչպես նաև կազմակերպություններ և որոշում կայացնողներ, որոնք պատասխանատու կլինեն այդ քաղաքականությունների իրականացման կամ դրանց մերժման բացատրության համար: Քաղաքականության հաջորդականությունը հասկացություն է, որը ինտեգրում է առկա կամ ենթադրական քաղաքականությունների համադրությունները և դասավորում դրանք հաջորդական կարգով: Նման շրջանակների կիրառումը կարող է բարդ բազմակենտրոն կառավարումը դարձնել ավելի հեշտ իրագործելի կամ ավելի արդյունավետ, արդար, արդյունավետ, օրինական և արագ իրականացվող այնպիսի նպատակների հասնելու համար, ինչպիսիք են կլիմայի փոփոխության մեղմացումը և անտառահատման դադարեցումը:

Քաղաքականության մշակման կամ որոշումների կայացման ժամանակակից եղանակները կարող են կախված լինել արտաքին գործոններից բխող ցնցումներից, որոնք «խաթարում են ինստիտուցիոնալ առումով արմատացած քաղաքականության հավասարակշռությունը» և միշտ չէ, որ կարող են ֆունկցիոնալ լինել խնդիրների բավարար կանխարգելման և լուծման առումով, հատկապես, երբ անհրաժեշտ են ոչ ժողովրդական քաղաքականություններ, ազդեցիկ կազմակերպությունների կարգավորում՝ անձնական շահերով, միջազգային համակարգում և ոչ ռեակտիվ ռազմավարական երկարաժամկետ մտածողություն և կառավարում: Այդ իմաստով «ռեակտիվ հաջորդականությունը» այն հասկացությունն է, ըստ որի հաջորդականության վաղ իրադարձությունները շարժման մեջ են դնում պատճառահետևանքային կապ ունեցող ռեակցիաների և հակազդեցությունների շղթա, որը խթանում է հետագա զարգացումը»: Սա քաղաքականության հաջորդականությունից առանձին հասկացություն է, քանի որ վերջինս կարող է պահանջել բազմաթիվ կողմերի գործողություններ տարբեր փուլերում՝ հաջորդականության առաջընթացի համար, այլ ոչ թե սկզբնական «ցնցում», ուժի գործադրում կամ իրադարձությունների շղթաների կատալիզ:

Ժամանակակից խիստ փոխկապակցված աշխարհում բազմակենտրոն կառավարումը դարձել է ավելի կարևոր. նման «պահանջվում է բազմակի մակարդակների և հանրային, մասնավոր և կամավորական ոլորտներից կազմված բազմազան կազմակերպությունների բարդ համադրություն, որոնք ունեն պատասխանատվության և ֆունկցիոնալ կարողությունների համընկնող ոլորտներ»: Քաղաքականության հիմնական բաղադրիչներն են՝ հրամանատարության և վերահսկողության միջոցառումները, նպաստող միջոցառումները, մոնիթորինգը, խթանները և խոչընդոտները:

## Տես նաև

* Արհեստական բանականությունը կառավարությունում
* Մանդատ (քաղաքական)
* Օվերտոնի պատուհան
* Քաղաքագիտություն
* Հանրային կառավարում
* Հանրային առողջապահություն
* Հանրային ծառայություն
* Սոցիալական պայմանագիր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Althaus, Catherine; Bridgman, Peter; Davis, Glyn (2007). *The Australian Policy Handbook* (4th ed.). Sydney: Allen & Unwin.
* Blakemore, Ken (1998). *Social Policy: an Introduction*. Buckingham; Philadelphia: Open University Press.
* Dye, Thomas R. (1976). *Policy Analysis*. University of Alabama Press.
* Greenberg, George D.; և այլք: (1977 թ․ դեկտեմբեր). «Developing Public Policy Theory: Perspectives from Empirical Research». *American Political Science Review*. **71** (4): 1532–1543. doi:10.2307/1961494. JSTOR 1961494. S2CID 145741414.
* Heckathorn, Douglas D.; Maser, Steven M. (1990). «The Contractual Architecture of Public Policy: A Critical Reconstruction of Lowi's Typology». *The Journal of Politics*. **52** (4): 1101–1123. doi:10.2307/2131684. JSTOR 2131684. S2CID 154496294.
* Jenkins, William (1978). *Policy Analysis: A Political and Organizational Perspective*. London: Martin Robertson.
* Kellow, Aynsley (Summer 1988). «Promoting Elegance in Policy Theory: Simplifying Lowi's Arenas of Power». *Policy Studies Journal*. **16** (4): 713–724. doi:10.1111/j.1541-0072.1988.tb00680.x.
* Lowi, Theodore J.; Bauer, Raymond A.; De Sola Pool, Ithiel; Dexter, Lewis A. (1964). «American Business, Public Policy, Case-Studies, and Political Theory». *World Politics*. **16** (4): 687–713. doi:10.2307/2009452. JSTOR 2009452. S2CID 154980260.
* Lowi, Theodore J. (1972). «Four Systems of Policy, Politics, and Choice». *Public Administration Review*. **32** (4): 298–310. doi:10.2307/974990. JSTOR 974990.
* Lowi, Theodore J. (1985). «The State in Politics». In Noll, Roger G. (ed.). *Regulatory Policy and the social Sciences*. Berkeley: University of California Press. էջեր 67–110.
* Müller, Pierre; Surel, Yves (1998). *L'analyse des politiques publiques* (ֆրանսերեն). Paris: Montchrestien.
* Nakamura, Robert T. (1987 թ․ սեպտեմբեր). «The textbook policy process and implementation research». *Review of Policy Research*. **7** (1): 142–154. doi:10.1111/j.1541-1338.1987.tb00034.x.
* Paquette, Laure (2002). *Analyzing National and International Policy*. Rowman Littlefield.
* Smith, K. B. (2002). «Typologies, Taxonomies, and the Benefits of Policy Classification». *Policy Studies Journal*. **30** (3): 379–395. doi:10.1111/j.1541-0072.2002.tb02153.x.
* Spitzer, Robert J. (1987 թ․ հունիս). «Promoting Policy Theory: Revising the Arenas of Power». *Policy Studies Journal*. **15** (4): 675–689. doi:10.1111/j.1541-0072.1987.tb00753.x.

* K. Cummins, Linda (2011). *Policy Practice for Social Workers: New Strategies for a New Era*. Pearson. ISBN 9780205022441.
* Hicks, Daniel L.; Hicks, Joan Hamory; Maldonado, Beatriz (2016 թ․ հունվար). «Women as policy makers and donors: female legislators and foreign aid». *European Journal of Political Economy*. **41**: 46–60. doi:10.1016/j.ejpoleco.2015.10.007.

## Արտաքին հղումներ

* «Policy Studies Organization». *ipsonet.org*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քաղաքականություն (ֆինանսներ)» հոդվածին։ |