# Քաղաքական կոռուպցիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքական կոռուպցիա

|  |  |
| --- | --- |
| Ենթակատեգորիա | կաշառակերություն, հանցանք |
| Հետազոտվում է | political ethics |

**Քաղաքական կոռուպցիա**, պետական պաշտոնյաների կամ նրանց ցանցային կապերի կողմից լիազորությունների օգտագործումն անօրինական անձնական շահույթի համար։ Կոռուպցիայի ձևերը տարբեր են, բայց կարող են ներառել կաշառակերություն, լոբբինգ, շորթում, նեպոտիզմ, նեղանձնություն, հովանավորչություն, ազդեցության չարաշահում, կաշառակերություն և յուրացում։ Կոռուպցիան կարող է նպաստել հանցավոր ձեռնարկատիրությանը, ինչպիսիք են թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունը, փողերի լվացումը և մարդկանց թրաֆիքինգը, չնայած այն չի սահմանափակվում միայն այս գործունեությամբ:

Ժամանակի ընթացքում կոռուպցիան տարբեր կերպ է սահմանվել։ Օրինակ՝ կառավարության համար աշխատանք կատարելիս կամ որպես ներկայացուցիչ՝ նվեր ընդունելը անբարոյական է։ Ցանկացած անվճար նվեր կարող է մեկնաբանվել որպես ստացողին որոշակի կողմնակալության մեջ գցելու սխեմա։ Շատ դեպքերում նվերը դիտվում է որպես որոշակի արտոնություններ ստանալու մտադրություն, ինչպիսիք են՝ աշխատանքային առաջխաղացումը, թեյավճար տալը՝ պայմանագիր, աշխատանք շահելու կամ որոշակի առաջադրանքներից ազատելու համար, եթե կրտսեր աշխատողը նվերը հանձնում է ավագ աշխատակցին, որը կարող է կարևոր դեր խաղալ այդ արտոնությունը շահելու գործում։

Կոռուպցիայի որոշ ձևեր, որոնք այժմ կոչվում են «ինստիտուցիոնալ կոռուպցիա», տարբերվում են կաշառակերությունից և ակնհայտ անձնական շահույթի այլ տեսակներից: Օրինակ, որոշակի պետական հաստատություններ կարող են հետևողականորեն գործել հանրության շահերի դեմ, օրինակ՝ չարաշահելով պետական միջոցները սեփական շահերի համար կամ անպատժելիորեն զբաղվելով անօրինական կամ անբարոյական վարքագծով: Կաշառակերությունն ու անհատների կողմից կատարվող բացահայտ հանցավոր գործողությունները պարտադիր չէ, որ միշտ ակնհայտ լինեն, բայց այնուամենայնիվ, հաստատությունը գործում է անբարոյականորեն որպես ամբողջություն։ «Մաֆիոզ պետության» երևույթը ինստիտուցիոնալ կոռուպցիայի օրինակ է։

Պաշտոնատար անձի կողմից կատարված անօրինական գործողությունը քաղաքական կոռուպցիա է համարվում միայն այն դեպքում, եթե այդ գործողությունն ուղղակիորեն կապված է նրա պաշտոնական պարտականությունների հետ, կատարվել է օրենքի անվան տակ (պաշտոնեական դիրքը օգտագործելով) կամ ներառում է ազդեցությամբ առևտուր։ Անօրինական կոռուպցիա համարվող գործողությունները տարբերվում են՝ կախված երկրից կամ իրավասությունից։ Օրինակ, որոշ քաղաքական ֆինանսավորման գործելակերպեր, որոնք օրինական են մեկ վայրում, կարող են անօրինական լինել մեկ այլ վայրում։ Որոշ դեպքերում պետական պաշտոնյաներն ունեն լայն կամ անորոշ լիազորություններ, ինչը դժվարացնում է օրինական և անօրինական գործողությունների տարբերակումը։ Աշխարհում միայն կաշառակերությունը գնահատվում է տարեկան ավելի քան 1 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար։ Անզուսպ քաղաքական կոռուպցիայի վիճակը հայտնի է որպես կլեպտոկրատիա, որը բառացիորեն նշանակում է «գողերի կառավարում»։

## Սահմանում

Կոռուպցիան դժվար սահմանվող հասկացություն է: Կոռուպցիայի ճիշտ սահմանումը պահանջում է բազմաչափ մոտեցում: Մաքիավելին կոռուպցիայի ամենահին չափումը քաղաքական պաշտոնյաների և քաղաքացիների շրջանում տարածել է որպես առաքինության անկում: Հոգեբան Հորստ-Էբերհարդ Ռիխտերի արդիականացված տարբերակը կոռուպցիան սահմանում է որպես քաղաքական արժեքների խաթարում: Կոռուպցիան որպես առաքինության անկում քննադատվել է որպես չափազանց լայն և չափազանց սուբյեկտիվ՝ համընդհանուր դարձնելու համար: Կոռուպցիայի երկրորդ չափումը կոռուպցիան որպես շեղված վարքագիծ է: Սոցիոլոգ Քրիստիան Հյոֆլինգը և տնտեսագետ Ջ.Ջ. Սենտուիրան կոռուպցիան բնութագրել են որպես սոցիալական հիվանդություն. վերջինս կոռուպցիան սահմանել է որպես հանրային իշխանության չարաշահում սեփական շահույթի համար: Երրորդ չափումը quid prp quo-ն է: Կոռուպցիան միշտ պետք է լինի երկու կամ ավելի անձանց/կողմերի միջև փոխանակում, որտեղ մեկ անձը/կողմը տիրապետում է տնտեսական բարիքների, իսկ մյուս անձինք/կողմերը տիրապետում են փոխանցված իշխանության, որը պետք է օգտագործվի ֆիքսված կանոնների և նորմերի համաձայն՝ ընդհանուր բարիքի համար: Չորրորդ, կան նաև կոռուպցիայի հասարակական ընկալման տարբեր մակարդակներ: Հայդենհայմերը կոռուպցիան բաժանում է երեք կատեգորիայի: Առաջին կատեգորիան կոչվում է սպիտակ կոռուպցիա, այս մակարդակի կոռուպցիան հիմնականում դիտվում է հանդուրժողականությամբ և կարող է նույնիսկ լինել օրինական, սովորաբար հիմնված է ընտանեկան կապերի և հովանավոր-հաճախորդ համակարգերի վրա: Սահմանադրական պետություններում կամ ավելի ժողովրդավարական հասարակության անցում կատարող պետություններում հաճախ հանդիպող կոռուպցիայի տեսակը կոչվում է մոխրագույն կոռուպցիա, որը համարվում է դատապարտելի հասարակության բարոյական նորմերի համաձայն, բայց ներգրավված անձինք դեռևս մեծ մասամբ զուրկ են որևէ սխալ բան անելու զգացումից: Երրորդ կատեգորիան՝ սև կոռուպցիան, այնքան լուրջ է, որ խախտում է հասարակության նորմերն ու օրենքները: Վերջին չափումը կոչվում է «ստվերային քաղաքականություն», սա ոչ ֆորմալ քաղաքական գործընթացի մի մասն է, որը գերազանցում է օրինական ոչ ֆորմալ քաղաքական համաձայնությունները՝ անցնելով միտումնավոր թաքցվող վարքագծի։

## Հետևանքներ

### Հետևանքները քաղաքականության, կառավարման և ինստիտուտների վրա

Երկրներ, որոնց քաղաքական գործիչները, պետական պաշտոնյաները կամ մտերիմ գործընկերները ներգրավված են եղել 2016 թվականի ապրիլի 15-ի «Պանամայի փաստաթղթերի» արտահոսքի մեջ։
Քաղաքական կոռուպցիան խաթարում է ժողովրդավարությունը և լավ կառավարումը՝ անտեսելով կամ նույնիսկ խաթարելով ֆորմալ գործընթացները: Ընտրություններում և օրենսդիր մարմնում կոռուպցիան նվազեցնում է հաշվետվողականությունը և խեղաթյուրում ներկայացվածությունը քաղաքականության մշակման գործընթացում, դատական համակարգում կոռուպցիան վտանգում է օրենքի գերակայությունը, իսկ պետական կառավարման համակարգում կոռուպցիան հանգեցնում է ծառայությունների անարդյունավետ մատուցման: Հանրապետությունների դեպքում այն խախտում է հանրապետականության հիմնական սկզբունքը՝ քաղաքացիական առաքինության կենտրոնական լինելու վերաբերյալ: Ավելի ընդհանուր, կոռուպցիան քայքայում է կառավարության ինստիտուցիոնալ կարողությունները, եթե անտեսվում են ընթացակարգերը, ռեսուրսները յուրացվում են, և պետական պաշտոնները գնվում ու վաճառվում են: Կոռուպցիան խաթարում է կառավարության լեգիտիմությունը և ժողովրդավարական արժեքները, ինչպիսիք են քաղաքական վստահությունը: Վերջին տվյալները ցույց են տալիս, որ բարձր եկամուտ ունեցող ժողովրդավարությունների շրջանում կոռուպցիայի մակարդակի տատանումները կարող են զգալիորեն տարբեր լինել՝ կախված որոշում կայացնողների հաշվետվողականության մակարդակից:

Խոցելի պետություններից ստացված ապացույցները ցույց են տալիս, որ կոռուպցիան և կաշառակերությունը կարող են բացասաբար անդրադառնալ ինստիտուտների նկատմամբ վստահության վրա։ Կոռուպցիան կարող է նաև ազդել կառավարության կողմից ապրանքների և ծառայությունների մատուցման վրա: Այն մեծացնում է ապրանքների և ծառայությունների արժեքը, որը առաջանում է արդյունավետության կորստից: Կոռուպցիայի բացակայության դեպքում կառավարական նախագծերը կարող են արդյունավետ լինել իրենց իրական արժեքով. սակայն, երբ ներառվեն կոռուպցիոն ծախսերը, նախագծերը կարող են արդյունավետ չլինել, ուստի դրանք չեն իրականացվում՝ խեղաթյուրելով ապրանքների և ծառայությունների մատուցումը։

### Հետևանքները տնտեսության վրա

Մասնավոր հատվածում կոռուպցիան բարձրացնում է բիզնեսի արժեքը՝ անօրինական վճարումների գնի, պաշտոնյաների հետ բանակցությունների կառավարման ծախսերի և խախտված պայմանավորվածությունների կամ հայտնաբերման ռիսկի միջոցով։ Չնայած որոշները պնդում են, որ կոռուպցիան նվազեցնում է ծախսերը՝ կրճատելով բյուրոկրատիան, կաշառքի մատչելիությունը կարող է նաև դրդել պաշտոնյաներին հորինել նոր կանոններ և ուշացումներ։ Թանկարժեք և երկարատև կանոնակարգերի բացահայտ վերացումը ավելի լավ է, քան գաղտնի կերպով թույլ տալ, որ դրանք շրջանցվեն կաշառքի միջոցով։ Երբ կոռուպցիան մեծացնում է բիզնեսի արժեքը, այն նաև խեղաթյուրում է հետաքննության և գործողությունների ոլորտը՝ պաշտպանելով կապեր ունեցող ընկերություններին մրցակցությունից և դրանով իսկ պահպանելով անարդյունավետ ընկերությունները։

Կոռուպցիան կարող է անմիջական ազդեցություն ունենալ ընկերության արդյունավետ սահմանային հարկային դրույքաչափի վրա: Հարկային պաշտոնյաներին կաշառելը կարող է նվազեցնել ընկերության հարկային վճարումները, եթե կաշառքի սահմանային դրույքաչափը ցածր է պաշտոնական սահմանային հարկային դրույքաչափից։ Այնուամենայնիվ, Ուգանդայում կաշառքն ավելի մեծ բացասական ազդեցություն ունի ընկերությունների գործունեության վրա, քան հարկումը: Իրոք, կաշառքի մեկ տոկոսային կետով աճը նվազեցնում է ընկերության տարեկան աճը երեք տոկոսային կետով, մինչդեռ հարկերի 1 տոկոսային կետով աճը նվազեցնում է ընկերության աճը մեկ տոկոսային կետով։

Կոռուպցիան նաև առաջացնում է տնտեսական խեղաթյուրումներ հանրային հատվածում՝ հանրային ներդրումները շեղելով դեպի կապիտալ ծրագրեր, որտեղ կաշառքներն ու հետվճարները ավելի տարածված և առատ են։ Պաշտոնյաները կարող են մեծացնել պետական հատվածի նախագծերի տեխնիկական բարդությունը՝ նման գործարքների համար ճանապարհ հարթելու կամ դրանք թաքցնելու համար, այդպիսով էլ ավելի աղավաղելով ներդրումները։ Կոռուպցիան նաև նվազեցնում է շինարարության, շրջակա միջավայրի կամ այլ կանոնակարգերի պահպանումը, նվազեցնում է պետական ծառայությունների և ենթակառուցվածքների որակը և մեծացնում է կառավարության վրա բյուջետային ճնշումը։ Տնտեսագետները պնդում են, որ Աֆրիկայում և Ասիայում տնտեսական զարգացման տարբերության պատճառներից մեկն այն է, որ Աֆրիկայում կոռուպցիան հիմնականում դրսևորվել է վարձակալության արդյունահանման տեսքով, որի արդյունքում ֆինանսական կապիտալը տեղափոխվել է արտասահման, այլ ոչ թե ներդրվել է հայրենիքում (այստեղից էլ՝ աֆրիկացի բռնապետերի շվեյցարական բանկային հաշիվներ ունենալու կարծրատիպային, բայց հաճախ ճշգրիտ պատկերը)։ Օրինակ՝ Նիգերիայում 1960-1999 թվականներին Նիգերիայի առաջնորդները գանձարանից գողացել են ավելի քան 400 միլիարդ դոլար։

Մասաչուսեթսի Ամհերստի համալսարանի հետազոտողները գնահատել են, որ 1970-ից 1996 թվականներին Սահարայի 30 ենթասահարյան երկրներից կապիտալի արտահոսքը կազմել է ընդհանուր առմամբ 187 միլիարդ դոլար, ինչը գերազանցել է այդ երկրների արտաքին պարտքերը։ (Արդյունքները, որոնք արտահայտվում են զարգացման դանդաղումով կամ ճնշմամբ, տեսականորեն մոդելավորվել են տնտեսագետ Մանկուր Օլսոնի կողմից): Աֆրիկայի դեպքում այս վարքագծի գործոններից մեկը քաղաքական անկայունությունն էր և այն փաստը, որ նոր կառավարությունները հաճախ բռնագրավում էին նախորդ կառավարությունների կաշառակերության միջոցով ձեռք բերված ակտիվները: Սա խրախուսում էր պաշտոնյաներին թաքցնել իրենց հարստությունը արտասահմանում՝ ապագա բռնագրավման հասանելիությունից դուրս: Ի տարբերություն դրա, ասիական վարչակազմերը, ինչպիսին է Սուհարտոյի Նոր կարգը, հաճախ կրճատում էին գործարար գործարքները կամ ապահովում զարգացման պայմաններ՝ ենթակառուցվածքային ներդրումների, օրենքի և կարգուկանոնի և այլնի միջոցով:

### Բնապահպանական և սոցիալական ազդեցություններ

Էլիհու Վեդդերի *«Կոռումպացված օրենսդրություն»* (1896)։ Կոնգրեսի գրադարան, Թոմաս Ջեֆերսոնի շենք, Վաշինգտոն, ԿՇ
Կոռուպցիան հաճախ առավել ակնհայտ է մեկ շնչի հաշվով ամենացածր եկամուտ ունեցող երկրներում, որոնք առողջապահական ծառայությունների համար ապավինում են արտաքին օգնությանը: Արտասահմանից նվիրաբերված գումարների տեղական քաղաքական բռնագրավումը հատկապես տարածված է Սահարայի ենթասահարյան Աֆրիկայի երկրներում, որտեղ Համաշխարհային բանկի 2006 թվականի զեկույցում նշվել է, որ առողջապահական նպատակներով նվիրաբերված միջոցների մոտ կեսը երբեք չի ներդրվել առողջապահության ոլորտներում կամ չի տրամադրվել բժշկական օգնության կարիք ունեցողներին։ Փոխարենը, նվիրաբերված գումարը ծախսվել է « կեղծ դեղերի, դեղերի սև շուկա տեղափոխման և ուրվական աշխատողներին վճարումների» միջոցով: Վերջնական արդյունքում, զարգացող երկրներում առողջապահության համար բավարար գումար կա, բայց տեղական կոռուպցիան զրկում է լայն հասարակությանը անհրաժեշտ ռեսուրսներից։

Կոռուպցիան նպաստում է շրջակա միջավայրի ոչնչացմանը: Թեև կոռումպացված հասարակությունները կարող են ունենալ շրջակա միջավայրը պաշտպանելու պաշտոնական օրենսդրություն, այն չի կարող կիրառվել, եթե պաշտոնյաները կարող են հեշտությամբ կաշառվել: Նույնը վերաբերում է նաև սոցիալական իրավունքներին, աշխատողների պաշտպանությանը, արհմիությունների կանխարգելմանը և մանկական աշխատանքին։ Այս օրենքների խախտումը թույլ է տալիս կոռումպացված երկրներին ձեռք բերել անօրինական տնտեսական առավելություն միջազգային շուկայում: Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր տնտեսագետ Ամարտյա Սենը նկատել է, որ «ապաքաղաքական սննդի խնդիր գոյություն չունի»: Թեև երաշտը և այլ բնական երևույթներ կարող են սովի պատճառ դառնալ, կառավարության գործողություններն են կամ անգործությունը, որոնք որոշում են դրա ծանրությունը, և հաճախ նույնիսկ՝ արդյոք սով կլինի, թե ոչ։

Կլեպտոկրատիայի ուժեղ հակումներ ունեցող կառավարությունները կարող են խաթարել սննդի անվտանգությունը նույնիսկ այն դեպքում, երբ բերքը լավ է։ Պաշտոնյաները հաճախ գողանում են պետական սեփականությունը։ Հնդկաստանի Բիհար նահանգում աղքատներին տրամադրվող սուբսիդավորված սննդի օգնության ավելի քան 80%-ը գողանում են կոռումպացված պաշտոնյաները։ Նմանապես, սննդի օգնությունը հաճախ զենքի սպառնալիքով թալանում են կառավարությունները, հանցագործները և զորավարները, և վաճառվում շահույթի համար։ 20-րդ դարը լի է բազմաթիվ օրինակներով, թե ինչպես են կառավարությունները խաթարում իրենց սեփական ազգերի սննդի անվտանգությունը՝ երբեմն դիտավորյալ։

### Ազդեցությունը մարդասիրական օգնության վրա

Աշխարհի աղքատ և անկայուն շրջաններին տրամադրվող մարդասիրական օգնության մասշտաբները մեծանում են, սակայն այն խիստ խոցելի է կոռուպցիայի նկատմամբ, իսկ պարենային օգնությունը, շինարարությունը և այլ բարձրարժեք օգնությունները ամենաշատն են ենթարկվում ռիսկի։ Պարենային օգնությունը կարող է ուղղակիորեն և ֆիզիկապես շեղվել իր նպատակակետից կամ անուղղակիորեն՝ գնահատումների, թիրախավորման, գրանցման և բաշխումների մանիպուլյացիայի միջոցով՝ որոշակի խմբերի կամ անհատների օգտին։

Շինարարության և ապաստարանների ոլորտում կան բազմաթիվ հնարավորություններ շեղելու և շահույթ ստանալու՝ ցածրորակ աշխատանքի, պայմանագրերի համար կաշառքների և արժեքավոր ապաստարանների տրամադրման գործում ֆավորիտիզմի միջոցով։ Այսպիսով, մինչ մարդասիրական օգնության կազմակերպությունները հիմնականում առավելապես մտահոգված են այն հանգամանքով, որ օգնությունը կարող է շեղվել չափազանց շատ շահառուների ընդգրկման հետևանքով, շահառուներն իրենք ամենից շատ մտահոգված են բացառմամբ։ Օգնության հասանելիությունը կարող է սահմանափակվել կապեր ունեցող, կաշառք տվող կամ սեռական ծառայություններ մատուցող անձանցով։ Նմանապես, նրանք, ովքեր կարող են դա անել, կարող են մանիպուլյացիաներ անել վիճակագրության միջոցով՝ շահառուների թիվը մեծացնելու և լրացուցիչ օգնությունը կորզելու համար։

Անբավարար սնուցում, հիվանդություն, վերքեր, խոշտանգումներ, բնակչության որոշակի խմբերի նկատմամբ ոտնձգություններ, անհետացումներ, դատական մահապատիժներ և մարդկանց բռնի տեղահանում, այս ամենը հանդիպում է բազմաթիվ զինված հակամարտություններում: Բացի շահագրգիռ անձանց վրա ունեցած ուղղակի ազդեցությունից, պետք է հաշվի առնել նաև այս ողբերգությունների հետևանքները տեղական համակարգերի համար. բերքի և մշակութային նշանակության վայրերի ոչնչացումը, ինչպես նաև տնտեսական ենթակառուցվածքների և առողջապահական հաստատությունների, ինչպիսիք են հիվանդանոցները, փլուզումը։

Նազիմի և այլոց կարծիքով, կոռուպցիան հսկայական դեր է խաղում առողջապահական համակարգում՝ սկսած հիվանդանոցից մինչև կառավարություն և հասնելով այլ հաստատությունների, որոնք խթանում են մարդկանց համար որակյալ և մատչելի առողջապահությունը։

## Տեսակներ

### Կաշառք

Քաղաքական կոռուպցիայի համատեքստում կաշառքը կարող է ներառել պետական պաշտոնյային տրվող վճար՝ նրա պաշտոնական լիազորությունների օգտագործման դիմաց: Կաշառքը պահանջում է երկու մասնակից՝ մեկը՝ կաշառք տալու, մյուսը՝ վերցնելու համար: Նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է նախաձեռնել կոռուպցիոն առաջարկը. օրինակ՝ մաքսային պաշտոնյան կարող է կաշառք պահանջել թույլատրված (կամ արգելված) ապրանքները բաց թողնելու համար, կամ մաքսանենգը կարող է կաշառք առաջարկել՝ անցում ապահովելու համար: Որոշ երկրներում կոռուպցիայի մշակույթը տարածվում է հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտների վրա, ինչը չափազանց դժվարացնում է անհատների համար գործելը՝ առանց կաշառքի դիմելու: Կաշառք կարող է պահանջվել, որպեսզի պաշտոնյան անի այն, ինչի համար նրան արդեն վճարված են: Կաշառք կարող է պահանջվել նաև օրենքներն ու կանոնակարգերը շրջանցելու համար: Բացի մասնավոր ֆինանսական շահույթի իրենց դերից, կաշառքը նաև օգտագործվում է մեկ ուրիշին դիտավորյալ և չարամիտ կերպով վնաս հասցնելու համար (այսինքն՝ առանց ֆինանսական խթանի): Որոշ զարգացող երկրներում բնակչության մինչև կեսը կաշառք է տվել վերջին 12 ամիսների ընթացքում։

Եվրոպայի խորհուրդը տարբերակում է ակտիվ և պասիվ կաշառակերությունը և դրանք մեղադրում է որպես առանձին հանցագործություններ՝

* Ակտիվ կաշառակերությունը կարելի է սահմանել որպես «ցանկացած անձի կողմից իր պետական պաշտոնյային ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն որևէ անհիմն առավելության խոստում, առաջարկ կամ տրամադրում՝ իր կամ որևէ այլ անձի համար, որպեսզի նա գործի կամ չգործի իր գործառույթների իրականացման ընթացքում» (Եվրոպայի խորհրդի «Կոռուպցիայի մասին» քրեական իրավունքի կոնվենցիայի (ETS 173) 2-րդ հոդված):
* Պասիվ կաշառակերությունը կարող է սահմանվել որպես «երբ կատարվում է դիտավորյալ, ցանկացած ... պետական պաշտոնյայի կողմից իր կամ որևէ այլ անձի համար անհիմն առավելության խնդրանքը կամ ստացումը, կամ նման առավելության առաջարկի կամ խոստման ընդունումը՝ իր գործառույթները կատարելիս գործելու կամ գործողությունից ձեռնպահ մնալու համար» (Կոռուպցիայի մասին քրեական իրավունքի կոնվենցիայի (ETS 173) 3-րդ հոդված):

Այս տարանջատումը նպատակ ունի կոռուպցիոն գործարքի սկզբնական քայլերը (առավելություն առաջարկելը, խոստանալը, խնդրելը) արդեն իսկ հանցագործություն դարձնել և, այդպիսով, հստակ ազդանշան տալ (քրեական քաղաքականության տեսանկյունից), որ կաշառակերությունը ընդունելի չէ։ Ավելին, նման տարանջատումը հեշտացնում է կաշառքի հանցագործությունների հետապնդումը, քանի որ շատ դժվար կարող է լինել ապացուցել, որ երկու կողմերը (կաշառք տվողը և կաշառք վերցնողը) պաշտոնապես համաձայնության են եկել կոռուպցիոն գործարքի շուրջ: Բացի այդ, հաճախ նման պաշտոնական գործարք գոյություն չունի, այլ միայն փոխըմբռնում, օրինակ, երբ համայնքում հանրաճանաչ է, որ շինարարական թույլտվություն ստանալու համար անհրաժեշտ է «վճար» վճարել որոշում կայացնողին՝ բարենպաստ որոշում ստանալու համար: Կոռուպցիայի մասին քաղաքացիական իրավունքի կոնվենցիայի (ETS 174) 3-րդ հոդվածում տրված է նաև կոռուպցիայի աշխատանքային սահմանումը։ Այս կոնվենցիայի նպատակների համար «կոռուպցիա» նշանակում է կաշառք կամ որևէ այլ անօրինական առավելություն կամ դրա հեռանկար ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն պահանջել, առաջարկել, տալ կամ ընդունել, որը խաթարում է կաշառքի, անօրինական առավելության կամ դրա հեռանկարի ստացողից պահանջվող որևէ պարտականության կամ վարքագծի պատշաճ կատարումը:

### Ազդեցությամբ առևտուր

Ամերիկացի ռեֆորմատոր Ջոզեֆ Կեպլերի նման ռեֆորմատորները Սենատը պատկերել են որպես հսկա փողիի պարկերի կողմից վերահսկվող մարմին, որոնք ներկայացնում էին երկրի ֆինանսական տրեստներն ու մենաշնորհները։
Ազդեցության առևտրով զբաղվելը կամ ազդեցության վաճառքը վերաբերում է անձի կողմից որոշումների կայացման գործընթացի վրա իր ազդեցության վաճառքին՝ երրորդ կողմի (անձի կամ հաստատության) օգուտ ստանալու համար: Կաշառակերության հետ տարբերությունն այն է, որ սա եռակողմ հարաբերություն է: Իրավական տեսանկյունից, երրորդ կողմի (որը ազդեցության թիրախն է) դերը իրականում էական չէ, չնայած որոշ դեպքերում նա կարող է լինել միջնորդ:

### Իրավական

Ամերիկացի լոբբիստ և գործարար Ջեք Աբրամոֆը հայտնվել էր լայնածավալ կոռուպցիայի հետաքննության կենտրոնում։
Լոբբինգի որոշ ձևեր կարող են դժվար լինել տարբերակել անօրինական քաղաքական կոռուպցիայի որոշ ձևերից, օրինակ՝ օրենսդիրները կամ որոշում կայացնողները կարող են ազատորեն «վաճառել» իրենց ձայնը, որոշումների կայացման իրավունքը կամ ազդեցությունը այն լոբբիստներին, ովքեր առաջարկում են ամենաբարձր վարձատրությունը, այդ թվում՝ երբ վերջիններս գործում են հզոր հաճախորդների անունից, ինչպիսիք են արդյունաբերական խմբերը, որոնք ցանկանում են խուսափել չափազանց խիստ համարվող բնապահպանական, սոցիալական կամ այլ հատուկ կանոնակարգերի ընդունումից և այլն: Երբ լոբբինգը (բավարար չափով) կարգավորվում է, հնարավոր է դառնում նախատեսել տարբերակիչ չափանիշներ և հաշվի առնել, որ ազդեցության չարաշահումը ենթադրում է «անպատշաճ ազդեցության» կիրառում, ինչպես նշված է Եվրոպայի խորհրդի Կոռուպցիայի մասին քրեական իրավունքի կոնվենցիայի (ETS 173) 12-րդ հոդվածում։

### Հովանավորություն

Միացյալ Նահանգների վեցերորդ նախագահ Ջոն Քուինսի Ադամսի 1824 թվականի «կոռումպացված գործարքը» հովանավորչության օրինակ է։
Հովանավորչությունը վերաբերում է կողմնակիցներին նախապատվություն տալուն, օրինակ՝ պետական աշխատանքով զբաղվելու հարցում: Սա կարող է օրինական լինել, օրինակ՝ երբ նորընտիր կառավարությունը փոխում է վարչակազմի բարձրաստիճան պաշտոնյաներին՝ իր քաղաքականությունն արդյունավետորեն իրականացնելու համար: Այն կարող է համարվել կոռուպցիա, եթե դա նշանակում է, որ անգործունակ անձինք, որպես ռեժիմին աջակցելու վճար, ընտրվում են ավելի կարողներից առաջ: Ոչ ժողովրդավարական երկրներում շատ պետական պաշտոնյաներ հաճախ ընտրվում են հավատարմության, այլ ոչ թե կարողությունների համար: Նրանք կարող են գրեթե բացառապես ընտրվել որոշակի խմբից (օրինակ՝ սուննի արաբներ Սադամ Հուսեյնի Իրաքում, նոմենկլատուրա Խորհրդային Միությունում կամ յունկերներ կայսերական Գերմանիայում), որոնք աջակցում են ռեժիմին՝ նման արտոնությունների դիմաց: Նմանատիպ խնդիր կարելի է տեսնել նաև Արևելյան Եվրոպայում, օրինակ՝ Ռումինիայում, որտեղ կառավարությունը հաճախ մեղադրվում է հովանավորչության մեջ (երբ նոր կառավարություն է գալիս իշխանության, այն արագորեն փոխում է պետական հատվածի պաշտոնյաների մեծ մասին)։

### Նեպոտիզմ և կրոնիզմ

Պաշտոնյայի ազգականներին (նեպոտիզմ) կամ անձնական ընկերներին (կրոնիզմ) նախապատվություն տալը անօրինական անձնական շահույթի մի ձև է: Սա կարող է զուգակցվել կաշառակերության հետ, օրինակ՝ պահանջելով, որ բիզնեսը աշխատանքի ընդունի պաշտոնյայի ազգականին, որը վերահսկում է բիզնեսի վրա ազդող կանոնակարգերը: Առավել ծայրահեղ օրինակ է, երբ ամբողջ պետությունը ժառանգվում է, ինչպես Հյուսիսային Կորեայում կամ Սիրիայում: Ավելի թույլ ձև կարող է լինել ԱՄՆ-ի հարավում՝ «հին տղաների» հետ, որտեղ կանայք և փոքրամասնությունները բացառված են: Կրոնիզմի ավելի մեղմ ձևը «հին տղաների ցանցն» է, որտեղ պաշտոնական պաշտոններում նշանակվող անձինք ընտրվում են միայն փակ և բացառիկ սոցիալական ցանցից՝ ինչպիսիք են որոշակի համալսարանների շրջանավարտները՝ ամենահարմար թեկնածուին նշանակելու փոխարեն: Թշնամիներին վնասելու ձգտումը դառնում է կոռուպցիա, երբ պաշտոնական լիազորությունները անօրինական կերպով օգտագործվում են որպես այդ նպատակին հասնելու միջոց: Օրինակ, կեղծ մեղադրանքներ հաճախ առաջադրվում են լրագրողների կամ գրողների դեմ, որոնք բարձրացնում են քաղաքականապես զգայուն հարցեր, ինչպիսիք են քաղաքական գործչի կողմից կաշառք վերցնելը:

### Գոմբինիզմ և պարոխիալիզմ

Գոմբինիզմը վերաբերում է այն անհատին, որը անազնիվ է և կոռումպացված՝ անձնական, հաճախ՝ դրամական շահույթի նպատակով, մինչդեռ ծխականությունը, որը հայտնի է նաև որպես ծխական պոմպի քաղաքականություն, վերաբերում է տեղական կամ ունայն նախագծերը ազգային շահերից վեր դասելուն։ Օրինակ՝ իռլանդական քաղաքականության մեջ ձախակողմյան պոպուլիստական քաղաքական կուսակցությունները հաճախ այս տերմինները կիրառում են հիմնական քաղաքական կուսակցությունների նկատմամբ և մեջբերում են Իռլանդիայում կոռուպցիայի բազմաթիվ դեպքեր, ինչպիսիք են Իռլանդիայի բանկային ճգնաժամը, որը բացահայտել է կաշառակերության, կրոնիզմի և դավադրության ապացույցներ, որտեղ որոշ դեպքերում քաղաքական գործիչները, որոնք մոտենում էին իրենց քաղաքական կարիերայի ավարտին, ստանում էին ավագ ղեկավարության կամ կոմիտեի պաշտոն այն ընկերությունում, որի հետ գործարքներ էին կնքել։

### Ընտրական կեղծիք

Ընտրակեղծիքը ընտրությունների գործընթացին անօրինական միջամտություն է: Կեղծիքի գործողությունները ազդում են ձայների հաշվարկի վրա՝ ընտրությունների արդյունքի հասնելու համար՝ լինի դա նախընտրելի թեկնածուի ձայների մասնաբաժնի ավելացման, մրցակից թեկնածուների ձայների մասնաբաժնի նվազեցման, թե երկուսի միջոցով: Այն նաև կոչվում է ընտրողների խարդախություն, ներգրավված մեխանիզմները ներառում են ընտրողների անօրինական գրանցում, ընտրատեղամասերում ահաբեկում, քվեարկության համակարգչային հաքերային հարձակում և ձայների անպատշաճ հաշվարկ:

### Յուրացում

Մալայզիայի նախկին վարչապետ Նաջիբ Ռազակը մեղավոր է ճանաչվել 1MDB բազմամիլիարդանոց սկանդալի կոռուպցիոն դատավարության ժամանակ։ Ներկայումս կրում է իր պատիժը Կաջանգ բանտում։
Յուրացումը վստահված միջոցների գողությունն է։ Այն քաղաքական է, երբ խոսքը վերաբերում է պետական պաշտոնյայի կողմից վերցված պետական գումարներին՝ հանրության կողմից չնշված անձի կողմից օգտագործելու համար։ Հափշտակության օրինակ են Պոնցի սխեմաները։ Որոշ ցուրացողներ «անտեսում են վերևից» ստացված գումարը, որպեսզի որոշակի ժամանակահատվածում անընդհատ ձեռք բերեն փոքր գումար։ Այս մեթոդը նվազեցնում է բռնվելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից, որոշ յուրացողներ մեկ դեպքում գողանում են շատ մեծ քանակությամբ ապրանքներ կամ միջոցներ, ապա անհետանում։ Երբեմն ընկերության ղեկավարները իրենց ղեկավարներին եկամտի մասին թերհայտարարագրում են և պահում են տարբերությունը։ Հափշտակության տարածված տեսակ է վստահված պետական միջոցների անձնական օգտագործումը. օրինակ, երբ պաշտոնյան պետական աշխատակիցներին հանձնարարում է վերանորոգել իր սեփական տունը։

### Հետվճար

Հետվճար նշանակում է պաշտոնյայի ստացած բաժին կոռուպցիոն ճանապարհով բռնագրված կամ չարաշահված միջոցներից, որոնք բաժանվել են նրա կառույցից այն կազմակերպությանը, որը ներգրավված է կոռուպցիոն մրցույթում։ Օրինակ, եթե քաղաքական գործիչը պատասխանատու է որոշելու, թե ինչպես ծախսվեն որոշ հանրային միջոցներ, նա կարող է պայմանագիր տալ այն ընկերությանը, որը լավագույն առաջարկը չի ներկայացրել, կամ տրամադրել ավելի շատ գումար, քան այն արժանի է։ Այս դեպքում ընկերությունը շահում է, իսկ պաշտոնյան՝ հանրությանը «նեղելու» դիմաց ստանում է հետվճար, որը կազմում է ընկերության ստացած գումարի որոշակի մասը։ Այդ գումարը կարող է լինել ամբողջ կամ մասնակի տարբերությունը ընկերությանը վճարված իրական (մի փոքր ավելացված) վճարման և շուկայական (ցածր) գնի միջև, որը կտրվեր մրցակցային մրցույթի դեպքում։ Մեկ այլ օրինակ՝ եթե դատավորը ստանում է որոշակի տոկոս ընկերության շահույթից իր դատական որոշումների դիմաց։ Հետվճարները սահմանափակված չեն միայն պետական պաշտոնյաներով․ ցանկացած իրավիճակ, երբ մարդիկ վստահված են միջոցներ ծախսելու համար, որոնք իրենցը չեն, կարող են ենթարկվել այս տեսակի կոռուպցիային։

### Անսուրբ դաշինք

Անսուրբ դաշինքը թվացյալ հակամարտող խմբերի միջև կոալիցիա է՝ ad hoc կամ թաքնված շահույթի համար, սովորաբար որոշ ազդեցիկ ոչ կառավարական խմբեր կապեր են հաստատում քաղաքական կուսակցությունների հետ՝ ֆինանսավորում տրամադրելով արտոնյալ վերաբերմունքի դիմաց: Ինչպես հովանավորչությունը, անսուրբ դաշինքները պարտադիր չէ, որ անօրինական լինեն, բայց հովանավորչությունից տարբերվելով՝ իր խաբուսիկ բնույթով և հաճախ մեծ ֆինանսական ռեսուրսներով, անսուրբ դաշինքը կարող է ավելի վտանգավոր լինել հանրային շահերի համար: Տերմինի վաղ օգտագործումը եղել է Միացյալ Նահանգների նախկին նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտի կողմից («Այս անտեսանելի կառավարությունը ոչնչացնելը, կոռումպացված բիզնեսի և կոռումպացված քաղաքականության միջև անսուրբ դաշինքը լուծարելը այդ ժամանակվա պետական գործչի առաջին խնդիրն է») 1912 թվականի Առաջադեմ կուսակցության հարթակից, որը վերագրվում է Ռուզվելտին, և կրկին մեջբերվում է նրա ինքնակենսագրականում, որտեղ տրաստներն ու մենաշնորհները (շաքարի շահեր, Standard Oil և այլն) կապում է Վուդրո Վիլսոնի, Ուիլյամ Տաֆտի և, հետևաբար, երկու խոշոր քաղաքական կուսակցությունների հետ:

### Կազմակերպված հանցավորության մեջ ներգրավվածություն

Չեռնոգորիայի նախկին նախագահ Միլո Ջուկանովիչին հաճախ նկարագրում են որպես չեռնոգորական մաֆիայի հետ ամուր կապեր ունեցող անձի։
Ամփոփիչ օրինակ պաշտոնական անձանց մասնակցության կազմակերպված հանցագործություններին կարելի է գտնել 1920-ականների և 1930-ականների Շանհայում․ այնտեղ Հուանգ Ջինրունգը հանդիսանում էր ֆրանսիական կոնցեսիայի ոստիկանապետ, միևնույն ժամանակ՝ գանգի ղեկավար և համագործակցում էր Դու Յուեշենգի՝ տեղական գանգի ղեկավարի հետ։ Այս հարաբերությունները ապահովում էին, որ գանգի խաղատների, простիտուցիայի և պաշտպանություն վաճառող ռեքետների եկամուտների հոսքը մնա անխափան և ապահով։ Միացյալ Նահանգները մեղադրել է Մանուել Նորիեգայի կառավարությանը Պանամայում որպես «նարկոկլեպտոկրատիա»՝ կոռուպցիոն կառավարություն, որը շահույթ է ստանում անօրինական թմրանյութերի առևտուրից։

## Կոռուպցիայի համար բարենպաստ պայմաններ

Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ քաղաքական կոռուպցիան վարակիչ է, որևէ ոլորտում կոռուպցիայի բացահայտումը հանգեցնում է ոլորտի մյուս անդամների կոռուպցիայի մեջ ներգրավմանը։ Պնդվում է, որ որ հետևյալ պայմանները նպաստավոր են կոռուպցիայի համար.

* Տեղեկատվական դեֆիցիտներ
	+ Տեղեկատվության ազատության մասին օրենսդրության բացակայություն։ Ի հակադրություն, օրինակ՝ Հնդկաստանի 2005 թվականի տեղեկատվության իրավունքի մասին օրենքը համարվում է «երկրում արդեն իսկ զանգվածային շարժումներ առաջացրած, որոնք ծնկի են բերում անգործունյա, հաճախ կոռումպացված բյուրոկրատիային և ամբողջությամբ փոխում իշխանության հավասարումները»:
	+ Տեղական լրատվամիջոցներում հետաքննչական լրատվության բացակայությունը :
	+ Խոսքի ազատության և մամուլի ազատության նկատմամբ արհամարհանք կամ անփութություն։
	+ Հաշվապահական թույլ գործելակերպ, այդ թվում՝ ժամանակին ֆինանսական կառավարման բացակայություն։
	+ Կոռուպցիայի չափման բացակայություն։ Օրինակ՝ տնային տնտեսությունների և բիզնեսների պարբերական հարցումների օգտագործումը՝ երկրի տարբեր մասերում կամ տարբեր պետական ​​հաստատություններում կոռուպցիայի ընկալման աստիճանը քանակականացնելու համար, կարող է բարձրացնել կոռուպցիայի մասին իրազեկվածությունը և ճնշում գործադրել դրա դեմ պայքարելու համար։ Սա նաև հնարավորություն կտա գնահատել կոռուպցիայի դեմ պայքարող պաշտոնյաներին և օգտագործվող մեթոդները։
	+ Օֆշորային գոտիներ, որոնք հարկում են իրենց սեփական քաղաքացիներին և ընկերություններին, բայց ոչ այլ երկրների քաղաքացիներին, և հրաժարվում են բացահայտել օտարերկրյա հարկման համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը։ Սա հնարավորություն է տալիս լայնածավալ քաղաքական կոռուպցիայի օտարերկրյա պետություններում։
* Կառավարության վերահսկողության բացակայությունը։
	+ Քաղաքացիական հասարակության և կառավարությանը վերահսկող ոչ կառավարական կազմակերպությունների բացակայությունը։
	+ Անհատ ընտրողը կարող է ռացիոնալ անտեղյակություն ունենալ քաղաքականության վերաբերյալ, հատկապես համապետական ​​ընտրություններում, քանի որ յուրաքանչյուր քվե քիչ կշիռ ունի։
	+ Թույլ քաղաքացիական ծառայություն և բարեփոխումների դանդաղ տեմպ։
	+ Իրավունքի թույլ գերակայություն
	+ Իրավաբանական թույլ մասնագիտություն
	+ Դատական ​​թույլ անկախություն
	+ Խախտումների մասին հաղորդողների պաշտպանության բացակայությունը
		- Կառավարության հաշվետվողականության նախագիծ
	+ Բենչմարքինգի բացակայություն, այսինքն՝ ընթացակարգերի շարունակական մանրամասն գնահատում և համեմատություն նույն կառավարությունում կամ այլուր նմանատիպ բաներ անող այլ կազմակերպությունների հետ, մասնավորապես՝ համեմատություն նրանց հետ, ովքեր լավագույն աշխատանքն են կատարում: Պերուական «Ciudadanos al Dia» կազմակերպությունը սկսել է չափել և համեմատել թափանցիկությունը, ծախսերը և արդյունավետությունը Պերուի տարբեր պետական ​​գերատեսչություններում: Այն ամեն տարի մրցանակ է շնորհում լավագույն փորձը, որը լայնորեն լուսաբանվել է լրատվամիջոցներում: Սա մրցակցություն է ստեղծել պետական ​​գերատեսչությունների միջև՝ բարելավման նպատակով։
	+ Առանձին պաշտոնյաները պարբերաբար գործ ունեն կանխիկի հետ՝ ժիրո միջոցով կամ առանձին դրամարկղում վճարումներ կատարելու փոխարեն. վերահսկվող բանկային հաշիվներից անօրինական դուրսբերումները շատ ավելի դժվար է թաքցնել։
	+ Հանրային միջոցները կենտրոնացված են, այլ ոչ թե բաշխված։ Օրինակ, եթե 1000 դոլար է հափշտակվում տեղական գործակալությունից, որն ունի 2000 դոլար միջոցներ, դա ավելի հեշտ է նկատել, քան ազգային գործակալությունից, որն ունի 2,000,000 դոլար միջոցներ։
	+ Խոշոր, անվերահսկելի պետական ​​ներդրումներ։
	+ Վճարեք անհամաչափ ցածր, քան միջին քաղաքացունը։
	+ Գործարարությամբ զբաղվելու համար անհրաժեշտ կառավարական լիցենզիաներ, օրինակ՝ ներմուծման լիցենզիաներ, որոնք խրախուսում են կաշառքը և հակաօրինական գործողություններ ձեռնարկելը։
	+ Նույն պաշտոնում երկարատև աշխատանքը կարող է ստեղծել հարաբերություններ կառավարության ներսում և դրսում, որոնք խրախուսում և օգնում են թաքցնել կոռուպցիան և հովանավորչությունը: Կառավարական պաշտոնյաներին տարբեր պաշտոններում և աշխարհագրական տարածքներում ռոտացիան կարող է օգնել կանխել դա. օրինակ՝ Ֆրանսիայի կառավարության ծառայություններում որոշակի բարձրաստիճան պաշտոնյաներ (օրինակ՝ գլխավոր գանձապահ-վարձատուները) պետք է ռոտացիա կատարեն յուրաքանչյուր մի քանի տարին մեկ:
	+ Թանկարժեք քաղաքական արշավներ, որոնց ծախսերը գերազանցում են քաղաքական ֆինանսավորման սովորական աղբյուրները, հատկապես, երբ ֆինանսավորվում են հարկատուների գումարներով։
	+ Միակ խումբը կամ ընտանիքը, որը վերահսկում է կառավարության կարևորագույն գրասենյակների մեծ մասը: Նույն ընտանիքի անդամների պաշտոն զբաղեցնելն արգելող և սահմանափակող օրենքների բացակայություն:
	+ Պաշտոնյաների հետ շփումների նվազումը նվազեցնում է կոռուպցիայի հնարավորությունները: Օրինակ՝ ինտերնետի օգտագործումը պահանջվող տեղեկատվությունը, ինչպիսիք են դիմումները և հարկային ձևերը, ուղարկելու համար, ապա դրանք ավտոմատացված համակարգչային համակարգերով մշակելու համար: Սա կարող է նաև արագացնել մշակումը և նվազեցնել ոչ միտումնավոր մարդկային սխալները: Տես՝ էլեկտրոնային կառավարում:
	+ Առատ բնական պաշարների արտահանումից ստացված անսպասելի եկամուտը կարող է խրախուսել կոռուպցիան
	+ Պատերազմը և հակամարտության այլ ձևերը կապված են հասարակական անվտանգության խաթարման հետ։
* Սոցիալական պայմաններ
	+ Ընտանեկան և կլանային սոցիալական կառուցվածք, որտեղ ընդունելի է նեպոտիզմի/ֆավորիտիզմի ավանդույթը։
	+ Նվերների տնտեսությունը, ինչպիսին է խորհրդային բլատի համակարգը, ի հայտ է գալիս կոմունիստական ​​կենտրոնացված պլանավորված տնտեսության մեջ։
	+ Բնակչության շրջանում գրագիտության և կրթության պակաս։
	+ Բնակչության շրջանում հաճախակի խտրականություն և ծաղր։
	+ Ցեղային համերաշխություն, որը որոշակի էթնիկ խմբերի համար արտոնություններ է տալիս: Օրինակ՝ Հնդկաստանի քաղաքական համակարգում սովորական է դարձել, որ ազգային և տարածաշրջանային կուսակցությունների ղեկավարությունը փոխանցվում է սերնդեսերունդ, ստեղծելով մի համակարգ, որտեղ ընտանիքը զբաղեցնում է իշխանության կենտրոնը: Որոշ օրինակներ են Հարավային Հնդկաստանի դրավիդյան կուսակցությունների մեծ մասը, ինչպես նաև Կոնգրեսի կուսակցության Ներու-Գանդի ընտանիքը, որը Հնդկաստանի երկու խոշոր քաղաքական կուսակցություններից մեկն է:
	+ Նույն ընտանիքի անդամներին արգելող ուժեղ օրենքների բացակայություն, ինչպես Հնդկաստանում, որտեղ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները հաճախ մրցում են նույն հզոր ընտանիքի անդամների միջև՝ հակադիր կուսակցություններում հանդես գալով, այնպես որ, ով էլ որ ընտրվի, այդ կոնկրետ ընտանիքը հսկայական օգուտ է ստանում։

### Մեդիա

Թոմաս Ջեֆերսոնը նկատել է, որ «յուրաքանչյուր կառավարության պաշտոնյաները ... կամքով տիրանում են իրենց ընտրողների ազատությանը և սեփականությանը։ Տեղեկատվության բացակայության դեպքում չկա անվտանգ պահուստ [ազատության և սեփականության համար] ...։ Որտեղ մամուլն ազատ է, և յուրաքանչյուր մարդ կարող է կարդալ, ամեն ինչ անվտանգ է»։ Վերջերս կատարված հետազոտությունները հաստատում են Ջեֆերսոնի պնդումը։ Բրունետին և Վեդերը գտել են «մամուլի ազատության ավելի մեծացման և կոռուպցիայի նվազման միջև նշանակալի կապի ապացույցներ երկրների մեծ մասում»։ Նրանք նաև ներկայացրել են «ապացույցներ, որոնք ենթադրում են, որ պատճառահետևանքային կապի ուղղությունը սկսվում է մամուլի ազատության բարձրացումից և հասնում կոռուպցիայի նվազմանը»։ Ադսերան, Բուան և Փեյնը պարզել են, որ թերթերի ընթերցողների թվի աճը հանգեցրել է քաղաքական հաշվետվողականության աճի և կոռուպցիայի նվազման՝ ԱՄՆ-ի մոտավորապես 100 երկրների և տարբեր նահանգների տվյալներում։

Սնայդերը և Ստրյոմբերգը պարզել են, որ «թերթերի շուկաների և քաղաքական շրջանների միջև վատ համապատասխանությունը նվազեցնում է քաղաքականության լուսաբանումը մամուլի կողմից: ... Կոնգրեսականները, որոնք ավելի քիչ են լուսաբանվում տեղական մամուլի կողմից, ավելի քիչ են աշխատում իրենց ընտրատարածքների համար. նրանք ավելի քիչ հավանականություն ունեն վկայություն տալու Կոնգրեսի լսումներին ... Դաշնային ծախսերը ավելի քիչ են այն տարածքներում, որտեղ տեղական Կոնգրեսի անդամների լուսաբանումը մամուլի կողմից ավելի քիչ է»։ Շուլհոֆեր-Վոլը և Գարիդոն պարզել են, որ 2007 թվականին *«Ցինցինատի Փոստ»-ի* փակվելուց մեկ տարի անց «Քիչ թեկնածուներ էին առաջադրվել քաղաքապետարանի պաշտոնի համար Կենտուկիի արվարձաններում, որոնք ամենաշատն էին կախված «Փոստ»-ից, գործող պաշտոնյաները ավելի հավանական էր, որ վերընտրվեն, և ընտրողների մասնակցությունը և քարոզարշավի ծախսերը նվազեցին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպական Միությունում զանգվածային լրատվամիջոցների էվոլյուցիայի վերլուծությունը նշել է ինտերնետի աճի խառը արդյունքներ. «Թվային հեղափոխությունը լավ է եղել խոսքի [և] տեղեկատվության ազատության համար [բայց] խառը ազդեցություն է ունեցել մամուլի ազատության վրա». Այն խաթարել է ֆինանսավորման ավանդական աղբյուրները, և ինտերնետային լրագրության նոր ձևերը փոխարինել են կորցրածի միայն մի փոքր մասը։ Լրատվամիջոցների արձագանքը մատնիչների միջադեպերին կամ հաղորդագրությունների, ինչպես նաև այն հարցերի նկատմամբ, որոնք առաջացնում են կասկածամտություն հաստատված օրենսդրության և կառավարության մեջ, բայց տեխնիկապես կարող են չլինել մատնիչների միջադեպեր, սահմանափակվում է քաղաքական կոռեկտության և խոսքի կանոնների տարածվածությամբ շատ արևմտյան երկրներում։ Չինաստանում և շատ այլ Արևելյան Ասիայի երկրներում պետության կողմից պարտադրված խոսքի կանոնագրերը սահմանափակում են կամ, նրանց կարծիքով, ուղղորդում են լրատվամիջոցների և քաղաքացիական հասարակության ջանքերը հանրային կոռուպցիան նվազեցնելու համար։

### Հանրային հատվածի չափ

Ծավալուն և բազմազան պետական ծախսերը, ինքնին, բնույթով ենթակա են կրոնիզմի, կաշառակերության և յուրացման ռիսկի: Բարդ կարգավորումները և կամայական, անվերահսկելի պաշտոնական վարքագիծը սրում են խնդիրը: Սա մասնավորեցման և ապակարգավորման օգտին փաստարկներից մեկն է: Մասնավորեցման հակառակորդները այս փաստարկը համարում են գաղափարախոսական: Այն փաստարկը, որ կոռուպցիան անպայմանորեն բխում է հնարավորությունից, թուլանում է ցածր կամ ընդհանրապես գոյություն չունեցող, բայց մեծ պետական հատվածներ ունեցող երկրների գոյությամբ, ինչպիսիք են Սկանդինավյան երկրները։ Այս երկրները բարձր միավորներ են ստանում գործարարությամբ զբաղվելու հեշտության ինդեքսում ՝ լավ և հաճախ պարզ կարգավորումների շնորհիվ և ունեն օրենքի գերակայություն, որը հաստատված է: Հետևաբար, կոռուպցիայի բացակայության պատճառով, նրանք կարող են կառավարել խոշոր պետական հատվածներ՝ առանց քաղաքական կոռուպցիա հրահրելու: Վերջերս կատարված ապացույցները, որոնք հաշվի են առնում ինչպես ծախսերի չափը, այնպես էլ կարգավորման բարդությունը, ցույց են տվել, որ ավելի լայն պետական հատվածներ ունեցող բարձր եկամուտ ունեցող ժողովրդավարություններն իսկապես ունեն կոռուպցիայի ավելի բարձր մակարդակ

Ինչպես պետական այլ տնտեսական գործունեությունները, մասնավորեցումը, ինչպիսին է պետական սեփականության վաճառքը, հատկապես ռիսկի տակ է կրոնիզմի։ Ռուսաստանում, Լատինական Ամերիկայում և Արևելյան Գերմանիայում մասնավորեցումները ուղեկցվել են խոշոր կոռուպցիայով պետական ընկերությունների վաճառքի ժամանակ։ Քաղաքական կապեր ունեցողները անարդարացիորեն մեծ հարստություն են ձեռք բերել, ինչը վարկաբեկել է այս տարածաշրջաններում մասնավորեցումը։ Մինչ լրատվամիջոցները լայնորեն լուսաբանել են վաճառքներին ուղեկցող մեծ կոռուպցիան, ուսումնասիրությունները պնդում են, որ գործառնական արդյունավետության բարձրացումից բացի, ամենօրյա մանր կոռուպցիան ավելի մեծ է կամ կլիներ առանց մասնավորեցման, և որ կոռուպցիան ավելի տարածված է ոչ մասնավորեցված ոլորտներում։ Ավելին, կան ապացույցներ, որոնք ենթադրում են, որ ապօրինի և ոչ պաշտոնական գործունեությունն ավելի տարածված է այն երկրներում, որոնք ավելի քիչ են մասնավորեցրել։ Եվրոպական Միությունում կիրառվում է ենթակայության սկզբունքը. պետական ծառայությունը պետք է մատուցվի ամենացածր, ամենատարածված տեղական իշխանության կողմից, որը կարող է այն կոմպետենտ կերպով ապահովել։ Արդյունքն այն է, որ միջոցների բազմակի բաշխումը խրախուսում է հափշտակությունը, քանի որ կնկատվեն նույնիսկ փոքր գումարների բացակայությունը։ Ի տարբերություն դրա, կենտրոնացված իշխանության դեպքում պետական միջոցների նույնիսկ չնչին մասնաբաժինները կարող են կազմել մեծ գումարներ։

## Կոռուպցիայի համար անբարենպաստ պայմաններ

Հարստությունն ու իշխանությունը կարող են բարդացնող ազդեցություն ունենալ քաղաքական կոռուպցիայի վրա, սակայն փողի և ազդեցության բերած օրենքից անձեռնմխելիությունը չի ուժի մեջ մտնի, երբ հզոր անհատը վնասում կամ վնասում է մեկ այլ հզոր անհատի: Այս անձեռնմխելիության խախտման օրինակ է Բեռնարդ Մեյդոֆը, որը, լինելով հարուստ և հզոր, գողանում էր այլ հարուստ և հզոր անհատներից: Սա հանգեցրել է նրա վերջնական ձերբակալությանը՝ չնայած իր կարգավիճակին։ Քաղաքական մրցակցության մակարդակը կարող է ազդել քաղաքական կոռուպցիայի աստիճանի վրա։ Աշխատավարձերի բարձրացումը կարող է նվազեցնել քաղաքական կոռուպցիան ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում, մինչդեռ մեկ այլ ուսումնասիրություն պարզել է քաղաքական կոռուպցիայի աճ՝ քաղաքական գործիչների ավելի բարձր աշխատավարձերի դեպքում՝ միջին աշխատավարձի համեմատ։ Ավելի ցածր քաղաքական կոռուպցիա է հայտնաբերվել վերընտրվել ցանկացող գործող քաղաքական գործիչների մոտ։

## Կառավարական կոռուպցիա

Ֆերդինանդ Մարկոսը եղել է (նկարում իր դստեր՝ Իմեի հետ) ֆիլիպինցի բռնապետ և կլեպտոկրատ։ Նրա ռեժիմը հայտնի էր իր կոռուպցիայով։
Ռուսաստանը 2018 թվականի հունիսին Կատարին է հանձնում 2022 թվականի Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության անցկացման իրավունքի խորհրդանշական էստաֆետը։
Եթե կառավարության ամենաբարձր մակարդակները օգտվում են կոռուպցիայից կամ պետական գանձարանից հափշտակությունից, դա երբեմն անվանում են *«կլեպտոկրատիա»* նորաբանություն: Կառավարության անդամները կարող են օգտվել բնական պաշարներից (օրինակ՝ մի քանի ակնառու դեպքերում՝ ադամանդներից և նավթից) կամ պետական սեփականություն հանդիսացող արտադրական արդյունաբերություններից: Մի շարք կոռումպացված կառավարություններ հարստացել են արտաքին օգնության միջոցով: Իրոք, օգնության հոսքերի և ստացող երկրներում կոռուպցիայի բարձր մակարդակի միջև կա դրական կապ։

ԱՄՆ ռազմական ոստիկանության աշխատակիցը զսպում և հանգստացնում է գերուն, մինչ զինվորը նրան գետնին է պահում։
Ենթասահարյան Աֆրիկայում կոռուպցիան հիմնականում բաղկացած է տնտեսական վարձակալության արդյունահանումից և արդյունքում ստացված ֆինանսական կապիտալի արտասահման տեղափոխումից՝ հայրենիքում ներդրումներ կատարելու փոխարեն: Գրողներ Լեոնսե Նդիկումանան և Ջեյմս Կ. Բոյսը գնահատում են, որ 1970-2008 թվականներին ենթասահարյան 33 երկրներից կապիտալի արտահոսքը կազմել է ընդհանուր առմամբ 700 միլիարդ դոլար։ Կոռումպացված բռնապետությունը սովորաբար հանգեցնում է քաղաքացիների մեծամասնության համար տարիների ընդհանուր դժվարությունների և տառապանքների, քանի որ քաղաքացիական հասարակությունը և օրենքի գերակայությունը քայքայվում են: Բացի այդ, կոռումպացված բռնապետերը պարբերաբար անտեսում են տնտեսական և սոցիալական խնդիրները՝ ձգտելով կուտակել ավելի շատ հարստություն և իշխանություն: Կոռումպացված, շահագործող բռնապետի դասական դեպքը, որը հաճախ հիշատակվում է , մարշալ Մոբուտու Սեսե Սեկոյի ռեժիմն է, որը 1965-1997 թվականներին կառավարել է Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը (որը նա վերանվանել է Զաիր)։ Ասում են, որ կլեպտոկրատիա տերմինի օգտագործումը մեծ մասամբ ժողովրդականություն է ձեռք բերել Մոբուտուի ռեժիմը ճշգրիտ նկարագրելու անհրաժեշտության պատճառով: Մեկ այլ դասական դեպք է Նիգերիան, հատկապես գեներալ Սանի Աբաչայի կառավարման օրոք, որը Նիգերիայի *փաստացի* նախագահն էր 1993 թվականից մինչև իր մահը՝ 1998 թվականը։ Ըստ լուրերի, գողացել է մոտ 3-4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Նա և իր հարազատները հաճախ հիշատակվում են նիգերիական 419 նամակների խարդախություններում, որոնցում պնդում են, որ հսկայական կարողություններ են առաջարկում իր գողացված «կարողությունները» լվանալու «օգնության» դիմաց, որոնք իրականում պարզվում են, որ գոյություն չունեն։ 1960-1999 թվականներին Նիգերիայի առաջնորդները գանձարանից գողացել են ավելի քան 400 միլիարդ դոլար։

### Դատական կոռուպցիա

Դատական համակարգի կոռուպցիայի երկու մեթոդ կա՝ պետական (բյուջետային պլանավորման և տարբեր արտոնությունների միջոցով) և մասնավոր։ Շատ անցումային և զարգացող երկրներում դատական համակարգի բյուջեն գրեթե ամբողջությամբ վերահսկվում է գործադիր իշխանության կողմից։ Վերջինս խաթարում է իշխանությունների տարանջատումը, քանի որ ստեղծում է դատական համակարգի կրիտիկական ֆինանսական կախվածություն։ Ազգային հարստության ճիշտ բաշխումը, այդ թվում՝ դատական համակարգի վրա կառավարության ծախսերը, սահմանադրական տնտեսագիտության առարկա են։ Դատական կոռուպցիան լիովին վերացնելը կարող է դժվար լինել, նույնիսկ զարգացած երկրներում։

## Կոռուպցիայի դեմ պայքար

ՄԱԿ-ի կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիա
Բջջային հեռահաղորդակցությունը և ռադիոհեռարձակումը նպաստում են կոռուպցիայի դեմ պայքարին, հատկապես զարգացող տարածաշրջաններում, ինչպիսին է Աֆրիկան, որտեղ կապի այլ ձևերը սահմանափակ են։ Հնդկաստանում կոռուպցիայի դեմ պայքարի բյուրոն պայքարում է կոռուպցիայի դեմ, և պատրաստվում է օմբուդսմենի մասին նոր օրինագիծ՝ «Ջան Լոկպալ» օրինագիծը։ 1990-ականներին միջազգային մակարդակով (մասնավորապես՝ Եվրոպական համայնքի, Եվրոպայի խորհրդի, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության կողմից) նախաձեռնություններ են ձեռնարկվել կոռուպցիան արգելելու համար. օրինակ՝ 1996 թվականին Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեն ընդունել է կոռուպցիայի դեմ պայքարի համապարփակ ծրագիր և հետագայում հրապարակեց կոռուպցիայի դեմ պայքարի մի շարք ստանդարտներ սահմանող փաստաթղթեր.

Մոմավառության բողոքի ցույց Հարավային Կորեայի նախագահ Փակ Կըն Հյե դեմ Սեուլում, Հարավային Կորեա, 7 հունվարի, 2017 թվական։
* Կոռուպցիայի մասին քրեական իրավունքի կոնվենցիա (ETS 173)
* Կոռուպցիայի մասին քաղաքացիական իրավունքի կոնվենցիա (ETS 174)
* Կոռուպցիայի մասին քրեական իրավունքի կոնվենցիայի լրացուցիչ արձանագրությունը (ETS 191)
* Կոռուպցիայի դեմ պայքարի քսան ուղեցույց սկզբունքներ (բանաձև (97) 24)
* «Պետական պաշտոնյաների վարքագծի կանոնագրքի վերաբերյալ առաջարկություն» (Առաջարկություն թիվ R (2000) 10)
* «Քաղաքական կուսակցությունների և ընտրարշավների ֆինանսավորման ոլորտում կոռուպցիայի դեմ պայքարի ընդհանուր կանոնների մասին» առաջարկությունը (Rec(2003)4)

Այս փաստաթղթերի նպատակն է եղել լուծել կոռուպցիայի տարբեր ձևերը (ներառյալ պետական հատվածը, մասնավոր հատվածը, քաղաքական գործունեության ֆինանսավորումը և այլն), անկախ նրանից, թե դրանք ունեին խիստ ներքաղաքական, թե նաև միջազգային չափում: Այդ տեքստերում նախատեսված պահանջների և սկզբունքների ազգային մակարդակով իրականացումը վերահսկելու համար ստեղծվեց մոնիթորինգի մեխանիզմ՝ Կոռուպցիայի դեմ պայքարի պետությունների խումբը (հայտնի է նաև որպես GRECO) (ֆրանսերեն՝ Groupe d'Etats contre la corruption): Հետագա կոնվենցիաներ ընդունվեցին տարածաշրջանային մակարդակով՝ Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության (OAS կամ OEA), Աֆրիկյան միության հովանու ներքո, իսկ 2003 թվականին՝ համընդհանուր մակարդակով՝ ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի շրջանակներում, որտեղ հնարավոր է դառնում մասնակից պետությունների միջև փոխադարձ իրավական օգնությունը՝ կոռուպցիոն հանցագործությունների հետ կապված հետաքննությունների, գործընթացների և դատական գործողությունների վերաբերյալ, ինչպես սահմանված է 46-րդ հոդվածում:

## Whistleblowers

Whistleblower-ը նշանակում է անձ, որը բացահայտում է կազմակերպությունում-թե՛ մասնավոր, թե՛ պետական-կա լիցենզավորված, անբարոյական կամ ոչ ճիշտ գործողություններ կամ տեղեկություններ։

## Կոռուպցիայի չափում

Կոռուպցիայի ճշգրիտ չափումը դժվար է, եթե ոչ անհնար՝ գործարքի անօրինական բնույթի և կոռուպցիայի ոչ ճշգրիտ սահմանումների պատճառով։ Կոռուպցիայի մասշտաբի քիչ հուսալի չափանիշներ կան, և դրանց մեջ կա տարասեռության բարձր մակարդակ: Կոռուպցիան գնահատելու ամենատարածված եղանակներից մեկը ընկալման հարցումներն են: Դրանք ունեն լավ ծածկույթի առավելություն, սակայն դրանք ճշգրտորեն չեն չափում կոռուպցիան։ Մինչդեռ «կոռուպցիայի» ինդեքսները առաջին անգամ հայտնվել են 1995 թվականին՝ Կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսի (CPI) հետ միասին, այս բոլոր չափանիշները վերաբերում են կոռուպցիայի տարբեր մոտիկ ցուցանիշների, ինչպիսիք են խնդրի մասշտաբի վերաբերյալ հանրային ընկալումները։ Այնուամենայնիվ, ժամանակի ընթացքում մեթոդների և օբյեկտիվ ցուցանիշների համեմատ վավերացման ստուգումների կատարելագործումը նշանակում է, որ չնայած կատարյալ չեն, այս ցուցանիշներից շատերը կատարելագործվում են կոռուպցիայի մասշտաբի հետևողականորեն և վավերականորեն չափելու հարցում։

«Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն ՀԿ-ն այս ոլորտում եղել է առաջատարն՝ 1995 թվականին առաջին անգամ հրապարակված Կոռուպցիայի դեմ պայքարի ինդեքսով (CPI): Այս աշխատանքին հաճախ վերագրում են տաբուի կոտրումը և կոռուպցիայի հարցը բարձր մակարդակի զարգացման քաղաքականության քննարկման մեջ ներառելը: «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ»-ը ներկայումս հրապարակում է երեք չափանիշ, որոնք ամեն տարի թարմացվում են՝ Կոռուպցիայի դեմ պայքարի ինդեքս (CPI) (հիմնված տարբեր երկրների կոռումպացվածության վերաբերյալ հանրային ընկալումների վերաբերյալ երրորդ կողմի հարցումների ամփոփման վրա), «Կոռուպցիայի գլոբալ բարոմետր» (հիմնված կոռուպցիայի նկատմամբ հանրության ընդհանուր վերաբերմունքի և փորձի հարցման վրա) և «Կաշառք վճարողների ինդեքս», որը դիտարկում է արտասահմանյան ընկերությունների կաշառք տալու պատրաստակամությունը: Կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսը այս չափանիշներից ամենահայտնին է, չնայած այն մեծ քննադատության է արժանացել և կարող է նվազել իր ազդեցությունը։ 2013 թվականին «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ»-ը հրապարակելէ զեկույց «Կառավարության պաշտպանության կոռուպցիայի դեմ պայքարի ինդեքսի» վերաբերյալ: Այս ինդեքսը գնահատում է կոռուպցիայի ռիսկը երկրների ռազմական ոլորտում։

Համաշխարհային բանկը հավաքում է կոռուպցիայի վերաբերյալ մի շարք տվյալներ, ներառյալ աշխարհի ավելի քան 100,000 ընկերությունների հարցումների պատասխանները և կառավարման ու ինստիտուցիոնալ որակի ցուցանիշների մի շարք։ Ավելին, Համաշխարհային կառավարման ցուցանիշներով չափվող կառավարման վեց չափորոշիչներից մեկը կոռուպցիայի վերահսկողությունն է, որը սահմանվում է որպես «իշխանության կիրառման աստիճանը մասնավոր շահույթի համար, ներառյալ կոռուպցիայի թե՛ մանր, թե՛ մեծ ձևերը, ինչպես նաև պետության «գրավումը» էլիտաների և մասնավոր շահերի կողմից»։ Չնայած սահմանումն ինքնին բավականին ճշգրիտ է, Համաշխարհային կառավարման ցուցանիշներում ամփոփված տվյալները հիմնված են ցանկացած հասանելի հարցումների վրա. հարցերը տատանվում են «կոռուպցիան լուրջ խնդիր է՞»-ից մինչև տեղեկատվությանը հանրության հասանելիության չափանիշներ, և չեն համապատասխանում երկրների միջև: Այս թերություններին չնայած, այս տվյալների ամբողջության համաշխարհային ծածկույթը հանգեցրել է դրանց լայն տարածմանը, մասնավորապես՝ Հազարամյակի մարտահրավերների կորպորացիայի կողմից։

Մի շարք կուսակցություններ հարցումների տվյալներ են հավաքել՝ հանրությունից և փորձագետներից, որպեսզի փորձեն գնահատել կոռուպցիայի և կաշառակերության մակարդակը, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը քաղաքական և տնտեսական արդյունքների վրա։ Կոռուպցիայի չափանիշների երկրորդ ալիքը ստեղծվել է Global Integrity-ի, International Budget Partnership-ի և շատ ավելի քիչ հայտնի տեղական խմբերի կողմից: Այս չափանիշների թվում է Global Integrity Index-ը որն առաջին անգամ հրապարակվել է 2004 թվականին: Այս երկրորդ ալիքի նախագծերը նպատակ ունեն ստեղծել քաղաքականության փոփոխություններ՝ ավելի արդյունավետորեն բացահայտելով ռեսուրսները և ստեղծելով աստիճանական բարեփոխումների ստուգաթերթիկներ: Global Integrity-ն և International Budget Partnership-ը յուրաքանչյուրը հրաժարվում է հանրային հարցումներից և փոխարենը օգտագործում է երկրի ներսում գործող փորձագետներին՝ գնահատելու «կոռուպցիայի հակառակը», որը Global Integrity-ն սահմանում է որպես կոռուպցիան կանխող, խրախուսող կամ բացահայտող հանրային քաղաքականություն։ Այս մոտեցումները լրացնում են առաջին ալիքի՝ իրազեկության բարձրացման գործիքները՝ հանրային բողոքի առջև կանգնած կառավարություններին տրամադրելով ստուգաթերթիկ, որը չափում է կառավարման բարելավմանն ուղղված կոնկրետ քայլերը։

Երկրորդ ալիքի կոռուպցիայի տիպիկ չափանիշները չեն առաջարկում առաջին ալիքի նախագծերում առկա համաշխարհային ծածկույթը և փոխարենը կենտրոնանում են կոնկրետ խնդիրների վերաբերյալ հավաքված տեղեկատվության տեղայնացման և խորը, «անհասանելի» ստեղծելու վրա, բովանդակություն, որը համապատասխանում է քանակական և որակական տվյալներին: Այլընտրանքային մոտեցումները, ինչպիսին է Բրիտանական օգնության գործակալության «Փոփոխության շարժիչ ուժերը» հետազոտությունը, բաց են թողնում թվերը և խթանում կոռուպցիայի ըմբռնումը՝ քաղաքատնտեսության վերլուծության միջոցով, թե ով է վերահսկում իշխանությունը տվյալ հասարակությունում։ եկ այլ մոտեցում, որը առաջարկվում է, երբ կոռուպցիայի ավանդական չափանիշները հասանելի չեն, պաշտոնյաների մարմնի ճարպի ուսումնասիրությունն է՝ պարզելով, որ հետխորհրդային պետություններում կաբինետի նախարարների ճարպակալումը խիստ կապված է ավելի ճշգրիտ չափանիշների հետ։

## Քաղաքական կոռուպցիան վերահսկող հաստատություններ

* Ֆինանսական գործողությունների աշխատանքային խումբ
* FreedomGuard, Ltd.-ն՝ Միացյալ Նահանգների հանրային շահերի մարմին, որը լիազորված է բացահայտել, հետաքննել և քաղաքացիական կարգով հետապնդել դաշնային և նահանգային կառավարությունների կոռուպցիան։
* «Գլոբալ վկա» -ն միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է 1993 թվականին և աշխատում է խզել բնական պաշարների շահագործման, հակամարտությունների, աղքատության, կոռուպցիայի և մարդու իրավունքների խախտումների միջև կապերը ամբողջ աշխարհում։
* Կոռուպցիայի դեմ պայքարի պետությունների խումբը, որը ստեղծվել է Եվրոպայի խորհրդի ներքո՝ անդամ պետությունների կողմից քաղաքական կոռուպցիայի դեմ պայքարի համար ընդունված գործիքների կիրառումը վերահսկելու համար։
* Անկախ կոռուպցիայի դեմ պայքարի հանձնաժողով
* Միջազգային կոռուպցիայի դեմ պայքարի ակադեմիա
* «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ»-ը ոչ կառավարական կազմակերպություն է, որը վերահսկում և հրապարակում է միջազգային զարգացման ոլորտում կորպորատիվ և քաղաքական կոռուպցիան և ամեն տարի հրապարակում է «Կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսը»։

## Գեղարվեստական գրականության մեջ

Ստորև բերված են գեղարվեստական ստեղծագործությունների մի քանի օրինակներ, որոնք պատկերում են քաղաքական կոռուպցիան տարբեր ձևերով.

* *Ռևիզոր* - Նիկոլայ Գոգոլի 1836 թվականի պիեսը
* *Ժողովրդավարություն* - Հենրի Ադամսի 1880 թվականի վեպը
* *«Ֆինանսիստը»* - Թեոդոր Դրայզերի 1912 թվականի վեպը
* *«Տիտանը»* - Թեոդոր Դրայզերի 1914 թվականի վեպ, *«Ֆինանսիստը»* վեպի շարունակությունը
* *Պարոն Սմիթը* *մեկնում է Վաշինգտոն* - 1939 թվականի ֆիլմ, ռեժիսոր՝ Ֆրենկ Կապրա
* *Անասնաֆերմա* - Ջորջ Օրուելի 1945 թվականի վեպը
* *«Թագավորի բոլոր մարդիկ»* – Ռոբերտ Փեն Ուորենի 1946 թվականի վեպը
* *Ատլասը* *պարզեց թևերը* – Այն Ռանդի 1957 թվականի վեպը
* *Չարի* *կնիք* - 1958 թվականի ֆիլմ, որի ռեժիսորն է Օրսոն Ուելսը
* *Խաղաթղթե տուն -* 2013–2018 թվականների հեռուստասերիալ

## Տես նաև

* Կոռուպցիա
* Ջերիմենդերինգ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Diwan, Ishac; Haidar, Jamal Ibrahim (2021). «Political Connections Reduce Job Creation: Firm-level Evidence from Lebanon». *Journal of Development Studies*. **57** (8): 1373–1396. doi:10.1080/00220388.2020.1849622. S2CID 229717871.
* Peter Bratsis. (2003) "The Construction of Corruption; or, Rules of Separation and Illusions of Purity in Bourgeois Societies", *Social Text*.
* Peter Bratsis. (2014) "Political Corruption in the Age of Transnational Capitalism: From the Relative Autonomy of the State to the White Man's Burden", *Historical Materialism*.
* Garifullin Ramil Ramzievich (2012) Bribe-taking mania as one of the causes of bribery. The concept of psychological and psychotherapeutic approaches to the problem of bribery and bribe-taking mania. J. Aktualnye Problemy Ekonomiki i Prava ("Current Problems in Economics and Law"), no. 4(24), pp. 9-15
* Michael W. Collier. (2009) *Political Corruption in the Caribbean Basin: Constructing a Theory to Combat Corruption* excerpt and text search
* Charles Copeman and Amy McGrath (eds.)(1997), *Corrupt Elections. Ballot Rigging in Australia*, Towerhouse Publications, Kensington, NSW
* Donatella della Porta, and Alberto Vannucci, (1999). *Corrupt Exchanges: Actors, Resources, and Mechanisms of Political Corruption*. New York: Aldine de Gruyter.
* Axel Dreher, Christos Kotsogiannis, Steve McCorriston (2004), Corruption Around the World: Evidence from a Structural Model.
* Kimberly Ann Elliott, (ed.) (1997) *Corruption and the Global Economy*
* Robert M. Entman (2012) *Scandal and Silence: Media Responses to Presidential Misconduct* (Polity Press) 269 pages; case studies from USA 1998 to 2008 indicate the news media neglects many more incidents of corruption than it covers.
* Edward L. Glaeser and Claudia Goldin, (eds.) (2006), *Corruption and Reform: Lessons from America's Economic History* U. of Chicago Press, 386 pp. 0-226-29957-0.
* Mark Grossman. *Political Corruption in America: An Encyclopedia of Scandals, Power, and Greed* (2 vol. 2008)
* Arnold J. Heidenheimer, Michael Johnston and Victor T. LeVine (eds.) (1989), *Political Corruption: A Handbook* 1017 pages.
* Kim Hyoung-Kook. (2012) "The Pre-conditions for entrenching transparency in local governance, a policy report of master's course in Public Administration from the University of York".
* Richard Jensen. (2001) "Democracy, Republicanism and Efficiency: The Values of American Politics, 1885–1930", in Byron Shafer and Anthony Badger, eds, *Contesting Democracy: Substance and Structure in American Political History, 1775–2000* pp 149–180; online edition
* Michael Johnston, Victor T. LeVine, and Arnold Heidenheimer, eds. (1970) *Political Corruption: Readings in Comparative Analysis*
* Michael Johnston (2005), *Syndromes of Corruption: Wealth, Power, and Democracy*
* Junichi Kawata. (2006) *Comparing Political Corruption And Clientelism* excerpt and text search
* George C. Kohn (2001). *The New Encyclopedia of American Scandal*
* Johann Graf Lambsdorff (2007), *The Institutional Economics of Corruption and Reform: Theory, Evidence and Policy* Cambridge University Press
* Amy McGrath, (1994), *The Forging of Votes*, Tower House Publications, Kensington, NSW
* Amy McGrath, (2003), *Frauding of Elections*, Tower House Publications and H.S. Chapman Society, Brighton-le Sands, NSW
* Amy McGrath, (1994), *The Frauding of Votes*, Tower House Publications, Kensington, NSW
* Amy McGrath, (2005), *The Stolen Election, Australia 1987 According to Frank Hardy, Author of Power Without Glory*, Towerhouse Publications and H.S. Chapman Society, Brighton-le Sands, NSW
* John Mukum Mbaku. (1999) *Bureaucratic and Political Corruption in Africa: The Public Choice Perspective*
* Stephen D. Morris. (2009) *Political Corruption in Mexico: The Impact of Democratization*
* Aaron G. Murphy. (2010) *Foreign Corrupt Practices Act: A Practical Resource for Managers and Executives*
* Peter John Perry. (2002) *Political Corruption in Australia: A Very Wicked Place?*
* John F. Reynolds. (1988). *Testing Democracy: Electoral Behavior and Progressive Reform in New Jersey, 1880–1920* on corrupt voting methods
* Robert North Roberts. (2001) *Ethics in U.S. Government: An Encyclopedia of Investigations, Scandals, Reforms, and Legislation*
* Susan Rose-Ackerman, (1999) *Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform* excerpt & text search
* Susan Rose-Ackerman, ed. (2011) *International Handbook on the Economics of Corruption – Volume 2* excerpt and text search
* Susan Rose-Ackerman. (1978) *Corruption: a study in political economy*
* James C. Scott. (1972) *Comparative Political Corruption*
* Pietro Semeraro,(2008) Trading in influence and Lobbying in the Spanish Criminal Code
* Robert Alan Sparling (2019) Political Corruption The Underside of Civic Morality. University of Pennsylvania Press, Philadelphia. 978-0-8122-5087-9
* Zephyr Teachout. *Corruption in America: From Benjamin Franklin's Snuff Box to Citizens United* (2014)
* Dennis Thompson. (1995) *Ethics in Congress: From Individual to Institutional Corruption*, Brookings Institution Press, Washington DC. 0-8157-8423-6
* Mark Wahlgren Summers. (1993) *The Era of Good Stealings*, corruption in American politics 1868–1877
* Darrell M. West (2000), *Checkbook Democracy. How Money Corrupts Political Campaigns*, Northeastern University Press, Boston (Mass.) 1-55553-440-6
* Woodward, C. Vann, ed. *Responses of the Presidents to Charges of Misconduct* (1975), American presidents from Washington to Lyndon Johnson
* Alexandra Wrage (2007) Bribery and Extortion: Undermining Business, Governments and Security

## Արտաքին հղումեր

* UNODC – United Nations Office on Drugs and Crime – on corruption
* World Bank's Worldwide Governance Indicators Worldwide ratings of country performances on six governance dimensions from 1996 to present.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քաղաքական կոռուպցիա» հոդվածին։ |