# Ֆինանսական տեխնոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Ֆինանսական տեխնոլոգիա** (անգլ.՝ FinTech), բնագավառ, որը ներառում է այն ընկերությունները, որոնք օգտագործում են տեխնոլոգիա և նորարարություն, ինչպիսիք են բանկերն ու միջնորդները, ֆինանսական ծառայությունների շուկայում մրցակցելու ավանդական ֆինանսական հաստատությունների հետ։ Ներկայումս, ինչպես բազմաթիվ տեխնոլոգիական ստարտափներ, այնպես էլ խոշոր կայացած կազմակերպություններ, որոնք փորձում են բարելավել և օպտիմալացնել մատուցվող ֆինանսական ծառայությունները, համարվում են ֆինանսական տեխնոլոգիա։

Այս լայն եզրույթը ներառում է ֆինանսական ծառայությունների տեխնոլոգիական առաջընթացների լայն շրջանակ, ներառյալ բջջային բանկային ծառայությունները, առցանց վարկավորման հարթակները, թվային վճարային համակարգերը, ռոբոտ-խորհրդատուները և բլոկչեյնի վրա հիմնված հավելվածները, ինչպիսիք են կրիպտոարժույթները: Ֆինանսական տեխնոլոգիաների ընկերությունները ներառում են ինչպես ստարտափներ, այնպես էլ հաստատված տեխնոլոգիական և ֆինանսական ընկերություններ, որոնք նպատակ ունեն բարելավել, լրացնել կամ փոխարինել ավանդական ֆինանսական ծառայությունները։

## Սահմանում և հիմնական ոլորտներ

Վերջին քառասուն տարվա ընթացքում տպագրված ավելի քան 200 գիտական հոդվածների վերանայումից հետո, որոնք վերաբերում են Fintech տերմինին, Ֆրիբորգի կառավարման դպրոցի պրոֆեսոր Պատրիկ Շուֆելը տվել է հետևյալ բնորոշումը. «Fintech-ը նոր ֆինանսական ոլորտ է, որը տեխնոլոգիաներ է կիրառում ֆինանսական արդյունքների բարելավման համար»։ Իրեն Օլդրիջը և Սթիվ Կրավցիվը նշում են մի քանի ոլորտներ, որտեղ տարածվում է ֆինանսական տեխնոլոգիան, ինչպիսիք են ապահովագրության ավտոմատացումը, առևտուրը և ռիսկերի կառավարումը։

Ընթացակարգերի առումով «Ֆինանսական տեխնոլոգիա» տերմինը վերաբերում է ֆինանսական ծառայությունների արդյունաբերության նոր ծրագրերին, գործընթացներին, ապրանքներին կամ բիզնես մոդելներին, որոնք բաղկացած են մեկ կամ ավելի ավելացված արժեքի ֆինանսական ծառայություններից, որոնք ամբողջությամբ կամ մեծ մասամբ մատուցվում են ինտերնետով։

Ծառայությունները կարող են միաժամանակ տրամադրվել տարբեր անկախ ծառայություններ մատուցողների կողմից, սովորաբար ներառելով առնվազն մեկ լիցենզավորված բանկ կամ ապահովագրական ընկերություն։ Փոխգործունեությունն ապահովվում է API ինտերֆեյսների միջոցով և հաճախ կարգավորվում են հատուկ օրենքներով և կանոնակարգերով, ինչպիսիք են Եվրոպական վճարային ծառայությունների մասին հրահանգը (անգլ.՝ European Payment Services Directive):

Կան բոլորովին տարբեր fintech մոդելներ և դասակարգումներ։ Այնուամենայնիվ, fintech ընկերությունների հիմնական տարբերակիչ առանձնահատկությունը նորարարություններ ստեղծելու ունակությունն է։ Ռուսաստանի բանկը խոշոր տվյալների վերլուծությունը, բջջային տեխնոլոգիաները, արհեստական բանականությունը, ռոբոտացումը, կենսաչափությունը, բաշխված գրանցումները համարում են ամենահեռանկարային ֆինանսական տեխնոլոգիաներ։

Ֆինանսական տեխնոլոգիաների զարգացումը առավելագույն չափով արդիականացնում է ավանդական ֆինանսական ծառայություններն ու ապրանքները մի քանի ոլորտներում.

* վճարումներ և փոխանցումներ. առցանց վճարման ծառայություններ, առցանց փոխանցման ծառայություններ, P2P արտարժույթի փոխանակում (փոխանցումներ ֆիզիկական անձանց միջև), B2B վճարման և փոխանցման ծառայություններ (փոխանցումներ իրավաբանական անձանց միջև), խելացի տերմինալներ, զանգվածային վճարման ծառայություններ,
* ֆինանսավորում. P2P սպառողական վարկավորում, P2P բիզնեսի վարկավորում, բազմաֆինանսավորում,
* կապիտալի կառավարում. ռոբո-խորհրդատվություն, ֆինանսական պլանավորման ծրագրեր, սոցիալական առևտուր, ալգորիթմական փոխանակման առևտուր, նպատակային խնայողական ծառայություններ։

## Էվոլյուցիա

Ֆինանսական տեխնոլոգիաների զարգացումը տևել է ավելի քան մեկ դար և նշանավորվել է նշանակալի տեխնոլոգիական նորարարություններով, որոնք հեղափոխություն են մտցրել ֆինանսական ոլորտում։ Թեև տեխնոլոգիաների կիրառումը ֆինանսներում խորը պատմական արմատներ ունի, «ֆինանսական տեխնոլոգիա» տերմինը ի հայտ է եկել 20-րդ դարի վերջին և մեծ ճանաչում է ձեռք բերել 1990-ականներին։

Այս տերմինի ամենավաղ փաստաթղթավորված օգտագործումը թվագրվում է 1967 թվականին, որը հայտնվել է *The Boston Globe-ի* «Ֆինանսական տեխնոլոգիաների նոր աղբյուրը սկզբնական ֆինանսավորման համար» վերնագրով հոդվածում: Այս հոդվածը վերաբերում էր Computer Control Company-ի նախկին ղեկավարների կողմից հիմնադրված ստարտափ ներդրումային ընկերությանը, որի նպատակն էր ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտի ստարտափներին տրամադրել ռիսկային կապիտալ և արդյունաբերական փորձագիտություն:

Սակայն այս տերմինը ժողովրդականություն չվայելեց մինչև 1990-ականների սկիզբը, երբ Citicorp-ի նախագահ Ջոն Ռիդը այն օգտագործեց Ֆինանսական ծառայությունների տեխնոլոգիաների կոնսորցիումը նկարագրելու համար։ Այս նախագիծը, որը նախաձեռնել էր Citigroup-ը, մշակվել էր ֆինանսական ոլորտում տեխնոլոգիական համագործակցությունը խթանելու համար՝ նշանավորելով ոլորտի համագործակցային մոտեցման կարևորագույն պահը նորարարությունների նկատմամբ։

Ֆինանսական տեխնոլոգիաների էկոհամակարգը ներառում է տարբեր տեսակի ընկերություններ։ Մինչդեռ նոր ֆինանսական տեխնոլոգիաներ կամ ծառայություններ մշակող ստարտափները հաճախ կապված են ֆինանսական տեխնոլոգիաների հետ, ոլորտը ներառում է նաև ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում ընդլայնվող արդեն իսկ կայացած տեխնոլոգիական ընկերություններ և նոր տեխնոլոգիաներ որդեգրող ավանդական ֆինանսական հաստատություններ։ Այս բազմազան լանդշաֆտը հանգեցրել է նորարարությունների բազմաթիվ ֆինանսական ոլորտներում, այդ թվում՝ բանկային, ապահովագրական, ներդրումային և վճարային համակարգերում: Ֆինանսական տեխնոլոգիաների կիրառությունները ընդգրկում են ֆինանսական ծառայությունների լայն շրջանակ։ Դրանք ներառում են թվային բանկային գործունեությունը, բջջային վճարումները և թվային դրամապանակները, peer-to-peer վարկավորման հարթակները, ռոբոտ-խորհրդատուները և ալգորիթմական առևտուրը, ապահովագրական տեխնոլոգները, բլոկչեյնը և կրիպտոարժույթը, կարգավորող տեխնոլոգիաները և ամբոխֆինանսավորման հարթակները։

## Պատմություն

### Հիմքեր

19-րդ դարի վերջը հիմք դրեց վաղ ֆինանսական տեխնոլոգիաների զարգացմանը՝ հեռագրի և տրանսատլանտյան մալուխային համակարգերի զարգացմամբ։ Այս նորարարությունները վերափոխեցին ֆինանսական տեղեկատվության փոխանցումը սահմաններից այն կողմ՝ հնարավորություն տալով ֆինանսական հաստատությունների միջև ավելի արագ և արդյունավետ հաղորդակցության:Էլեկտրոնային փողի շարժման մեջ նշանակալի նվաճում եղավ 1918 թվականին Դաշնային պահուստային բանկերի կողմից Fedwire Funds Service-ի ստեղծումը։ Այս վաղ էլեկտրոնային դրամական փոխանցումների համակարգը օգտագործում էր հեռագրական գծեր՝ անդամ բանկերի միջև անվտանգ փոխանցումները հեշտացնելու համար, ինչը նշանավորեց էլեկտրոնային փողի շարժի առաջին դեպքերից մեկը։

1950-ական թվականները սպառողական ֆինանսական ծառայությունների նոր դարաշրջանի սկիզբ դրեցին։ Diners Club International-ը 1950 թվականին ներկայացրեց առաջին ունիվերսալ վարկային քարտը, որը շրջադարձային պահ էր, որը վերաձևավորեց սպառողական ծախսերը և վարկավորումը։ Այս նորարարությունը հիմք հանդիսացավ 1958 թվականին American Express քարտերի և 1959 թվականին BankAmericard-ի (հետագայում՝ Visa) թողարկման համար, որն էլ ավելի ընդլայնեց վարկային քարտերի արդյունաբերությունը։

### Թվային հեղափոխություն

1960-ական և 1970-ական թվականները նշանավորեցին անալոգային ֆինանսներից թվայինին անցնելու սկիզբը, մի շարք հեղափոխական զարգացումներով, որոնք ձևավորեցին ֆինանսական տեխնոլոգիաների ապագան։

1967 թվականին Barclays-ը Լոնդոնում ներկայացրեց աշխարհի առաջին բանկոմատը ՝ հեղափոխություն մտցնելով կանխիկի և հիմնական բանկային ծառայությունների հասանելիության մեջ։ Վաճառող ավտոմատներից ոգեշնչված՝ բանկոմատը նշանակալի քայլ էր ինքնասպասարկման բանկային գործունեության ուղղությամբ։

Ֆինանսական տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքը շարունակեց զարգանալ 1968 թվականին Մեծ Բրիտանիայում Միջբանկային Համակարգչային Բյուրոյի հիմնադրմամբ։ Այս զարգացումը հիմք դրեց երկրի առաջին ավտոմատացված կլիրինգային համակարգի համար, որը, ի վերջո, վերածվեց BACS-ի (բանկային ավտոմատացված կլիրինգային ծառայություններ)՝ բանկերի միջև էլեկտրոնային դրամական փոխանցումները հեշտացնելու համար:

Արժեթղթերի առևտրի աշխարհը վերափոխվեց 1971 թվականին՝ NASDAQ-ի ՝ աշխարհի առաջին թվային ֆոնդային բորսայի հիմնադրմամբ։ NASDAQ-ի էլեկտրոնային գնանշման համակարգը զգալի առաջընթաց էր ֆոնդային բորսաներում օգտագործվող ավանդական բաց աղաղակող համակարգի համեմատ։

Երկու տարի անց SWIFT-ի (Աշխարհի միջբանկային ֆինանսական հեռահաղորդակցության ընկերություն) հիմնադրումը ստանդարտացրեց և ապահովեց համաշխարհային ֆինանսական հաստատությունների միջև հաղորդակցությունը։ SWIFT-ի հաղորդագրությունների համակարգը դարձավ միջազգային դրամական և անվտանգության փոխանցումների համաշխարհային ստանդարտը։

Միացյալ Նահանգներում էլեկտրոնային դրամական փոխանցումների համակարգերի, ինչպիսին է ACH-ը (Ավտոմատացված հաշվարկային տունը), ներդրումը նպաստեց ավելի արագ և արդյունավետ դրամական փոխանցումների իրականացմանը։ ACH ցանցը թույլ էր տալիս կատարել ուղղակի ավանդներ, աշխատավարձի վճարումներ և էլեկտրոնային վճարումներ՝ զգալիորեն նվազեցնելով թղթային չեկերի անհրաժեշտությունը։

### Թվային ֆինանսական ծառայությունների աճը

Բլումբերգի տերմինալի թանգարան
1980-ական և 1990-ական թվականներին ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտում նշանակալի զարգացումներ տեղի ունեցան՝ թվային ֆինանսական ծառայությունների ի հայտ գալու և առցանց բանկային գործունեության վաղ փուլերի հետ մեկտեղ։ Մեծ առաջընթաց եղավ, երբ Մայքլ Բլումբերգը հիմնադրեց Innovative Market Systems-ը (հետագայում ՝ Bloomberg LP) և ներկայացրեց Bloomberg Terminal-ը։ Այս նորարարությունը հեղափոխեց ֆինանսական մասնագետների կողմից շուկայական տվյալներին մուտք գործելու և վերլուծելու եղանակը՝ աշխարհի ֆինանսական հաստատություններին տրամադրելով իրական ժամանակի ֆինանսական շուկայի տվյալներ, վերլուծություններ և նորություններ:

Առցանց բանկային ծառայությունները ի հայտ եկան 1980-ականների սկզբին, երբ Շոտլանդիայի բանկը առաջարկեց Մեծ Բրիտանիայում առաջին առցանց բանկային ծառայությունը՝ Homelink անվամբ։ Այս ծառայությունը թույլ էր տալիս հաճախորդներին դիտել հաշվի քաղվածքները, փոխանցել գումար և վճարել հաշիվները՝ օգտագործելով իրենց հեռուստացույցներն ու հեռախոսները։

1980-ականների վերջին մշակվեցին EDI (էլեկտրոնային տվյալների փոխանակման) ստանդարտները, որոնք թույլ տվեցին բիզնեսներին էլեկտրոնային եղանակով փոխանակել ֆինանսական փաստաթղթեր և հեշտացնել B2B (բիզնեսից բիզնես) գործարքները:

Սպառողական թվային բանկային գործունեության մեջ նշանակալի նվաճում եղավ 1994 թվականին, երբ Սթենֆորդի դաշնային վարկային միությունը գործարկեց առաջին ինտերնետային բանկային կայքը։ Այս ծառայությունը սկզբում թույլ էր տալիս անդամներին առցանց ստուգել հաշիվների մնացորդները, իսկ 1997 թվականին ավելացվեց հաշիվների վճարման գործառույթը։ Այնուամենայնիվ, միայն 1999 թվականին ստեղծվեց առաջին պետական կանոնադրությամբ, FDIC-ի կողմից ապահովագրված հաստատությունը, որը հիմնականում գործում էր առցանց։ Դեյվիդ Բեքերի կողմից հիմնադրված Առաջին Ինտերնետ Բանկը նշանավորեց միայն առցանց բանկային գործունեության նոր դարաշրջանը։

### Դոթքոմ դարաշրջան

1990-ականների վերջը և 2000-ականների սկիզբը նշանակալի շրջադարձային կետ հանդիսացան ֆինանսական տեխնոլոգիաների զարգացման մեջ, քանի որ դոթ-քոմ բումի ընթացքում ի հայտ եկան բազմաթիվ նորարարություններ։ Նշանակալի զարգացումներից մեկը առցանց առևտրային հարթակների աճն էր, որի առաջատարը 1982 թվականին հիմնադրված E-Trade-ն էր։ 1992 թվականին E-Trade-ը դարձավ առաջին ֆինանսական ծառայություններ մատուցող ընկերություններից մեկը, որը սպառողներին առաջարկեց առցանց առևտուր՝ հեղափոխություն կատարելով անհատների կողմից ֆոնդային շուկայի հետ փոխազդեցության եղանակում։

Մեկ այլ կարևորագույն պահ էր PayPal- ի հիմնադրումը 1998 թվականին։ PayPal-ի հաջողությունը անվտանգ և օգտագործողին հարմար առցանց վճարային համակարգ ստեղծելու գործում ցույց տվեց թվային վճարային լուծումների կենսունակությունը և ճանապարհ հարթեց բազմաթիվ հետագա ֆինանսական տեխնոլոգիական ստարտափների համար։

2000-ականների սկզբին ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում ի հայտ եկան նաև նորարարական բիզնես մոդելներ։ 1997 թվականին հիմնադրված WebBank-ը 2005 թվականին սկսեց առաջարկել «վարձակալել վարձակալության» մոդել՝ ապահովելով անհրաժեշտ բանկային ենթակառուցվածքը և կարգավորող համապատասխանությունը ֆինանսական տեխնոլոգիաների ստարտափներին՝ առանց սեփական կանոնադրություն ձեռք բերելու բանկային ծառայություններ մատուցելու համար։ Այս մոդելը հետագայում վճռորոշ դեր խաղաց բազմաթիվ ֆինանսական տեխնոլոգիական ընկերությունների աճի ապահովման գործում։

### Հետֆինանսական ճգնաժամ

2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը ծառայեց որպես ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտի արագ աճի կատալիզատոր, քանի որ ավանդական ֆինանսական հաստատությունների նկատմամբ վստահության անկումը հնարավորություններ ստեղծեց նորարարական, տեխնոլոգիապես հիմնավորված լուծումների համար։ Հետճգնաժամային դարաշրջանի վաղ օրերին ի հայտ եկան թվային արժույթները, իսկ էլեկտրոնային ոսկին ծառայեց որպես Bitcoin- ի զարգացման նախանշան։ Թեև e-Gold-ը, որը թույլ էր տալիս օգտատերերին ստեղծել ոսկու գրամներով արտահայտված հաշիվներ և հնարավորություն տալ ակնթարթային փոխանցումներ կատարել, ի վերջո բախվեց իրավական մարտահրավերների և փակման, այն հիմք դրեց ապագա թվային արժույթների համար։

Բիթքոյնի գյուտը 2008 թվականին Սատոշի Նակամոտո կեղծանունն օգտագործող անանուն ստեղծողի կողմից շրջադարձային կետ հանդիսացավ թվային արժույթների և ապակենտրոնացված ֆինանսների զարգացման գործում։ Բիթքոյնի կողմից բլոկչեյն տեխնոլոգիայի նորարարական կիրառումը զարգացման ալիք առաջացրեց կրիպտոարժույթների ոլորտում՝ բացելով նոր հնարավորություններ անվտանգ, թափանցիկ և ապակենտրոնացված ֆինանսական համակարգերի համար։

Քանի որ ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտը շարունակում էր զարգանալ, շուկա մտան նոր վճարումների մշակման ընկերություններ՝ առաջարկելով մշակողների համար հարմար API-ներ, որոնք զգալիորեն պարզեցրին առցանց վճարումների ինտեգրումը։ Էլեկտրոնային առևտրի և առցանց ֆինանսական ծառայությունների մուտքի խոչընդոտները նվազեցնելով՝ այս ընկերությունները կարևոր դեր խաղացին նոր ֆինանսական տեխնոլոգիական ստարտափների աճը խթանելու և ոլորտում նորարարությունը խթանելու գործում։

Գործընկերային բանկային մոդելը, որը ի հայտ եկավ 2000-ականների սկզբին, զգալի ժողովրդականություն ձեռք բերեց ճգնաժամից հետո։ Այս մոդելը ընդլայնվեց իր սկզբնական «վարձակալության համար» հայեցակարգից այն կողմ՝ վերածվելով ավանդական բանկերի և ֆինանսական տեխնոլոգիական ընկերությունների միջև ավելի համապարփակ գործընկերության։ Այս համագործակցությունները հնարավորություն տվեցին արագ նորարարության և շուկա մուտք գործելու, քանի որ ֆինանսական տեխնոլոգիաները օգտագործեցին արդեն իսկ հաստատված բանկերի կարգավորիչ համապատասխանությունը և ենթակառուցվածքը՝ միաժամանակ բերելով իրենց սեփական տեխնոլոգիական փորձը և հաճախորդակենտրոն մոտեցումները։ Սա ավելի արագացրեց ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտի աճը՝ հնարավորություն տալով թվային նախապատվությունը տվող ֆինանսական ծառայությունների տարածմանը։ Այս մոդելի հասունացումը հիմք հանդիսացավ նեոբանկերի առաջացման համար, որոնք մարտահրավեր նետեցին ավանդական բանկային մոդելներին՝ առաջարկելով լիովին թվային փորձառություն, վերաիմաստավորելով հաճախորդների սպասելիքները բանկային ոլորտում:

Սմարթֆոնների աճող կիրառումը խթանեց բջջային հեռախոսներին նախապատվություն տվող ֆինանսական տեխնոլոգիական լուծումների մշակումը։ Square-ի կողմից 2009 թվականին բջջային քարտի ընթերցողի ներդրումը հնարավորություն տվեց փոքր բիզնեսներին ընդունել վարկային քարտերով վճարումներ սմարթֆոնների միջոցով՝ ժողովրդավարացնելով վճարումների մշակման հասանելիությունը և ընդգծելով բջջային տեխնոլոգիաների վերափոխող ներուժը ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում:

Բջջային վճարային համակարգերի էվոլյուցիան շարունակվեց 2011 թվականին Google Wallet-ի և 2014 թվականին Apple Pay-ի թողարկմամբ, որոնք էլ ավելի տարածեցին բջջային վճարումները և ցույց տվեցին սպառողների աճող պահանջարկը հարմար, անվտանգ և օգտագործողին հարմար վճարային լուծումների նկատմամբ։

Այս ժամանակահատվածում նաև աճեց peer-to-peer (P2P) վճարային հավելվածների թիվը։ Այս հարթակները հեղափոխեցին անհատների կողմից գումար փոխանցելու եղանակը՝ հնարավորություն տալով օգտատերերի միջև արագ և հեշտ գործարքներ կատարել։ Թույլ տալով արագ, ուղղակի փոխանցումներ բջջային սարքերի միջոցով, P2P վճարային հավելվածները զգալիորեն նվազեցրին անձնական ֆինանսական գործարքների դժվարությունները՝ մարդկանց համար ավելի հեշտ դարձնելով հաշիվները բաժանելը, ծախսերը կիսելը կամ ընկերներին և ընտանիքին գումար ուղարկելը։

### Թվային ֆինանսների արագացված աճը

2020 թվականի սկզբին սկսված համաշխարհային COVID-19 համավարակը խորը ազդեցություն ունեցավ ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտի վրա՝ արագացնելով թվային ֆինանսական ծառայությունների ներդրումը և ընդգծելով տեխնոլոգիայի կարևորությունը ֆինանսական համակարգերի դիմադրողականությունն ու մատչելիությունն ապահովելու գործում։ Քանի որ կարանտինները և սոցիալական հեռավորության միջոցառումները ստիպեցին բիզնեսներին և սպառողներին ավելի շատ հույսը դնել թվային ալիքների վրա, ֆինանսական տեխնոլոգիական լուծումների պահանջարկը կտրուկ աճ ապրեց։

Այս ժամանակահատվածում բջջային հեռախոսների համար նախատեսված ֆինանսական տեխնոլոգիական հավելվածները աննախադեպ աճ գրանցեցին։ Շատ առևտրային հարթակներ հայտնել են նոր օգտատերերի հաշիվների զգալի աճի մասին, որոնցից մի քանիսում համավարակի առաջին ամիսներին ավելացել են միլիոնավոր նոր ֆինանսավորվող հաշիվներ։ Նմանապես, վճարային և դրամական փոխանցումների հավելվածներում գրանցվել է օգտատերերի զգալի աճ, որոշ հարթակներում երեք տարվա ընթացքում ամսական ակտիվ օգտատերերի թիվը կրկնապատկվել է, ինչը վկայում է թվային ֆինանսական ծառայությունների նկատմամբ զանգվածային անցման մասին:

2020 թվականի իրադարձությունները նաև բացահայտեցին ավանդական ֆինանսական հաստատությունների սահմանափակումները ճգնաժամի ժամանակ սպառողների և բիզնեսների կարիքները բավարարելու հարցում։ Ֆինանսական տեխնոլոգիաների ընկերությունները, իրենց ճկուն և տեխնոլոգիապես հենված բիզնես մոդելներով, ավելի լավ դիրքում էին արագ փոփոխվող միջավայրի կողմից առաջ քաշված մարտահրավերներին արձագանքելու համար՝ առաջարկելով նորարարական լուծումներ հեռավար բանկային գործունեության, անհպում վճարումների և թվային վարկավորման համար:

Այս ժամանակահատվածում ֆինանսական տեխնոլոգիական ընկերությունների ռիսկային կապիտալի գնահատումները կտրուկ աճեցին՝ պայմանավորված ցածր տոկոսադրույքներով և ծաղկող ֆոնդային շուկայով։ Ֆինանսական տեխնոլոգիաների ներդրումների աճը նշանավորվեց կապիտալի զգալի ներհոսքերով, ինչը հանգեցրեց ավելի բարձր գնահատականների և IPO-ների և SPAC-ների միջոցով ավելի հաճախակի դուրս գալու։ Մի քանի առաջատար ֆինանսական տեխնոլոգիական ընկերություններ գրանցեցին ռեկորդային գնահատականներ, ինչը եւս մեկ անգամ ընդգծեց ոլորտի աճը եւ ներդրողների վստահությունը։

Այս ժամանակահատվածում թվային ֆինանսական ծառայությունների անցումը նաև արագացրեց բլոկչեյն տեխնոլոգիայի և կրիպտոարժույթների ներդրումը։ Քանի որ աշխարհի կենտրոնական բանկերը ուսումնասիրում էին թվային արժույթներ թողարկելու հնարավորությունը, աճեց հետաքրքրությունը ապակենտրոնացված ֆինանսների և ոչ փոխարինելի տոկենների նկատմամբ՝ բացելով նոր հնարավորություններ ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտում նորարարության համար։

Աֆրիկայում ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտը վերելք է ապրում, ակտիվ ընկերությունների թիվը 2024 թվականին հասել է 1263-ի, ինչը զգալի աճ է 2022 թվականի 1049-ի և 2020 թվականի 450-ի համեմատ։ Նիգերիան առաջատարն է ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտում՝ կազմելով մայրցամաքի բոլոր ֆինանսական տեխնոլոգիական ընկերությունների 28%-ը։

## Արդյունաբերական լանդշաֆտ

Ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտը ներառում է ֆինանսական ծառայությունների և տեխնոլոգիաների բազմազան տեսականի, որոնք դասակարգված են մի քանի հիմնական ոլորտների։ Շատ ընկերություններ գործում են բազմաթիվ ոլորտներում կամ ստեղծում են նոր խորշեր, որոնք մշուշում են այս տարբերությունները։

| Կատեգորիա | Մանրամասներ |
| --- | --- |
| Բանկային և անձնական ֆինանսներ | Թվային բանկային հարթակներ և նեոբանկեր, որոնք առաջարկում են օգտագործողին հարմար ինտերֆեյսներ, ծախսերի հետևում, ֆինանսական պլանավորում և ինտեգրված անձնական ֆինանսների կառավարման գործիքներ: |
| Վճարումներ, փոխանցումներ և գործարքներ | Թվային վճարային լուծումներ, peer-to-peer փոխանցումներ, միջազգային դրամական փոխանցումներ, աշխատավարձի վճարման ծառայություններ, ինչպես նաև կորպորատիվ քարտերի և ծախսերի կառավարման համակարգեր: |
| Վարկավորում և վարկավորում | Peer-to-peer վարկավորման հարթակներ, BNPL, առցանց անձնական վարկեր և փոքր բիզնեսի ֆինանսավորում, որոնք հաճախ օգտագործում են այլընտրանքային տվյալներ և մեքենայական ուսուցում վարկային գնահատման համար: |
| Ներդրումներ և հարստության կառավարում | Ռոբոտ-խորհրդատուներ, առցանց միջնորդական ընկերություններ և թվային հարստության կառավարման հարթակներ, որոնք օգտագործում են ալգորիթմներ ավտոմատացված ներդրումային խորհրդատվության և պորտֆելի կառավարման համար: |
| Կապիտալի շուկաներ և ակտիվների կառավարում | Ալգորիթմական առևտրային հարթակներ, շուկայական տվյալների վերլուծություն և պորտֆելի օպտիմալացման գործիքներ ինստիտուցիոնալ առևտրի և ակտիվների կառավարման համար: |
| Ապահովագրական և պրոպեկտեք | Տեխնոլոգիական կիրառություններ ապահովագրության և անշարժ գույքի ոլորտներում՝ առաջարկելով անհատականացված ապահովագրական պայմանագրեր, պարզեցված հայցերի գործընթացներ և գույքի կառավարման նորարարական լուծումներ: |
| Բլոկչեյն, կրիպտոարժույթներ և DeFi | Բլոկչեյնի վրա հիմնված տեխնոլոգիաները հնարավորություն են տալիս կրիպտոարժույթներին և ապակենտրոնացված ֆինանսական (DeFi) հարթակներին ստեղծել ավելի թափանցիկ և ապակենտրոնացված ֆինանսական համակարգեր: |
| Ռեգիստրալ տեխնոլոգիա, համապատասխանություն և անվտանգություն | Ֆինանսական ոլորտում մոնիթորինգի, հաշվետվությունների ներկայացման, համապատասխանության, խարդախության հայտնաբերման և կիբերանվտանգության համար կարգավորող տեխնոլոգիական լուծումներ : |
| Ենթակառուցվածքներ | Հիմնական բանկային համակարգեր, ֆինանսական տվյալների ագրեգացման ծառայություններ, բաց բանկային API-ներ, բանկային ծառայություններ (BaaS) հարթակներ և առաջադեմ տվյալների վերլուծության գործիքներ, որոնք աջակցում են ամբողջ ֆինանսական տեխնոլոգիական էկոհամակարգին: |

## Եկամտի մոդելներ

Ֆինանսական տեխնոլոգիաների ընկերությունները օգտագործում են եկամտի տարբեր մոդելներ, հաճախ համատեղելով բազմաթիվ մոտեցումներ՝ եկամտի հոսքերը դիվերսիֆիկացնելու համար։

Գործարքների վճարները եկամտի հիմնական աղբյուր են շատ ֆինանսական տեխնոլոգիական բիզնեսների, մասնավորապես՝ վճարային պրոցեսորների և կրիպտոարժույթների փոխանակման ընկերությունների համար։ Այս ընկերությունները սովորաբար որոշակի տոկոս են գանձում յուրաքանչյուր մշակված գործարքից։ Որոշ ընկերություններ ընդլայնել են այս մոդելը՝ ներառելով պրեմիում վճարներ այնպիսի ծառայությունների համար, ինչպիսիք են ակնթարթային վճարումները, որոնք սպասարկում են այն առևտրականներին, ովքեր անհապաղ հասանելիություն են պահանջում միջոցների նկատմամբ։ Փոխանակման վճարները ներկայացնում են մեկ այլ նշանակալի եկամտի աղբյուր, մասնավորապես վճարային քարտեր առաջարկող ընկերությունների համար։

Բաժանորդագրության և անվճար մոդելները թույլ են տալիս ընկերություններին անվճար առաջարկել հիմնական ծառայություններ՝ միաժամանակ վճարովի լինելով առաջադեմ գործառույթների կամ պրեմիում մակարդակի համար։ Այս մոտեցումը տարածված է թվային բանկերի և ֆինանսական կառավարման հարթակների շրջանում։ Բիզնեսից բիզնես (B2B) ոլորտում օգտագործման վրա հիմնված գնագոյացումը տարածված է, հատկապես API ծառայությունների համար։ Ֆինանսական տեխնոլոգիաների ենթակառուցվածքների մատակարարները հաճախ վճար են գանձում API զանգերի կամ մշակված գործարքների ծավալի հիման վրա, ինչը թույլ է տալիս այլ բիզնեսներին մուտք գործել մասնագիտացված ֆինանսական ծառայություններ՝ առանց դրանք ներքին մշակման։

Տոկոսների վրա հիմնված եկամուտը կարևորագույն նշանակություն ունի բազմաթիվ ֆինանսական տեխնոլոգիական ընկերությունների համար, մասնավորապես՝ բանկային և վարկային ոլորտներում։ Թվային բանկերը և ներդրումային հարթակները սովորաբար տոկոսներ են վաստակում հաճախորդների ավանդների և կանխիկ մնացորդների վրա։ Վարկային հարթակները հաճախ համատեղում են տոկոսային եկամուտները վարկերի վաճառքի հետ՝ իրենց վարկային պորտֆելների մի մասը վաճառելով այլ հաստատություններին կամ ներդրողներին։

GAO հաշվետվության պատկերը, որը բացատրում է փոխանակային վճարները
Տվյալների վրա հիմնված եկամտի մոդելները, չնայած պոտենցիալ շահութաբեր են, բախվել են աճող ուսումնասիրության և կարգավորման։ Որոշ ընկերություններ զբաղվում են տվյալների մոնետիզացմամբ՝ վաճառելով ագրեգացված կամ անանունացված օգտատերերի տվյալները երրորդ կողմերին։ Սակայն այս պրակտիկան առաջացրել է գաղտնիության հետ կապված մտահոգություններ և կարգավորման հետ կապված խնդիրներ։ Ավելի քիչ վիճահարույց մոտեցումը ներառում է օգտատիրոջ տվյալների օգտագործումը թիրախային գովազդի և լիդերի ստեղծման համար, եկամուտ ստանալով ապրանքների առաջարկությունների և ուղղորդման վճարների միջոցով՝ միաժամանակ օգտատերերին անվճար ծառայություններ մատուցելով։

Որոշ եկամտի մոդելներ, ինչպիսին է որոշակի միջնորդական ընկերությունների կողմից օգտագործվող պատվերի հոսքի վճարման մոդելը (PFOF), զբաղեցնում են կարգավորող մոխրագույն գոտի։ Թեև PFOF-ը թույլ է տալիս առանց միջնորդավճարի գործարքներ, ինչը հնարավոր է օգուտ բերի մանրածախ ներդրողներին, այն քննադատության է ենթարկվել շահերի բախման և լավագույն կատարման պրակտիկայի վերաբերյալ մտահոգությունների պատճառով։

## Հակասություններ

Քանի որ ֆինանսական տեխնոլոգիաների ընկերությունները ձգտում են խաթարել ավանդական ֆինանսական ծառայությունները, որոշները քննադատության են ենթարկվել աճը համապատասխանության, անվտանգության և սպառողների պաշտպանության փոխարեն առաջնահերթություն տալու համար։

FTX կրիպտոարժույթների փոխանակման ընկերությունը 2022 թվականի նոյեմբերին սնանկացավ՝ մեղադրվելով խաբուսիկ գործելակերպի, հաճախորդների ակտիվների անպատշաճ կառավարման և ռիսկերի անբավարար վերահսկողության մեջ։

Սեմ Բանկման-Ֆրիդը ՝ FTX-ի հիմնադիրը և գործադիր տնօրենը, հետագայում դատապարտվեց էլեկտրոնային խարդախության, դավադրության և փողերի լվացման համար։

## Տես նաև

* Արհեստական բանականությունը ֆինանսների մեջ

## Ծանոթագրրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն

* Teigland, R.; Siri, S.; Larsson, A.; Puertas, A. M.; Bogusz, C. I., eds. (2018). *The Rise and Development of FinTech (Open Access): Accounts of Disruption from Sweden and Beyond*. Routledge. ISBN 978-0815378501.
* Treu, Johannes (2022). «The Fintech Sensation – What is it about?» (PDF). *Journal of International Business and Management*. **5** (1): 1–19. doi:10.37227/JIBM-2021-11-2094. ISSN 2616-5163. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 23-ին.

## Արտաքին հղումներ

* Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ֆինանսական տեխնոլոգիա** կատեգորիայում։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆինանսական տեխնոլոգիա» հոդվածին։ |

* Курс на финтех: перспективы развития рынка в России Արխիվացված 2021-06-09 Wayback Machine