# Ծծմբաջրածին

| Ծծմբաջրածին |
| --- |
|  |
|  |
| Ընդհանուր տեղեկություններ |
| Դասական անվանակարգում | ծծմբաջրածին |
| Քիմիական բանաձև | H₂S |
| Ֆիզիկական հատկություններ |
| Ագրեգատային վիճակ | գազ |
| Մոլային զանգված | 5,6E−26 kg գ/մոլ |
| Խտություն | 1.5206 գ/լ գ/սմ³ |
| Իոնիզացման էներգիա | 10,46 ± 0,01 Էլեկտրոն-վոլտ և 1,7E−18 ջոուլ կՋ/մոլ |
| Հալման ջերմաստիճան | −122 ± 1 ℉ և −85,5 °C °C |
| Եռման ջերմաստիճան | −77 ± 1 ℉ և −59,55 °C °C |
| Գոլորշու ճնշում | 17,6 ± 0,1 մթնոլորտ |
| Քիմիական հատկություններ |
| Լուծելիությունը ջրում | 0.025 (40 °C) գ/100 մլ |
| pKa | 6.89, 19±2 |
| Դիպոլ մոմենտ | 3,2E−30 Կլ·մ |
| Դասակարգում |
| CAS համար | 7783-06-4 |
| PubChem | 402, 18779926 |
| EINECS համար | 231-977-3 |
| SMILES | S |
| ЕС | 231-977-3 |
| RTECS | MX1225000 |
| ChEBI | 391 |
| Թունավորություն |
| Թունավորություն |

 |
| IDLH | 140 ± 10 mg/m³ |
| Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են **ստանդարտ պայմանների** համար (25 °C, 100 կՊա) |

**Ծծմբաջրածին**, անգույն գազ, նեխած ձվի հոտով թունավոր գազ է։ Թույլ երկհիմն թթու է։ Բնության մեջ հանդիպում է հրաբխային գազերում և հանքային ջրերում, առաջանում է նաև սպիտակուցային նյութերի քայքայման հետևանքով։ Քիմիական բաղադրությունը՝ ծծումբ և ջրածին։ Որի քիմիական բանաձևն է H2S։

Ջրում քիչ է լուծվում, լավ լուծվում է էթանոլում։ Բարձր կոնցենտրացիայի դեպքում ազդում է շատ մետաղների վրա։ Դյուրավառ է։ Օգտագործվում է քիմիական արդյունաբերության մեջ որոշ միացությունների սինթեզի, ծծմբի, ծծմբական թթվի, սուլֆիդների ստացման համար։ Ծծմբաջրածինը թունավոր գազ է, հետևաբար դրա հետ կապված բոլոր փորձերը անհրաժեշտ է կատարել քարշիչ պահարանի մեջ։ Ծծմբաջրածինը օգտագործվում է նաև դեղագործական նպատակներով, օրինակ, ծծմբաջրածնային վաննաներ։

## Բնության մեջ

Հրաբխային գազերի հետևանքով առաջացած ծծմբաջրածնի նստվածքներ
Բնության մեջ ծծմբաջրածինը հանդիպում է հրաբխային գազերում, որոշ տաք հանքային ջրերում և ցեխերում, այն վայրերում, որտեղ տեղի են ունենում նեխման և փտման ռեակցիաներ։ Առաջանում է նաև սպիտակուցային նյութերի քայքայման հետևանքով։
Բնության մեջ շատ մետաղներ, մասնավորապես պղինձը, մոլիբդենը, ցինկը, կապարը, հիմնականում գտնվում են սուլֆիդների՝ սուլֆիդային հանքերի ձևով։
Ծծմբաջրածինն առաջանում է օրգանական մնացուկների նեխման ժամանակ։ Այն պարունակվում է տարբեր տեղերի ծծմբային աղբյուրների ջրերում։ Այս ջուրն ունի բուժիչ հատկություններ։
Ոչ մեծ քանակությամբ ծծմբաջրածին պարունակվում է նաև մարդկանց և կենդանիների աղիքային գազերում

## Ֆիզիկական հատկություններ

Ծծմբաջրածինը օդից մի փոքր ծանր, բնորոշ հոտով անգույն գազ է։ Նեխած ձվերը ունեն ծծմբաջրածնի հոտ, որովհետև ձվի սպիտակուցի նեխելու ժամանակ միշտ առաջանում է ծծմբաջրածին։ Ծծմբաջրածինը ջրի մեջ լուծելի է։ Նրա լուծույթը ջրի մեջ կոչվում է ծծմբաջրածնական ջուր։ Ծծմբաջրածնական ջրի տաքացման ժամանակ նրանից ծծմբաջրածինը ցնդում է։ Ծծմբաջրածինը թունավոր է։ Ոչ մեծ կոնցենտրացիաներով ծծմբաջրածին պարունակող օդ շնչելիս զգացվում է գլխապտույտ, գլխացավ, սրտխառնուք։ Երկար ժամանակ ծծմբաջրածին շնչելիս մարդը դադարում է նրա հոտն զգալ։ Դա ստեղծում է կյանքին սպառնացող աստիճանական թունավորման վտանգ։ Մեծ քանակությամբ ծծմբաջրածին պարունակող օդի ներշնչումը մահացու է։

## Քիմիական հատկություններ

Ծծմբաջրածնի ջրային լուծույթը կոչվում է ծծմբաջրածնական ջուր և ցուցաբերում է թույլ թթվային հատկություն։ Ծծմբաջրածնական թթուն կարող է դիսոցվել երկու փուլով՝ առաջացնելով երկու թթվային մնացորդ, երկու խումբ աղեր՝ սուլֆիդներ և հիդրոսուլֆիտներ.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 *K*a = 6,9×10−7 մոլ/լ p*K*a = 6,89:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Փոխազդում է հիմքերի հետ.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
Ծծմբաջրածինը ուժեղ վերականգնիչ է, հեշտությամբ տալիս է էլեկտրոններ։ Ունի օքսիդավերականգնման հնարավորություններ.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
Ծծմբաջրածինը օդի մեջ այրվում է երկնագույն բոցով, այդ ժամանակ զգացվում է ծծմբային գազի հոտը։

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
Թթվածնի պակասի դեպքում գոյանում է ծծումբ.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14
Այն ավելի պակաս կայուն միացություն է, քան ջուրը, որը քայքայվում է ջրածնի և թթվածնի միայն շատ բարձր ջերմաստիճանում։

Եթե ծծմբաջրածնի բոցի վրա (բայց ոչ բոցի մեջ) պահենք սառը ապակյա անոթ, ապա անոթի պատերին կնստեն ջրի կաթիլներ։ Կնշանակի, ծծմբաջրածնի այրման ժամանակ առաջանում է ծծմբային գազ և ջուր։

Եթե սառը անոթը մտցնենք անմիջապես այրվող ծծմբաջրածնի բոցի մեջ, ապա բոցի սառման, ուստի և ծծմբաջրածնի ոչ լրիվ այրման հետևանքով անոթի վրա նստում է ծծումբ՝ դեղին բծի ձևով։
Եթե ծծմբաջրածնական ջրի մեջ ավելացնենք քլորաջուր, բրոմաջուր կամ յոդաջուր, ապա ծծմբաջրածնական ջուրը նույնպես դառնում է պղտոր, շնորհիվ հալոգենների կողմից դուրս մղված ծծումբի՝

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
Այս ցույց է տալիս, որ բոլոր հալոգենները քիմիապես ավելի ակտիվ են, քան ծծումբը։

## Ստացում

Ծծումն առաջանում է նաև ծծմբաջրածնի դանդաղ օքսիդացման ժամանակ։ Ծծմբաջրածնական ջուրը երկար ժամանակ բաց անոթի մեջ թողնելու դեպքում, ջուրը պղտորվում է, շնորհիվ նա մեջ ծծումբի մանրագույն մասնիկների առաջացման։

* Լաբորատորիայում ստանում են երկաթի սուլֆիդի և աղաթթվի փոխազդեցությամբ.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18

* Ալյումինի սուլֆիդի և ջրի փոխազդեցությունից.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Յու․ Վ․ Խոդակով, Լ․ Ա․ Ցվետկով և ուրիշներ։ «Քիմիա», Երևան, 1961։
* *Карапетьянц, Михаил Христофорович, Дракин С. И.* Общая и неорганическая химия. — М.: Химия, 1994.
* *Ахметов Н. С.* Общая и неорганическая химия. — М.: Высшая школа, 2001.
* *Малин К. М.* Справочник сернокислотчика. — М.: Химия, 1971.

## Արտաքին հղումներ

* International Chemical Safety Card 0165
* Concise International Chemical Assessment Document 53
* National Pollutant Inventory - Hydrogen sulfide fact sheet Արխիվացված 2006-03-09 Wayback Machine
* NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
* NACE (National Association of Corrosion Epal) Արխիվացված 2010-06-19 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ծծմբաջրածին» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 129)։*  |