Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Կոոպերատիվ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղատնտեսական կոոպերատիվի ներկայացուցիչ
Գյուղատնտեսական կոոպերատիվների մասին ՀՀ օրենքի ներկայացում Ջերմուկում
**Կոոպերատիվ**, քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց անդամության վրա հիմնված ու իր անդամների գույքային փայավճարների միավորման միջոցով մասնակիցների նյութական և այլ կարիքների բավարարման նպատակով ստեղծված կամավոր միավորումը։ Կոոպերատիվների նպատակներն հիմնականում **տնտեսական** են։ Կոոպերատիվի ստեղծումն ու զարգացումը բավականին դժվար գործընթաց է։ Կոոպերատիվների զարգացմանը կարող են նպաստել շուկայական պայմանները, իրավական դաշտը, ինչպես նաև կառավարության քաղաքականությունը։ Դրա հետ մեկտեղ, կարևոր նախապայման են կառավարման հմտություններ և ունակություններ ունեցող ուժեղ առաջնորդների ընտրությունը և բավարար ֆինանսական ռեսուրսների առկայությունը։

Լայնորեն տարածված մոտեցում է կոոպերատիվները որպես աղքատության հաղթահարման գործիք դիտելը։

## Կոոպերատիվի կառավարումը

Կոոպերատիվի կառավարման բարձրագույն մարմինը նրա անդամների ընդհանուր ժողովն է։

Հիսունից ավելի անդամ ունեցող կոոպերատիվում կարող է ստեղծվել դիտորդ խորհուրդ, որը վերահսկողություն է իրականացնում կոոպերատիվի գործադիր մարմինների գործունեության նկատմամբ։ Դիտորդ խորհրդի անդամներն իրավունք չունեն գործել կոոպերատիվի անունից։

Կոոպերատիվի գործադիր մարմիններն են նրա վարչությունը և նախագահը։ Նրանք ղեկավարում են կոոպերատիվի ընթացիկ գործունեությունը և հաշվետու են դիտորդ խորհրդին ու կոոպերատիվների ընդհանուր ժողովին։

Կոոպերատիվի անդամը չի կարող միաժամանակ լինել դիտորդ խորհրդի և վարչության անդամ կամ կոոպերատիվի նախագահ։

## Արտաքին հղումներ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կոոպերատիվ** կատեգորիայում։ |

* ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք

## Տես նաև

* Հայաստանի քաղաքացիական օրենսգիրք
* Իրավաբանական անձ
# ԱՄՆ զինված ուժեր

| ԱՄՆ զինված ուժեր United States Armed Forces |
| --- |
|  |
| Տեսակ | զինված ուժեր |
| Երկիր |  ԱՄՆ |
| Հիմնադրված է | հունիսի 14, 1775 |
| Կառուցվածք | ԱՄՆ բանակ, ԱՄՆ ռազմածովային ուժեր, ԱՄՆ ծովային հետևակի կորպուս, ԱՄՆ ռազմաօդային ուժեր, ԱՄՆ առափնյա պաշտպանություն և ԱՄՆ տիեզերական ուժեր |
| Գլխավոր շտաբ |  Մարտին Դեմփսի |
| Զինվորական անձնակազմ |
| Զորակոչային տարիք | **17**` ծնողական թույլտվությամբ, **18**՝ կամավոր ծառայության համար։ Զինվորագրման առավելագույն տարիքը ցամաքային ուժերի համար՝ **35**, ծովային հետևակների համար՝ **35**, ռազմածովայինների համար՝ **34**, օդային ուժերի համար՝ **39** և առափնյա պաշտպանության համար՝ **27**։ |
| Ակտիվ անձնակազմ | 1 361 755 |
| Պահեստայիններ | 850 880 (10-րդն աշխարհում) |
| Ֆինանսներ |
| ՀՆԱ-ի տոկոս | 4,9% (2011) |
|  Military of the United States Վիքիպահեստում |

**Միացյալ Նահանգների զինված ուժեր** (անգլ.՝ *United States Armed Forces*), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարության համակարգի պետական ռազմական կառույց։ Բաղկացած է բանակից, ռազմածովային, ծովահետևակային, օդային ուժերից և առափնյա պատշպանության ստորաբաժանումից։

Զինված ուժերում հանդես եկող անձնինք բաժանվում են երեք կատեգորիայի՝ ծառայության մեջ գտնվողներ (ցամաքային, ծովային և օդային զինվորականներ), պահեստային և գվարդիական ուժեր (քաղաքացիական աշխատանք կատարողներ, որոնք կարող են կանչվել ռազմական ծառայության) և վետերաններ ու թոշակառուներ (զինված ուժերի նախկին ակտիվ անդամներ)։

Զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար է համարվում գործող ԱՄՆ նախագահը, ով Պաշտպանության դեպարտամենտի հետ համատեղ զբաղվում է ռազմական քաղաքականության մշակմամբ և իրականացմամբ։ Պաշտպանության դեպարտամենտի քարտուղարը կարող է վերահսկել զինված ուժերի բոլոր ստորաբաժանումները, բացի Առափնյա պաշտպանությունից, որը գտնվում է Ներքին անվտանգության դեպարտամենտի անմիջական հսկողության ներքո։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «ԱՄՆ զինված ուժեր» հոդվածին։ |
# Անժառանգ գույք

**Անժառանգ գույք**, քաղաքացիական իրավունքում մահացածի գույքը, եթե ժառանգատուն ըստ օրենքի կամ կտակի ժառանգառու չունի, կամ եթե նրա բոլոր ժառանգները հրաժարվել, օրենքով կամ կտակով զրկվել են ժառանգությունից։ Անժառանգ գույքը անցնում է պետությանը, որը պատասխանատու է ժառանգատուի պարտքերի համար իրեն անցած գույքի իրական արժեքի չափով։ «Անժառանգ գույք» տերմինը գործող օրենքը չի օգտագործում, սակայն նշված իմաստով գործնականում հաճախ է կիրառվում։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անժառանգ գույք» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 406)։*  |
# Վերաապահովագրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Վերաապահովագրում**, ապահովագրական ընկերությունների միջև տնտեսական ապահովագրական հարաբերությունների համակարգ, որի դեպքում ապահովագրական ընկերությունն իր կողմից ապահովագրված ռիսկերն ամբողջությամբ կամ դրանց մի մասը փոխանցում է մեկ այլ ապահովագրական ընկերության։ Վերաապահովագրություն սովորաբար կատարվում է այն ժամանակ, երբ առանձին ապահովագրական ընկերությունը չի կարողանում կատարել ապահովադիրների հանդեպ իր պարտավորությունները, երբ տեղի են ունենում խոշորածավալ վնասներ (օրինակ, օդանավի վթար, մրրիկներ, ջրհեղեղներ, երկրաշարժեր և այլն)։ Վերաապահովագրության ժամանակ վնասների փոխհատուցմանը մասնակցում են վերաապահովագրական ընկերությունները։

Վերապահովագրության ժամանակ տեղի է ունենում ապահովագրված ռիսկի երկրորդային տեղաբաշխում, որն իրենից ներկայացնում է միևնույն ապահովագրական ռիսկի նոր ապահովագրություն։ Վերաապահովագրության պայմանագիր կնքած ապահովագրողները մնում են պատասխանատու ապահովադիրների հանդեպ ապահովագրության պայմանագրով սահմանված ամբողջ ապահովագրական պատասխանատվության չափով։

Ռիսկի փոխանցումը մի ապահովագրողից մյուսին կատարվում է վերաապահովագրության պայմանագրով։ Վերաապահովագրության պայմանագրի նկատմամբ ընդհանրապես կիրառվում են ձեռնարկատիրական ռիսկի ապահովագրության կանոնները։

Վերաապահովագրական ռիսկի փոխանցման գործընթացը կոչվում է վերաապահովագրական ցեսիա (*cession*)։

Միջազգային պրակտիկայում վերաապահովագրվողին անվանում են ցեդենտ (*cedent*), իսկ վերաապահովագրողին՝ ցեսիոներ։ Վերաապահովագրողի վերաապահովագրության ընդունած ռիսկն ամբողջությամբ կամ մասնակի մեկ այլ վերաապահովագրողի փոխանցելու գործընթացն անվանվում է ռետրոցեսիա, իսկ առաջին վերաապահովագրողը կոչվում է ռետրոցենտ, երկրորդ վերաապահովագրողը՝ ռետրոցեսիոներ։

## Վերաապահովագրողներ

| Վերաապահովագրող | 2012 թ. բրուտտո պարգևավճարներ (մլն ԱՄՆ դոլար) |
| --- | --- |
| Munich Re | $37 251 |
| Swiss Re | $31 723 |
| Hannover Re | $18 208 |
| Lloyd's of London | $15 785 |
| Berkshire Hathaway /General Re | $15 059 |
| SCOR | $12 576 |
| Reinsurance Group of America | $8 233 |
| China Reinsurance Group | $6 708 |
| Korean Reinsurance Company | $5,113 |
| PartnerRe | $4 712 |
| Everest Re | $4 311 |
| Transatlantic Re | $3 577 |
| London Reinsurance Group | $3 319 |

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Կիրակոսյան, Կարեն (2011). *«Ապահովագրական գործ»*, Երևան, «Կռունկ», ISBN 978-9939-9008-7-2
# Համախառն շրջանառություն

**Համախառն շրջանառություն**, համախառն արտադրական շրջանառություն, որոշակի ժամանակահատվածում անձի կամ ձեռնարկության բոլոր աշխատավարձերի, շահույթների, տոկոսավճարների, վարձավճարների և եկամտի այլ ձևերի հանրագումար՝ նախքան որևէ տեսակի պահումները կամ հարկերը։ Բնութագրում է ձեռնարկության արտադրական գործունեության ծավալը։ Համախառն շրջանառությունը ներարտադրական (ներգործարանային) շրջանառության մեծության չափով (այն արտադրանքների գումարային արժեքով, որոնք հետագա մշակման են անցել նույն ձեռնարկությունում) գերազանցում է գործարանային մե թոդով հաշվարկված համախառն արտադրանքը, այսինքն՝ Համախառն շրջանառությունը պարունակում է կրկնակի հաշվարկ։ Գործնականում Համախառն շրջանառության ցուցանիշն առանձին չի հաշվարկվում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 90)։*  |
# Հարկերից ազատում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարկերից ազատում

Exemption| Ենթակատեգորիա | tax policy, privilege |

**Հարկերից ազատում**, իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց ազատումը հարկերից՝ լրիվ կամ մասնակիորեն։ Հարկերից ազատում սահմանում է պետությունը։ Շահագործողական ֆորմացիաներում գլխավորապես տրվել է գերիշխող դասակարգերի ներկայացուցիչներին։ Սոցիալիստական երկրներում հարկերից ազատում սահմանելիս հաշվի է առնվում սեփականության ձևը, եկամուտների աղբյուրն ու քանակը, վճարողների կատեգորիան։ Հարկերից ազատում ունեն ընտանիքով ծանրաբեռնված քաղաքացիները, հաշմանդամները։
Հարկային օրենսդրությամբ կարող են սահմանվել հարկային արտոնությունների հետևյալ տեսակները՝

* հարկվող օբյեկտի նվազեցում
* հարկի դրույքաչափի նվազեցում
* հարկի նվազեցում
* հարկի հաշվարկման ժամկետի հետաձգում
* հարկի վճարման ժամկետի հետաձգում

Հարկային օրենսդրությունը և Հայաստանում հարկային հարաբերությունները կարգավորող մյուս իրավական ակտերը խախտելու համար հաշվարկված հարկային օրենսդրությամբ սահմանված տույժերից և տուգանքներից ազատում, նվազեցում, վճարման ժամկետների հետաձգում, բանկի կողմից հարկային պարտավորությունները չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու համար տուժանքների ու այլ ֆինանսական պատժամիջոցների վճարման պատավրության հետաձգում՝ Հայաստանի կենտրոնական բանկի կողմից բանկի պարտատերերի պահանջների սառեցման (մորատորիումի) ժամանակահատվածում։
Հարկային օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերում և կարգով հարկ վճարողներին փոխհատուցվում է վճարված (գանձված) հարկի գումարը։
Հարկային արտոնությունները սահմանվում են օրենքով, եթե առանձին հարկատեսակների մասին օրենքներով այլ բան նախատեսված չէ։
Գործող հարկային արտոնության դադարեցման կամ փոփոխման դեպքում սահմանվում է տվյալ արտոնությունից օգտվող հարկ վճարողների նկատմամբ դրա կիրառման կարգը։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 307)։*  |
# Հոբբի

**Հոբբի** ( անգլերեն hobby գերմաներեն Hobby), շահույթ չհետապնդող ժամանցի տեսակ, որոշակի զբաղմունք, հետաքրքրություն, որով զբաղվում են ազատ ժամանակ, անձնական հետաքրքրությունը բավարարելու համար։

Հոբբին կարող է լավ միջոց լինել սթրեսի դեմ պայքարելուց։ Այն օգնում է ինքնադրսևորվել, գտնել համախոհ ընկերների և հաճախ նաև գիտելիքներ ձեռք բերել։

Այն, ինչ մեկի համար հոբբի է, մյուսի համար կարող է լինել մասնագիտություն։ Օրինակ՝ ուտելիք պատրաստելը կամ ծաղիկ աճեցնելը։
# Գիլդիաներ

| **Գիլդիաներ** |
| --- |
|  |
| Տեսակ | type of organization? |
|  Guilds Վիքիպահեստում |

Ռեմբրանդ - «Սինդիկների հավաքը», 1662
**Գիլդիա** (գերմ.՝ *Gilde* — *ընկերություն, միավորում*) կամ **համքարություն**, արհեստավորների և վաճառականների միություն, որոնք որոշակի տարածքում վերահսկում էին իրենց ոլորտի գործունեությունը։

Եվրոպայում վաղ միջնադարում կազմակերպվում էին զանազան միություններ, ընկերություններ (կրոնական, քաղաքական և այլն), վաճառականների միավորումներ։ Ավատատիրական Եվրոպայի քաղաքների զարգացման (XI դարի վերջ) ժամանակաշրջանում բնակչության աճին զուգընթաց խորանում էր մասնագիտական և սոցիալական շերտավորումը, ծաղկում միջքաղաքային և միջազգային առևտուրը։ Արհեստավորները ստեղծում էին իրենց համքարությունները (XII — XIII դարերում), իսկ վաճառականները միավորվում գիլդիաներում՝ պաշտպանելով իրենց դասային արտոնություններն ընդդեմ ավատատերերի, ապա՝ համքարությունների։

Գիլդիայում հսկում էին ապրանքների անվտանգ առաքումը, առևտրական կենտրոններում հիմնում իջևանատներ, կազմակերպում տոնավաճառներ և, ձեռք բերելով իրավական ու մաքսային արտոնություններ, փորձում կազմակերպել ապրանքների շահավետ իրացումը։ Հաճախ գիլդիա էին ստեղծում նույնատեսակ ապրանք վաճառող առևտրականներ։

Ժամանակի ընթացքում գիլդիայում մտնելու հնարավորությունը սահմանափակվեց։ Միապետությունն ավելի ամրապնդվեց գիլդիական վաճառականության արտոնությունները՝ առևտրականների մեկնումը տերունական կալվածքներից սահմանափակելու նպատակով։ XII—XV դարերում առևտրական գիլդիաները տոն էին տալիս արևմտա-եվրոպական քաղաքների տնտեսական քաղաքականությանը։

Կապիտալիզմի զարգացմամբ գիլդիաների դերն ընկավ։

Հայաստանում գոյություն են ունեցել վաճառականական համքարություններ, որոնք կարգավորում էիև առևտուրը ինչպես բուն Հայաստանում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս։ Բացի տեղական իշխանություններից ու համապատասխան մարմիններից համքարությունների կյանքում ակտիվ դեր Էին խաղում հայոց պատրիարքարանները, որոնց կարգադրությունները պարտադիր Էին բոլոր վաճառականների և արհեստավորների համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 67)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գիլդիաներ» հոդվածին։ |
# Մանկամսուր

Երեխաների զարգացման կենտրոն
**Մանկամսուր**, 2 ամսականից մինչև 3 տարեկան երեխաների նախադպրոցական դաստիարակության հիմնարկություն՝ առողջապահության նախարարության համակարգում։ Հանդիսանում է մոր և մանկան պահպանության ապահովման կարևոր օղակ, միջոցառումներ է իրականացնում երեխաների առողջության ապահովման, նրանց հոգեկան ու ֆիզիկական զարգացման ուղղությամբ։

Մանկամսուրում երեխաները բաժանվում են չորս խմբի, մինչև 9 ամսական (կրծքի երեխաներ), 9-14 ամսական (չորեքթաթ գնացողներ), 14-24 ամսական (միջին) և 2-3 տարեկան (ավագ), որոնցից յուրաքանչյուրի համար սահմանված է համապատասխան ռեժիմ ու բժշկական հսկողություն։

Որոշ երկրների մանկական հիմնարկներում պահվում են նաև մսուրային հասակի երեխաներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 232)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մանկամսուր» հոդվածին։ |
# Մակկարեն-Վուդի օրենք

Պատրիկ Մակկարեն
**Ներքին անվտանգության մասին ակտ, 1950** (անգլ.՝ *Internal Security Act of 1950*), ներքին անվտանգության դաշնային օրենք ԱՄՆ-ում։ Ընդունվել է սենատոր Պատրիկ Մակկարենի և ներկայացուցիչների պալատի անդամ Վուդի (Wood) առաջարկով, 1950 թվականին։ Օրենքն ընդունվել է սառը պատերազմի առաջին տարիներին և Կորեական պատերազմում ԱՄՆ-ի միջամտությունից անմիջապես հետո` ի պատասխան ներքին հակակոմունիստական վախերի։ Օրենքով կոմունիստական կազմակերպություններից պահանջվում էր գրանցվել դաշնային կառավարության ռեգիստրներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 180)։*  |
# Հունիսի 28[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հունիս** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |

**Հունիսի 28**, տարվա 179-րդ (նահանջ տարիներին՝ 180-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 186 օր։

## Դեպքեր

* 1098 - Առաջին խաչակրաց արշավանքների ժամանակ խաչակիրները Անտիոքի մոտ ջախջախեցին մուսուլմաններին։
* 1292 - Եգիպտոսի սուլթան Մելիք Աշրաֆը գրավեց կաթողիկոսի նստավայրը՝ Հռոմկլան, գերի վերցրեց Ստեփանոս Դ Հռոմկլայեցի կաթողիկոսին և քաղաքի բնակչությանը ու շարժվեց դեպի Սիս։
* 1877 - 1877-1878 թվականներիի ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Արշակ Տեր-Ղուկասովի հրամանատարությամբ հայկական զորքերը ազատագրեցին Բայազետը։
* 1914 - «Երիտասարդ Բոսնիա» կազմակերպության անդամներից մեկի՝ Գավրիլո Պրինցիպի ձեռքով սպանվեցին Ավստրոհունգարական գահաժառանգ Ֆրանց Ֆերդինանդը և նրա կինը։
* 1919 - Ստորագրվեց Վերսալյան պայմանագիրը, որով պաշտոնապես ավարտվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։
* 1970 - Երևանի կենդանաբանական այգուց փախավ Վովա փիղը։
* 1992 - Արցախյան ազատամարտի ժամանակ հայկական զինված ուժերը Մոնթե Մելքոնյանի հրամանատարությամբ ազատագրեցին Ճարտար, Մաճկալաշեն, Կարմիր Շուկա բնակավայրերը։

## Ծնունդներ

* 1577 - Պիտեր Պաուլ Ռուբենս, ֆլամանդական նկարիչ (մահ. 1640)
* 1712 - Ժան Ժակ Ռուսո, ֆրանսիացի նշանավոր փիլիսոփա, գրող, լուսավորիչ (մահ. 1778)
* 1926 - Արտյոմ Կարապետյան, թատրոնի և կինոյի հայ դերասան, հայտնի է իր կրկնօրինակման աշխատանքներով (մահ. 2011)
* 1971 - Իլոն Մասկ,կանադա-ամերիկացի բիզնես մագնատ, ներդրող, ճարտարագետ և գյուտարար
* 1983 - Դմիտրի Յակովենկո, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր
* 1983 - Ալեքսեյ Պետուխով,ռուս դահուկորդ

## Մահեր

* 1937 - Ամատունի Ամատունի,հայ խորհրդային պետական և կուսակցական աշխատող
* 1942 - Յանկա Կուպալա, բելառուս գրող, համարվում է բելառուս գրականության դասականներից մեկը (ծնվ. 1882)
* 1970 - Վովա փիղ
* 2011 - Փոլ Բաղդադլյան,սփյուռքահայ երգիչ

## Տոներ
# Կորպորացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Կորպորացիա** (ուշ լատիներեն՝ corporatio - միավորում բառից), մասնակիցների որևէ հատուկ արտոնության պաշտպանության նպատակով ստեղծված միությունների և կազմակերպությունների՝ տնտեսագիտական և իրավաբանական գրականության մեջ տարածված անվանում։ Սրանք գոյություն ունեին դեռևս ֆեոդալիզմի ժամանակ՝ առևտրական գիլդյաների, ասպետական խմբերի և այլ ձևերով։ Ներկայումս կորպորացիաներն իրավաբանական ինքնուրույն սուբյեկտներ են ակցիոներական կոմպանիաների, մոնոպոլիստական միավորումների, պետական և մասնավոր ֆիրմաների միավորման և այլ ձևերով։ Կորպորացիայի մեջ առաջատար դեր է խաղում կառավարող վերնախավը, որը սերտորեն կապված է նաև պետության հետ։

Միջնադարյան ավատատիրական հասարակարգում կորպորացիա էին անվանվում արհեստավորական ցեղերը, առևտրական գիլդիաները, հոգևոր ասպետական միաբանությունները։ ժամանակակից քաղաքացիական իրավունքում կորպորացիան որևէ գործունեության համար միավորված մարդկանց խումբ է և իրավունքի ինքնուրույն սուբյեկտ՝ իրավաբանական անձ։

Այն նաև պրոֆեսիոնալ միավորումների ձև է, երբեմն՝ պետական կառավարման ֆունկցիաներն իրականացնող մարմին։

ԱՄՆ-ում առաջին կորպորացիան (բաժնետիրական ընկերությունը) ստեղծվել է 19-րդ դարում։ 20-րդ դարի սկզբներին դարձել է կապիտալիստական ձեռնարկությունների կազմակերպման հիմնական ձևը։ Ետպատերազմյան շրջանում առավել տարածված են բազմազգ կորպորացիաները։

## Գրականություն

* Barnet, Richard; Muller, Ronald E. (1974). *Global Reach: The Power of the Multinational Corporation*. New York: Simon & Schuster.
* Bakan, Joel. *The New Corporation: How "Good" Corporations Are Bad for Democracy*. (2020)
* Blackstone, W. *Commentaries on the Laws of England* (1765) 455–473
* Blumberg, Phillip I., *The Multinational Challenge to Corporation Law: The Search for a New Corporate Personality*, (1993)
* Blumberg, PI, *The Multinational Challenge to Corporation Law* (1993)
* Bromberg, Alan R. *Crane and Bromberg on Partnership*. 1968.
* Brown, Bruce. *The History of the Corporation* (2003)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 662)։*  |
# Կորպորատիվ կառավարում

**Կորպորատիվ կառավարում** (անգլ.՝ corporate governance), ընկերության բաժնետերերի և ղեկավարության միջև համագործակցության համակարգ է։ Կորպորատիվ կառավարման էությունը կայանում է կառավարման ցիկլի իրականացման մեջ, որ հասնեն կորպորացիայի համար մաքսիմալ էֆեկտիվ աշխատանքի, որը կորպորատիվ կառավարման հիմնական չափանիշն է համարվում։ Կորպորատիվ կառավարման մասնակիցներն ենէ ընկերությունները, բաժնետերերը, ռազմավարական և պորտֆելային ներդրողները, հետաքրքրված անձինք։

Արդյունավետ **կորպորատիվ կառավարման** բնութագրական գծերն են Համաշխարհային բանկի սահմանմամբ՝

* թափանցիկությունը,
* ընկերության գործունեության վերաբերյալ ֆինանսական և այլ տեղեկատվության բացահայտումը,
* կառավարիչների գործունեության հսկման և վերահսկման ներքին գործընթացները,
* բոլոր փայատերերի իրավունքների և շահերի ապահովումն ու պաշտպանությունը,
* խորհրդի անդամների անկախությունը՝
	+ ընկերության ռազմավարության որոշման,
	+ գործարար նախագծերի հաստատման,
	+ կառավարիչների նշանակման,
	+ նրանց գործունեության հսկման, անհրաժեշտության դեպքում՝ փոխարինման հարցերում։

## Արտաքին հղումներ

* Գրքեր կորպորատիվ կառավարման մասին Արխիվացված 2012-01-05 Wayback Machine

## Գրականություն

* *Becht M., Bolton P., Roell A.* Corporate Governance and Control. - In։ Handbook of the Economics of Finance (eds. G.Constantinides, M.Harris, R.Stulz). - North-Holland, 2002.
* *Berle A., Means G.* The Modern Corporation and Private Property. - New York։ Macmillan, 1932.
* *Cadbury A.* The report of the Committee on the financial aspect of corporate governance. - L.։ Gee and Co., 1992.
* Corporate governance in Central Europe and Russia (eds. R. Frydman, C. W. Gray, A. Rapaczynski). - Budapest։ Central European University Press, 1996.
* *Estrin S., Wright M.* Corporate Governance in Former Soviet Union։ An Overview // *Journal of Comparative Economics*. - 1999. - Vol. 27. - Pp. 398−421.
* *Hart O.* Firms, Contracts, and Financial Structure. - L.։ Oxford University Press, 1995.
* *Jensen M., Meckling W.* Theory of the Firm։ Managerial Behavior, Agency Costs, and Ownership Structure // *Journal of Financial Economics*. - 1976. Vol. 3. - Pp. 305−360.
* OECD Principles of Corporate Governance. - OECD, 1999.
* *Shleifer A., Vishny R.* A Survey of Corporate Governance // *Journal of Finance*. - 1997. - Vol. 52, No. 2, - Pp. 737−783.
* *Tirole J.* Corporate Governance // *Econometrica*. - 2001. - Vol. 69, No. 1. - Pp. 1−35.
# Իրավունքի սուբյեկտ

**Իրավունքի սուբյեկտ**, **իրավունակություն**, օրենքով սահմանված իրավունքներ և պարտականություններ (իրավունակություն) ունեցող անձ։ Համարվում է իրավահարաբերության առանցքային տարր։

Տարբեր սոցիալտնտեսական ֆորմացիաներում Իրավունքի սուբյեկտների շրջանակը եղել է տարբեր։ Ստրկատիրական հասարակարգում Իրավունքի սուբյեկտներ են համարվել միայն ազատները։ Նրանց իրավունքների ծավալը որոշվել է քաղաքացիությամբ, սեռով, սոցիալական դրությամբ։ Ավատատիրական հասարակարգում սահմանափակ իրավունակություն ունեին սոցիալական ցածր խավի ներկայացուցիչները։

Հողի, գործարանների, երկաթուղիների և այլ օբյեկտների նկատմամբ, պետական սեփականության, բյուջեի, պետական փոխառությունների և այլ իրավահարաբերություններում, ինչպես նաև միջազգային իրավունքում Իրավունքի սուբյեկտ է պետությունը։

## Տես նաև

* Իրավունքի օբյեկտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 457)։*  |

|  |
| --- |
|   **Իրավունք** |
# Կանոնադրություն

**Կանոնադրություն**, նորմատիվ հավաքական ակտ, որը որոշում է պետական մարմինների կառուցվածքը, խնդիրներն ու իրավասությունները, պետական մարմինների, կազմակերպությունների և պաշտոնատար անձանց գործողությունների կարգը՝ որոշակի դեպքերում (օրինակ՝ պետական կանոնադրություն, հասարակական կազմակերպությունների ու հիմնարկների դրամարկղային գործառնությունները վարելու մասին) կամ կարգավորում է կոնկրետ հարցերով կազմակերպական, գույքային, աշխատանքային հարաբերությունների ամբողջությունը։

Կանոնադրություններ ունի նաև միջազգային կազմակերպությունների մեծ մասը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 240)։*  |
# Իրավասություն

**Իրավասություն**, որևէ մարմնի պաշտոնատար անձի օրենքով սահմանված լիազորությունների (իրավունքների, պարտականությունների) ամբողջություն է։ Ձեռնարկության իրավասությունը նրա կանոնադրությամբ սահմանված իրավունքների և պարտականությունների շրջանակն է։ Հասարակական կազմակերպությունների և պաշտոնատար անձանց իրավասությունը որոշվում է կանոնադրություններով կամ կանոնագրքերով։ Դատախազական, դատական մարմինների իրավասությունը որոշվում է սահմանադրությամբ, իսկ մանրամասն՝ դատախազական հսկողության մասին կանոնադրությամբ, գերագույն դատարանի կանոնադրությամբ, զինվորական տրիբունալների կանոնադրությամբ և այլ ակտերով։ Պետական մարմինների իրավասությունների ընդլայնում կամ նեղացում կարող է կատարվել օրենքի, հրամանագրի կամ իրավասությունը կատարումն դրանց՝ կառավարման ակտերի հիման վրա։ Իրավասության ինքնակամ ընդլայնումը պաշտոնատար անձի նկատմամբ առաջ է բերում քրեական կամ կարգապահական պատասխանատվություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 455)։*  |