Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1877[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1873 · 1874 · 1875 · 1876 —  **1877**  — 1878 · 1879 · 1880 · 1881
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1850‑ականներ · 1860‑ականներ — **1870‑ականներ** — 1880‑ականներ · 1890‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 18-րդ դար — **19-րդ դար** — 20-րդ դար
 |

**1877 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երկուշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1877 թվականն է,
XIX դարի 77-րդ տարին։

**1877 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1877 *MDCCCLXXVII* |
| Հուլյան օրացույց | 1876—1877 (հունվարի 13 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7385—7386 (սեպտեմբերի 13-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2629—2630 (մայիսի 3-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4369—4370 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՅԿԹ—ՏՅՀ* |
| Հրեական օրացույց  | 5637—5638
ה'תרל"ז — ה'תרל"ח |
| Իսլամական օրացույց | 1294—1295 |
| Չինական օրացույց | 4573—4574 丙子 — 丁丑 կարմիր առնետ — կարմիր ցուլ |
| Եթովպական օրացույց | 1869—1870 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1933—1934 |
| - *Շակա սամվատ* | 1799—1800 |
| - *Կալի յուգա* | 4978—4979 |
| Իրանական օրացույց | 1255—1256 |
| Բուդդայական օրացույց | 2420 |

## Իրադարձություններ

* Մայիս 28 - Ռուսական զորքերը մտնում են Ալաշկերտ

## Ծնունդներ

* Մարգար Ժամհարյան, հայ ֆիդայի, վրիժառու, ռազմական գործիչ։
* Աղասի Մարտիրոսյան, Հյուսիսային Կովկասում և Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման համար պայքարի մասնակից
* Փետրվար 8 - Ստեփան Քափանակյան, հայ ռեժիսոր, թարգմանիչ (վ. 1944)
* Փետրվար 18 - Դերենիկ Դեմիրճյան, հայ գրող, հրապարակախոս (վ. 1956)
* Փետրվարի 26 - Միքայել Մանվելյան, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934-ից
* Հունիսի 20 - Արշակ Աթայան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ (վ. 1938)
* Սեպտեմբեր 8 - Առանձար ( Գոյումճյան Միսաք ), հայ երգիծաբան-նովելիստ (վ. 1913)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **1877** կատեգորիայում։ |
# Դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դար (այլ կիրառումներ)
**Դար**, ժամանակի միավոր, որը հավասար է 100 տարվա։ Օրացույցում 0-րդ դար գոյություն չունի, 1-ին դարից առաջ եղել է 1-ին դարը մ.թ.ա. (մեր թվարկությունից առաջ)։

10 դարը հավասար է մեկ հազարամյակի։

## Գրիգորյան օրացույցում

Գրիգորյան օրացույցի համաձայն, I դարը սկսել է 1 թվականի հունվարի 1-ին և ավարտվել է 100 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։ II դարը սկսել է 101 թվականին և ավարտվել է 201 թվականին և այլն։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 200
 | 199
 | ...
  | 102
 | 101
 | 100
 | 99
 | ...
  | 2
 | 1
 | 1
 | 2
 | ...
  | 99
 | 100
 | 101
 | 102
 | ...
  | 199
 | 200
 |
| II դար մ.թ.ա.
 | I դար մ.թ.ա.
 | I դար մ.թ.
 | II դար մ.թ.
 |

## Ծանոթագրություններ
# Բասկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Բասկեր |
| --- |
|  |
|  |
| Ընդհանուր քանակ |
|
4-5 միլիոն |
| Բնակեցում |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Իսպանիա | 2.359.400 |  |
|        Բասկերի երկիր | 1.850.500 |  |
|       Նավառա | 508.900 |  |
|  Ֆրանսիա | 230.200 |  |
|  Արգենտինա | 3.500.000 |  |
|  Չիլի | 1.300.000-2.600.000 |  |
|  Կուբա | 1.500.000 |  |
|  Կոլումբիա | 60.000 |  |
|  ԱՄՆ | 35.000-57.793 |  |
|  Ուրուգվայ | 102.200 |  |
|  Կոստա Ռիկա | 9.800 |  |
|  Վենեսուելա | 5.500 |  |

 |
| Լեզու(ներ) |
|
Բասկերեն, Իսպաներեն, Ֆրանսերեն և այլն |
| Հավատք(ներ) |
|
Հիմնականում Կաթոլիկություն |
| Բարեկամական էթնիկ խմբեր |
|
իսպանացիներ |

Բասկերի թվաքանակը ըստ երկրների
**Բասկեր** (բասկ.՝ euskaldunak, իսպ.՝ vascos, ֆրանսերեն՝ basques)՝ ազգ, որը բնակվում է բասկյան հողերում՝ Իսպանիայի հյուսիսային և Ֆրանսիայի հարավարևմտյան մասում։ Հնդեվրոպական լեզվախմբի լեզվով չխոսող միակ արևմտաեվրոպական ազգն է։

## Մարդաբանակ գծեր

Բասկ պարը
Բասկ հագուստ
### Ծագում

Բասկ ժողովրդի ծագման վերաբերյալ գոյություն ունի մի քանի տեսակետ։ Սակայն ամենա հավանականը, որ նրանք հին որսորդների և հավաքողների ժառանգներն են, նաև կան որոշ պատմական վկայություններ։

### Ինքնանվանում

Անգլերեն (Basque) բառը ծագում է ֆրանսերեն (Bascue) բառից, որը, իր հերթին, գալիս է գասկոներեն (Basco) բառից, որը կապված է իսպաներեն (Vasco) բառի հետ, իսկ վերջինս՝ լատիներեն (Vascō) բառից է ծագում։

### Լեզու

Բասկերի ինքնության հիմնական նշանը հանդիսանում է նրանց լեզուն՝ բասկերենը (Euskara), որը այսօր խոսում է տարածաշրջանի բնակչության 25%-30%-ը։ Լեզվի մշակութային նշանակությունը երևում է նրանում, որ բասկերն իրենց անվանում են «եուսկալդուն» (Euskaldun), իսկ իրենց երկիրը՝ «Եուսկալ Հերիա» (Euskal Herria), ինչը բառացիորեն նշանակում է «բասկերեն խոսող» և «Բասկերի լեզվի երկիր»։ Լեզուն դարձել է քաղաքական խնդիր՝ կապված իսպանական և ֆրանսիական իշխանությունների՝ նրա կիրառումը սահմանափակելու պատմական կամ ներկայիս քաղաքականությունների հետ։ Մեկուսացված լեզու որը տարբերվում է մյուս եվրոպական լեզուներից, որոնց մեծ մասը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվական ընտանիքին։

## Տես նաև

* Բասկերի երկիր
* Նավառա (ինքնավար համայնք)
* Բասկերի հողեր
* Բասկյան ազգայնականություն
* Բասկերեն

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 303)։*  |
# Մ.թ.ա. 6-րդ դար

**Մ.թ.ա. 6-րդ դար**, հարյուրամյակ, որ սկսվել է մ.թ.ա. 600 թվականից և ավարտվել մ.թ.ա. 501 թվականին։

Այս դարը հայտնի է որպես մարդկության պատմության դարաշրջաններից մեկի՝ առանցքային ժամանակի զարգացման գագաթնակետ։ Այս դարում են իրենց գործունեությամբ հանդես եկել 5 աշխարհահռչակ մտածողներ, որոնք էապես նպաստել են մարդկության զարգացմանը։ Նրանք էին՝ Բուդդան և Մահավիրան Հնդկաստանում, Զրադաշտը Պարսկաստանում, Պյութագորասը Հին Հունաստանում, Կոնֆուցիոսը Չինաստանում և Պանինին Հնդկաստանում։

Եվրոպայի արևմուտքում այդ ժամանակ ավարտվում է երկաթի դարը, մեծ զարգացման է հասնում կելտերի մշակույթը։ Եվրոպայի հյուսիսում դեռ շարունակվում է բրոնզի դարը, իսկ Միջերկրական ծովի շրջանում սկիզբ է առնում հունական փիլիսոփայությունը։

Մերձավոր Արևելքում դարի առաջին կեսին գերիշխող էր Նոր Բաբելոնական կամ Խալդեական կայսրությունը, որը առաջացել էր նախորդ դարում Ասորեստանի աշխարհակալ տերության կործանումից հետո։ Մ.թ.ա. 586 թվականին այն նվաճել էր Երուսաղեմը և վերջ տվել Հուդայի թագավորությանը։ Բաբելոնցիների իշխանությունը տևում է մինչև մ.թ.ա. 540-ական թվականները, երբ առաջանում է Աքեմենյան պետությունը։ Վերջինս դարի ընթացքում նվաճում է հարևան և հեռավոր բազմաթիվ երկրներ՝ այն ժամանակվա հայտնի աշխարհի մեծագույն մասը։ Նրա պաշտոնական կրոնն է դառնում նոր հիմնադրված զրադաշտականությունը։

Հեռավոր Արևելքում՝ Չինաստանում, սկսվում է «Գարնան և աշնան ժամանակաշրջանը»։ Չինաստանում հայտնվում են բազմաթիվ պետություններ, որոնք որոշ ժամանակ անց միավորվում են միասնական պետության կազմում։ Չին ժողովրդի հոգևոր զարգացմանը մեծապես նպաստում են գաղափարաբանական երկու կրոնները՝ կոնֆուցիականությունը (հիմնադիր՝ Կոնֆուցիոս) և դաոսականությունը (հիմնադիր՝ Լաո Ցզի)։ Միևնույն ժամանակ Հնդկաստանում բրահմայականության ծոցից դուրս է գալիս նոր կրոն՝ բուդդայականությունը (հիմնադիրներ՝ Բուդդա և Մահավիրա)։ Առաջին գրավոր հնդեվրոպական լեզուն՝ սանսկիտը, ունենում է իր քերականության ձեռնարկը (հեղինակ՝ Պանինի)։

Ամերիկա աշխարհամասում ավարտվում է նախնադարյան հերթական մշակութային փուլը՝ Օլմեկների քաղաքակրթությունը։

## Դեպքեր և իրադարձություններ

### Մ.թ.ա. 590-ականներ

Լա Վենտայում հայտնաբերված Օլմեկների հսկայական քարե գլուխներից
* Զևսի տաճարի կառուցման ավարտ
* Մ.թ.ա. 598 - Հեքոնիայի հաղթանակը Հովակիմի դեմ՝ որպես Հուդայի թագավոր
* Մ.թ.ա. 597, մարտի 16 - բաբելոնցիները գրավում են Երուսաղեմը, գահընկեց անում Հեքոնիային ու գահին բարձրացնում Զեդեկիային։
* Մ.թ.ա. 595 - Հին Եգիպտոսում Փսամետիխ II-ը հաղթում է Նեխո II փարավոնին
* Մ.թ.ա. 594 - Հին Հունաստանի Աթենք քաղաքում Սոլոնը դառնում է արքոնտ. Աթենքում սկսվում է դեմոկրատական պետություն կառուցելու գործընթացը։
* Մ.թ.ա. 590 - եգիպտական բանակը պաշարում է Նապատա քաղաքը, և Քուշի թագավորությանը ստիպում տեղաշարժվել Նեղոսն ի վար՝ Մերոե

### Մ.թ.ա. 580-ականներ

### Մ.թ.ա. 570-ականներ

### Մ.թ.ա. 560-ականներ

### Մ.թ.ա. 550-ականներ

### Մ.թ.ա. 540-ականներ

### Մ.թ.ա. 530-ականներ

### Մ.թ.ա. 520-ականներ

### Մ.թ.ա. 510-ականներ

### Մ.թ.ա. 500-ականներ

## Ծանոթագրություններ
# Ջոն Թայլեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |
| --- |
|  |
| **Ջոն Թայլեր** |
| *անգլ.՝ John Tyler, Jr.* |
|  |
|  |
| **ԱՄՆ-ի նախագահ** |
| Կուսակցություն՝ | Դեմոկրատական կուսակցություն, Վիգերի կուսակցություն և Դեմակրատական-հանրապետական կուսակյություն |
| Ծննդյան օր՝ | մարտի 29, 1790(1790-03-29)[…] |
| Ծննդավայր՝ | Greenway Plantation, Charles City County, Վիրջինիա, ԱՄՆ |
| Վախճանի օր՝ | հունվարի 18, 1862(1862-01-18)[…] (71 տարեկան) |
| Վախճանի վայրը՝ | Ռիչմոնդ, Վիրջինիա, Ամերիկայի համադաշնային նահանգներ |
| Ամուսին ՝ | Լետիցիա Թայլեր և Ջուլիա Թայլեր |
| Երեխաներ՝ | David Gardiner Tyler?, John Alexander Tyler?, Lyon Gardiner Tyler?, Լետիցիա Թայլեր Սեմփլ, Ռոբերտ Թայլեր, Ջոն Թայլեր կրտսեր., Էլիզաբեթ Թայլեր, Մերի Թայլեր, Ann Contesse Tyler?, Alice Tyler?, Tazewell Tyler?, Julia Gardiner Tyler?, Lachlan Tyler?, Robert FitzWalter Tyler? և Pearl Tyler? |
| Հայր՝ | John Tyler? |
| Մայր՝ | Mary Marot Armistead? |
|  |

**Ջոն Թայլեր** (անգլ.՝ John Tyler, Jr., մարտի 29, 1790(1790-03-29)[…], Greenway Plantation, Charles City County, Վիրջինիա, ԱՄՆ - հունվարի 18, 1862(1862-01-18)[…], Ռիչմոնդ, Վիրջինիա, Ամերիկայի համադաշնային նահանգներ), նրա հայրը՝ Ջոն Թայլերը, 1809-1811 թվականներին եղել է նահանգապետ, այնուհետև Վիրջինիայի դաշնային դատարանի դատավոր։ Ջոնը սովորել է իրավաբանություն և 1816-1821 թվականներին եղել է Կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատի անդամ։ 1825-1827 թվականներին եղել է Վիրջինիայի նահանգապետ, իսկ 1827-1836 թվականներին նույն նահանգի սենատոր։

1841 թվականի մարտի 4-ին ընտրվել է փոխվարչապետ։ Նույն թվականի ապրիլի 4-ին՝ նախագահ Վ. Հարիսոնի մահից հետո, դարձել է նախագահ։ ԱՄՆ-ի պատմության մեջ առաջին անգամ Թայլերը սահմանադրական փոփոխություն կատարեց, որի արդյունքում նախագահի մահից հետո փոխնախագահն է դառնում նախագահ։

Սույն օրենքը ուժի մեջ էր մինչև 1967 թվականի սահմանադրական բարեփոխումները։ Ջոն Թայլերին չհաջողվեց իրականացնել իր կուսակցության սպասելիքները, հակառակը՝ նա անցավ դեմոկրատների կողմը։ Դա առաջ բերեց իր դաշնակիցների դժգոհությունը։ Նրանց սկսեցին այրել հանրահավաքների ժամանակ։

Սակայն Թայլերը շարունակեց կառավարել մինչև 1845 թվականը՝ կոնգրեսի հետ ունենալով թշնամական հարաբերություններ։ Նախագահության ավարտից հետո նա վերադարձավ Վիրջինիա։ Թայլերը ամուսնացել է երկու անգամ։

Եղել է ԱՄՆ-ի 10-րդ նախագահը։ Վերջինիս երկրորդ կինը 30 տարի փոքր էր նրանից։ Թայլերն առաջին նախագահն էր, ով ամուսնացավ նախագահության տարիներին։ Երկու կանանցից ուներ 15 երեխա, ավելին, քան որևէ ԱՄՆ-ի նախագահ։ Մահացել է 1862 թվականի հունվարի 18-ին Ռիչմոնդում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* John Tyler Արխիվացված 2009-01-15 Wayback Machine from the White House
* John Tyler: A Resource Guide from the Library of Congress
* Biography by Appleton's and Stanley L. Klos Արխիվացված 2014-01-02 Wayback Machine
* U.S. Senate Historian's Office: Vice Presidents of the United States—John Tyler
* John Tyler in Union or Secession: Virginians Decide at the Library of Virginia
* Biography at Encyclopedia Virginia/Library of Virginia
* POTUS – John Tyler
* Tyler's letters refusing government intervention, April and May 1842

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջոն Թայլեր» հոդվածին։ |
# 1111

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1107 · 1108 · 1109 · 1110 —  **1111**  — 1112 · 1113 · 1114 · 1115
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1090‑ականներ · 1100‑ականներ — **1110‑ականներ** — 1120‑ականներ · 1130‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 11-րդ դար — **12-րդ դար** — 13-րդ դար
 |

**1111 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է կիրակի օրը։ Սա մեր թվարկության 1111 թվականն է,
XII դարի 11-րդ տարին։ Հանդիսանում է 12-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 1110-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1110 և 1112 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ

**1111 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1111 *MCXI* |
| Հուլյան օրացույց | 1110—1111 (հունվարի 8 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 6619—6620 (սեպտեմբերի 8-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 1863—1864 (ապրիլի 28 -ից) |
| Հայկյան տոմար | 3603—3604 (օգոստոսի 11-ից) *ՎՈԳ—ՎՈԴ* |
| Հրեական օրացույց  | 4871—4872
ד'תתע"א — ד'תתע"ב |
| Իսլամական օրացույց | 504—505 |
| Չինական օրացույց | 3807—3808 庚寅 — 辛卯 սպիտակ վագր — սպիտակ ճագար |
| Եթովպական օրացույց | 1103—1104 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1167—1168 |
| - *Շակա սամվատ* | 1033—1034 |
| - *Կալի յուգա* | 4212—4213 |
| Իրանական օրացույց | 489—490 |
| Բուդդայական օրացույց | 1654 |
# Միջուկային էներգետիկա

Հայկական ատոմային էլեկտրակայան
**Միջուկային էներգետիկա**, էներգետիկայի ճյուղ, որն օգտագործում է միջուկային էներգիան։ Միջուկային էներգետիկայի հիմքը ատոմակայանն է։ Տեխնիկայի ոչ մի բնագավառ այնքան արագ չի զարգանում, ինչպես միջուկային էներգետիկան։ Աշխարհի զարգացած երկրներում գործող ԱԷԿ-ների 250 ռեակտորային տեղակայանքների ընդհանուր հզորությունն անցնում է 200մլն կվտ-ից։ ԱԷԿ-ների հիմնական էներգիա արտադրող հանգույցը միջուկային ռեակտորն է, որտեղ էներգիայի անջատումը կատարվում է ծանր տարրերի միջուկների տրոհման հաշվին։ Միջուկային ռեակտորում անջատված ջերմային էներգիայի փոխակերպումը էլեկտրականի սկզբունքորեն չի տարբերվում սովորական ջերմային էլեկտրակայաններում իրականացվող եղանակներից։ Միջուկային էներգիայի զարգացման սկզբնական շրջանում առաջին հերթին լայն տարածում ստացան ջրով (որպես դանդաղեցուցիչ և ջերմատար) աշխատող ռեակտորները (իրանային և կանալային)։

Միջուկային էներգետիկայի զարգացման առաջընթացում առավել հեռանկարային են արագ նեյտրոններով գործող ռեակտորները, որոնցում հնարավոր է օգտագործել բնության մեջ համեմատաբար շատ տարածված Ս-238 վառելիքը, և այն էլ մեծ արդյունավետությամբ, միաժամանակ ստեղծելով արհեստական միջուկային վառելիք՝ Pu239։ Միջուկային էներգետիկան որոշակի կիրառություն ունի տնտեսության տարբեր բնագավառներում։

Միջուկային էներգետիկան որոշակի կիրառում ունի նաև տիեզերական թռիչքային ապարատներում։ Միջուկային էներգետիկայի զարգացման առավել կատարյալ աստիճանը միջուկային կառավարվող ռեակցիայի հիման վրա ջերմամիջուկային տեղակայանքների ստեղծումն է։ Այստեղ, ի տարբերություն սովորական ԱԷԿ-ներում ընթացող ծանր միջուկների տրոհման ռեակցիայի, իրականացվում է թեթև տարրերի (ջրածնի ծանր իզոտոպների՝ դեյտերիումի D և տրիտիումի T) սինթեզի ռեակցիան, որի ընթացքում անջատվում է հսկայական քանակի էներգիա։ Ջերմամիջուկային կառավարվող սինթեզի (ռեակցիայի) արդյունաբերական մասշտաբներով յուրացումը ահռելի դժվարություն ներկայացնող գիտատեխնիկական խնդիր է, որի լուծումը մարդկությանը կտա էներգիայի անսպառ աղբյուր։

Միջուկային էներգետիկայի վերաբերյալ կարծիքները տարբերվում են։ Համաշխարհային միջուկային ասոցիացիան և միջուկային էներգիայի բնապահպանները, պնդում են, որ միջուկային էներգիան անվտանգ, կայուն էներգիայի աղբյուր է, որը նվազեցնում է ածխածնի արտանետումները։ Միջուկային էներգետիկային դեմ արտահայտվողներն իրենց հերթին գտնում են, որ միջուկային էներգիան բազմաթիվ սպառնալիքներ է ներկայացնում մարդկանց և շրջակա միջավայրի համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 599)։*  |
# Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002 Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002 2002 FIFA 월드컵 한국/일본
2002 FIFAワールドカップ 韓国/日本 |
| --- |
|  |
| **Մրցաշրջանի մանրամասներ** |
| **Անցկացման վայր** |  Հարավային Կորեա  Ճապոնիա |
|       **Քաղաքներ** | 12 |
|       **Մարզադաշտեր** | 20 |
| **Մրցաշրջանի ժամկետ** | Մայիսի 31-հունիսի 30 |
| **Մասնակիցներ** | 32 |
| **Մրցանակային տեղեր** |
|  **Չեմպիոն** | **Բրազիլիա** |
|  **Փոխչեմպիոն** |  Գերմանիա |
|  **Երրորդ տեղ** |  Թուրքիա |
| **Չորրորդ տեղ** |  Հարավային Կորեա |
| **Մրցաշրջանի վիճակագրություն** |
| **Խաղեր** | 64 |
| ← 1998        2006 → |

Առաջնությանը նվիրված հայկական փոստային նամականիշ
Ռոնալդոն
**Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002**, ֆուտբոլի աշխարհի 17-րդ առաջնությունը, որը կայացավ 2002 թվականի ամռանը Հարավային Կորեայում և Ճապոնիայում։ Այն թվով վերջին առաջնությունն էր, որտեղ կիրառվեց ոսկե գոլի օրենքը։ Գավաթը ռեկորդային 5-րդ անգամ հաղթեց Բրազիլիան՝ պարտության մատնելով Գերմանիային 2։0 հաշվով (երկու գոլերն էլ խփվում են Ռոնալդոյի կողմից, ով 7 խաղում խփեց 8 գնդակ)։ Երրորդ տեղի համար մրցապայքարում Թուրքիան հաղթեց Հարավային Կորեային 3-2 հաշվով։

## Մասնակից Երկրները

### Աֆրիկա

* Կամերուն
* Նիգերիա
* Սենեգալ
* ՀԱՀ
* Թունիս

### Ասիա

* Չինաստան
* Ճապոնիա
* Հարավային Կորեա
* Սաուդյան Արաբիա

### Եվրոպա

* Բելգիա
* Խորվաթիա
* Դանիա
* Անգլիա
* Ֆրանսիա
* Գերմանիա
* Իտալիա
* Լեհաստան
* Պորտուգալիա
* Իռլանդիա
* Ռուսաստան
* Սլովենիա
* Իսպանիա
* Շվեդիա
* Թուրքիա

### Հյուսիսային և Կենտրոնական Ամերիկա

* Կոստա Ռիկա
* Մեքսիկա
* ԱՄՆ

### Հարավային Ամերիկա

* Արգենտինա
* Բրազիլիա
* Էկվադոր
* Պարագվայ
* Ուրուգվայ

## Արտաքին հղումներ

* FIFA.com էջ Արխիվացված 2013-11-02 Wayback Machine
# Դենիզ Ունդավ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Դենիզ Ունդավ
գերմ.՝ Deniz Undav |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | հուլիսի 19, 1996(1996-07-19) (29 տարեկան) |
| Ծննդավայր | Ֆարել, Ֆրիսլանդիա, Weser-Ems Government Region, Ստորին Սաքսոնիա, Գերմանիա |
| Քաղաքացիություն |  Գերմանիա և  Թուրքիա |
| Ազգություն | քուրդ |
| Մայրենի լեզու | գերմաներեն |
| Մասնագիտություն | ֆուտբոլիստ |
|  Deniz Undav Վիքիպահեստում |

**Դենիզ Ունդավ** (գերմ.՝ Deniz Undav, քրդ.՝ Denîz Ûndew,1996 թվականի հուլիսի 19, Ֆարել, Ստորին Սաքսոնիա)՝ գերմանացի ֆուտբոլիստ, «Շտուտգարտ» ակումբի և Գերմանիայի հավաքականի հարձակվող։

## Ակումբային կարիերա

Ունդավը «Ախիմ», «Վերդեր Բրեմեն», «Վեյհե» և «Հավելսե» ակումբների շրջանավարտ է։ 2015 թվականի ապրիլի 25-ին պահեստային թիմի՝ «Հանովեր 96»-ի դեմ խաղում, նա իր նորամուտը նշեց Գերմանիայի Չորրորդ լիգայում։«Լյուբեկ»–ի դեմ խաղում՝ օգոստոսի 2-ին Դենիզը խփեց իր առաջին գոլը «Հավելսե»–ի կազմում։ 2017 թվականին Ունդավը տեղափոխվեց Բրաունշվայգի «Այնտրախտ», սակայն խաղաց պահեստայինների կազմում։ 2018 թվականի ամռանը Ունդավը տեղափոխվեց «Մեպպեն»։ Հուլիսի 30-ին «Սփորտֆրոյնդե»-ի դեմ խաղում նա իր նորամուտը նշեց Գերմանիայի Երրորդ լիգայում։ Սեպտեմբերի 22-ին «Անտրեհաչինգ»-ի դեմ խաղում Դենիզը խփեց իր առաջին գոլը «Մեպպեն»–ի կազմում։

2020 թվականի ամռանը Ունդավը տեղափոխվեց բելգիական «Յունիոն»։ Օգոստոսի 21-ին «Դեյնցե»–ի դեմ խաղում նա իր նորամուտը նշեց բելգիական Չելենջ Լիգայում։ Հոկտեմբերի 25-ին «Բրյուգգե» «դուբլյորների» դեմ խաղում Դենիզը «դուբլ» արեց՝ խփելով իր առաջին գոլերը «Յունիոն»–ի կազմում։ Մրցաշրջանի վերջում Դենիզն օգնեց ակումբին հասնել էլիտայի։ «Անդերլեխտ»–ի դեմ խաղում՝ 2021 թվականի հուլիսի 25-ին նա իր դեբյուտը նշեց Յուպիլ լիգայում։ Նոյեմբերի 21-ին «Օստենդե»–ի դեմ խաղում Դենիզը «պոկեր» արեց։ Մրցաշրջանի վերջում նա օգնեց ակումբին նվաճել արծաթե մեդալներ և դարձավ առաջնության լավագույն ռմբարկու։

2022 թվականի սկզբին Ունդավը տեղափոխվեց անգլիական «Բրայթոն ընդ Հոուվ Ալբիոն», սակայն վարձավճարով մնաց «Յունիոնում» ևս վեց ամիս։ Տրանսֆերային գումարը կազմել է 7 միլիոն եվրո։ Նույն թվականի ամռանը Դենիզը վերադարձավ Բրայթոն։ Օգոստոսի 7-ին «Մանչեսթեր Յունայթեդի» դեմ խաղում նա իր նորամուտը նշեց Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայում։ Օգոստոսի 24-ին «Ֆորեսթ Գրին Ռովերսի» դեմ Անգլիայի լիգայի Գավաթի խաղում, Դենիզը խփեց իր առաջին գոլը «Բրայթոն ընդ Հով Ալբիոնի» կազմում։

## Կարիերան՝ ազգային հավաքականում

2024 թվականի մարտի 14-ին նա առաջին անգամ հրավիրվել է Գերմանիայի ազգային հավաքական՝ մասնակցելու Ֆրանսիայի և Հոլանդիայի ազգային հավաքականների հետ ընկերական խաղերին։ Նա իր նորամուտը նշել է մարտի 23-ին Ֆրանսիայի դեմ խաղում (2:0)՝ հանդիպման 81-րդ րոպեին փոխարինելով Կայ Հավերցին։

## Անձնական կյանք

Ծնվել է Գերմանիայում՝ Մասակի կլանի եզդիների ընտանիքում։ Նրա ծնողները Թուրքիայի հարավ արևելքում գտնվող Շանլըուրֆա մարզի Վիրանշեհիր քաղաքից են։

## Ձեռքբերումներ

* Ժյուպիլե լիգայի լավագույն ռմբարկու (25 գոլ) 2021/2022
* Տարվա լավագույն խաղացող - 2021/2022

## Ծանոթագրություններ
# 1834[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1830 · 1831 · 1832 · 1833 —  **1834**  — 1835 · 1836 · 1837 · 1838
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1810‑ականներ · 1820‑ականներ — **1830‑ականներ** — 1840‑ականներ · 1850‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 18-րդ դար — **19-րդ դար** — 20-րդ դար
 |

**1834 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է չորեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1834 թվականն է,
XIX դարի 34-րդ տարին։

**1834 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1834 *MDCCCXXXIV* |
| Հուլյան օրացույց | 1833—1834 (հունվարի 13 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7342—7343 (սեպտեմբերի 13-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2586—2587 (մայիսի 3-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4326—4327 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՅԻԶ—ՏՅԻԷ* |
| Հրեական օրացույց  | 5594—5595
ה'תקצ"ד — ה'תקצ"ה |
| Իսլամական օրացույց | 1249—1250 |
| Չինական օրացույց | 4530—4531 癸巳 — 甲午 սև օձ — կապույտ ձի |
| Եթովպական օրացույց | 1826—1827 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1890—1891 |
| - *Շակա սամվատ* | 1756—1757 |
| - *Կալի յուգա* | 4935—4936 |
| Իրանական օրացույց | 1212—1213 |
| Բուդդայական օրացույց | 2377 |

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Փետրվար 21 - Ֆրիդրիխ Մուլլեր, գերմանացի հայագետ (վ.1898)

## Մահեր

* Սահակ Մելիք-Աղամալյան, հասարակական գործիչ

## Ծանոթագրություններ
# Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս** հոլ.՝ Johannes Diderik van der Waals |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | նոյեմբերի 23, 1837(1837-11-23)[…] Լեյդեն, Նիդերլանդներ |
| Մահացել է | մարտի 8, 1923(1923-03-08)[…] (85 տարեկան) Ամստերդամ, Նիդերլանդներ |
| Գերեզման | Amsterdam New Eastern Cemetery |
| Քաղաքացիություն |  Նիդերլանդների Թագավորություն |
| Մասնագիտություն | ֆիզիկոս, քիմիկոս, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս-տեսաբան, համալսարանի դասախոս և ուսուցիչ |
| Հաստատություն(ներ) | Ամստերդամի համալսարան |
| Գործունեության ոլորտ | ֆիզիկա |
| Անդամակցություն | Նիդերլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա և Լինչեի ազգային ակադեմիա |
| Ալմա մատեր | Լեյդենի համալսարան |
| Տիրապետում է լեզուներին | հոլանդերեն |
| Գիտական ղեկավար | Պիտեր Ռիյկե |
| Եղել է գիտական ղեկավար | Willem Hendrik Keesom?, Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս, Diederik Korteweg?, Philipp Abraham Kohnstamm?, Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս, Obe Postma?, Henri Adrien Naber?, Gerrit Hondius Boldingh?, Johannes C. Schalkwijk?, Bokko Meilink?, Cornelius Dorsman? և Adolf van Thijn? |
| Ազդվել է | Ռուդոլֆ Կլաուզիուս |
| Պարգևներ |  |
| Ամուսին(ներ) | Anna Magdalena Smit? |
| Երեխա(ներ) | Ժակլին վան դեր Վալս և Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս |
|  Johannes Diderik van der Waals Վիքիպահեստում |

**Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս** (հոլ.՝ Johannes Diderik van der Waals), (նոյեմբերի 23, 1837(1837-11-23)[…], Լեյդեն, Նիդերլանդներ - մարտի 8, 1923(1923-03-08)[…], Ամստերդամ, Նիդերլանդներ), հոլանդացի ֆիզիկոս։

## Գործունեություն

Ինքնուրույն ուսումնասիրել է ֆիզիկա, ապա ավարտել Լեյդենի համալսարանը։ Ամստերդամի համալսարանի պրոֆեսոր (1877-1907 թվականներին)։ Աշխատանքները վերաբերում են մոլեկուլային ֆիզիկային և ցածր ջերմաստիճանային երևույթների ուսումնասիրմանը։ 1873 թվականին արտածել է իրական գազի վիճակի հավասարումը, որը հաշվի է առնում մոլեկուլների ծավալն ու դրանց միջև գործող փոխազդեցության ուժերը։ Առաջինն է դիտարկել միջմոլեկուլային ուժերի (Վան-Դեր-Վալսյան ուժեր) հարցը՝ կապված գազանման և հեղուկ վիճակներում նյութի կառուցվածքի հետ։ Առաջարկել է կրիտիկական երևույթների բնույթը որակապես բացատրող տեսություն, մշակել մազականության թերմոդինամիկական տեսությունը։ Ունի նաև էլեկտրոլիտային դիսոցմանն ու հիդրոստատիկային վերաբերող աշխատանքներ։ Փարիզի ԳԱ պատվավոր անդամ (1910 թվականին)։ Նոբելյան մրցանակ (1910 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 270)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս» հոդվածին։ |