Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Կոսովո և Մեթոխիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Կոսովո և Մեթոխիա**՝ աշխարհագրական շրջան Բալկանյան թերակղզում, որը վիճելի տարածք է համարվում մասնակիորեն ճանաչված Կոսովոյի Հանրապետության և Սերբիայի Հանրապետության միջև։ Այսօր Կոսովոյի Հանրապետությունը ղեկավարում է տարածաժրջանի մեծ մասը։ Այսպես կոչված Հյուսիսային Կոսովոյում ապրող սերբերը չեն ընդունում **Կոսովոյի ղեկավարությունը**։

## Տարածաշրջանի նկարագրություն

**Կոսովո** կոչվող տարածաշրջանը իրենից ներկայացնում է համարյա հավասարակողմ զուգահեռագիծ, որը բաժանված է երկու հարթավայրերով՝ արևմուտքից՝ Մեթոխիայով, արևեվելքից՝ Կոսովոյով, որն այժմ կոչվում է Կոսովոյի դաշտ։ Տարածքի մակերեսը կազմում է 10․887 կմ², բնակչությունը՝ 2,2 միլիոն մարդ։ Միջին բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 550 մետր։ Կլիման կոնտինենտալ է (տաք ամառ և ցուրտ ձմեռ․ շատ են ձյան տեսքով տեղումները)։ Հիմնականում Կոսովոն լեռնային տարածաշրջան է․ ամենաբարձր կետը Դեռավիցա լեռն է, որն ունի 2556 մետր բարձրություն։ Կոսովոյի տարածքով հոսում են Բելիյ Դռին, Սիտնիցա, Յուժնայա Մոռավիյա և Իբար գետերը։ Մեծ լճերից են Գազիվոդան, Ռադոնիչը, Բաթլավան և Բադովացը։
# Սերբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Սերբեր |
| --- |
|  |
|  |
| Ընդհանուր քանակ |
|
մոտ **10 միլիոն** |
| Բնակեցում |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| '*Բալկաններ* |  |  |
|  Սերբիա (բացառությամբ Կոսովո) | 5,988,150 (2011) |  |
|  Կոսովո | 146,128 (2013) |  |
|  Բոսնիա և Հերցեգովինա | 1,086,733 (2013) |  |
|  | 186,633 (2011) |  |
|  Չեռնոգորիա | 178,110 (2011) |  |
|  Սլովենիա | 38,964 (2002) |  |
|  Հյուսիսային Մակեդոնիա | 35,939 (2002) |  |
|  Ռումինիա | 18,076 (2011) |  |

 |
| Լեզու(ներ) |
|
սերբերեն |
| Հավատք(ներ) |
|  |

**Սեբեր** (սերբ.՝ Срби / *Srbi*
) ազգ և հարավսլավոնական էթնոս, որը ձևավորվել է Բալկանյան թերակղզում։ Սերբերի մեծամասնությունը բնակվում է Սերբիայում և առանձնացած Կոսովոյում, նախկին Հարավսլավիայի երկրներ Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Խորվաթիայում ու Չեռնոգորիայում։ Սերբերը ունեն նշանակալի փոքրամասնություններ Հյուսիսային Մակեդոնիայում և Սլովենիայում։ Կան մեծ թվով Սերբական սփյուռք Արևմտյան Եվրոպայում և Եվրոպայից դուրս, հատկապես Հյուսիսային Ամերիկայում և Ավստրալիայում։

Սերբերը Հարավարևելյան Եվրոպայի մյուս ժողովուրդների հետ կիսում են մեծ քանակությամբ մշակութային գծեր։ Սերբերը մեծ մասամբ ուղղափառ եկեղեցու հետևորդներ են։ Սերբերենը Սերբիայի պաշտոնական լեզուն է և համապաշտոնականը Կոսովոյում ու Բոսնիա և Հերցեգովինայում, և սերբերեն գրեթե մեծ մասամբ խոսում են Չեռնոգորիայում։

## Ծագում

Սերբերի ժամանակակից ինքնությունը հիմնված է Ուղղափառ եկեղեցու և ավանդույթների վրա։ 19-րդ դարում սերբական ազգային ինքնությունը դրսևորվեց պատմության և ավանդույթի, միջնադարյան ժառանգության, մշակութային միասնության գիտակցմամբ՝ չնայած տարբեր կայսրությունների տիրապետության տակ ապրելուն։ Երբ Սերբիայի իշխանությունը ձեռք բերեց անկախությունն Օսմանյան կայսրությունից, սերբերի ազգային ինքնության գլխավոր հիմքը դարձավ ուղղափառությունը, քանի որ այդ լեզվով խոսում էին հարավսլավոնական այլ ազգեր՝ (խորվաթներ և բոսնիացիներ)։ *Սլավա* ավանդույթը, որը ընտանիքի սրբի փառաբանման օրն է, սերբական ինքնության բնորոշման կարևոր գործոն է և այն համարվում է սերբերի ամենակարևոր և ամենատոնական եկեղեցական տոնը։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 331)։*  |
# Զինանշանագիտություն

**Զինանշանագիտություն** կամ **գերբագիտություն**, **հերալդիկա**, պատմագիտության օժանդակ մասնաճյուղ։ Ուսումնասիրում է գերբերն ու զինանշանները իբրև սկզբնաղբյուրներ։ Նպաստում է ձեռագրերի, զինանշան կրող հուշարձանների, արվեստի և այլ առարկաների ծագման, պատկանելության, ժառանգման ճանապարհի, տնտեսական մշակութային կապերի պարզաբանմանը։ Իբրև գիտաճյուղ կապված է սերնդաբանության, դրամագիտության, հնագրության, կնքագիտության հետ։ Զինանշանագիտության տվյալները օգտագործվում են պատմական գիտության տարբեր բնագավառներում։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զինանշանագիտություն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 29)։*  |