# Ալբաներեն

| **Ալբաներեն** Shqip |
| --- |
|  |
| Տեսակ | բնական լեզու, մակրոլեզու և կենդանի լեզու |
| Ենթադաս | Albanian? |
| Երկրներ |  Ալբանիա  Կոսովո (մասամբ ճանաչված)
**Տարածքային լեզու՝**
 Իտալիա  Ռումինիա  Չեռնոգորիա  Հյուսիսային Մակեդոնիա  Սերբիա  ԱԱԿԵԱ |
| Շրջաններ |  Սերբիա՝ Կոսովոյի և Մետոխիայի ինքնավար շրջան |
| Պաշտոնական կարգավիճակ |  Ալբանիա  Կոսովո  |
| Խոսողների քանակ | 6 200 000 մարդ |
| Վերահսկող կազմակերպություն | Ալբանիայի գիտությունների ակադեմիա |
| Լեզվակիրների թիվը | 7.6 մլն, որոնցից 5.4 միլիոն Ալբանիայում (2011) |
| ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակ | անվտանգ |
| Դասակարգում | Հնդեվրոպական լեզուներ  Պալեոբալկանյան լեզուներ |
| Գրերի համակարգ | լատինական այբուբեն (ալբանական այբուբեն) |
| IETF | sq |
| ԳՕՍՏ 7.75–97 | ալբ 030 |
| ISO 639-1 | sq |
| ISO 639-2 | alb (B), sqi (T) |
| ISO 639-3 | sqi, aln, aae, aat, als |
|  |
| Ալբաներենի տարածվածությունը |
|  |
| Ալբաներենի բարբառները |
|  Albanian language Վիքիպահեստում |

**Ալբաներեն** (ալբ․՝ Gjuha shqipe կամ Shqip), բուն Ալբանիայի բնակչության, ինչպես նաև Կոսովոյում, Հունաստանում, Մակեդոնիայում, Իտալիայում բնակվող ալբանացիների լեզու։

Աշխարհում ալբաներենով խոսողների թիվը հասնում է 7.6 միլիոնի։

Ալբաներենը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում գրավում է առանձին խումբ։ Արմատական ալբաներեն բառերն ու ձևերը շատ դժվար է առանձնացնել հունարենից, լատիներենից, թուրքերենից, ինչպես նաև ռոմանական և սլավոնական լեզուներից կատարված փոխառություններից։ Զգալիորեն տարբերվում է մնացած հնդեվրոպական լեզուներից։ Ունի երկու հիմնական բարբառ՝ հյուսիսային կամ գհեգյան, հարավային կամ տոսկյան ալբաներեն։ Ամենահին գրավոր հիշատակարանները վերաբերում են 15-րդ դարին։ 19-րդ դարի վերջին ձևավորվել է իբրև գրական լեզու։

## Պատմություն

Ալբաներենի մասին առաջին հիշատակումը եղել է 1285 թվականի հուլիսի 14-ին Դուբրովնիկում կազմված մի զեկուցագրում, որտեղ մի հանցագործության ականատես ոմն Մաթեոսը վկայում է. «Լեռան կողմից ես լսեցի ալբաներեն կանչող մի ձայն»։

## Ժամանակակից ալբաներեն այբուբեն

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B b | C c | Ç ç | D d | Dh dh | E e | Ë ë |
| F f | G g | Gj gj | H h | I i | J j | K k | L l |
| Ll ll | M m | N n | Nj nj | O o | P p | Q q | R r |
| Rr rr | S s | Sh sh | T t | Th th | U u | V v | X x |
| Xh xh | Y y | Z z | Zh zh |  |  |  |  |

## Լեզվաբանական առանձնահատկություններ

#### Հոլովներ

Ժամանակակից գրական ալբաներենում կա 5 հոլով՝ ուղղական, սեռական, տրական, հայցական և բացառական։

Գոյություն ունի հոլովման երկու տեսակ՝ անորոշ և որոշյալ։

* Ալբաներեն *male* (սար) բառի հոլովումը

|  | **Անորոշ եզակի** | **Անորոշ հոգնակի** | **Որոշյալ եզակի** | **Որոշյալ հոգնակի** |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ուղղական հոլով** | mal (սար) | male (սարեր) | *mali*code: sqi promoted to code: sq
 | malet |
| **Հայցական հոլով** | mal | male | *mali*code: sqi promoted to code: sq
n | malet |
| **Սեռական հոլով** | i/e/të/së *mali*code: sqi promoted to code: sq
 | i/e/të/së maleve | i/e/të/së *mali*code: sqi promoted to code: sq
t | i/e/të/së maleve |
| **Տրական հոլով** | *mali*code: sqi promoted to code: sq
 | maleve | *mali*code: sqi promoted to code: sq
t | maleve |
| **Բացառական հոլով** | *mali*code: sqi promoted to code: sq
 | malesh | *mali*code: sqi promoted to code: sq
t | maleve |

* Ալբաներեն *zog* (թռչուն) բառի հոլովումը

|  | **Անորոշ եզակի** | **Անորոշ հոգնակի** | **Որոշյալ եզակի** | **Որոշյալ հոգնակի** |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ուղղական հոլով** | zog (թռչուն) | zogj (թռչուններ) | *zogu*code: sqi promoted to code: sq
 | zogjtë |
| **Հայցական հոլով** | zog | zogj | *zogu*code: sqi promoted to code: sq
n | zogjtë |
| **Սեռական հոլով** | i/e/të/së *zogu*code: sqi promoted to code: sq
 | i/e/të/së zogjve | i/e/të/së *zogu*code: sqi promoted to code: sq
t | i/e/të/së zogjve |
| **Տրական հոլով** | *zogu*code: sqi promoted to code: sq
 | zogjve | *zogu*code: sqi promoted to code: sq
t | zogjve |
| **Բացառական հոլով** | *zogu*code: sqi promoted to code: sq
 | zogjsh | *zogu*code: sqi promoted to code: sq
t | zogjve |

* Ալբաներեն *vajzë* (աղջիկ) բառի հոլովումը

|  | **Անորոշ եզակի** | **Անորոշ հոգնակի** | **Որոշյալ եզակի** | **Որոշյալ հոգնակի** |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ուղղական հոլով** | vajzë (աղջիկ) | vajza (աղջիկներ) | vajza | vajzat |
| **Հայցական հոլով** | vajzë | vajza | vajzën | vajzat |
| **Սեռական հոլով** | i/e/të/së vajze | i/e/të/së vajzave | i/e/të/së vajzës | i/e/të/së vajzave |
| **Տրական հոլով** | vajze | vajzave | vajzës | vajzave |
| **Բացառական հոլով** | vajze | vajzash | vajzës | vajzave |

### Թվական անուն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| një — մեկ | dy — երկու |
| tre — երեք | katër — չորս |
| pesë — հինգ | gjashtë — վեց |
| shtatë — յոթ | tetë — ութ |
| nëntë — ինը | dhjetë — տաս |
| njëmbëdhjetë- տասնմեկ | dymbëdhjetë — տասներկու |
| trembëdhjetë — տասներեք | katërmbëdhjetë — տասնչորս |
| pesëmbëdhjetë — տասնհինգ | gjashtëmbëdhjetë — տասնվեց |
| shtatëmbëdhjetë — տասնյոթ | tetëmbëdhjetë — տասնութ |
| nëntëmbëdhjetë — տասնինը | njëzet — քսան |
| njëzetenjë — քսանմեկ | njëzetedy — քսաներկու |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| tridhjetë — երեսուն | dyzet — քառասուն |
| pesëdhjetë — հիսուն | gjashtëdhjetë — վաթսուն |
| shatëdhjetë — յոթանասուն | tetëdhjetë — ութսուն |
| nëntëdhjetë — իննսուն | njëqind — հարյուր |
| pesëqind — հինգ հարյուր | njëmijë — հազար |
| një milion — միլիոն | një miliard — միլիարդ |

 |

## Տես նաև

* Ալբանական այբուբեն
* Ալբանական բրեյլի գրեր

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալբաներեն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 143)։*  |