Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2026[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  2022 · 2023 · 2024 · 2025 —  **2026**  — 2027 · 2028 · 2029 · 2030
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 2000‑ականներ · 2010‑ականներ — **2020‑ականներ** — 2030‑ականներ · 2040‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 20-րդ դար — **21-րդ դար** — 22-րդ դար
 |

**2026 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 2026 *MMXXVI* |
| Հուլյան օրացույց | 2025—2026 (հունվարի 14 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7534—7535 (սեպտեմբերի 14-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2778—2779 (մայիսի 4-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4518—4519 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՇԺԸ—ՏՇԺԹ* |
| Հրեական օրացույց  | 5786—5787
ה'תשפ"ו — ה'תשפ"ז |
| Իսլամական օրացույց | 1447—1448 |
| Չինական օրացույց | 4722—4723 乙巳 — 丙午 կապույտ օձ — կարմիր ձի |
| Եթովպական օրացույց | 2018—2019 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 2082—2083 |
| - *Շակա սամվատ* | 1948—1949 |
| - *Կալի յուգա* | 5127—5128 |
| Իրանական օրացույց | 1404—1405 |
| Բուդդայական օրացույց | 2569 |

**2026 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է հինգշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 2026 թվականն է,

XXI դարի 26-րդ տարին։

## Սպասվող իրադարձություններ

* Փետրվարի 6 - 22 - 2026 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերը տեղի կունենան Միլանում։
* Հունիսի 11 - հուլիսի 19 - Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2026-ը տեղի կունենա Հյուսիսային Ամերիկայում (ԱՄՆ, Կանադա և Մեքսիկա)։
* Օգոստոսի 12 – կանխատեսվում է արևի խավարում։

## Տես նաև

* 2025
# 1860

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1856 · 1857 · 1858 · 1859 —  **1860**  — 1861 · 1862 · 1863 · 1864
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1830‑ականներ · 1840‑ականներ — **1850‑ականներ** — 1860‑ականներ · 1870‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 18-րդ դար — **19-րդ դար** — 20-րդ դար
 |

**1860 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է կիրակի օրը։ Սա մեր թվարկության 1860 թվականն է,
XIX դարի 60-րդ տարին։

**1860 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1860 *MDCCCLX* |
| Հուլյան օրացույց | 1859—1860 (հունվարի 13 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7368—7369 (սեպտեմբերի 13-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2612—2613 (մայիսի 3-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4352—4353 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՅԾԲ—ՏՅԾԳ* |
| Հրեական օրացույց  | 5620—5621
ה'תר"ך — ה'תרכ"א |
| Իսլամական օրացույց | 1276—1277 |
| Չինական օրացույց | 4556—4557 己未 — 庚申 դեղին գառ — սպիտակ կապիկ |
| Եթովպական օրացույց | 1852—1853 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1916—1917 |
| - *Շակա սամվատ* | 1782—1783 |
| - *Կալի յուգա* | 4961—4962 |
| Իրանական օրացույց | 1238—1239 |
| Բուդդայական օրացույց | 2403 |

## Իրադարձություններ

* Երևանի Նորք թաղամասում բացվում է ծխական դպրոց

## Ծնունդներ

* Մայիսի 20 - Արշակ Ագապյան, հայ գյուղագիր, մանկավարժ, հրապարակախոս
* Գաբրիել Կաֆյան, ազգային-ազատագրական, շարժման գործիչ
* Մարիա Զանկովեցկայա, ուկրաինացի խորհրդային դերասանուհի, թատերական գործիչ
* Հուլիսի 16 - Հանս Օտտո Հարրի Եսպերսեն, դանիացի լեզվաբան
* Սեպտեմբերի 6 - Ջեյմս Գոսլենդ, շոտլանդացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող
* Մակո Սափարովա-Աբաշիձե, վրացական թատրոնի հայազգի դերասանուհի
* Ապրիլի 26 - Լեո, հայ նշանավոր պատմաբան, հասարակական գործիչ, հրապարակախոս և գրող, հրատարակել է «Մուրճ» թերթը
* Հունվար 31 - Ատրպետ, հայ գրող, հասարակական գործիչ, հրատարակիչ (վ. 1937)
* Փետրվարի 27 - Վարդգես Սուրենյանց, նկարիչ, թարգմանիչ և արվեստի տեսաբան (վ. 1921)
* Փետրվար 29 - Հերման Հոլերիթ, IBM-ի հիմնադիր (վ.1929)
* Ապրիլ 14 - Լեո (Առաքել Գրիգորի Բաբախանյան), հայ նշանավոր պատմաբան, հասարակական գործիչ, հրապարակախոս և գրող (վ. 1932)
* Իսահակ Լևիտան-ռուս նկարիչ (վ.1900)
* Էմմա Նաթ - աշխարհում առաջին կին հեռախոսավարուհին

## Մահեր

* Վիլհելմինա Շրյոդեր-Դևրիենտ, գերմանացի երգչուհի (սոպրանո)
* Ալեքսանդր Մարտինով, ռուս դերասան
* Սեպտեմբեր 21 - Արթուր Շոպենհաուեր, գերմանացի փիլիսոփա, գրող (ծ. 1788)

## Ծանոթագրություններ
# 1893

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1889 · 1890 · 1891 · 1892 —  **1893**  — 1894 · 1895 · 1896 · 1897
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1870‑ականներ · 1880‑ականներ — **1890‑ականներ** — 1900‑ականներ · 1910‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 18-րդ դար — **19-րդ դար** — 20-րդ դար
 |

**1893 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է կիրակի օրը։ Սա մեր թվարկության 1893 թվականն է,
XIX դարի 93-րդ տարին։

**1893 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1893 *MDCCCXCIII* |
| Հուլյան օրացույց | 1892—1893 (հունվարի 13 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7401—7402 (սեպտեմբերի 13-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2645—2646 (մայիսի 3-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4385—4386 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՅՁԵ—ՏՅՁԶ* |
| Հրեական օրացույց  | 5653—5654
ה'תרנ"ג — ה'תרנ"ד |
| Իսլամական օրացույց | 1310—1311 |
| Չինական օրացույց | 4589—4590 壬辰 — 癸巳 սև վիշապ — սև օձ |
| Եթովպական օրացույց | 1885—1886 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1949—1950 |
| - *Շակա սամվատ* | 1815—1816 |
| - *Կալի յուգա* | 4994—4995 |
| Իրանական օրացույց | 1271—1272 |
| Բուդդայական օրացույց | 2436 |

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Մարտի 8 - Վիկտոր Դենի, ռուս խորհրդային գրաֆիկ
* Եղիա Գասպարյան, հայ նկարիչ և գրող
* Հունվարի 9 - Վիլիամ Գարբատ, անգլիացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
* Մայիսի 3 - Արամ Մանուչարյան, կուսակցական և պետական աշխատող։

## Մահեր

* Մայիսի 23 - Ֆելիքս Նև, բելգիացի արևելագետ, հայագետ
* Նոյեմբեր 6 - Պյոտր Չայկովսկի, ռուս կոմպոզիտոր (ծ. 1840)

## Ծանոթագրություններ
# 1905

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1901 · 1902 · 1903 · 1904 —  **1905**  — 1906 · 1907 · 1908 · 1909
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1880‑ականներ · 1890‑ականներ — **1900‑ականներ** — 1910‑ականներ · 1920‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 19-րդ դար — **20-րդ դար** — 21-րդ դար
 |

**1905 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1905 *MCMV* |
| Հուլյան օրացույց | 1904—1905 (հունվարի 14 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7413—7414 (սեպտեմբերի 14-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2657—2658 (մայիսի 4-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4397—4398 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՅՂԷ—ՏՅՂԸ* |
| Հրեական օրացույց  | 5665—5666
ה'תרס"ה — ה'תרס"ו |
| Իսլամական օրացույց | 1323—1324 |
| Չինական օրացույց | 4601—4602 甲辰 — 乙巳 կապույտ վիշապ — կապույտ օձ |
| Եթովպական օրացույց | 1897—1898 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1961—1962 |
| - *Շակա սամվատ* | 1827—1828 |
| - *Կալի յուգա* | 5006—5007 |
| Իրանական օրացույց | 1283—1284 |
| Բուդդայական օրացույց | 2448 |

**1905 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է կիրակի օրը։ Սա մեր թվարկության 1905 թվականն է,
XX դարի 5-րդ տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

* Հունվարի 15 - Աղասի Սարգսյան (պետական գործիչ), խորհրդային պետական և կուսակցական աշխատող, ՀԽՍՀ վաստակավոր իռիգատոր (1960):
* Մարտի 5 - Սերոբե Եղիկյան, հայ քիմիկոս, դոկտոր։
* Մարտի 8 - Խորխե Սալամեա, կոլումբիացի գրող, պետական և հասարակական գործիչ։
* Ապրիլի 11 - Աթիլա Յոժեֆ, հունգարացի բանաստեղծ
* Մայիս 7 - Վահան Դաքեսյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, (վ. 1982)
* Մայիսի 8 - Դորի Ամիրբեկյան, դերասան։
* Մայիս 24 - Միխայիլ Շոլոխով, ռուս արձակագիր, հրապարակախոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (վ. 1984):
* Հունիս 21 - Ժան Պոլ Սարտր, ֆրանսիացի փիլիսոփա, վիպագիր, դրամատուրգ, քննադատ, Նոբելյան մրցանակակիր (վ. 1980):
* Հունիսի 27 - Լև Կասիլ, ռուս խորհրդային գրող։ ԽՍՀՄ մանկավարժական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (1965)
* Օգոստոս 5 - Արտեմ Միկոյան, ավիակոնստրուկտոր, ՄԻԳ ռազմական օդանավերի ստեղծող (վ. 1970)
* Օգոստոս 8 - Վախթանգ Անանյան, հայ արձակագիր (վ. 1980):
* Օգոստոսի 28 - Վախթանգ Վռոնսկի, խորհրդային բալետմեյստեր։
* Սեպտեմբերի 1 - Թամար Աբակելիա, վրացի նկարչուհի, քանդակագործ (վ. 1953):
* Սեպտեմբերի 15 - Վարդան Աճեմյան, ռեժիսոր (վ. 1977):
* Հոկտեմբեր 10 - Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան, դիրիժոր (վ. 1964):
* Դեկտեմբերի 26 - Մարիո Վարլիեն, ավստրո-հունգարացի ֆուտբոլիստ, Հենակետային Կիսապաշտպան։ Զբաղվել է նաև մարզչական կարիերայով։
* Պետրոս Կոնտուրաջյան, հայ նկարիչ։
* Աշոտ Շայբոն - գրող, արձակագիր, դրամատուրգ (վ. 1982):
* Լևոն Զավեն Սյուրմելյան - ամերիկահայ անգլագիր գրող, բանասեր (վ. 1995):

## Մահեր

* Փետրվարի 13 - Կոնստանտին Սավիցկի, ռուս կենցաղանկարիչ, Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի իսկական անդամ, ակադեմիկոս, Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության անդամ, մանկավարժ, Պենզայի կերպարվեստի ուսումնարանի առաջին տնօրենը
* Մարտի 12 - Ռոմանոս Սետեֆճյան, հայ դերասան, դրամատուրգ
* Մարտ 19 - Մակար Եկմալյան, հայ կոմպոզիտոր (ծ. 1856)
* Մարտ 24 - Ժյուլ Վեռն, ֆրանսիացի գրող (ծ. 1828)
* Հոկտեմբերի 1 - Արշակ Ագապյան, հայ գյուղագիր, մանկավարժ, հրապարակախոս։
* Մարգար Ժամհարյան, հայ ֆիդայի, վրիժառու, ռազմական գործիչ։
* Դոկտոր Լալայան, հայ վրիժառու, ֆիդայի։
# 1908[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1904 · 1905 · 1906 · 1907 —  **1908**  — 1909 · 1910 · 1911 · 1912
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1880‑ականներ · 1890‑ականներ — **1900‑ականներ** — 1910‑ականներ · 1920‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 19-րդ դար — **20-րդ դար** — 21-րդ դար
 |

**1908 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1908 *MCMVIII* |
| Հուլյան օրացույց | 1907—1908 (հունվարի 14 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7416—7417 (սեպտեմբերի 14-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2660—2661 (մայիսի 4-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4400—4401 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՆ—ՏՆԱ* |
| Հրեական օրացույց  | 5668—5669
ה'תרס"ח — ה'תרס"ט |
| Իսլամական օրացույց | 1326—1327 |
| Չինական օրացույց | 4604—4605 丁未 — 戊申 կարմիր գառ — դեղին կապիկ |
| Եթովպական օրացույց | 1900—1901 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1964—1965 |
| - *Շակա սամվատ* | 1830—1831 |
| - *Կալի յուգա* | 5009—5010 |
| Իրանական օրացույց | 1286—1287 |
| Բուդդայական օրացույց | 2451 |

**1908 թվական**,  նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է չորեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1908 թվականն է,
XX դարի 8-րդ տարին։

## Իրադարձություններ

* հուլիսի 10 - տեղի ունեցավ Երիտասարդ Թուրքերի հեղաշրջումը, որի հետևանքով սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ը զրկվեց իշխանությունից։

## Ծնունդներ

* Հունվարի 1 - Արամ Նալբանդյան, ականավոր քիմիկոս, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, Պետական մրցանակի դափնեկիր
* Մայիսի 28 - Յան Ֆլեմինգ, անգլիացի գրող, Ջեյմս Բոնդի մասին պատմող գրքերի հեղինակն է
* Վահագն Թերզիբաշյան, հայ քանդակագործ։
* Ապրիլի 15 - Լիտա Գրեյ, ամերիկացի դերասանուհի
* Ապրիլի 15 - Լևոն Իսահակյան, հայ անվանի կինոռեժիսոր և դերասան
* Ապրիլի 15 - Ֆրեդերիկ Ֆեյդի, ֆրանսիացի հայագետ, Սուրբ Ղազարի ճեմարանի անդամ (1937), բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր։
* Հունիս 11 - Ռոլֆ Հակոբ, գերմանահայ դիրիժոր (վ.1998)
* Հունիս 24 - Արտեմ Ալիխանյան, գիտնական (վ.1978)
* Օգոստոս 23 - Արթյուր Ադամով, ֆրանսահայ արձակագիր և դրամատուրգ (վ. 1980)
* Սեպտեմբեր 17 - Առլեն Ֆրենսիս, հայազգի ամերիկյան դերասանուհի, հեռուստաաստղ (վ. 2001)
* Սեպտեմբեր 17 - Ռաֆայել Իսրայելյան, հայ ճարտարապետ (վ. 1973)
* Սեպտեմբեր 20 - Վազգեն Ա, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (վ. 1994)
* Սեպտեմբերի 25 - Ալեքսանդր Մանուչարյան, հայազգի խորհրդային անասնաբույծ-սելեկցիոներ (վ. 1979)
* Հոկտեմբերի 3 - Վազգեն Ա Բուխարեստցի, Հայ Առաքելական Եկեղեցու 130-րդ Կաթողիկոս, հայագետ և Հայաստանի ազգային հերոս։
* Հոկտեմբերի 10 - Աննա Տեր-Ավետիքյան, Հայաստանի առաջին կին ճարտարապետը
* Հոկտեմբերի 13 - Բորիս Սմիռնով, ռուս խորհրդային դերասան
* Նոյեմբեր 18 - Վիկտոր Համբարձումյան, աստղաֆիզիկոս, Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ, Բյուրականի աստղադիտարանի հիմնադիր (վ. 1996)
* Նոյեմբերի 26 - Ղևոնդ Հակոբյան, ինժեներական զորքերի գեներալ-մայոր (1958)։
* Դեկտեմբերի 23 - Յուսուֆ Քարշ, կանադահայ լուսանկարիչ (վ. 2002)
* Դեկտեմբերի 25 - Էդուարդ Սարգսյան, հայ նկարիչ (վ. 1990)
* Դեկտեմբերի 27 - Հարություն Սարկիսով, հայ խորհրդային անասնաբույժ, մանրէաբան
* Դեկտեմբերի 28 - Արսեն Հովհաննիսյան, հայ բանաստեղծ (վ. 1945)

## Մահեր

* Փետրվարի 12 - Արփիար Արփիարյան, գրող (ծ.1851)
* Հուլիսի 19 - Եղիա Տեմիրճիպաշյան, արևմտահայ գրող, փիլիսոփա (ծ. 1851)
* Հունիս 22 - Միսաք Մեծարենց, հայ բանաստեղծ (ծ. 1886)
* Օգոստոսի 30 - Մուրացան, հայ գրող (ծ. 1854)
# Սիբիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիբիրի դաշնային օկրուգ
   Սիբիրը աշխարհագրական առումով
    Ասիական Ռուսաստան
**Սիբիր** (ռուս.՝ Сибирь), երկրամաս Ասիայի հյուսիսային մասում, որը սահմանափակված է արևմուտքից Ուրալյան լեռներով, արևելքից Խաղաղ օվկիանոսի ջրբաժան լեռնաշղթայով և Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսից հյուսիսից։ Սիբիրը բաժանվում է Արևմտյան և Արևելյան տարածաշրջանների։ Նաև առանձնացնում են Հարավային Սիբիրը (լեռնային մասում), Հյուսիս-Արևելյան Սիբիրը և Կենտրոնականը։

Ռուսաստանի կազմի մեջ է մտել XVI—XVII դարերում։ Մակերեսը՝ 12,6 մլն. կմ² (Ռուսաստանի տարածքի շուրջ 73,6 %-ը)։ Սիբիրի դաշնային շրջանի բնակչությունը կազմում է 19 292 740 մարդ (2014)։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սիբիր» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 353)։*  |
# 1934[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Տարիներ
 |
| --- |
|  1930 · 1931 · 1932 · 1933 —  **1934**  — 1935 · 1936 · 1937 · 1938
 |
| Տասնամյակներ
 |
| 1910‑ականներ · 1920‑ականներ — **1930‑ականներ** — 1940‑ականներ · 1950‑ականներ
 |
| Դարեր
 |
| 19-րդ դար — **20-րդ դար** — 21-րդ դար
 |

**1934 թվականն
այլ օրացույցներով**| Գրիգորյան օրացույց | 1934 *MCMXXXIV* |
| Հուլյան օրացույց | 1933—1934 (հունվարի 14 -ից) |
| Հուլյան օրացույց բյուզանդական շրջան | 7442—7443 (սեպտեմբերի 14-ից) |
| Հռոմի հիմնադրումից սկսած | 2686—2687 (մայիսի 4-ից) |
| Հայկյան տոմար | 4426—4427 (օգոստոսի 11-ից) *ՏՆԻԶ—ՏՆԻԷ* |
| Հրեական օրացույց  | 5694—5695
ה'תרצ"ד — ה'תרצ"ה |
| Իսլամական օրացույց | 1353—1354 |
| Չինական օրացույց | 4630—4631 癸酉 — 甲戌 սև աքաղաղ — կապույտ շուն |
| Եթովպական օրացույց | 1926—1927 |
| Հին հնդկական օրացույց |  |
| - *Վիկրամ սամվատ* | 1990—1991 |
| - *Շակա սամվատ* | 1856—1857 |
| - *Կալի յուգա* | 5035—5036 |
| Իրանական օրացույց | 1312—1313 |
| Բուդդայական օրացույց | 2477 |

**1934 թվական**, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երկուշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1934 թվականն է,
XX դարի 34-րդ տարին։

## Իրադարձություններ

### Հունվար

* Հունվարի 1 – Հիմնադրվեց Հեռահաղորդակցության միջազգային միություն։
* Հունվարի 7 – *Ֆլեշ Գորդոն* կոմիկս ստրիպը առաջին անգամ հրատարակվեց Միացյալ Նահանգներում
* Հունվարի 15 – 8.0 մագնիտուտով երկրաշարժ տեղի ունեցավ Նեպալում և Բիհարում` խլելով 6-ից 10 հազար մարդու կյանք։
* Հունվարի 20 – Հիմնադրվեց ճապոնական Fujifilm ընկերությունը։
* Հունվարի 26 – Նացիստական Գերմանիան և Լեհաստանի երկրորդ հանրապետությունը ստորագրեցին 10-ամյա Գերմանա-լեհական չհարձակման պակտը։
* Հունվարի 30 – Նացիստական Գերմանիայում դաշնային պետությունների քաղաքական իշխանությունը լուծարվեց համաձայն «Ռայխի վերակառուցման մասին օրենքի» (*Gesetz über den Neuaufbau des Reiches*):

### Օգոստոս

* Օգոստոսի 1-ից 5-ը տեղի է ունեցել ՀԳՄ 1-ին համագումարը։

### Նոյեմբեր

* Նոյեմբեր 29 - Տեղի է ունենում Երևան-Քանաքեռ երկաթգծի հանդիսավոր բացումը

## Ծնունդներ

* Մարտի 9 - Յուրի Գագարին, ԽՍՀՄ № 1 տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության հերոս, պետական բարձրագույն պարգևների ասպետ, Ռուսաստանի և արտասահմանի շատ քաղաքների պատվավոր քաղաքացի (մ. 1968 թ.)
* Մայիսի 1 - Հրաչյա Բեգլարյան, հայ բանաստեղծ, լրագրող, ԱՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (մ. 2009 թ.)
* Հունիսի 14 - Գուրգեն Մարտիրոսյան, հայ խորհրդային քիմիկոս (մ. 2001 թ.)
* Հունիսի 22 - Գառնիկ Անանյան, հայ գրականագետ, հրապարակախոս (մ. 2007 թ.)
* Հունիսի 23 - Թելման Գևորգյան, հայ ճարտարապետ (մ. 1998 թ.)
* Հուլիսի 14 - Ժիրայր Անանյան, հայ դրամատուրգ (մ. 2004 թ.)
* Դեկտեմբերի 15 - Հենրիխ Վարդանյան, հայ խորհրդային երկրաբան

## Մահեր

* Հունվարի 1 - Յակով Վասերման, գերմանացի գրող
* Հոկտեմբերի 4 - Մարիա Զանկովեցկայա, ուկրաինացի խորհրդային դերասանուհի, թատերական գործիչ
* Մարիա Զանկովեցկայա, ուկրաինացի խորհրդային դերասանուհի, թատերական գործիչ
* Հունիսի 19 - Սիպիլ, (Զաբել Հովհաննեսի Խանջյան), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ ծ.1863)
* Օգոստոսի 23 - Վիկտոր Կապլան, ավստրիացի ինժեներ, հիդրոտուրբինների կոնստրուկտոր
* Բագրատ Այվազյան - հայ գրող, «Աշոտ Երկաթ» վեպի հեղինակ (ծ.1862)
# Հունիսի 29

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հունիս** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |

**Հունիսի 29**, տարվա 180-րդ (նահանջ տարիներին՝ 181-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 185 օր։

## Դեպքեր

* 1888 - Մյունխենում կայացավ Ռիխարդ Վագների «Փերիներ» օպերայի պրեմիերան։
* 1920 - Իսպանիայի թագավոր Ալֆոնս XIII-ը Ռեալ Մադրիդ ֆուտբոլային ակումբին շնորհեց «Արքայական» տիտղոսը։
* 1974 - Իզաբել Պերոնը դարձավ Արգենտինայի առաջին կին նախագահը։
* 1986 - Ռիչարդ Բրանսոնը նոր ռեկորդ է սահմանում՝ մոտորանավակով անցնելով Ատլանտյան օվկիանոսը։
* 1995 - 20 տարվա մեջ առաջին անգամ ամերիկյան և ռուսական մաքոքները հաջողությամբ կցվեվին իրար։
* 1996 - Լիբիայի մայրաքաղաք Տրիպոլիում Աբու-Սալիմ բերդում տեղի ունեցած ապստամբության ճնշման ժամանակ զոհվեց մոտ 1200 կալանավոր։
* 2007 - Apple Inc.-ի առաջին Այֆոնը դրվեց վաճառքի։
* 2011 - Թողարկվեց Դրուփալ կայքի կառավարման համակարգը։

## Ծնունդներ

* 1825 - Գաբրիել Սունդուկյան, դրամատուրգ։
* 1900 - Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի, ֆրանսիայի գրող։
* 1971 - Ֆաբիեն Բարտեզ, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ։
* 1994 - Կամիլա Մենդես, բրազիլա-ամերիկյան դերասանուհի

## Մահեր

* 1839 - Համբարձում Լիմոնջյան, հայ երգահան, երաժշտագետ, նոր հայկական ձայնագրության հիմնադիրը (ծնվ. 1768)
* 1906 - Ալբեր Սորել, ֆրանսիացի պատմաբան
* 1999 - Գարեգին Ա, ամենայն հայոց 131-րդ կաթողիկոս (ծնվ. 1932)

## Տոներ

Տեսախցիկի օր
# Հուլիսի 1

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հուլիս** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |

**Հուլիսի 1**, տարվա 182-րդ (նահանջ տարիներին՝ 183-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 183 օր։

## Դեպքեր

* 1904՝ երրորդ Օլիմպիական խաղերի բացումը Սենթ Լուիսում, Միսուրի նահանգ, ԱՄՆ
* 1908 - SOS-ը դառնում է աղետի միջազգային ազդանշան
* 1921 - Շանհայում ստեղծվում է Չինաստանի կոմունիստական կուսակցությունը
* 1960 - Սոմալիան անկախացավ Միավորված Թագավորությունից
* 1962 - Բուրունդին և Ռուանդան անկախանում են Բելգիայից
* 1966 - Ֆրանսիան դուրս է գալիս ՆԱՏՕից
* 2013 - Խորվաթիան դառնում է Եվրամիության 28-րդ անդամը

## Ծնունդներ

* 1646 - Գոթֆրիդ Լայբնից, գերմանացի մաթեմատիկոս և փիլիսոփա
* 1804 - Ժորժ Սանդ, ֆրանսիացի գրող
* 1892 - Ջեյմս Քեյն, ամերիկացի գրող
* 1902 - Ուիլյամ Ուայլեր, ամերիկացի ռեժիսոր և դրամատուրգ
* 1906 - Իվան Մոզգով, խորհրդային անասնաբույժ-դեղաբան
* 1916 - Օլիվիա դե Հևիլլենդ, անգլո-ամերիկացի դերասանուհի
* 1934 - Ալիսիա Թերզյան, արգենտինահայ կոմպոզիտոր, դաշնակահարուհի և դիրիժոր
* 1937 - Գալյա Նովենց,հայ դերասանուհի
* 1938 - Արշակ Մադոյան, հայագետ, թարգմանիչ
* 1948 - Նորայր Կարգանյան, հայ քանդակագործ
* 1950 - Հարութ Փամբուկչյան, հայ երաժիշտ, երգիչ
* 1961 - Դիանա, Ուելսի արքայադուստր
* 1962 - Սեյրան Օհանյան, Հայաստանի և Արցախի ռազմական գործիչ, Հայաստանի պաշտպանության նախկին նախարար
* 1968 - Հովհաննես Բաբախանյան, հայ դերասան, երգիչ, նկարիչ,
* 1969 - Լուիս Գարսիա Պոստիգո, մեքսիկացի ֆուտբոլային հարձակվող
* 1972 - Դավիթ Բաքրաձե, վրաց քաղաքական գործիչ
* 1977 - Լիվ Թայլեր, ամերիկացի դերասանուհի և մոդել

## Մահեր

* 1896 - Հարիեթ Բիչըր Սթոու Harriet Elizabeth Beecher Stowe ամերիկացի գրող
* 1989 - Գառնիկ Ստեփանյան, հայ գրականագետ, թատերագետ, գրող, բառարանագիր
* 1999 - Ջոշուա Նքոմո, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ
* 2004 - Մարլոն Բրանդո Marlon Brando ամերիկացի դերասան

## Տոներ

* Ճարտարապետության համաշխարհային օր
* Հայաստան՝ Դատախազության աշխատողների օր
* Անկախության օր՝
	+ Բուրունդի
	+ Ռուանդա
# Սերբերեն

| **Սերբերեն**  |
| --- |
| Տեսակ | լեզվի տարբերակ, standard variety? և լեզու |
| Ենթադաս | Արևելահերցեգովինական բարբառ |
| Երկրներ |  Սերբիա,  Չեռնոգորիա,  Բոսնիա և Հերցեգովինա,  Խորվաթիա,  Կոսովո և  Հյուսիսային Մակեդոնիա |
| Խոսողների քանակ | մոտ 9 000 000 մարդ |
| Վերահսկող կազմակերպություն | Board for Standardization of the Serbian Language? |
| Գրերի համակարգ | Սերբական կիրիլիցա և Գաևիցա |
| IETF | sr |
| ISO 639-1 | sr |
| ISO 639-2 | srp |
| ISO 639-3 | srp |
|  Serbian language Վիքիպահեստում |

**Սերբերենը** (սերբ.՝ *српски*՝ *սըրբսկի*) պատկանում է հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի սլավոնական ենթախմբի սերբո-խորվաթական խմբին։ Սերբերեն խոսում են աշխարհում 12 միլիոն մարդ։ Սերբերենը պետական լեզու է Սերբիայում (ներառյալ Կոսովո), Մոնտենեգրոյում և Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման սերբերենը 75-րդն է։

## Արտաքին հղումներ

* GeoNames
* Ethnologue

## Տես նաև

* Պաշտոնական լեզուների ցանկ
* Լեզվաընտանիքների ցանկ
* Լեզուների ցանկեր

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սերբերեն» հոդվածին։ |
# Օգոստոսի 10

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Օգոստոս** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |  |  |  |  |  |

**Օգոստոսի 10**, տարվա 222-րդ (նահանջ տարիներին՝ 223-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 143 օր։

## Դեպքեր

* 1539 - Ֆրանսուա I թագավորը լատիներենի փոխարեն երկրում պետական լեզու է դարձնում ֆրանսերենը
* 1793 - Փարիզում տեղի է ունենում Լուվրի թանգարանի պաշտոնական բացումը
* 1821 - Միսուրին դառնում է ԱՄՆ 24-րդ նահանգը
* 1920 - Փարիզի Սևր արվարձանում կնքվեց հաշտության պայմանագիր, որի 88-93րդ հոդվածներում ճանաչվում էր Հայաստանի անկախությունը։
* 2009 - Սլովակիայի ածխահանքում տեղի ունեցած պայթյունից զոհվում է քսան մարդ

## Ծնունդներ

* 1839 - Ալեքսանդր Ստոլետով, ռուս ֆիզիկոս
* 1865 - Ալեքսանդր Գլազունով, ռուս կոմպոզիտոր
* 1874 - Հերբերտ Հուվեր, Միացյալ նահանգների 31-րդ նախագահը
* 1897 - Ռուբեն Նակյան, ամերիկահայ քանդակագործ
* 1899 - Մկրտիչ Խերանյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ
* 1901 - (Հին տոմարով) Նիկոլայ Խմելյով, ռուս խորհրդային դերասան
* 1913 - Վոլֆգանգ Պաուլ, գերմանացի ֆիզիկոս
* 1916 - Էռնեստ Դերվիշյան, ամերիկակահայ զինվորական (մ. 1984)
* 1924 - Երվանդ Մանարյան, հայ դերասան, ռեժիսոր և սցենարիստ
* 1926 - Պողոս Ակոպով, խորհրդային և ռուսաստանյան դիվանագետ
* 1928 - Ալբերտ Արիստակեսյան, հայ գրականագետ
* 1948 - Վյաչեսլավ Հարությունյան, գեներալ-մայոր
* 1960 - Անտոնիո Բանդերաս, իսպանա-ամերիկացի կինոդերասան
* 1969 - Մարիամ Պետրոսյան, գրող, նկարիչ
* 1972 - Արման Ջալալյան, հայ երաժիշտ
* 1973 - Խավիեր Զանետտի, արգենտինացի ֆուտբոլիստ
* 1982 - Լուկա Անտոնինի, իտալացի ֆուտբոլիստ
* Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
	+ 1950 - Սլավիկ Աբրահամյան
	+ 1959 - Կառլեն Եղիազարյան
	+ 1972 - Աշոտ Չախոյան
* 1982 - Շոն Մորֆի, անգլիացի սնուկերիստ
* 1984 - Արսեն Աբլյամետով, ֆուտբոլիստ

## Մահեր

* 1950 - Հայկ Կանայան, ակնաբան-վիրաբույժ
* 1995 - Խաչատուր Աբյան, Արցախյան պատերազմի մասնակից
* 1999 - Էդվարդ Ջրբաշյան, հայ գրականագետ

## Տոներ

* Էկվադոր՝ – Անկախության օր
# Դեկտեմբերի 31

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Դեկտեմբեր** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |

**Դեկտեմբերի 31**, տարվա 365-րդ (նահանջ տարիներին՝ 366-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 0 օր։

## Դեպքեր

* 1869՝ հայտնաբերվել են Արտեմիսի տաճարի ավերակները։
* 1968՝ կատարվել աշխարհում առաջին գեր­ձայ­նա­յին մար­դա­տար Տու-144 ինք­նա­թի­ռի առա­ջին թռիչ­քը։
* 1970 - Լենինգրադից Երևան թռիչքի մեկնարկին ջախջախվել է «Աէ­րո­ֆ­լոտի» ԻԼ-18Վ ինքնաթիռը։ Բոլոր 93 ուղևորները զոհվել են։
* 1990 - Գարրի Կասպարովը դարձել է շախ­մա­տի աշ­խար­հի չեմ­պի­ոն` տիտ­ղո­սը խլե­լով Անատոլի Կարպովից։
* 1994 - Ռուս-չեչենական պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանի զինված ուժերը սկսել են Չեչնիայի մայրաքաղաք Գրոզնիի գրավման գործողությունը։
* 1999 - Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինը հրաժարական է տվել և Վլադիմիր Պուտինը դարձավ նախագահ։

## Ծնունդներ

* 1842 - Ջովանի Բոլդինի, իտալացի գեղանկարիչ։
* 1869 - Անրի Մատիս, ֆրանսիացի գեղանկարիչ։
* 1900 - Նաիրի Զարյան, հայ գրող։
* 1937 - Էնթոնի Հոփքինս, կինոյի և թատրոնի, հեռուստատեսության բրիտանացի մեծ դերասան։
* 1948 - Դոննա Սամմեր, ամերիկյան երգչուհի, ռիթմ-ն-բլյուզ և դիսկո ժանրերի երաժշտության կատարող։
* 1955 - Վիտյա Այվազյան, Հայաստանի ազգային հերոս։
* 1959 - Պետա Ռաթեր, նոր զելանդացի դերասանուհի

## Մահեր

* 1877 - Գյուստավ Կուրբե, ֆրանսիացի նկարիչ։
* 1915 - Թոմազո Սալվինի,իտալացի դերասան
* 1917 - Ֆեդերիկո Ձանդոմենեգի, իտալացի նկարիչ, իմպրեսիոնիզմի ժամանակաշրջանի կարկառուն ներկայացուցիչներից մեկը։
* 1980 - Ռաուլ Ուոլշ, ամերիկացի ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, Ամերիկյան կինոակադեմիայի հիմնադիրներից մեկը։
* 1990 - Վասիլի Լազարև, խորհրդային տիեզերագնաց, Խորհրդային Միության հերոս։
* 2009 - Միքայել Վարդանով, հայազգի ռեժիսոր վավերագրական կինոյի վարպետ, օպերատոր և սցենարիստ ։

## Հիշատակի օրեր

### Կրոնական

* Հայ Առաքելական եկեղեցին նշում է Բարսեղ Կեսարացու, նրա եղբայր Գրիգոր Նյուսացու, Սեղբեստրոս Հռովմա հայրապետի և աբբայ Եփրեմ Խուրի Ասորու հիշատակի օրը։

## Ծանոթագրություններ