Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Հունիսի 30

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հունիս** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |

**Հունիսի 30**, տարվա 181-րդ (նահանջ տարիներին՝ 182-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 184 օր։

## Դեպքեր

* 1894 - Բացվեց Լոնդոնի Թաուեր բացովի կամուրջը։
* 1905 - Ալբերտ Այնշտայնը հրապարակեց Հարաբերականության հատուկ տեսությունը։
* 1908 - Ընկավ հայտնի Տունգուսյան երկնաքարը։
* 1960 - Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը անկախացավ Բելգիայից։
* 1972 - Առաջին անգամ կիրառվեց կոորդինացիոն վայրկյանը։

## Ծնունդներ

* 1895 - Ռուբեն Յոլյան, հայ վիրաբույժ (մահ. 1955)
* 1922 - Ժակ Իխմալյան, հայ նկարիչ, լրագրող (մահ. 1978)
* 1925 - Ֆիլիպ Ժակոտե, շվեյցարացի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ
* 1954 - Սերժ Սարգսյան, Հայաստանի երրորդ նախագահ
* 1966 - Մայք Թայսոն, ամերիկացի հայտնի բռնցքամարտիկ
* 1994 - Արմեն Հովհաննիսյան (զինվորական) (մահ. 2014)

## Մահեր

* 1944 - Համբարձում Խաչանյան, թատրոնի և կինոյի հայ դերասան

## Տոներ
# Սերբախորվաթերեն

| **Սերբախորվաթերեն** ранее Srpskohrvatski jezik, Српскохрватски језик |
| --- |
|  |
| Տեսակ | բնական լեզու, մակրոլեզու, կենդանի լեզու և pluricentric language? |
| Ենթադաս | Western South Slavic? |
| Երկրներ |  Բոսնիա և Հերցեգովինա  Սերբիա  Խորվաթիա  Չեռնոգորիա |
| Պաշտոնական կարգավիճակ |  Սերբիա  Խորվաթիա  Բոսնիա և Հերցեգովինա  Չեռնոգորիա  Կոսովո |
| Խոսողների քանակ | 19 000 000 մարդ (2022) |
| Լեզվակիրների թիվը | մոտ 21 մլն |
| Դասակարգում | Հնդեվրոպական ընտանիք
Սլավոնական ճյուղ
Հարավսլավոնական խումբ
Արևմտյան ենթախումբ |
| Գրերի համակարգ | կիրիլիցա (վուկովիցա), լատինական այբուբեն (գաևիցա |
| IETF | sh |
| ISO 639-1 | sh |
| ISO 639-3 | hbs |
|  |
|      Տարածք, որտեղ սերբախորվաթերենը խոսվում է մեծամասնության կողմից։ (2005) |
|  Serbo-Croatian language Վիքիպահեստում |

**Սերբախորվաթերեն**, սերբերի, խորվաթների, չեռնոգորցիների և մուսուլման-բոսնիացիների լեզուն։ Խոսողների թիվը՝ 21 միլիոն (2005 թվական)։

Պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի սլավոնական, լեզուների հարավային խմբին։ Ունի 3 հիմնական բարբառ՝ շտոկավական, չակավական, կայկավական։ Միջին հայերենի յուրաքանչյուր ձայնավոր (ի, ե, ա, օ, ու) կարող է լինել և երկար, և՝ կարճ։ Ունի 25 բաղաձայն, որոնցից 5-ը փափուկ է։ Բաղաձայն ր-ն հանդես է գալիս վանկարար դերով։ Շեշտը արտաշնչական տոնային (երաժշտական) է (բարձրացող երկար և կարճ, իջնող երկար և կարճ)։ Ունի 6 հոլով և կոչականի առանձին ձև, բայը՝ 4 անցյալ և 2 ապառնի ժամանակ։ Սերբախորվաթերենը օգտագործում է 12-րդ այբուբեն՝ կիրիլիցան, որը մոտ է ռուսերեն այբուբենին, և լատինիցան, որը լատիներեն այբուբենի ձևափոխված տարբերակն է։ Հնագույն հուշարձանները դարից են։ Ժամանակակից գրական լեզուն ձևավորվել է 19-րդ դարի 1-ին կեսին՝ շտոկավական բարբառի ժողովրդական խոսվածքների հիման վրա։ Գրական լեզվում կան տարածքային (մեծ մասամբ բառապաշարային) տարբերություններ, որոնք պայմանավորված են խորվաթակա և սերբական մարզերում նրա զարգացման ոչ միօրինակ պայմաններով։

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սերբախորվաթերեն» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 331)։*  |
# Համրուկ

**Համրուկ,** կամ **համրագնաց**, կաթնասուններ, որոնք բաժանվում են երկթաթանի, եռաթաթ համրուկների ընտանիքների՝ ներառելով վեց գոյություն ունեցող տեսակներ։ Նրանք կոչվում են համրուկ, քանի որ չափազանց դանդաղաշարժ են և ծույլ։ Այնուամենայնիվ նրանց ծուլությունը էներգիա խնայելու համար տեղի ունեցող նյութափոխանակային ադապտացիայի հետևանքն է։ Բացի գազաններից փախուստի ժամանակ գործի դրվող զարմանալի էներգիայից, համրուկների մյուս հատկանիշներից ե՝ նրանց ուժեղ մարմինը և իրենց մորթու մեջ սիմբիոտիկ ջրիմուռներ պահելու կարողությունը։
Նրանք պատկանում են թերատամնավորների կարգին, քանի որ առնչակից են մրջնակերներին, որոնք որսում են հատուկ հարմարեցված ճանկերով։ Գոյություն ունեցող համրուկների տեսակներն ընդգրկում են շատ մեգաֆաունային գետնահամրուկներ, որոնցից որոշների չափերը հասնում են փղերի չափերի, ինչպես նաև ծովահամրուկների մի քանի տեսակներ։ Համրուկների պահպանված տեսակները միջին չափի, ծառաբնակ Կենտրոնական Ամերիկայի և Հարավային Ամերիկայի տրոպիկական ջունգլիների բնակիչներն են։
Համրուկները լավ բնակատեղի են համարվում այլ օրգանիզմների համար, և մեկ համրուկը կարող է բնակատեղի լինել ցեցերի, բզեզների, ուտիճների, սնկերի, թարթիչավորների և ջրիմուռների համար։

## Կարգաբանություն և անվանումներ

Համրուկի կարգաբանական ենթակարգը «Ֆոլիվորան» է, երբեմն նաև կոչվում է «Ֆիլոֆագա»(Ռիչարդ Օուեն, 1842) կամ «Տարդիգրադա» ( «Ջոն Լաթամ» (թռչնաբան) և «Դեյվիս» 1795)։ Առաջին երկու անվանումները նշանակում են «տերևակերներ», որոնք ծագում են լատիներենից և հունարենից։ Անվանումները, որոնք օգտագործվում են ցեղատեսակների համար, Էկվադորում ներառում են «ռիտտո», «ռիտ», «ռիդետ» բառերը, որոնք մեծ մասամբ կազմված են Հաորանիի Թագաերի ցեղի «քնել», «ուտել», «կեղտոտ» բառերից։

## Ծանոթագրություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 147)։*  |
# Կարմիր որթատունկերն Առլում

| **Կարմիր որթատունկերն Առլում**
 |
| --- |
|  |
| տեսակ | գեղանկար |
| նկարիչ | Վինսենթ վան Գոգ |
| տարի | 1888 |
| բարձրություն | 75 |
| լայնություն | 93 |
| ստեղծման վայր | Առլ |
| ժանր | բնանկար |
| նյութ | յուղաներկ և կտավ |
| գտնվում է | Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան |
| հավաքածու | Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան |
| սեփականատեր | Ռուսաստան |
|
պատկերված են

խաղողի այգի, մարդ, ագարակապան, գետ, ծածկակառք, ձեռնասայլակ, Արեգակ, բնատեսարան և բնակելի տուն |
| կայք |
| **Ծանոթագրություններ** |
|  The Red Vineyard Վիքիպահեստում |

**«Կարմիր որթատունկերն Առլում»** (հոլ.՝ De rode wijngaard), պատկանում է նիդերլանդացի գեղանկարիչ Վինսենթ վան Գոգի վրձնին։ Երկար ժամանակ ենթադրվում էր, որ այս կտավը հեղինակի միակ աշխատանքն է, որը վաճառվել է նրա կյանքի օրոք

## Պատմություն

Վան Գոգը նկարը նկարել է Ֆրանսիայի հարավում տեղակայված Առլ փոքրիկ քաղաքում գտնվելու ընթացքում։ Այնտեղ անցկացրած կարճ ժամանակահատվածը (1888 թվականի փետրվարից մինչև 1889 թվականի մայիս) արդյունավետ շրջան է համարվում նկարչի կյանքում։ Նրա մոտ էր եկել Պոլ Գոգենը, և Վինսենթը երազում էր նկարիչների միության ստեղծման մասին, որը պետք է ղեկավարեր նրա ընկերը։ Վան Գոգը ներշնչվում էր շրջապատող բնապատկերներով, քաղաքային և գյուղական վայրերի տեսարաններով։ 1888 թվականի նոյեմբերին եղբորը՝ Թեո վան Գոգին գրում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Ախր ինչու կիրակի օրը մեզ հետ չէիր։ Մենք տեսանք միանգամայն կարմիր, գինու պես կարմիր խաղողի այգի։ Հեռվից այն թվում էր դեղին, վերևում կանաչ երկինքն էր, շուրջը` անձրևից հետո մանուշակագույն գետինը, ինչ-որ տեղ նրա վրա` մայրամուտի դեղին ցոլքերը»։ |  |

## Նկարագրություն

«Կարմիր որթատունկերը Առլում» կտավում պատկերված է խաղողահավաքը Մոնմաժուրի աբբայության շրջակայքում։ Վան Գոգի կտավում այս բնապատկերը ձեռք է բերել առակի բնույթ։ Մարդիկ, ովքեր հավաքում են բերքը, դարձել են կյանքի խորհրդանիշը, որը նկարիչը ներկայացնում է իբրև ամենօրյա ծանր աշխատանք (ռուս.)

## Գտնվելու վայր

Հետագայում այս աշխատանքը ցուցադրվել է Բրյուսելում` «Քսանի խումբ» ստեղծագործական ընկերության ութերորդ ցուցահանդեսում, և գնվել է բելգիացի նկարիչ Աննա Բոշի կողմից չորս հարյուր ֆրանկով (ռուս.)։

«Գիշերային սրճարան» նկարի հետ մեկտեղ այս կտավը ձեռք է բերել ռուս կոլեկցիոներ Իվան Աբրամովիչ Մորոզովը։ Ազգայնացումից հետո նրա հավաքածուն ցուցադրվեց Նոր եվրոպական արվեստի պետական թանգարանում (այժմ՝ Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա))։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Винсент Ван Гог. Письма к брату Тео. — СПб.։ Издательский Дом «Азбука-классика», 2007. — ISBN 978-5-91181-478-6 (ռուս.)

## Արտաքին հղումներ

* Նկարը Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարանում

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կարմիր որթատունկերն Առլում** կատեգորիայում։ |
# Մեդուզա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **՞**Մեդուզա |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| **Cubozoa** |
|

|  Դասակարգումը Վիքիցեղերում
 |  Պատկերներ Վիքիպահեստում
 |

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Մեդուզան (ծովամայր)**, ինչպես և կորալը, պարզունակ աղեխորշավոր կենդանի է։ Սա նշանակում է, որ նրա մարմինը բաղկացած է բջիջների երկու շերտից՝ էկտոդերմից և էնտոդերմից։ Դրանք կազմում են մի յուրօրինակ պարկ, որի ներսում գտնվում է կերը մարսող խոռոչը։ Այս խոռոչի ծայրին բերանն է։

Մեդուզան տափակ, հովանոցաձև պարկ է և լողում է բերանքսիվայր։ Հովանոցի եզրերին և բերանի շուրջը գտնվում են շոշափուկները, որոնք ծառայում են որսը շոշափելու և բռնելու համար։ Շոշափուկները խիտ ծածկված են խայթիչ բջիջներով։

Որոշ մեդուզաներ ունեն զգայուն բջիջներ, որոնք ընկալում են լույսը և ջրի գրեթե անորսալի տատանումները։ Այս տատանումների շնորհիվ մեդուզան կարող է փոթորիկի մոտենալը զգալ մի քանի ժամ առաջ և նախապես թաքնվել ծովի խորքում։ Ամենախոշոր արկտիկական մեդուզան ունի 2 մ տրամագծով հովանոց և մոտ 200 սմ երկարությամբ շոշափուկներ։ Մեդուզան հասնում է 30֊ից 200 սանտիմետրի։

Կիսաթափանցիկ, դոնդողանման մարմինը հովանոցաձև է կամ զանգակաձև, մի քանի մմ–ից մինչև 2, 3 մ տրամագծով, շոշափուկներով երիզված։ Բերանային անցքը հովանոցի ստորին մասում է, հաճախ շրջապատված բլթակներով։ Ստամոքսից ճյուղավորվում են աղիքանոթային համակարգի խողովակները։ Նյարդային համակարգն ավելի է զարգացած, քան պոլիպինը։ Ունեն տեսողական և հավասարակշռության զգայարաններ։ Մեդուզաները բաժանասեռ են, սեռական արգասիքները մեծ մասամբ դրվում են ջրում, որտեղ և կատարվում է բեղմնավորումը։ Սաղմը զարգանալով կպչում է հատակին և վերաճում պոլիպի։ Որոշ տեսակների մոտ սերունդների հաջորդականությունը բացակայում է, և մեդուզաները զարգանում են ձվից։ Մեդուզաները շարժվում են հովանոցի խոռոչից ջուրը դուրս հրելով։ Սնվում են պլանկտոնային օրգանիզմներով։ Որոշ մեդուզաների խայթոցից կարող է այրուցք առաջանալ։

## Էռնստ Հեքելի նկարները

*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մեդուզա» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 376)։*  |
# Ջեյմս Բոնդ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ջեյմս Բոնդ (այլ կիրառումներ)

| Ջեյմս Բոնդ |
| --- |
|  |
| Տեսակ | գրքերի շարք և long-series books? |
| Հեղինակ | Յան Ֆլեմինգ |
| Սեռ | արական |
| Ազգություն | բրիտանացի |
| Կայք | 007.com​(անգլ.) |
|  James Bond Վիքիպահեստում |

**Ջեյմս Բոնդը** (անգլ.՝ James Bond, հայտնի նաև որպես՝ **Գործակալ 007**) 1953 թվականին անգլիացի գրող Յան Ֆլեմինգի կողմից ստեղծված գեղարվեստական կերպար է։ Ընդհանուր առմամբ՝ Ֆլեմինգը Բոնդի մասին գրել է 12 վեպ և 2 մանկական կարճ ստեղծագործություն։

## Գրքեր Ջեյմս Բոնդի շարքից

1. Կազինո Ռոյալ (1953)
2. Ապրիր և թող մյուսներին մեռնել (1954)
3. Լուսնային մրցարշավորդը (1955)
4. Ադամանդները հավերժ են (1956)
5. Ռուսաստանից սիրով (1957)
6. Դոկտոր Նոու (1958)
7. Գոլդֆինգեր (1959)
8. Միայն քո աչքերի համար (1960)
9. Գնդաձև կայծակ (1961)
10. Լրտեսը, որն ինձ սիրում էր (1962)
11. Նորին մեծության գաղտնի ծառայությունում (1963)
12. Ապրում ես միայն երկու անգամ (1964)
13. Ոսկե ատրճանակով մարդը (1965)
14. Ութոտնուկը և կայծեր աչքերից (1966)

Բոնդի կերպարը 1962 թ.-ից ի վեր օգտագործվում է ֆիլմարտադրության մեջ։

Մինչ այժմ Ջեյմս Բոնդի կերպարը ֆիլմերում մարմնավորել են հետևյալ դերասանները.

* Շոն Քոնների (1962-1967; 1971)
* Ջորջ Լեզենբայ (1969)
* Ռոջեր Մուր (1973-1985)
* Թիմոթի Դալթոն (1987-1989)
* Փիրս Բրոսնան (1995-2002)
* Դենիել Քրեյգ (2006-)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջեյմս Բոնդ» հոդվածին։ |
# Շտեֆի Գրաֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| **Շտեֆի Գրաֆ** գերմ.՝ Steffi Graf |
| --- |
|  |
| Սեռ | իգական |
| Քաղաքացիություն |  Գերմանիա |
| Բնակվելու վայր | Լաս Վեգաս Վելլի և Մանհայմ |
| Ծննդյան ամսաթիվ | հունիսի 14, 1969(1969-06-14) (57 տարեկան) |
| Ծննդավայր | Մանհայմ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն, Գերմանիա |
| Հասակ | 176 սանտիմետր սմ |
| Քաշ | 65 kg կգ |
| Կարիերայի սկիզբ | 1982 թ. |
| Կարիերայի ավարտ | 1999 |
| Աշխատող ձեռք | աջլիկություն |
| Հարված ձախից | միձեռքանի |
| Պարգևավճար, USD | 21 895 277 |
| **Մենախաղ** |
| Խաղեր Հ/Պ | 900–115 |
| Տիտղոսներ | 107 |
| Ամենաբարձր վարկանիշ | 1 (1987 օգոստոսի 17 ) (377 շաբաթ) |
|  **Մեծ Սաղավարտի մրցաշարեր** |
| Ավստրալիա | **հաղթող** (1988—1990, 1994) |
| Ֆրանսիա | **հաղթող** (1987, 1988, 1993, 1995,
1996, 1999) |
| Ուիմբլդոն | **հաղթող** (1988, 1989, 1991—1993,
1995, 1996) |
| ԱՄՆ | **հաղթող** (1988, 1989, 1993, 1995,
1996)) |
| **Զուգախաղ** |
| Խաղեր Հ/Պ | 173–72 |
| Տիտղոսներ | 11 |
| Ամենաբարձր վարկանիշ | 5 (1988 21 նոյեմբեր) |
| steffi-graf.net​(գերմ.)​(անգլ.) |

**Մարիա Շտեֆանի, «Շտեֆի Գրաֆ»** (գերմ.՝ Stefanie Maria "Steffi" Graf, հունիսի 14, 1969(1969-06-14), Մանհայմ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն, Գերմանիա), գերմանացի նախկին թենիսիստուհի։

* Շտեֆի Գրաֆը թենիսի պատմության մեջ միակ թենիսիստուհին է աշխարհում, ով կրում է «Ոսկե Մեծ սաղավարտ» տիտղոսը։ Նա մեկ տարվա ընթացքում հաղթել է Մեծ սաղավարտ (թենիս) բոլոր մրցաշարերում, բացի դրանից նա նույն տարում մասնակցել է նաև Սեուլի օլիմպիական խաղերին և ստացել օլիմպիական ոսկի։
* «Ոչ դասական» Մեծ սաղավարտ տիտղոսակիր (1993-1994)։
* 7 անգամ հռչակվել է աշխարհի չեմպիոն և սահմանել ռեկորդ 1987 - 1990, 1993, 1995, 1996։
* 8 տարի եղել է աշխարհի առաջին ռակետ և սահմանել ռեկորդ։
* Միակ թենիսիստուհին, ով հաղթել է Մեծ սաղավարտի 9 մրցաշարերից 8։

## Մեծ սաղավարտի հաղթանակներ

* Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնություն - 1988, 1989, 1990, 1994
* Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն - 1987, 1988, 1993, 1995, 1996, 1999
* Ուիմբլդոնի մրցաշար - 1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996
* ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնություն - 1988, 1989, 1993, 1995, 1996

## Ծանոթագրություններ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շտեֆի Գրաֆ» հոդվածին։ |
# Բաթիսկաֆ

«Տրիեստ» բաթիսկաֆը
**Բաթիսկաֆներ**, ծովերի և օվկիանոսների մեծ խորություններում գիտական և հետազոտական աշխատանքներ կատարելու համար նախատեսված խորջրյա ինքնագնաց սարքեր են, կարող են ջրասուզակներից շատ ավելի խորն ընկղմվել։ Հունարեն «բաթիսկաֆ» նշանակում է խոր նավ։ Այն նման է սուզանավի, սակայն նրա լողան-իրանը լցված է ոչ թե օդով, այլ բենզինով, որը մեծ խորություններում ջրի ճնշմանը լավ է դիմանում և ջրից թեթև է։ Բաթիսկաֆներն օգտագործվում են գիտական հետազոտությունների, ինչպես նաև ստորջրյա նավթային հենահարթակների ու նավթամուղների կառուցման և նորոգման համար։ Բաթիսկաֆները հիմնականում նախատեսված են 1-3 մարդուց բաղկացած անձնակազմի համար, թեև դրանց մի մասում տեղադրվում են միայն սարքեր (օրինակ՝ հեռուստախցիկներ)։ Իրեր տեղափոխելու և ծովի հատակից փորձանմուշներ վերցնելու համար բաթիսկաֆի անձնակազմն օգտագործում է բռնիչ-ձեռնանմանակներ (մանիպուլյատորներ)։

Առաջին բաթիսկաֆը 1948 թվականին ստեղծել է շվեյցարացի գիտնական Օգյուստ Փիքարը։ 1960 թվականին այդ գիտնականի որդին՝ Ժակ Փիքարը Դեյվիդ Ուոլշի հետ միասին բաթիսկաֆով հասավ Խաղաղ օվկիանոսում գտնվող ամենախոր՝ Մարիանյան իջվածքի հատակը, որի խորությունը 11022 մետր է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 220)։*  |
# Հունվարի 23[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հունվար** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |

**Հունվարի 23**, տարվա 23-րդ օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 342 (նահանջ տարիներին՝ 343) օր։

## Դեպքեր

* 1831 - Բելգիան ընդունեց իր պետական դրոշը
* 1950 - Երուսաղեմը հայտարարվում է Իսրայելի մայրաքաղաք
* 1996 - Սկսեց հեռարձակվել ԱՐ հեռուստաալիքը
* 2001 - Չինաստանի մայրաքաղաք Պեկինում 5 հոգի ինքնահրկիզում կատարեցին
* 2005 - Վիկտոր Յուշչենկոն ընդունում է Ուկրաինայի նախագահի պաշտոնը

## Ծնունդներ

* 1783 - Ստենդալ (Անրի Բեյլ), ֆրանսիացի գրող (ծ. 1842)
* 1832 - Էդուարդ Մանե ֆրանսիացի նկարիչ, իմպրեսիոնիզմի հիմնադիրներից մեկը (մ. 1883)
* 1862 - Դավիթ Հիլբերտ, գերմանացի մաթեմատիկոս (մ. 1943)
* 1897 - Արաբ Շամիլով, հայաստանցի քուրդ արձակագիր (մահ. 1978 թ.)։
* 1903 - Իվան Գալամյան, հայ նշանավոր ջութակահար (մահ. 1981 թ.)։
* 1923 - Կարպ Խաչվանքյան, հայ դերասան (վ. 1998)
* 1943 - Ֆերդինանտ Առաքելյան, քանդակագործ
* 1946 - Բորիս Բերեզովսկի, ռուսաստանցի մաթեմատիկոս, օլիգարխ (մ. 2013)
* 1963 - Ժոզե Մոուրինյո, պորտուգալացի նախկին ֆուտբոլիստ, մարզիչ
* 1984 - Արիեն Ռոբեն, հոլանդացի ֆուտբոլիստ

## Մահեր

* 1956 - Ալեքսանդր Կորդա (ծն. 1893), կինոռեժիսոր, արտադրող
* 1989 - Սալվադոր Դալի, իսպանացի նկարիչ և գրող (ծ. 1904)

## Տոներ
# Մարիանյան իջվածք

Մարիանյան իջվածք
**Մարիանյան իջվածք**, Համաշխարհային օվկիանոսի ամենախոր իջվածքը։ Գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան մասում՝ Մարիանյան կղզիներից հարավ-արևելք։ Երկարությունը 1500 կմ է։ Ունի V-աձև կտրվածք, թեք լանջեր, հարթ հատակ (1-5 կմ լայնությամբ)։ Առավելագույն խորությունը 11.000 մ է։

Մարիանյան իջվածքի խորությունը չափել է խորհրդային «Վիտյազ» հետազոտական նավը, 1957 թվականին։

## Արտաքին հղումներ

* Ocean Explorer (
* NOAA, Ocean Explorer Mariana Arc
* NOAA, Ocean Explorer YouTube Ring of Fire Explorations Playlist
* NOAA, Ocean Explorer Google Map(չաշխատող հղում)
* Mariana Trench on maps.google.com
* The Mariana Trench to scale Արխիվացված 2013-04-21 Wayback Machine
* 50th anniversary recollection of bathyscaphe Trieste descent by retired Navy Captain Don Walsh. Արխիվացված 2013-06-03 Wayback Machine

## Աղբյուրներ

* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 7, էջ 319

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մարիանյան իջվածք** կատեգորիայում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 319)։*  |
# Մի զայրացիր (խաղ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Մի զայրացիր |
| --- |
|  |
| Տեսակ | սեղանի խաղ, cross and circle game? և խաղեր տախտակի վրա |
| Հրատարակիչ | Schmidt Spiele? |
| Խաղացողների քանակ մինիմալ | 2 |
| Խաղացողների քանակ մաքսիմալ | 8 |
|  Mensch ärgere Dich nicht Վիքիպահեստում |

**«Մի՛ զայրացիր»**, գերմանական սեղանի խաղ, որը մշակել է Յոզեֆ Ֆրիդրիխ Շմիդտը 1907-1908 թ.։ Խաղը թողարկվել է 1914 թ. և վաճառվել մոտ 70 միլիոն օրինակով։ Այս խաղին նման են հնդկական «Պաչիսին», կոլումբիական «Պարկեսը», անգլիական «Լուդոն»։

## Խաղի անունը

Խաղի անունը գերմաներեն նշանակում է «Մի՛ բարկացիր» ("Mensch ärgere Dich nicht" բառացիորեն «Մի՛ զայրացիր, եղբայր» կամ «Մի՛ զայրացիր, ընկեր»)։ Անունը ծագում է այն հանգամանքից, որ խաղաքարը վերադառնում է դաշտից դուրս վիճակ, երբ մյուս խաղացողի խաղաքարը հայտնվում է այդ դաշտում, ինչը հիշեցնում է նարդի խաղի կանոնները։

## Կանոններ

Փայտե տախտակ` բոլոր խաղաքարերով իրենց տներում (չի պատահում խաղի ընթացքում)
Կարող են խաղալ 2-4 հոգի՝ մեկական խաղացող յուրաքանչյուր կողմից։ Ամեն խաղացող ունի 3 կամ 4 խաղաքար (գոյություն ունի խաղի 2 տարբերակ), որոնք խաղի սկզբում գտնվում են դաշտից դուրս վիճակում՝ պահեստում։ Խաղացողները պետք է տեղափոխեն իրենց խաղաքարերը ամբողջ խաղադաշտով մինչև իրենց տունը։

Շարքերը դասավորված են խաչաձև։ Նրանք շրջապատված են և կապված դաշտերի շրջանի հետ, որի վրայով խաղաքարերը տեղաշարժվում են ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։ Խաղադաշտի ամեն կողմում կա պահեստ, սկիզբ և տուն։ Խաղացողը պիտի իր բոլոր խաղաքարերը տանի պահեստից մինչև տուն։

Հոլանդական տարբերակ 6 խաղացողի համար
Սկզբում պետք է 1 խաղաքար պահեստից տանել դեպի սկիզբ։ Դրա համար զառը գցում են այնքան, մինչև զառի վրա դուրս գա 6 թիվը։ Խաղաքարը շարժվում է ըստ զառի վրա դուրս եկած թվի։ Եթե այդ թիվը 6 է, ապա խաղացողն ունի 2-րդ քայլի իրավունք։ Եթե որևէ գույնի խաղաքար կանգնի ուրիշ խաղաքարի վրա նույն վանդակում, ապա դրանով այդ խաղաքարն ուղարկում է պահեստ։ Բայց եթե այդ վանդակը կանգնած խաղաքարի սկիզբն է, ապա կանգնող խաղաքարն է գնում պահեստ։ Դրանից խուսափելու համար խաղացողը կարող է քայլը բաց թողնել։ Նույն գույնի խաղաքարերը իրավունք չունեն իրար վրա կանգնել նույն վանդակում։ Խաղն ավարտվում է, երբ որևէ խաղացողի բոլոր խաղաքարերը հասնեն տուն։

## Արտաքին հղումներ

* "Mensch ärgere Dich nicht: Geschichte eines Spieleklassikers" Արխիվացված 2011-05-16 Wayback Machine ("History of a Classic Game")

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մի զայրացիր (խաղ)» հոդվածին։ |
# Հունիսի 24[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հունիս** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |

**Հունիսի 24**, տարվա 175-րդ (նահանջ տարիներին՝ 176-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 190 օր։

## Դեպքեր

* 444 - Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Ծաղկոտն գավառում կայացավ Հայ առաքելական եկեղեցու Շահապիվանի ժողովը։
* 1916 - Դերասանուհի Մերի Փիքֆորդը պայմանագիր ստորագրեց «Paramount Pictures» ընկերության հետ 1 040 000 ԱՄՆ դոլարով։
* 1934 - Ուկրաինայի մայրաքաղաքը Խարկովից տեղափոխվեց Կիև։
* 1935 - Բացվել է Երևանի տիկնիկային թատրոնը։
* 1947 - Ամերիկացի օդաչու Քենեթ Առնոլդը Վաշինգտոնի մերձակայքում սարերի վրայով թռչելիս օդում տեսավ 9 տարօրինակ օբյեկտ, նա դրանք նմանեցրեց ափսեների և այդտեղից էլ եկավ «թռչող ափսե» անվանումը (ՉԹՕ)։
* 2006 - Հայաստանի շախմատի հավաքականը դարձավ Օլիմպիադայի չեմպիոն։
* 2016 - Հռոմի Պապը ուխտագնացության գնաց Հայաստան։

## Ծնունդներ

* 1908 - Արտեմ Ալիխանյան, գիտնական (մահ. 1978)
* 1935 - Ռոբերտ Դաունի Ավագ, ամերիկացի ռեժիսոր և դերասան, նաև սցենարիստ, պրոդյուսեր, օպերատոր
* 1940 - Վիտորիո Ստորարո, իտալաամերիկացի կինոօպերատոր, Օսկարի եռակի դափնեկիր
* 1963 - Յուրի Կասպարյան, հայազգի երաժիշտ, եղել է ռուսական «Կինո» ռոք խմբի կիթառահար
* 1968 - Բորիս Գելֆանդ, իսրայելցի, նախկինում՝ խորհրդային և բելառուսցի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1989)
* 1985 - Դիեգու Ալվեշ, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ
* 1987 - Լիոնել Մեսսի, արգենտինացի ֆուտբոլիստ

## Մահեր

* 1967 - Ստեփան Քեչեկյան, հայ խորհրդային իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ
* 1978 - Մստիսլավ Կելդիշ, խորհրդային մաթեմատիկոս, մեխանիկ, 1960-1961 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փոխպրեզիդենտ, 1961-1975 թվականին՝ նախագահ
* 2001 - Սպարտակ Սաֆյան, հայ նկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ
* 2025 - Գուժ Մանուկյան,հայ դերասան,Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության(ՀԽՍՀ) վաստակավոր արտիստ

## Տոներ
# Հունիսի 23[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Հունիս** | >> |
| Կի | Եկ | Եք | Չո | Հի | Ու | Շա |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |

**Հունիսի 23**, տարվա 174-րդ (նահանջ տարիներին՝ 175-րդ) օրն է։

* Տարվա ավարտին մնում է 191 օր։

## Դեպքեր

* 1846 - Ադոլֆ Սաքսն արտոնագրեց սաքսոֆոնը։
* 1894 - Ստեղծվեց Միջազգային Օլիմպիական Կոմիտեն։
* 1868 - Քրիստոֆեր Լաթամ Շոուլզն արտոնագրեց առաջին տպագրական մեքենան։

## Ծնունդներ

* 1879 - Ստեփան Ղամբարյան, հայ քիմիկոս (մահ. 1948)
* 1912 - Ալան Թյուրինգ, անգլիացի մաթեմատիկոս, գաղտնավերլուծող և ինֆորմատիկայի մասնագետ (մահ. 1954)
* 1923 - Մանուել Սարգսյանց, սոցիոլոգ, քաղաքագետ, պատմաբան
* 1934 - Թելման Գևորգյան, հայ ճարտարապետ
* 1936 - Ռիչարդ Բախ, ամերիկացի գրող, արձակագիր
* 1953 - Արմեն Սարգսյան, Հայաստանի չորրորդ նախագահ
* 1972 -

* Զինեդին Զիդան, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* Սարգիս Մնոյան, հայ սցենարիստ և հեռուստատեսային անձնավորություն

* 1977 - Ջեյսոն Մրազ, երգիչ, երգերի հեղինակ
* 1978 - Արսեն Գրիգորյան, հայ երգիչ և երգահան
* 1984 - Հերմինե Ստեփանյան, հայ հաղորդավար և դերասանուհի
* 1987 - Անահիտ Սիմոնյան, հայ փոփ երգչուհի
* 1988 - Հակոբ Հակոբյան, հայ հաղորդավար, դերասան և երգիչ

## Մահեր

* 1852 - Կառլ Բրյուլով, ռուս նկարիչ (ծնվ. 1799)
* 1956 - Մայքլ Արլեն, սփյուռքահայ նշանավոր գրող (ծնվ. 1895)
* 1956 - Ռեյնգոլդ Գլիեր, խորհրդային կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, երաժշտա-հասարակական գործի
* 2002 - Մկրտիչ Սարգսյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր
* 2004 - Վահան Խորենյան, հայ նկարիչ

## Տոներ