# Մունիցիպալիզացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մունիցիպալացման հիմնական խոչընդոտները։
**Մունիցիպալիզացիա**, մասնավոր կազմակերպությունների, ակտիվների, ծառայություն մատուցողների կամ կորպորացիաների փոխանցումն է հանրային սեփականության մունիցիպալիտետի կողմից, ներառյալ (բայց չսահմանափակվելով դրանով) քաղաքի, շրջանի կամ հանրային կոմունալ ծառայությունների շրջանի սեփականությունը։ Փոխանցումը կարող է լինել մասնավոր սեփականությունից (սովորաբար գնման միջոցով) կամ կառավարման այլ մակարդակներից։ Այն սեփականաշնորհման հակառակն է և տարբերվում է ազգայնացումից։ «Մունիցիպալացում» տերմինը մեծապես վերաբերում է կոմունալ ծառայությունների սեփականության իրավունքի փոխանցմանը ներդրողի սեփականության տակ գտնվող կոմունալ ծառայությունների (IOU) կողմից հանրային սեփականությանը և շահագործմանը՝ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից, անկախ նրանից, թե դա քաղաքային, շրջանային, թե նահանգային մակարդակով է։ Թեև սա առավել հաճախ կիրառվում է էլեկտրաէներգիայի նկատմամբ, այն կարող է նաև վերաբերել արևային էներգիային, ջրամատակարարմանը, կոյուղուն, աղբահանությանը, բնական գազին կամ այլ ծառայություններին։

2006-ից 2016 թվականներին Միացյալ Նահանգներում 13 տարբեր համայնքներ հաջողությամբ անցել են IOU-ից մունիցիպալ կոմունալ ծառայությունների։ Այս համայնքների մեծ մասը բաղկացած է 10,000 կամ ավելի քիչ մարդկանցից։ Չնայած մունիցիպալացման կողմնակիցները փորձել են մունիցիպալացում իրականացնել քվեարկության նախաձեռնությունների միջոցով, շատերը ձախողվել են։

## Մոտիվացիաներ

Մունիցիպալացման հիմնական դրդապատճառը բխում է համայնքի անդամների և գործող կոմունալ ծառայության առաջնահերթությունների և նպատակների տարբերությունից։ Մինչ գործող IOU-ները նպատակ ունեն ապահովել հուսալի և անվտանգ էլեկտրաէներգիա, որը կարող է մրցակցային շահույթ ապահովել ներդրողների համար, մունիցիպալ կոմունալ ծառայությունները ազատ են մասնավոր շահույթ ապահովելու անհրաժեշտությունից և կարող են կենտրոնանալ այլ քաղաքականության նպատակների հետապնդման վրա, մասնավորապես՝ կայունության միջոցառումների և այլընտրանքային էներգիայի քաղաքականության փորձարկման վրա։ Համայնքայինացման ջանքերը հաճախ սկսվում են այն մտքից, որ պարտքի մարումը չի կառավարվում հիմնականում քաղաքացիների օգտին, և որ էլեկտրաէներգիայի ծառայությունների համայնքայինացումը ձեռնարկելով՝ քաղաքային կառավարությունը կարող է ավելի մեծ վերահսկողություն իրականացնել էլեկտրաէներգիայի արտադրության և բաշխման նկատմամբ (նաև հաճախ այս գործընթացը կապելով կայունության միջոցառումների հետ)։ Կա նաև նեոլիբերալ փաստարկ, որը բխում է կոմունալ ծառայությունների կոնգլոմերատների պատմական ձևավորումից։ Քսաներորդ դարի սկզբին հաստատուն հոսանքի (DC) համակարգերից փոփոխական հոսանքի (AC) համակարգերի անցումը ամերիկացիներին հնարավորություն տվեց ավելի մեծ հասանելիություն ապահովել էլեկտրաէներգիայի նկատմամբ և էլեկտրաէներգետիկ արդյունաբերությանը անցնել ավելի մեծ մասշտաբի։ Կոմունալ ծառայություններ մատուցելու հետ կապված մասշտաբի տնտեսությունը ստեղծեց բնական մենաշնորհներ և քաղաքային տարածքներում տարբեր տեսակի էլեկտրական ծառայությունների՝ փողոցային լուսավորության, շենքերի լուսավորության, արդյունաբերական մեքենաների և տրամվայների համախմբման հետ կապված խնդիրներ։ Էլեկտրաէներգիան մունիցիպալացնելու վերջին ջանքերը ներկայացնում են մունիցիպալացման վերադարձ՝ որպես մենաշնորհային իշխանությունը և կոռուպցիան զսպելու մեխանիզմ։ Կարևոր է նաև ընդունել, որ շատ գործող կոմունալ ծառայությունների մատակարարների մենաշնորհային իշխանությունը նշանակում է, որ նրանք ունեն ուժեղ ֆինանսական և քաղաքական ռեսուրսներ՝ մունիցիպալացմանը դիմակայելու համար։ Բացի այդ, մունիցիպալացման հետ միշտ կա իրավական գործոն, և մունիցիպալացումը կարգավորող պետական օրենքները մեծապես տարբերվում են ամբողջ երկրում, երբեմն անհնարին դարձնելով գործընթացը։

## Ծառայություններ

Զարգացած երկրներում մունիցիպալացման երկու հիմնական ալիք է եղել։ Առաջինը տեղի է ունեցել տասնիններորդ դարի վերջին և քսաներորդ դարի սկզբին, երբ շատ զարգացած երկրների համայնքներ ձեռք բերեցին հանրային ծառայությունների մի շարք տեղական մասնավոր մատակարարներ։ Դեպքերի մեծ մասում շարժիչ պատճառը մասնավոր մատակարարների կողմից քաղաքային տարածքների հարուստ մասերից դուրս ծառայությունների մատուցումը բավարար չափով ընդլայնելու անկարողությունն էր։

Երկրորդ ալիքը տեղի ունեցավ 1990-ականների սկզբին, երբ Արևելյան Եվրոպայի կոմունիստական պետությունների փլուզումից հետո հանրային ծառայությունների շատ ոլորտներում պետական ընկերությունները բաժանվեցին և փոխանցվեցին մունիցիպալ վերահսկողությանը։ Սա բնորոշ էր այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են ջրամատակարարումը, թափոնների կառավարումը և հասարակական տրանսպորտը։

Նման տարածաշրջանային ընկերությունները կամ մնացին մունիցիպալ վերահսկողության տակ, կամ մասնավորեցվեցին։ Մասնավորեցումը կատարվել է տարբեր ձևերով՝ դրանք ներդրողներին վաճառելով, կոնցեսիոն կամ կառավարման պայմանագիր տրամադրելով։ Օրինակներ են Չեխիայի ջրային ոլորտը, որի կեսից ավելին մասնավորեցված է։

## Կառավարություններ

Միացյալ Նահանգներում մունիցիպալացումը հաճախ վերաբերում է ամբողջ շրջանի ընդգրկմանը նրա մունիցիպալիտետների մեջ՝ չթողնելով ոչ մի չմիավորված տարածք։ Սա, ընդհանուր առմամբ *, դե ֆակտո* վերջ է դնում շրջանի սեփական ինքնակառավարմանը, որը նահանգների մեծ մասում թույլ է տալիս այն գործել որպես մունիցիպալ ծառայություններ մատուցող այդ չմիավորված տարածքներում։ Շրջանը մնում է առաջարկել միայն այն ծառայությունները, որոնք պարտադրված են նահանգի սահմանադրությամբ, որոնք, ընդհանուր առմամբ, նահանգային կառավարության միայն շարունակություններն են, ինչպիսիք են դատարանները և շերիֆի վարչությունները։ Ինչպես կոմունալ ծառայությունների դեպքում, շրջանի ակտիվները սովորաբար բաշխվում են քաղաքների միջև, չնայած դա ավելի քիչ հավանական է, եթե գործընթացը աստիճանական է, այլ ոչ թե միանգամից։

Մունիցիպալիտետի օրինակներից մեկը Կալիֆոռնիա նահանգի Սակրամենտոյի քաղաքային կոմունալ ծառայությունների շրջանն: Մեկ այլ, ավելի լայն օրինակում, Ջորջիա նահանգի Ֆուլտոն շրջանը, որը ներառում է Ատլանտա քաղաքը, ներկայումս ենթարկվում է լիարժեք մունիցիպալացման:

## Օրինակներ

Թեև վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում Միացյալ Նահանգներում մունիցիպալացումը բավականին հազվադեպ է («այս 900 մունիցիպալ սեփականության տակ գտնվող կոմունալ ծառայություններ մատուցող ընկերություններից միայն 2 տոկոսն է ավարտել մունիցիպալացումը 1990 թվականից ի վեր»), կան մի քանի հիմնական և վերջերս կատարված օրինակներ, որոնք հաճախ մեջբերվում են։

### Լոնգ Այլենդ, Նյու Յորք

Լոնգ Այլենդի էներգետիկ վարչության տարածքը բաղկացած է Նյու Յորքի Նասաու և Սաֆոլկ շրջաններից և Նյու Յորքի Քուինսի մի մասից, ներառյալ Ջոն Քենեդիի անվան միջազգային օդանավակայանը:

Հիմնական խթանող գործոններ՝ Լոնգ Այլենդի էլեկտրաէներգիան մունիցիպալ դարձնելու ջանքերը հիմնականում պայմանավորված էին աճող (և բարձր) գներով և վատ հուսալիությամբ։

1980-ականներին ներդրողներին պատկանող Long Island Lighting Company-ն (LILCO) սնանկացման եզրին էր, ինչը կատալիզատոր էր այն ժամանակվա նահանգապետ Մարիո Կուոմոյի կողմից իրականացվող մունիցիպալացման ջանքերի համար: Չնայած մունիցիպալացմանը հանրային աջակցությանը, ջանքերը բախվեցին LILCO-ի ուժեղ հակազդեցությանը։

1985 թվական՝ ընդունվել է Լոնգ Այլենդի էներգետիկ մարմնի մասին օրենքը, որով ստեղծվել է Լոնգ Այլենդի էներգետիկ մարմինը (LIPA): LIPA-ին հանձնարարվել է ստանձնել Շորհեմի գործարանի և դրա պարտքերի կառավարումը, ինչպես նաև վերահսկել էլեկտրաէներգիայի ծախսերը։

1998 թվակաին նահանգապետ Ջորջ Պատակին գլխավորել է LILCO-ի ամբողջ համակարգը ստանձնելու ջանքերը, քանի որ հաճախորդները դեռևս բախվում էին կոմունալ ծառայությունների բարձր գների հետ։ Գործարքը ֆինանսավորվել է հանրային պարտատոմսերի առաջարկների միջոցով, և հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում հաճախորդները վայելեցին տոկոսադրույքի նվազում։

2012 թվական՝ Սենդի փոթորիկը հարվածում է Լոնգ Այլենդին՝ զգալիորեն վնասելով էներգահամակարգը և առաջացնելով լայնածավալ անջատումներ։ LIPA-ն իր արձագանքի համար բախվում է խիստ քննադատության։

2013 թվականին նահանգապետ Էնդրյու Կուոմոյի գլխավորությամբ, նահանգային օրենսդիր մարմինը հաստատել է LIPA-ի 2013 թվականի բարեփոխումների մասին օրենքը, որը վերակազմակերպել է LIPA-ն՝ ամենօրյա գործունեությունը դնելով PSEG-ի ներքո։

### Բոուլդեր, Կոլորադո

Բոուլդերում ձեռնարկված ջանքերը պայմանավորված էին ավելի մեծ ինքնավարությամբ և հաճախորդների ընտրության հնարավորությամբ, որպեսզի քաղաքը կարողանա ավելի անմիջականորեն հասնել իր մաքուր էներգիայի նպատակներին։ Այս ջանքերը հիմնականում պայմանավորված էին կայունության մտահոգություններով։

2002 թվականին Բոուլդերի քաղաքային խորհուրդն ընդունելէ 906 բանաձևը, որով համայնքը պարտավորվել է կրճատել ջերմոցային գազերի արտանետումները՝ հասնելով Կիոտոյի արձանագրությամբ սահմանված նպատակին։

2005 թվականի 906-րդ բանաձևի նպատակներին հասնելու դժվարությունների և էներգետիկայի վերաբերյալ որոշումների կայացման ավելի մեծ վերահսկողություն ցանկանալու պատճառով քաղաքը ստեղծեց աշխատանքային խումբ՝ մունիցիպալացումը որպես նորարարական կարողությունների արագացման տարբերակ ուսումնասիրելու համար։

2005 թվականին «Հնարավորության ուսումնասիրությունը պարզել է, որ մունիցիպալացումը կբարձրացնի վերականգնվող էներգիայի ծավալը, կնվազեցնի ջերմոցային գազերի արտանետումները, կպահպանի հուսալիությունը և կնվազեցնի հաճախորդների համար սակագները։ Ուսումնասիրությունը նաև պարզել է, որ սա կոմունալ ծառայություններն ավելի կհամապատասխանեցնի համայնքի կարիքներին և թույլ կտա էներգիայից ստացված ցանկացած ավելցուկային եկամուտ վերաներդրել Բոուլդերում»։ Սակայն ուսումնասիրությունը լիովին կանխատեսողական էր և ընդունում էր բազմաթիվ անորոշություններ։

2017 թվականին «Բոուլդեր քաղաքը, 14 այլ կողմերի հետ միասին, ստորագրել է Հանրային ծառայությունների հանձնաժողովին ներկայացված պայմանագիր, որը հանձնաժողովին հնարավորություն է տվել գնահատել Կոլորադոյի էներգետիկ պլանի պորտֆելը էլեկտրական ռեսուրսների պլանի ընթացիկ գործընթացի ընթացքում»։

Արդյունքում մունիցիպալացման ջանքերի ամենակարևոր ծախսերը պայմանավորված են եղել ուշացումներով և կարգավորիչ խոչընդոտներով։ Վերջին չորս տարիների ընթացքում Բոուլդերը տեղական և նահանգային մակարդակներում ներգրավված է եղել Xcel-ի հետ դատական գործընթացներում, և դատարանները որոշումներ են կայացրել ինչպես մունիցիպալացման օգտին, այնպես էլ դեմ։ 2018 թվականի փետրվարի 26-ի դրությամբ Բոուլդերն արդեն «կնքել է երկու համաձայնագիր»՝ միջանկյալ ծախսերի համաձայնագիրը և սերվիտուտի համաձայնագիրը, և «աշխատում են ծախսերի վերաբերյալ վերջնական համաձայնագրի վրա»՝ քաղաքի և Xcel Energy-ի միջև բանակցությունների ընթացքում։

## Արժեքի և օգուտի վերլուծություն

### Քաղաքական/գործարքային ծախսեր

Մունիցիպալացման ծախսերը հակված են լինել և՛ նախնական, և՛ բարձր։ Ամենամեծ ծախսերը գալիս են քվեարկության միջոցառման ընդունման և կոմունալ ծառայությունների ընկերության ձեռքբերման գործընթացից։ Չնայած այս քայլերից շատերը առաջին հայացքից պարզ են թվում, այս քայլերը հաճախ չափազանց թանկ և դժվար են՝ գործող կոմունալ ծառայությունների ֆինանսական և քաղաքական ուժի պատճառով։ Այնուամենայնիվ, շատ ավելի արդյունավետ է գնել առկա ենթակառուցվածքները, քանի որ 1980-ական թվականներից ի վեր մունիցիպալացման բոլոր գործընթացները գնել են գործող կոմունալ ակտիվները։ Եվ ձեռքբերումների արժեքը էժան չի եղել. «հանրային էլեկտրաէներգիայի ձեռքբերման մեծ մասը տեղի է ունենում հաշվեկշռային արժեքի մոտ 140%-ի սահմաններում»: Երբ կոմունալ ծառայությունները ձեռք են բերվում, տեղական ինքնակառավարման մարմինները բախվում են անցումը ֆինանսավորելու և էլեկտրաէներգիայի բաշխման, ինչպես նաև որոշ դեպքերում՝ արտադրության և փոխանցման համապարփակ համակարգ գործարկելու համար անհրաժեշտ փորձագիտությունը զարգացնելու բարձր ծախսերին։ Գործարքի ծախսերը բարձր են, քանի որ քաղաքները պետք է վարկ վերցնեն՝ էլեկտրահաղորդման գծերի համար IOU-ները վճարելու համար, նրանք պետք է զարգացնեն LTS-ը կառավարելու փորձը և կարողությունները, և հաճախ տարիներ շարունակ դատարաններում և ընտրություններում բախվում են IOU-ի մարտահրավերների պատճառով։ Ծոցի տարածքի տնտեսական ֆորումի կողմից անցկացված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ նոր ՄՄ-ի դրույքաչափերը գործող IOU-ի դրույքաչափերից բարձր կամ ցածր լինելու որոշման հիմնական ծախսային բաղադրիչներն են՝ 1) «եկամտային հարկից ազատման և միայն պարտքային կապիտալի կառուցվածքի համադրությունը, որոնք երկուսն էլ իջեցնում են ՄՄ-ի դրույքաչափերը IOU-ի դրույքաչափերի համեմատ» 2) «բաշխման ակտիվների համար վճարված հաշվեկշռային հավելավճարը, որը կբարձրացնի ՄՄ-ի դրույքաչափերը IOU-ի դրույքաչափերի համեմատ» և 3) «ՄՄ-ի արտադրության կամ գնողունակության արժեքը, որը «վայրի քարտ» է, որը կարող է բարձրացնել կամ նվազեցնել ՄՄ/IOU հարաբերական դրույքաչափերը»:

### Հնարավոր օգուտներ

Համայնքային պարտատոմսերը «սովորաբար ունեն ավելի ցածր տոկոսադրույքներ, քան ներդրողների սեփականության տակ գտնվող կոմունալ ծառայությունների պարտատոմսերը, ինչը հանգեցնում է ավելի ցածր ծախսերի»։ Համայնքային կոմունալ ծառայությունները նաև չեն վճարում դիվիդենտներ ներդրողներին, ինչը կարող է օգնել կրճատել ծախսերը: Բացի այդ, «քաղաքային կոմունալ ծառայություններն ազատված են դաշնային հարկերից»։ Տնտեսական զարգացման օգուտներ կարող են առաջանալ նաև այն դեպքում, երբ քաղաքային կոմունալ ծառայություններ մատուցող ընկերությունները «խթանեն իրենց համայնքում տնտեսական զարգացումը՝ խոշոր հաճախորդների կամ նոր բիզնեսների համար առաջարկելով հատուկ սակագներ կամ զեղչված միացման վճարներ»։ Կան նաև ճկունության տարբերակներ լրացուցիչ քաղաքականություններում, ինչպիսիք են «առաջարկվող» զեղչերը, սնվող սակագները և այլ ծրագրեր՝ «բաշխված» արևային էներգիայի ծրագրերը աջակցելու համար։ Քանի որ «էլեկտրաէներգիայի սակագները ոչ միայն փոխհատուցում են ծախսերը, այլև հաճախորդներին տրամադրում են գնային ազդանշաններ, որոնք ազդում են այն բանի վրա, թե ինչպես են հաճախորդները օգտագործում էլեկտրաէներգիան և արդյոք ներդրումներ կատարել բաշխված էներգետիկ ռեսուրսներում, էլեկտրական տրանսպորտային միջոցներում կամ այլ տեխնոլոգիաներում», էլեկտրաէներգիայի գնագոյացման նկատմամբ վերահսկողության բարձրացումը կարող է ունենալ կայունության պոտենցիալ օգուտներ։ Նման գնագոյացման օրինակներից մեկը ժամանակի ընթացքում փոփոխվող սակագների ներդրումն է, որոնք նախատեսված են գագաթնակետային պահանջարկը նվազեցնելու համար։ Դրանք պահանջարկին արձագանքման քաղաքականության տեսակ են։ Ժամանակի ընթացքում փոփոխվող սակագները կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ՝ «խրախուսելով շատ հաճախորդների փոքր ճշգրտումներ կատարել իրենց էներգիայի սպառման ժամանակացույցում, ինչը կհանգեցնի ամբողջ համակարգի համար ավելի հարթ բեռի կորի»։

### Հնարավոր անկումներ

Կոլումբիայի շրջանի համար պատրաստված մունիցիպալացման վերաբերյալ զեկույցի համաձայն՝

> Մյուս կողմից, քաղաքային կոմունալ ծառայությունները բախվում են մարտահրավերների, որոնք կարող են հանգեցնել ավելի բարձր ծախսերի։ Համայնքային ենթակառուցվածքների ձեռքբերման արժեքը որոշ դեպքերում զգալիորեն ավելի բարձր էր, քան IOU-ի կողմից վերականգնվող գումարը, ինչը անհապաղ և երկարատև ճնշում էր գործադրում տոկոսադրույքների վրա։ Գործառնական առումով, IOU-ները հաճախ ունենում են մասշտաբի տնտեսություն, որը կարող է հանգեցնել էներգիայի մեկ միավորի համար իրավական, կառավարչական և գնման ծախսերի իջեցման։ Համայնքային կոմունալ ծառայությունները սովորաբար ուշադիր չեն վերահսկվում հանրային ծառայությունների հանձնաժողովի կողմից, և անբավարար աուդիտը կարող է թույլ տալ, որ կոմունալ ծառայությունների վատ գործունեությունը շարունակվի անվերահսկելիորեն։ Վերջապես, գործող IOU-ները ունեին մեկ, կենտրոնացված նպատակ՝ անվտանգ, հուսալի էլեկտրաէներգիա նվազագույն գնով։ Մյուս կողմից, քաղաքային կոմունալ ծառայությունները նույնպես կենտրոնացել են այլ քաղաքականության նպատակների հետապնդման վրա, ինչը կարող է հանգեցնել էլեկտրաէներգիայի ծախսերի բարձրացման։
>
>

## Մունիցիպալիտետի այլընտրանքներ

Կոլեկտիվ մասնավոր սեփականություն, սա վերաբերում է համայնքների միավորմանը կոմունալ ծառայությունների կոլեկտիվ սեփականություն ստանձնելու համար։ Մեկ օրինակ է Վաշինգտոն նահանգի Էլենսբուրգ քաղաքում օգտագործվող համայնքային համատեղ օգտագործման ծրագիրը։ Այս դեպքում էլեկտրաէներգիայի սպառողները կարող են գնել արևային դաշտի բաժնետոմսեր, որը սկզբնապես ֆինանսավորվել է հանրային կոմունալ ծառայությունների կողմից և, իր հերթին, ստանալ համամասնական զեղչ, որը կիրառվում է իրենց էլեկտրաէներգիայի հաշիվ-ապրանքագրերի միջոցով։ Հաճախորդները նաև ունեն իրենց բաժնետոմսերը վաճառելու կամ նվիրաբերելու հնարավորություն ոչ առևտրային կազմակերպություններին կամ այլ հաճախորդներին։

Մասնավորեցում, գործընթաց, որի միջոցով շահույթ հետապնդող մասնավոր հատվածը փոխարինում է պետական հատվածին ապրանքների և/կամ ծառայությունների մատուցման հարցում։ Գոյություն ունեն մասնավորեցման մի շարք մեթոդներ, այդ թվում՝ սեփականության փոխանցումը պետական կազմակերպություններից մասնավոր կազմակերպություններին, պետական ծախսերի փոխարինումը մասնավոր ֆինանսավորմամբ կամ մասնավոր կազմակերպությունների կողմից պետական ծառայությունների կառավարման և շահագործման պատասխանատվության ստանձնումը։

Ազգայնացում, նման է մունիցիպալացմանը, բայց սեփականությունը և գործառնական վերահսկողությունը տեղափոխում է կառավարության վրա՝ ազգային կամ դաշնային մակարդակով։ Հաճախ ենթադրվում է փոխզիջում ազգայնացման պայմաններում խոստացված հավասարության և մասնավորեցման խոստացված արդյունավետության միջև։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Scott E. Masten, *Public Utility Ownership in 19th-Century America: The "Aberrant" Case of Water*, Business School, University of Michigan
* David Hall, *Public Services Work! - Information, Insights and Ideas for our Future*, PSIRU, University of Greenwich

## Արտաքին հղումներ

* Պետական մունիցիպալացման մասին օրենքների ակնարկ Արխիվացված 2019-04-11 Wayback Machine