# Ֆինանսական շուկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Ֆինանսական շուկան** շուկա է, որում մարդիկ առևտրում են ֆինանսական արժեթղթեր և ածանցյալներ գործարքի ցածր արժեքով։ Արժեթղթերի մի մասը Ներառում են բաժնետոմսեր և պարտատոմսեր և թանկարժեք մետաղներ։

«Շուկա» տերմինը երբեմն օգտագործվում է ավելի խիստ *փոխանակումների* համար, կազմակերպություններ, որոնք հեշտացնում են ֆինանսական արժեթղթերի առևտուրը, օրինակ՝ ֆոնդային բորսայում կամ ապրանքային բորսայում։ Դա կարող է լինել ֆիզիկական գտնվելու վայր (օրինակ՝ Նյու Յորքի ֆոնդային բորսա (NYSE), Լոնդոնի ֆոնդային բորսա (LSE), Յոհանեսբուրգի ֆոնդային բորսա (JSE), Բոմբեյի ֆոնդային բորսա (BSE)) կամ էլեկտրոնային համակարգ (օրինակ՝ ՆԱՍԴԱՔ (NASDAQ)): Բաժնետոմսերի առևտրի մեծ մասը տեղի են ունենում բորսայում. այնուամենայնիվ, կորպորատիվ գործողությունները (միաձուլումը, բաժանումը) բորսայից դուրս են, մինչդեռ ցանկացած երկու ընկերություն կամ մարդիկ, ինչ-ինչ պատճառներով, կարող են համաձայնել վաճառել բաժնետոմսերը մեկը մյուսին՝ առանց բորսայի։

Արժույթների և պարտատոմսերի վաճառքը հիմնականում իրականացվում է երկկողմանի հիմունքներով, չնայած որոշ պարտատոմսեր վաճառվում են ֆոնդային բորսայում, և մարդիկ դրանց համար էլեկտրոնային համակարգեր են կառուցում նաև բորսաներում։

## Ֆինանսական շուկաների տեսակները

Ֆինանսական ոլորտում «ֆինանսական շուկաներ» տերմինը հաճախ օգտագործվում է ուղղակիորեն վերաբերում է շուկաներին, որոնք օգտագործվում են ֆինանսական միջոցների հավաքման համար։ Երկարաժամկետ ֆինանսավորման համար՝ *կապիտալի շուկաները*, կարճաժամկետ ֆինանսավորման համար՝ *դրամի շուկաները*։ Տերմինի մեկ այլ սովորական օգտագործումը՝ որպես գրավիչ միջոց ֆինանսական համակարգի բոլոր շուկաների համար, ինչպես ցույց է տրված ստորև բերված օրինակներում։

* Կապիտալի շուկաներ, որոնք բաղկացած են.
	+ Բաժնետոմսերի շուկաներ, որոնք ապահովում են ֆինանսավորում բաժնետոմսերի կամ ընդհանուր բաժնետոմսերի թողարկման միջոցով և հնարավորություն են տալիս դրանց հետագա առևտուրը.
	+ Պարտատոմսերի շուկաներ, որոնք ապահովում են ֆինանսավորում պարտատոմսերի թողարկման միջոցով և հնարավորություն են տալիս դրանց հետագա առևտուրը.
* Ապրանքային շուկաներ, որոնք հեշտացնում են ապրանքների առևտուրը.
* Դրամի շուկաներ, որոնք ապահովում են կարճաժամկետ պարտքի ֆինանսավորում և ներդրումներ.
* Ածանցյալների շուկաներ, որոնք ապահովում են ֆինանսական ռիսկերի կառավարման գործիքներ։
* Ֆյուչերսների շուկաներ, որոնք ապահովում են ստանդարտացված ֆորվորդային պայմանագրեր ապրանքի առևտրի վերաբերյալ որոշ ապագա ամսաթվով։
* Արտարժույթի շուկաներ, որոնք հեշտացնում են արտարժույթի առևտուրը։
* Կրիպտոարժույթների շուկան, որը հեշտացնում է թվային ակտիվների և ֆինանսական տեխնոլոգիաների առևտուրը։
* Սփոթ շուկան
* Միջբանկային վարկավորման շուկան

Կապիտալի շուկաները կարող են բաժանվել նաև առաջնային շուկաների և Երկրորդային շուկաների։ Նոր ձևավորված (թողարկված) արժեթղթերը գնվում կամ վաճառվում են առաջնային շուկաներում, ինչպես, օրինակ, նախնական հրապարակային առաջարկների(IPO) դեպքում։ Երկրորդային շուկաները ներդրողներին հնարավորություն են տալիս գնել և վաճառել առկա արժեթղթերը։ Առաջնային շուկաներում գործարքները տեղի են ունենում թողարկողների և ներդրողների միջև, իսկ երկրորդային շուկակներում գործարքները տեղի են ունենում ներդրողների շրջանում։

Իրացվելիությունը արժեթղթերի կարևոր կողմն է, որոնք վաճառվում են երկրորդային շուկաներում։ Իրացվելիությունը վերաբերում է այն դյուրինությանը, որի միջոցով արժեթուղթը կարող է վաճառվել առանց արժեքի կորստի։ Ակտիվ երկրորդային շուկա ունեցող արժեթղթերը նշանակում են, որ տվյալ ժամանակահատվածում շատ գնորդներ և վաճառողներ կան։ Ներդրողները օգտվում են իրացվելի արժեթղթերից, քանի որ նրանք կարող են վաճառել իրենց ակտիվները, երբ ցանկանան. դժվար իրացվելի արժեթուղթը կարող է վաճառողին ստիպել վաճառել իր ակտիվը մեծ զեղչով։

## Կապիտալի աճ

Ֆինանսական շուկաները ներգրավում են միջոցներ ներդրողների կողմից և դրանք ուղղորդում են կազմակերպություններին. նրանք հնարավորություն են տալիս կազմակերպություններին ֆինանսավորել իրենց գործառնությունները և հասնել զարգացման։ Դրամի շուկաները թույլ են տալիս ընկերություններին կարճաժամկետ վարկեր ստանալ, մինչդեռ կապիտալի շուկաները թույլ են տալիս կազմակերպություններին երկարաժամկետ ֆինանսավորում ստանալ՝ աջակցելով ընդլայնմանը (հայտնի է որպես մարման ժամկետի վերափոխում)։

Առանց ֆինանսական շուկաների, վարկառուները դժվար են գտնում իրենք վարկատուներին։ Միջնորդները, ինչպիսիք են բանկերը, Ներդրումային բանկերը և Ներդրումային բանկերի խմբերը, կարող են օգնել այս գործընթացում։ Բանկերը ավանդներ են վերցնում այն մարդկանցից, ովքեր ունեն գումար խնայելու համար։ Այնուհետև նրանք կարող են գումար վաստակել ավանդադրված գումարից այն մարդկանցից, ովքեր ձգտում են վարկ վերցնել։ Բանկերը բնակչությանը տալիս են վարկեր և հիփոթեքային վարկեր։

Ավելի բարդ գործարքներ, քան հասարակ բանկային ավանդը, պահանջում են շուկաներ, որտեղ վարկատուները և նրանց գործակալները կարող են բավարարել վարկառուներին և նրանց գործակալներին, և որտեղ առկա փոխառության կամ վարկի պարտավորությունները կարող են վաճառվել այլ կողմերին։ Ֆինանսական շուկայի լավ օրինակ է ֆոնդային բորսան։ Ընկերությունը կարող է գումար հավաքել՝ ներդրողներին բաժնետոմսեր վաճառելով, և առկա բաժնետոմսերը կարելի է գնել կամ վաճառել։

Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս, թե որտեղ են ֆինանսական շուկաները տեղավորվում են վարկատուների և վարկառուների միջև փոխհարաբերություններում.

|  |
| --- |
| **Վարկատուների և վարկառուների միջև փոխհարաբերություններ** |
| Վարկատուներ | Ֆինանսական միջնորդներ | Ֆինանսական շուկաներ | Վարկառուներ |
| Անհատներ Կազմակերպություններ Բանկեր | Բանկեր Ապահովագրական ընկերություններ Կենսաթոշակային ֆոնդեր Ներդրումային ֆոնդեր  | Միջբանկային Ֆոնդային բորսա Դրամի շուկա Պարտատոմսերի շուկա Արտարժույթի փոխանակում | Անհատներ Ընկերություններ Կենտրոնական կառավարություն Քաղաքապետարաններ Հասարակական կազմակերպություններ |

### Վարկատուներ

Վարկատուն ժամանակավորապես գումարը տալիս է մեկ ուրիշին՝ որոշ տոկոսադրույքի կամ շահույթի կամ գանձման հետ միասին հիմնական գումարը վերադարձնելու պայմանով։

#### Անհատներ և զույգեր

Շատ անհատներ տեղյակ չեն, որ իրենք վարկատուներ են, բայց համարյա բոլորը փող են տալիս բազմաթիվ եղանակներով։ Մարդը փող է տալիս, երբ նա.

* Խնայողությունների հաշվին գումար է դնում բանկում
* Ներդրումներ է անում կենսաթոշակային ֆոնդում
* Ապահովագրավճարներ է վճարում ապահովագրական ընկերությանը
* Ներդրումներ է կատարում պետական պարտատոմսերում

#### Կազմակերպություններ

Կազմակերպությունները հակված են լինել կապիտալի վարկատուներ։ Երբ կազմակերպություններն ունեն ավելցուկային կանխիկ դրամական միջոցներ, որոնք անհրաժեշտ չեն կարճ ժամանակահատվածի համար, նրանք կարող են ձգտել գումար վաստակել իրենց կանխիկ դրամի ավելցուկից՝ վարկավորում այն կարճաժամկետ շուկաներով, որոնք կոչվում են դրամի շուկաներ։ Այլընտրանքորեն, այդպիսի կազմակերպությունները կարող են որոշել կանխիկ դրամի ավելցուկը վերադարձնել իրենց բաժնետերերին (օրինակ՝ բաժնետոմսերի մարման կամ շահաբաժնի վճարման միջոցով)։

#### Բանկեր

Բանկերը կարող են լինել վարկատուներ, քանի որ ի վիճակի են ավանդների տեսքով ստեղծել նոր պարտքային գումարներ։

### Վարկառուներ

* *Անհատները* վարկեր են վերցնում բանկերի միջոցով՝ կարճաժամկետ կարիքների կամ ավելի երկարաժամկետ կարիքների համար, որպեսզի ֆինանսավորեն տան գնումները։
* *Կազմակերպությունները* գումար են վերցնում կարճաժամկետ կամ երկարաժամկետ դրամական հոսքերի ավելացման համար։ Նրանք նաև վարկ են վերցնում՝ ֆինանսավորելու արդիականացումը կամ բիզնեսի հետագա ընդլայնումը։ Կազմակերպությունների համար սովորական է օգտագործել տարբեր տեսակի ֆինանսավորման խառը փաթեթներ տարբեր նպատակների համար, մասնավորապես խոշոր բարդ նախագծերը, ինչպիսիք են ընկերության կառավարման գնումները։
* *Կառավարությունները* հաճախ գտնում են, որ իրենց ծախսերը գերազանցում են իրենց հարկային եկամուտները։ Այս տարբերությունը ծածկելու համար նրանք պետք է պարտք վերցնեն։ Կառավարությունները վարկեր են վերցնում նաև ազգայնացված արդյունաբերության, քաղաքապետարանների, տեղական իշխանությունների և պետական հատվածի այլ մարմինների անունից։

Կառավարությունները պարտք են վերցնում պարտատոմսեր թողարկելով։ Մեծ Բրիտանիայում կառավարությունը նաև վարկեր է վերցնում անհատներից՝ առաջարկելով բանկային հաշիվներ և Պրեմիում պարտատոմսեր։ Կառավարության պարտքը կարծես թե մշտական է։ Իրոք, պարտքն, ըստ երևույթին, ընդլայնվում է, քան մարվում։ Կառավարությունների կողմից պարտքի *արժեքի* նվազեցման համար օգտագործված մեկ ռազմավարություն՝ *գնաճի* վրա ազդելը։

*Քաղաքապետարանները* և *տեղական ինքնակառավարման մարմինները* կարող են իրենց անունով վարկ վերցնել, ինչպես նաև ֆինանսներ ստանալ ազգային կառավարություններից։

*Հասարակական կազմակերպությունները* սովորաբար ներառում են ազգայնացված արդյունաբերություններ։ Դրանք կարող են ներառել փոստային ծառայություններ, երկաթուղային և կոմունալ ընկերություններ։

Շատ վարկառուներ դժվարանում են տեղական փող վերցնել։ Նրանք պետք է միջազգային փոխառություններ ստանան արտարժույթի շուկաների օգնությամբ։

Նմանատիպ կարիքներ ունեցող վարկառուները կարող են ձևավորվել վարկառուների խմբի մեջ։ Նրանք կարող են նաև կազմակերպչական ձև ունենալ, ինչպես ներդրումային ֆոնդերը։ Նրանք կարող են հիփոթեքային վարկ տրամադրել ծավալի հիման վրա։ Հիմնական առավելությունն այն է, որ սա իջեցնում է նրանց փոխառությունների գինը։

## Ածանցյալ գործիքներ

1980-90-ական թվականների ընթացքում ֆինանսական շուկաներում հիմնական աճի ոլորտը այսպես կոչված ածանցյալների առևտուրն էր։

Ֆինանսական շուկաներում արժեթղթերի գները, բաժնետոմսերի գները, պարտատոմսերի գները, արտարժույթի փոխարժեքները, տոկոսադրույքները և շահաբաժինները բարձրանում և իջնում են՝ ռիսկ ստեղծելով։ Ածանցյալ գործիքները ֆինանսական գործիքներ են, որոնք օգտագործվում են ռիսկերը *կառավարելու* կամ պարադոքսալ կերպով ռիսկը *վերահսկելու* համար։ Այն կոչվում է նաև ֆինանսական տնտեսագիտություն։

Ածանցյալ գործիքները կամ արտադրանքները թողարկողներին օգնում են գործիքների թողարկումից անսովոր շահույթ ստանալ։ Այս գործիքների օգնությունն օգտագործելու համար պետք է պայմանագիր կնքվի։ Ածանցյալ պայմանագրերը հիմնականում 4 տեսակ են.

1. Ֆյուչերս
2. Ֆորվորդ
3. Օպցիրոն
4. Սվոպ

Թվում է, արտարժույթի առավել ակնհայտ գնորդներն ու վաճառողները ապրանքների ներմուծողներն ու արտահանողներն են։ Թեև դա կարող էր ճիշտ լինել հեռավոր անցյալում, Երբ միջազգային առևտուրը ստեղծեց արտարժույթի շուկաների պահանջարկը, ներմուծողներն ու արտահանողները այժմ ներկայացնում են արտարժույթի գործարքների միայն 1/32-ը, համաձայն Միջազգային հաշվարկների բանկի։

Արտարժույթի գործարքների նկարն այսօր ցույց է տալիս.

* Բանկեր / Կազմակերպություններ
* Սպեկուլյատորներ
* Կառավարության ծախսերը (օրինակ՝ ռազմաբազաներ արտերկրում)
* Ներմուծողներ / Արտահանողներ
* Զբոսաշրջիկներ

## Ֆինանսական շուկաների վերլուծություն

Մեծ ջանքեր են ներդրվել ֆինանսական շուկաների ուսումնասիրության մեջ, և թե ինչպես են գները տարբերվում ժամանակի հետ։ Չարլզ Դոուն, Dow Jones & Company- ի և The Wall Street Journal- ի հիմնադիրներից մեկը, հանդես եկան մի շարք գաղափարների շուրջ, որոնք այժմ կոչվում են Դոուի տեսություն։ Սա ապագա փոփոխությունները կանխատեսելու փորձ կատարելու, այսպես կոչված, տեխնիկական վերլուծության մեթոդի հիմքն է։ «Տեխնիկական վերլուծության» սկզբունքներից մեկն այն է, որ շուկայի դինամիկան կարճաժամկետ կտրվածքով ցույց է տալիս ապագայի միտումները։ Տեխնիկական վերլուծաբանների պնդումները վիճարկում են շատ գիտնականների կողմից, ովքեր պնդում են, որ ապացույցները ավելի շուտ վերաբերում են «պատահական քայլքի վարկածին», որը նշում է, որ հաջորդ փոփոխությունը կապված չէ վերջին փոփոխության հետ։ Մարդու հոգեբանության դերը գների տատանումներում նույնպես կարևոր դեր է խաղում։ Մեծ քանակությամբ անկայունությունը հաճախ ցույց է տալիս ուժեղ հուզական գործոնների առկայությունը, որոնք խաղում են գնի մեջ։ Վախը կարող է գնի չափազանց մեծ անկումներ առաջացնել, և ագահությունը կարող է փուչիկներ առաջացնել։ Վերջին տարիներին ալգորիթմական և բարձր հաճախականությամբ ծրագրի առևտրի աճը ընդունեց մեծ թափ, ծայրահեղ կարճաժամկետ շարժվող միջին և նմանատիպ այլ ռազմավարությունների ընդունում, որոնք հիմնված են տեխնիկական բնույթի՝ ի տարբերություն շուկայի վարքի հիմնարար կամ տեսական հասկացությունների։

Ժամանակի որոշ միավորի վրա գների փոփոխությունների մասշտաբը կոչվում է անկայունություն։ Բենոիտ Մանդելբրոտի կողմից պարզվեց, որ գների փոփոխությունները չեն ենթադրում նորմալ բաշխում, այլ ավելի լավ մոդելավորված են Լեվիի կայուն բաշխումներով։ Փոփոխության մասշտաբը կամ անկայունությունը կախված են ժամանակի միավորի երկարությունից՝ մի փոքր ավելի շատ, քան 1/2: Վերև կամ ներքև խոշոր փոփոխությունները ավելի հավանական են, քան այն, ինչ կարելի էր հաշվարկել, օգտագործելով նորմալ բաշխում՝ գնահատված ստանդարտ շեղումով։

## Ֆինանսական շուկայի ժարգոն

* **Թունավոր հաբ**, երբ ընկերությունը թողարկում է ավելի շատ բաժնետոմսեր՝ այլ ընկերության կողմից գնելու կանխարգելման համար, դրանով իսկ մեծացնելով թշնամի ընկերության կողմից ձեռք բերված բաժնետոմսերի քանակը, որը կազմում է մեծամասնություն հաստատելու հայտ։
* **Սայթաքումներ**, որոնք նշանակում են «bps» կամ հիմնական կետեր։ Բազային կետը չափման ֆինանսական միավորն է, որն օգտագործվում է փոփոխականում տոկոսային փոփոխության մեծությունը նկարագրելու համար։ Մեկ հիմնական կետը տոկոսի հարյուրերորդի համարժեքն է։ Օրինակ, եթե ֆոնդային գինը բարձրանար 100 bit/s, նշանակում է, որ այն կավելանա 1%։
* **Քվանտ**՝ մաթեմատիկայի և վիճակագրական մեթոդների առաջադեմ դասընթաց ունեցող քանակական վերլուծաբան։
* **Հրթիռային գիտնական**, մաթեմատիկական և համակարգչային ծրագրավորման հմտության զենիթի ֆինանսական խորհրդատու։ Նրանք կարողանում են հնարել բարձր բարդության ածանցյալներ և կառուցել բարդ գների մոդելներ։ Դրանք հիմնականում գործում են 1980-ականների սկզբից ֆինանսական շուկաների կողմից ընդունված առավել առաջադեմ հաշվարկային տեխնիկայի միջոցով։ Սովորաբար նրանք պատրաստում են ֆիզիկոսներ և ճարտարագետներ։
* **IPO**- ն հանդես է գալիս որպես նախնական հրապարակային առաջարկ, որն այն գործընթացն է, որն անցնում է նոր մասնավոր ընկերությունը՝ «հանրություն հայտնվելու» կամ ինչ-որ ինդեքսով հանրայնորեն վաճառվող ընկերություն դառնալու համար։
* **Սպիտակ ասպետ**, ընկերական երեկույթ ստանձնելու հայտ։ Օգտագործվում էր այն կուսակցության նկարագրման համար, որը գնում է մեկ կազմակերպության բաժնետոմսերը՝ օգնելու կանխել մեկ այլ կուսակցության կողմից այդ կազմակերպության թշնամական ստանձնումը։ Used to describe a party that buys the shares of one organization to help prevent against a hostile takeover of that organization by another party.
* Կլոր նետում
* **Կառուցվածք**, վճարումների կամ գործարքների կանխամտածված կառուցվածքը՝ դա կարգավորող մարմիններից կամ այլ անձանցից թաքցնելու համար, փողերի լվացման մի տեսակ, որը հաճախ անօրինական է։
* **Առաջարկի-պահանջարկի սպրեդ**, ամենաբարձր առաջարկի և ամենացածր առաջարկի միջև տարբերությունը։
* **Գնի տոկոսային կետ(Pip)**, գների ամենափոքր շարժը, որը կատարում է տվյալ փոխարժեքը՝ հիմնվելով շուկայի կոնվենցիայի վրա։
* **Կայունացումը,** երբ մի երկիր ցանկանում է ձեռք բերել գների կայունություն, այն կարող է օգտագործել հեջավորում իրենց փոխարժեքը մեկ այլ արժույթի համեմատությամբ ամրագրելու համար։

## Ֆինանսական շուկաների գործառույթները

* **Միջնորդական գործառույթներ**. Ֆինանսական շուկաների միջնորդական գործառույթները ներառում են հետևյալը.
	+ **Ռեսուրսների բաշխում**. Ֆինանսական շուկաները հեշտացնում են իրական տնտեսական ռեսուրսները վարկատուներից մինչև վերջնական վարկառուներին փոխանցման գործընթացը։
	+ **Եկամտի աճ**. Ֆինանսական շուկաները հնարավորություն են տալիս վարկատուներին շահույթ ստանալ կամ շահաբաժին ստանալ իրենց ավելցուկային անտեսանելի ֆոնդերից՝ դրանով իսկ նպաստելով անհատի և ազգային եկամուտների բարձրացմանը։
	+ **Արդյունավետ օգտագործում**. Ֆինանսական շուկաները թույլ են տալիս փոխառված միջոցների արդյունավետ օգտագործումը։ Եկամուտների և համախառն ազգային արդյունքի բարձրացումը։
	+ **Կապիտալի ձևավորում**. Ֆինանսական շուկաները տրամադրում են այն ուղին, որի միջոցով նոր խնայողությունները մասնակցում են երկրի կապիտալի ձևավորմանը։
	+ **Գնի որոշում**. Ֆինանսական շուկաները թույլ են տալիս որոշել վաճառվող ֆինանսական ակտիվների գինը՝ գնորդների և վաճառողների փոխգործակցության միջոցով։ Նրանք նշան են տալիս տնտեսության մեջ դրամական միջոցների բաշխման ժամանակ՝ ելնելով պահանջարկից և առաջարկից՝ գնի բացահայտման գործընթաց կոչվող մեխանիզմի միջոցով։
	+ **Վաճառքի մեխանիզմ**. Ֆինանսական շուկաները տրամադրում են ներդրողի կողմից ֆինանսական ակտիվի վաճառքի մեխանիզմ՝ առաջարկելով այդ ակտիվների շուկայականության և իրացվելիության օգուտը։
	+ **Տեղեկատվություն**. Ֆինանսական շուկայում մասնակիցների գործունեությունը հանգեցնում է արտադրության առաջացմանը և տեղեկատվության տարածմանը՝ շուկայի տարբեր հատվածներում։ Որպեսզի նվազեցնի ֆինանսական ակտիվների գործարքի արժեքը։
* **Ֆինանսական գործառույթներ**
	+ Վարկառուին տրամադրել միջոցներ, որպեսզի հնարավորություն տա իրականացնել ներդրումային ծրագրեր։
	+ Վարկատուներին տրամադրել ակտիվներ վաստակելու հնարավորություն, որպեսզի հնարավորություն ընձեռվի նրանց վաստակել հարստություն՝ ակտիվները թողարկելով արտադրության պարտապանների միջև։
	+ Շուկայում իրացվելիության ապահովում՝ ֆոնդերի առևտուրը հեշտացնելու համար։
	+ Առևտրային բանկի իրացվելիության ապահովում
	+ Վարկի ստեղծման խթանում
	+ Խնայողությունների խթանում
	+ Ներդրումների խթանում
	+ Հեշտացնել տնտեսական հավասարակշռված աճը
	+ Առևտրային հարթակների բարելավում

## Ֆինանսական շուկայի բաղադրիչները

### Ելնելով շուկայի մակարդակից

* **Առաջնային շուկա**. Առաջնային շուկան նոր հարցերի կամ ֆինանսական նոր պահանջների շուկա է։ Հետևաբար, այն նաև կոչվում է նոր թողարկման շուկա։ Առաջնային շուկան զբաղվում է այն արժեթղթերով, որոնք առաջին անգամ թողարկվում են հանրությանը։
* **Երկրորդային շուկա**. Արժեթղթերի երկրորդային վաճառքի շուկա է։ Այսինքն, այս շուկայում վաճառվում են արժեթղթեր, որոնք արդեն անցել են նոր թողարկման շուկան։ Ընդհանրապես, այդ արժեթղթերը բաժնետոմսեր են բորսայում, և դա ապահովում է շարունակական և կանոնավոր շուկա արժեթղթերի գնման և վաճառքի համար։

Պարզ ասած, առաջնային շուկան այն շուկան է, որտեղ նորաստեղծ ընկերությունը առաջին անգամ բաժնետոմսեր է թողարկել հանրությանը IPO- ի միջոցով (նախնական հրապարակային առաջարկ)։ Երկրորդային շուկան այն շուկան է, որտեղ վաճառվում են երկրորդ ձեռքի արժեթղթերը (Ապրանքային շուկաների արժեթղթեր)։

### Արժեթղթերի տեսակների հիման վրա

* **Դրամի շուկա**. Դրամի շուկան շուկա է ֆինանսական ակտիվների և արժեթղթերի հետ գործ ունենալու համար, որոնք ունեն մինչև մեկ տարի մարման ժամկետ։ Այլ կերպ ասած, դա զուտ կարճաժամկետ միջոցների շուկա է։
* **Կապիտալի շուկա**. Կապիտալի շուկան ֆինանսական ակտիվների շուկա է, որոնք ունեն երկար կամ անորոշ մարման ժամկետ։ Ընդհանրապես, այն գործ ունի երկարաժամկետ արժեթղթերի հետ, որոնք ունեն ավելի քան մեկ տարի մարման ժամկետ։ Կապիտալի շուկան կարող է հետագայում բաժանվել (ա) արդյունաբերական արժեթղթերի շուկայի (բ) Կառավարության արժեթղթերի շուկայի և (գ) երկարաժամկետ վարկերի շուկայի։
	+ **Բաժնետիրական շուկաներ**. Շուկան, որտեղ արժեթղթերի սեփականատերերը թողարկվում և բաժանորդագրվում են, հայտնի է որպես բաժնետիրական շուկա։ Բաժնետոմսերի երկրորդային բաժնետիրական շուկայի օրինակ է հանդիսանում Նյու Յորքի ֆոնդային բորսան (NYSE)։
	+ **Պարտքի շուկա**. Շուկան, որտեղ միջոցները վարկ են վերցվում և փոխառվում են, հայտնի է որպես պարտքերի շուկա։ Պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվում այնպիսի եղանակով, որ վարկառուները համաձայնում են վարկատուին վճարել վարկի մայր գումարը՝ գումարած որոշակի տոկոսագումար։
* **Ածանցյալ շուկաներ**. Շուկա, որտեղ ֆինանսական գործիքները գնվում և վաճառվում են հիմքում ընկած ակտիվի հիման վրա, ինչպիսիք են ապրանքները կամ բաժնետոմսերը։
* **Ֆինանսական ծառայությունների շուկա**. Շուկան, որը ներառում է մասնակիցներ, ինչպիսիք են առևտրային բանկերը, որոնք տրամադրում են տարբեր ֆինանսական ծառայություններ, ինչպիսիք են բանկոմատը, վարկային քարտերը, վարկային վարկանիշը, բաժնետոմսերի բրոքերումը և այլն, հայտնի են որպես ֆինանսական ծառայությունների շուկա։ Անհատներն ու ֆիրմաները օգտագործում են ֆինանսական ծառայությունների շուկաները՝ ձեռք բերելու ծառայություններ, որոնք ուժեղացնում են պարտքի և բաժնային շուկաների գործունեությունը։
* **Պահուստային շուկաներ**. Պահուստային շուկան բաղկացած է ավանդատու հաստատություններից (ինչպիսիք են բանկերը), որոնք ընդունում են ֆիզիկական անձանցից և ֆիրմաներից ավանդներ և օգտագործում են այդ միջոցները պարտքերի շուկային մասնակցելու համար, վարկեր տրամադրելով կամ այլ պարտքային գործիքներ ձեռք բերելով, ինչպիսիք են գանձապետական հաշիվները։
* **Ոչ պահուստային շուկա**. Ոչ պահուստային շուկան իրականացնում է տարբեր գործառույթներ ֆինանսական շուկաներում՝ սկսած ֆինանսական միջնորդից մինչև վաճառք, ապահովագրություն և այլն։

## Տես նաև

* Հայաստանի ֆոնդային բորսա
* Ֆինանսական ծառայություններ
* Իրացվելիություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* T.E. Copeland, J.F. Weston (1988): Financial Theory and Corporate Policy, Addison-Wesley, West Sussex (978-0321223531)
* E.J. Elton, M.J. Gruber, S.J. Brown, W.N. Goetzmann (2003): Modern Portfolio Theory and Investment Analysis, John Wiley & Sons, New York (978-0470050828)
* E.F. Fama (1976): Foundations of Finance, Basic Books Inc., New York (978-0465024995)
* Marc M. Groz (2009): Forbes Guide to the Markets, John Wiley & Sons, Inc., New York (978-0470463383)
* R.C. Merton (1992): Continuous-Time Finance, Blackwell Publishers Inc. (978-0631185086)
* Keith Pilbeam (2010) Finance and Financial Markets, Palgrave (978-0230233218)
* Steven Valdez, An Introduction To Global Financial Markets, Macmillan Press Ltd. (0-333-76447-1)
* *The Business Finance Market: A Survey.* ISR/Google Books, 2013.

## Արտաքին հղումներ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ֆինանսական շուկա** կատեգորիայում։ |

* Financial Markets with Yale Professor Robert Shiller Արխիվացված 2010-11-03 Wayback Machine
* Understanding Derivatives: Markets and Infrastructure Federal Reserve Bank of Chicago, Financial Markets Group