# Չորսի ավազակախումբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

| Չորսի ավազակախումբ
 |
| --- |
| Վան ՀոնվընՃան ՉունցյաոԾյան ՑինՅաո Վընյուեն |
| Տեսակ | քաղաքական ֆրակցիա, քառյակ և քառյակ |
| Երկիր |  Չինաստան |

**Չորսի ավազակախումբ** (չինարեն՝ 四人帮
), Մշակութային հեղափոխության ժամանակ (1966-1976 թվականներ) ձևավորված քաղաքական միավորում, որը ստեղծվել է 1973 թվականի Չինաստանի կոմկուսի 10-րդ համագումարից հետո։ Համաձայն «Չորսի ավազակախմբի ջախջախման» ընթացքում Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի կողմից հրապարակումների՝ դրա անդամներն էին Վան Հոնվընը, Ճան Չունցիաոն, Ծյան Ցինը և Յաո Վընյուենը, ովքեր նաև հայտնի էին որպես **«Վան-Ճան-Ծյան-Յաո հակակուսակցական խմբավորում»։**

Ծյան Ցինը Մաո Ցզեդունի կինն էր։ Մյուս անդամները նույնպես իրենց պաշտոններին են նշանակվել Մաո Ցզեդունի օգնությամբ։ Նրանք Շանհայից բարձրացվել և կարևոր պաշտոններ էին ստանձնել Կենտրոնական կոմիտեում։ Մշակութային հեղափոխության վերջին շրջանում «Չորսի ավազակախմբի» բոլոր անդամները հանդիսանում էին ՉԿԿ պոլիտբյուրոյի անդամներ։ Չինաստանի կոմկուսի 10-րդ համագումարի շրջանակներում Վան Հոնվընն ու Ճան Չունցիաոն զբաղեցրեցին պոլիտբյուրոյի մշտական հանձնաժողովի երրորդ և ութերորդ տեղերը։ «Չորսի ավազակախմբի» ամենաերիտասարդ անդամը՝ Վան Հոնվընը, դարձավ նաև Կենտրոնական կոմիտեի փոխնախագահը և որոշ ժամանակ համարվում էր Մաո Ցզեդունի հնարավոր ժառանգորդը։

Մաո Ցզեդունի մահից մեկ ամիս անց՝ 1976 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, ՉԿԿ ԿԿ-ի այն ժամանակվա առաջին փոխնախագահ և Պետական խորհրդի վարչապետ Խուա Կուոֆընը, Կենտրոնական ռազմական հանձնաժողովի փոխնախագահ և գլխավոր քարտուղար Ե Ծիենյինը, Կենտրոնական կոմիտեի գրասենյակի տնօրեն Վան Տոնսինը, Կենտրոնական ռազմական հանձնաժողովի մշտական անդամ Չըն Սիլիենը, Պեկինի հեղափոխական կոմիտեի նախագահ Ու Տըն և այլք միավորվեցին և ձերբակալեցին «Չորսի ավազակախմբի» անդամներին։ Նրանք կալանավորեցին Վան Հոնվընին, Ճան Չունցիաոյին, Ծյան Ցինին, Յաո Վընյուենին, ինչպես նաև Մաո Ցզեդունի եղբորորդի Մաո Յուենսինին։ Նրանց հիմնական հետևորդները հետագա քաղաքական պայքարի ընթացքում ենթարկվեցին քաղաքական ճնշումների։

1977 թվականի հուլիսին ՉԿԿ տասներորդ գումարման ԿԿ երրորդ լիագումարի շրջանակներում որոշվեց Վան Հոնվընին, Ճան Չունցիաոյին, Ծյան Ցինին և Յաո Վընյուենին հեռացնել կուսակցությունից և նրանց զրկել կուսակցական ու պետական բոլոր պաշտոններից։

1980 թվականին «Չորսի ավազակախմբի» հրապարակային դատավարության ընթացքում խումբը պաշտոնապես անվանվեց «Ծյան Ցինի հակահեղափոխական խմբավորում»։

## Ծագում

1974 թվականի հուլիսի 17-ին ՉԿԿ ԿԿ պոլիտբյուրոյի նիստի շրջանակներում Մաո Ցզեդունը քննադատեց Վան Հոնվընին, Ճան Չունցիաոյին, Ծյան Ցինին և Յաո Վընյուենին՝ նրանց մեղադրելով խմբակցական քաղաքականություն և գործունեություն ծավալելու մեջ՝ ասելով․ «Նա (Ծյան Ցինը) փաստացիորեն շանհայական խմբի ներկայացուցիչ է։ Դուք պետք է զգույշ լինեք և թույլ չտաք, որ այս չորսի ավազակախումբը խմբավորման վերածվի»։ Այդ դեպքից հետո Ծյան Ցինը և «Չորսի ավազակախմբի» մյուս անդամները ստացան իրենց անվանումը։

1975 թվականի մայիսի 3-ի ուշ գիշերը Մաո Ցզեդունը իր նստավայր հրավիրեց Պեկինում գտնվող պոլիտբյուրոյի անդամներին և անցկացրեց նիստ, որտեղ նա անձամբ ելույթ ունեցավ՝ փորձելով հորդորել «Չորսի ավազակախմբին» խմբակցություն չկազմել։ Սա նրա կյանքի ընթացքում պոլիտբյուրոյի իր վերջին նախագահած նիստն էր, ինչպես նաև վերջին երկար ելույթը։ Ելույթի ընթացքում նա կրկին հիշատակեց «Երեք պահանջների և երեք արգելքների» սկզբունքը․ պետք է հետևել մարքսիզմ-լենինիզմին, ոչ թե ռևիզիոնիզմին, պետք է պահպանել միասնություն, ոչ թե պառակտվել, պետք է գործել բաց և ազնիվ կերպով, ոչ թե դիմել դավադրությունների։

Նա նաև ուղիղ դիմեց Ծյան Ցինին և մյուսներին՝ ասելով․ «Մի՛ ստեղծեք «Չորսի ավազակախումբ», մի՛ շարունակեք այդպես գործել։ Ինչու՞ չեք միավորվում Կենտրոնական կոմիտեի ավելի քան երկու հարյուր անդամների հետ։ Պատմության մեջ չկան օրինակներ, որ խմբավորություն կազմելը օգուտ բերի, և երբեք չի էլ լինի»։ Այդ պահից սկսած՝ Ծյան Ցինին, Վան Հոնվընին, Ճան Չունցիաոյին և Յաո Վընյուենին սկսեցին անվանել «Չորսի ավազակախումբ»։

## Պատմություն

«Չորսի ավազակախումբը» համարվում էր Մշակութային հեղափոխության ընթացքում ձևավորված կարևոր քաղաքական ուժերից մեկը, ինչպես նաև Մաո Ցզեդունի մշակութային հեղափոխության գաղափարների իրականացման հիմնական խթանող ուժը։

1965 թվականին Մաո Ցզեդունի աջակցությամբ, ինչպես նաև Ծյան Ցինի և Ճան Չունցիաոյի նախաձեռնությամբ՝ Յաո Վընյուենի կողմից գրված «Մեկնաբանություն նոր խմբագրված պատմական պիեսի՝ «Հայ Րուեյի պաշտոնանկության» մասին» հոդվածը դարձավ Մշակութային հեղափոխության մեկնարկի ազդակը։ Մշակութային հեղափոխության սկզբնական փուլում Ծյան Ցինը, Ճան Չունցիաոն և Յաո Վընյուենը Մշակութային հեղափոխության կենտրոնական խմբի հիմնական անդամներն էին և վճռորոշ դեր խաղացին շարժման մեկնարկի ու Կենտրոնական կոմիտեի կողմից կոչված «Լյո Շաոցիի և Դեն Սյաոպինի բուրժուական շտաբի» դեմ պայքարի մեջ։ Այս գործընթացն անմիջականորեն հանգեցրեց այն ժամանակվա Չինաստանի ղեկավար Լյո Շաոցիի և Կենտրոնական քարտուղարության ղեկավար Դեն Սյաոպինի պաշտոնազրկմանը։ 1969 թվականին կայացած ՉԿԿ իններորդ համագումարի շրջանակներում Ծյան Ցինը, Ճան Չունցիաոն և Յաո Վընյուենը դարձան ՉԿԿ ԿԿ պոլիտբյուրոյի անդամներ, իսկ Լին Պյաոն՝ Կենտրոնական կոմիտեի միակ փոխնախագահը և Մաո Ցզեդունի օրինական իրավահաջորդը։

1970 թվականին՝ ՉԿԿ իններորդ գումարման ԿԿ երրորդ լիագումարի ժամանակ, Լին Պյաոյի աջակցությամբ Չըն Պոտան, Վան Տոնսինը և այլք ծածուկ, բայց կատաղի հարձակում սկսեցին Ճան Չունցյաոյի դեմ, սակայն Մաո Ցզեդունի աջակցությամբ քննադատությունը փոխեց իր ուղղությունը դեպի Չըն Պոտան։ 1971 թվականին, երբ Մաո Ցզեդունի կողմից նշանակված իրավահաջորդ Լին Պյաոն փախուստի փորձի ժամանակ զոհվեց, ապստամբական շարժումների շնորհիվ առաջ եկած Վան Հոնվընը Շանհայից տեղափոխվեց կենտրոնական ղեկավարություն և շուտով դաշինք կազմեց Ճան Չունցյաոյի, Ծյան Ցինի և Յաո Վընյուենի հետ։ 1973 թվականին կայացած ՉԿԿ տասներորդ համագումարում «Չորսի ավազակախմբի» ամենաերիտասարդ անդամ Վան Հոնվընը ընտրվեց որպես ԿԿ փոխնախագահ՝ զբաղեցնելով երկրորդ տեղը (միայն Ճոու Ընլայից հետո), իսկ Ճան Չունցյաոն դարձավ պոլիտբյուրոյի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Չորսի ավազակախմբի» ազդեցությունն այդ ժամանակ հասավ աննախադեպ մակարդակի։

1974 թվականի հունվարին Ծյան Ցինը և «Չորսի ավազակախմբի» մյուս անդամները սկսեցին «Լին Պյաոյի և Կոնֆուցիոսի քննադատություն» շարժումը՝ թիրախավորելով Պետական խորհրդի վարչապետ Ճոու Ընլային։ 1974 թվականի հոկտեմբերին, երբ Ճոու Ընլայի՝ հիվանդանոց տեղափոխվելուց հետո Դեն Սյաոպինը կրկին մտավ քաղաքական ասպարեզ՝ դառնալով Կենտրոնական կոմիտեի փոխնախագահ, Պետական խորհրդի առաջին փոխվարչապետ, Կենտրոնական ռազմական հանձնաժողովի փոխնախագահ և Ժողովրդաազատագրական բանակի գլխավոր շտաբի պետ (միասին կոչվում էին «երեք փոխ և մեկ պետ»)՝ փաստացի ղեկավարելով կենտրոնի առօրյա աշխատանքը։ Հատկապես 1975 թվականի Չորրորդ համաչինական ժողովրդական ներկայացուցիչների ժողովում «Չորսի ավազակախմբի» կառավարության կազմավորման ծրագիրը ձախողվեց, և նրանց ազդեցությունը զգալի հարված ստացավ։

Չնայած իր զառամյալ տարիքին՝ Մաո Ցզեդունը չփոխանցեց բարձրագույն իշխանությունը «Չորսի ավազակախմբին», սակայն Չինաստանի Ժողովրդական ներկայացուցիչների համաչինական չորրորդ ժողովից հետո, մե՛կ է, չթուլացրեց նրանց ազդեցությունը։ Ընդհակառակը՝ 1976 թվականի հունվարին Ճոու Ընլայի մահից հետո Մաո Ցզեդունը «Դեն Սյաոպինի քննադատություն և հակահարված ընդդեմ աջ քաղաքականության վերականգնողական միտումների» կարգախոսով կրկին պաշտոնանկ արեց Դեն Սյաոպինին։ Մահվանից առաջ Մաո Ցզեդունը Խուա Կուոֆընին նշանակեց Չինաստանի կոմկուսի Կենտրոնական կոմիտեի առաջին փոխնախագահ և Պետխորհրդի վարչապետ, ուստի Խուա Կուոֆընը մարդկանց մեծամասնության կողմից համարվում էր Մաո Ցզեդունի իրավահաջորդ։

Այդ ժամանակ Վան Հոնվընը զբաղեցնում էր ՉԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի փոխնախագահի պաշտոնը, Ճան Չունցյաոն հանդիսանում էր պոլիտբյուրոյի մշտական հանձնաժողովի անդամ, Պետխորհրդի փոխվարչապետ և Ժողովրդական-ազատագրական բանակի Գլխավոր քաղաքական վարչության պետ, Յաո Վընյուենը՝ պոլիտբյուրոյի անդամ և պատասխանատու ողջ երկրի ԶԼՄ-ների համար, իսկ Ծյան Ցինը՝ պոլիտբյուրոյի անդամ, թեև չուներ կոնկրետ ղեկավար պաշտոն, սակայն «Մաո Ցզեդունի կնոջ» հատուկ կարգավիճակի շնորհիվ հանդիսանում էր «Չորսի ավազակախմբի» առանցքային գործիչ։

## Չորսի ավազակախմբի ջախջախում

1976 թվականի ապրիլին Ճոու Ընլայի հիշատակի առթիվ կազմակերպված «Ապրիլի հինգի շարժման» ընթացքում ժողովուրդը հայտարարեց «Չորսի ավազակախմբի» և Մշակութային հեղափոխության նկատմամբ իր դժգոհությունը։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 9-ին Մաո Ցզեդունը մահացավ, ինչից հետո «Չորսի ավազակախումբը» սկսեց արագացնել իշխանությունը զավթելու գործընթացը։ Օրինակ՝ Չինաստանի կոմկուսի Կենտրոնական կոմիտեի այն ժամանակվա փոխնախագահ Վան Հոնվընի քարտուղարը, շրջանցելով ԿԿ առաջին փոխնախագահ Խուա Կուոֆընին, անմիջապես հրահանգում էր տեղական հիմնական ղեկավարներին, որ որևէ հարցի դեպքում դիմեն Վան Հոնվընի քարտուղար Մի Շըցիին։

Սեպտեմբերի 16-ին «Րընմին Ժըբաո», «Ժողովրդական-ազատագրական բանակ» թերթերի և «Հոնցի» ամսագրի խմբագրականը (նաև հայտնի որպես «երկու թերթ, մեկ ամսագիր» խմբագրական)՝ «Նախագահ Մաոն հավերժ կապրի մեր սրտերում» վերնագրով, հայտարարում էր․ «Նախագահ Մաոն հեռացավ այս աշխարհից, սակայն մաոիզմը հավերժ կփայլի, նախագահ Մաոյի հեղափոխական գիծը խորապես արմատավորվել է ժողովրդի մեջ, և իր կողմից սկսված հեղափոխական գործը շարունակողներ ունի»։ Խմբագրականում նաև նշվում էր․ «Նախագահ Մաոն մեզ պատվիրել է՝ «գործել ըստ արդեն սահմանված քաղաքականության»»։

Խմբագրականի հրապարակումից հետո Ծյան Ցինը հեռախոսազրույց ունեցավ Ճան Չունցյաոյի հետ՝ հարցնելով․ «Նախագահ Մաոյի մահվան նախօրեին տրված հանձնարարականի հրապարակումից հետո ինչպիսի՞ արձագանք կա։ Ես արդեն շեշտել եմ ընկեր Վընյուանին, որ քարոզչական աշխատանքը պետք է կենտրոնանա Մաո նախագահի «գործել ըստ արդեն սահմանված քաղաքականության» ցուցման վրա և պետք է բազմիցս քարոզվի»։ Յաո Վընյուենի բազում հրահանգների համաձայն՝ Պեկինի և Շանհայի հիմնական մամուլը՝ «Րընմին Րըպաո», «Գուանմին Րըպաո», «Վընխուեյ Րըպաո» և «Ծիեֆան Րըպաո» թերթերը, Սինխուա գործակալության «Ներքին տեղեկագիրը», ինչպես նաև «Հոնցի» և «Ուսում և քննադատություն» ամսագրերը, մեծածավալ հրապարակումներ սկսեցին «գործել ըստ արդեն սահմանված քաղաքականության» կարգախոսի քարոզման համար։

Սեպտեմբերի 17-ից մինչև 30-ը կատարված թերի վիճակագրության համաձայն՝ վերոնշյալ վեց պարբերականներում հրապարակվել էր այդ կարգախոսը քարոզող 236 հոդված և հաղորդագրություն։ «Րընմին Րըպաո» և «Կուանմին Րըպաո» թերթերը նույնիսկ վերոնշյալ արտահայտությունը դարձրել էին գլխավոր վերնագիր, որը մի ամբողջական էջ էր զբաղեցնում։ «Կուանմին Րըպաո» թերթում նախագահ Մաոյի մեջբերումների բաժնում ինը օր անընդմեջ տպագրվում էր այդ արտահայտությունը։

Սեպտեմբերի 17-ից մինչև հոկտեմբերի 4-ը՝ 17 օրվա ընթացքում, նախագահ Մաոյի մահվան կապակցությամբ հրապարակված 45 սգո հոդվածների և հաղորդագրությունների մեջ ներառվել էր «գործել ըստ արդեն սահմանված քաղաքականության» բովանդակությունը։ Նույնիսկ հատուկ թողարկումների, բանաստեղծությունների և արձակ ստեղծագործությունների մեջ պարտադրված էր գրել այդ արտահայտությունը, ինչի արդյունքում իրականացվեց «Չորսի ավազակախմբի» պահանջը՝ այդ կարգախոսով թերթերի էջերը ծածկել։

Սեպտեմբերի 21-ին «Վընխուեյ Րըպաո» թերթի առաջին էջի գլխավոր վերնագիրն էր․ «Շանհայի բանվոր դասակարգը վճռականորեն աջակցում է նախագահ Մաոյի սահմանած քաղաքականությանը»։ Սեպտեմբերի 24-ին «Ծիեֆան Րըպաո»-ի առաջին էջի վրա ամբողջ լայնությամբ տպված գլխավոր վերնագիրն էր․ «Շանհայում տեղակայված զինված ուժերն ու քաղաքային աշխարհազորը վճռականորեն իրականացնում են նախագահ Մաոյի սահմանած քաղաքականությունը»։ «Ուսում և քննադատություն» ամսագրի 10-րդ համարում հրապարակվեց «Ըստ նախագահ Մաոյի սահմանած քաղաքականության համաձայն գործելը՝ Շանհայի տասնյակ միլիոն բնակիչների մարտական երդումն է» հոդվածը։

1976 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Խուա Կուոֆընը, ուսումնասիրելով Ցյաո Կուանխուայի կողմից սեպտեմբերի 30-ին ներկայացված՝ «ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 31-րդ նստաշրջանում Չինաստանի պատվիրակության ղեկավարի ելույթը» վերնագրով զեկույցը, դրա վրա գրել էր հետևյալ նշումը․ «Այս ելույթում սխալ կա։ Տեքստում մեջբերված է նախագահ Մաոյի խոսքը։ Ես ստուգեցի բնօրինակը, և պարզվեց, որ այն երեք բառով տարբերվում է նախագահ Մաոյի սեփական ձեռագրից։ Նա գրել էր՝ «գործել նախկինում ընդունված քաղաքականության համաձայն»։ Այս ամենը ես փոխանցել եմ պոլիտբյուրո և, որպեսզի սխալը հետագայում չտարածվի, հեռացրել այն»։

Հոկտեմբերի 4-ին «Կուանմին Րըպաո» թերթը հրապարակեց «Մշտապես գործել Մաո նախագահի սահմանած քաղաքականության համաձայն» հոդվածը, որտեղ նշվում էր, որ «գործել ըստ սահմանված քաղաքականության» պատգամը նախագահ Մաոյի կողմից մեր կուսակցության և ամբողջ կոմունիստական շարժման համար տրված բարձր մակարդակի ընդհանրացում և խորքային ամփոփում է։ Հոդվածում նաև ասվում էր․ «Նախագահ Մաոյի սահմանած քաղաքականության խեղաթյուրումը նշանակում է դավաճանել մարքսիզմին, սոցիալիզմին և պրոլետարիատի դիկտատուրայի պայմաններում հեղափոխությունը շարունակելու մեծ ուսմունքին» և հավելվում էր․ «Ռևիզիոնիզմի ցանկացած առաջնորդ, ով կհամարձակվի խեղաթյուրել նախագահ Մաոյի սահմանած քաղաքականությունը, անխուսափելիորեն վատ ավարտ կունենա»։

1976 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Խուա Կուոֆընը, Ե Ծիենյինը, Լի Սիեննիենը և ուրիշներ, ստանալով անվտանգության բյուրոյի ղեկավար Վան Տոնսինի աջակցությունը, իրականացրին ձերբակալության գործողություն՝ ձերբակալեցին «Չորսի ավազակախմբի» անդամներին և այդ խմբակցության հիմնական անդամներին (Մաո Յուենսինին, Մա Թիենշուեին, Չը Ցյունին, Սիե Ծինյիին և ուրիշներին), այնուհետև նրանց մեկուսացրին և ենթարկեցին հետաքննության։ Հիմնականում այս իրադարձությունն ընդունվում է որպես Մշակութային հեղափոխության ավարտի նշան։

1977 թվականի օգոստոսի 12-ին Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության 11-րդ համագումարում Խուա Կուոֆընը հայտարարեց պրոլետարական մշակութային մեծ հեղափոխության առաջին փուլի հաղթական ավարտի մասին։

Դրանից հետո Խուա Կուոֆընը դարձավ Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի նախագահ և Կենտրոնական ռազմական հանձնաժողովի նախագահ՝ միաժամանակ շարունակելով զբաղեցնել Պետական խորհրդի վարչապետի և Հանրային անվտանգության նախարարի պաշտոնները՝ դառնալով երկրի բարձրագույն ղեկավար։ Վան, Ճան, Ծյան և Յաո քառյակը հետագայում Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի կողմից հեռացվեցին կուսակցությունից։ Այդ ժամանակ նրանց տրված քաղաքական գնահատականը եղել է «տեսքով ձախ, բայց իրականում աջ»։

Կենտրոնական կոմիտեն նրանց դեմ սկսեց լայնածավալ քննադատական արշավ՝ մեղադրելով այնպիսի հանցանքների մեջ, ինչպիսիք են՝ «պրոլետարական մշակութային հեղափոխությունը խաթարելը», «Լին Պյաոյի և Կոնֆուցիոսի քննադատության արշավը խափանելը» և այլն։

## Դատավարություն

1980 թվականին «Չորսի ավազակախմբի» դատավարություն՝ Ծյան Ցին, Ճան Չունցյաո, Յաո Վընյուեն, Վան Հոնվըն1978 թվականին ՉԿԿ 11-րդ համագումարի ԿԿ 3-րդ լիագումարից հետո Դեն Սյաոպինը աստիճանաբար փոխարինեց Խուա Կուոֆընին և դարձավ Չինաստանի կոմկուսի փաստացի բարձրագույն առաջնորդ։ Նրա նախաձեռնությամբ Չինաստանի կառավարությունը իրավական կարգով սկսեց դատական պրոցեսը և մեղավոր ճանաչեց «Չորսի ավազակախմբին», ինչպես նաև Լին Պյաոյի խմբակցությանը։ Հարկ է նշել, որ իշխանությունները Ճան Չունցյաոյի քաղաքական հակառակորդ Չըն Պոտային միտումնավոր ներառեցին «Չորսի ավազակախմբի» մեջ՝ Լին Պյաոյի խնդիրը բարդացնելուց զերծ մնալու համար։

1980 թվականի սեպտեմբերի 29-ին 5-րդ Ազգային ժողովրդական կոնգրեսի մշտական կոմիտեի 16-րդ նիստի շրջանակներում ընդունվեց «Գերագույն ժողովրդական դատախազության հատուկ դատախազական վարչություն և Գերագույն ժողովրդական դատարանի հատուկ դատարան ստեղծելու մասին որոշումը՝ Լին Պյաոյի և Ծյան Ցինի հակահեղափոխական խմբակցության գործի գլխավոր մեղադրյալներին քննելու և դատելու համար»։ Գերագույն ժողովրդական դատարանի նախագահ Ծյան Խուան նշանակվեց նաև հատուկ դատարանի նախագահ։

1980 թվականի նոյեմբերի 20-ին ժամը 15։ 00-ին տեղի ունեցավ առաջին դատական նիստը, որտեղ բաց դատավարությամբ դատեցին Ծյան Ցինին և մյուսներին։ 1981 թվականի հունվարի 25-ի առավոտյան հրապարակվեց դատավճիռը․ նրանք բոլորը ճանաչվեցին Լին Պյաոյի և Ծյան Ցինի հակահեղափոխական խմբակցության անդամներ և դատապարտվեցին համապատասխան պատժի։

* Ծյան Ցինը և Ճան Չունցյաոն դատապարտվեցին մահապատժի՝ երկու տարվա պայմանական հետաձգմամբ, ինչպես նաև քաղաքական իրավունքներից ցմահ զրկման (հետագայում փոխվեց ցմահ ազատազրկման)։
* Վան Հոնվընը դատապարտվեց ցմահ ազատազրկման և քաղաքական իրավունքներից ցմահ զրկման։
* Յաո Վընյուենը դատապարտվեց 20 տարվա ազատազրկման և 5 տարով քաղաքական իրավունքներից զրկման։
* Այլ անձինք՝ Չըն Պոտան, Մաո Յուենսինը, Խուան Յոնշընը, Ու Ֆասիենը, Լի Ծուոփընը, Ցյո Խուեյծուոն և Ծյան Թընծյաոն, դատապարտվեցին 16-ից 18 տարվա ազատազրկման և 5 տարով զրկվեցին քաղաքական իրավունքներից։

Դատարանում Ծյան Ցինը «Չորսի ավազակախմբի» միակ անդամն էր, ով ինքն իրեն էր պաշտպանում։ Նրա հիմնական փաստարկն այն էր, որ ինքը պարզապես կատարում էր Մաո Ցզեդունի հրամանները, և իր բոլոր գործողությունները նպատակ ունեին պաշտպանելու Մաո Ցզեդունին։

1981 թվականի հունիսի 27-ին Չինաստանի կոմկուսի 11-րդ գումարման Կենտրոնական կոմիտեի 6-րդ լիագումարի շրջանակներում ընդունվեց «Պետության հիմնադրումից ի վեր կուսակցության պատմության որոշ հարցերի վերաբերյալ որոշումը», որով Մշակութային հեղափոխությունը բնորոշվեց որպես «ներքին խռովություն, որը սխալմամբ նախաձեռնվել էր ղեկավարի կողմից, սակայն օգտագործվել էր հակահեղափոխական խմբակցության կողմից և ծանր աղետներ բերել կուսակցությանը, պետությանը և երկրի բոլոր ժողովուրդներին»։

2021 թվականի նոյեմբերի 11-ին Չինաստանի կոմկուսի 19-րդ գումարման Կենտրոնական կոմիտեի 6-րդ լիագումարի շրջանակներում ընդունված «Կուսակցության հարյուրամյա պայքարի կարևոր ձեռքբերումների և պատմական փորձի մասին որոշումը» հիմնականում շարունակեց նույն կերպով գնահատել Մշակութային հեղափոխությունը։

## Հանրային արձագանք

Դաճայ գյուղում «Չորսի ավազակախմբի» դեմ ուղղված կարգախոս (1977 թ.)

«Չորսի ավազակախմբի» տապալումից հետո Չինաստանի կոմկուսի պաշտոնական շրջանակները բացահայտեցին, որ Մշակութային հեղափոխության ընթացքում նրանք իրար հետ դավադրաբար համագործակցել են, իրականացրել հակադարձ և վնասակար քաղաքականություն, անողոք կերպով հալածել հին հեղափոխական կադրերին և ծանր հանցագործություններ գործել ժողովրդի ու ազգային տնտեսության դեմ։ Նրանց նկարագրելու համար հաճախ օգտագործվում էին նաև ծաղրանկարային արտահայտություններ, օրինակ՝ Վան Հոնվընին անվանում էին «քաղաքական խուլիգան», Ճան Չունցյաոյին՝ «շան գլուխ ունեցող ռազմավար» (այսինքն՝ խորամանկ խորհրդական), Ծյան Ցինին՝ «Սպիտակ ոսկորի դև» («Ճանապարհորդություն դեպի արևմուտք» ստեղծագործությունից չար կերպար), իսկ Յաո Վընյուենին՝ «թմբկահար» կամ «գրական խուլիգան»։

1977 թվականի փետրվարի 23-ին «Րընմին Րըպաո» թերթում հրապարակվեց «Չպետք է թույլ տալ, որ «Չորսի ավազակախումբը» արդարացնի Տրոցկուն» վերնագրով հոդվածը, որտեղ նշվում էր․ ««Չորսի ավազակախմբի» անդամներ Ճան Չունցյաոն և Ծյան Ցինը դեռևս 1930-ական թվականներին խոնարհվել էին Տրոցկու առաջ»։ Հոդվածում նաև ասվում էր․ «Նրանց գաղափարները, ծրագրերը, քաղաքական գիծը, մեթոդներն ու քայլերը ամբողջությամբ հավատարիմ են մնացել Տրոցկուն և ժառանգել նրա հակահեղափոխական հնարքները։ Հենց այդ պատճառով նրանք համարձակվեցին հակառակվել բոլորին և բացահայտորեն փորձեցին արդարացնել Տրոցկուն»։

«Սինխուա» գործակալությունը և «Րընմին Րըպաո» թերթը մեղադրում էին «Չորսի ավազակախմբին» շքեղ կյանք վարելու, պետական միջոցները յուրացնելու, կուսակցությունն ու պետությունը զավթելու փորձերի, ինչպես նաև բուրժուազիայի, ռևիզիոնիստների և ֆաշիստների շահերը ներկայացնելու մեջ՝ նպատակ ունենալով վերականգնել կապիտալիզմը։ Նրանց նաև մեղադրում էին Մշակութային հեղափոխության, «Լին Պյաոյի և Կոնֆուցիոսի քննադատություն» շարժման, ինչպես նաև «Դեն Սյաոպինի քննադատություն և հակահարված ընդդեմ աջ քաղաքականության վերականգնողական միտումների» մեծ շարժման խանգարման և խափանման մեջ։ Բացի այդ, նրանց մեղադրում էին մետաֆիզիկա քարոզելու և արտադրությունը խաթարելու մեջ։

1980 թվականին իտալացի լրագրող Օրիանա Ֆալլաչիի հետ զրույցում Դեն Սյաոպինը նշեց․ «Չորսի ավազակախումբը հազարավոր մարդկանց վիրավորել և վնաս է պատճառել»։

Իվենսը իր «Չինաստանը Մաո Ցզեդունից հետո» գրքում գրում է․ «Այս չորս անձինք կուսակցության բարձրագույն ղեկավարության մեջ զբաղեցնում էին առանձնահատուկ դիրք, ուստի ոչ միայն մարդկանց զանգվածներն էին նրանց ատում, այլև բազմաթիվ կադրեր։ Մաոն օգտագործում էր նրանց որպես որոշակի բուֆեր՝ իր և մշակութային հեղափոխության վերջում մնացած փորձառու վարչական աշխատողների միջև։ Այս չորսը կատարում էին այսպես կոչված «խոհանոցային կաբինետի» դեր, որը կազմված էր հարազատներից, ուղեկիցներից և ոչ այնքան նշանակալի երիտասարդներից, այսինքն՝ այնպիսի մարդկանցից, ովքեր կուսակցության ներսում չունեին անկախ հիմք։ Մաոյին շրջապատում էին միայն այդպիսի մարդիկ»։ Նա նաև նշում է․ «Նրանց անկման պատճառն այն չէր, որ նրանք տարաձայնություններ ունեին Մաոյի հետ, այլ այն, որ նրանք չափազանց միաձայն էին Մաոյի քաղաքական գծի հետ, և երբ քաղաքականությունը կտրուկ փոխվեց, նրանք այլևս չէին կարող պահպանել իրենց դիրքերը»։

Մի շարք ձախեր, նոր ձախեր և մարքսիստական շրջանակների ներկայացուցիչներ, սակայն, կարծում էին, որ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության կողմից «Չորսի ավազակախմբի» դեմ ներկայացված մեղադրանքները սխալ էին, կեղծ և ռևիզիոնիստական։ Օրինակ՝ Շառլ Բետելհայմը 1977 թվականին Ֆրանսիա-Չինաստան բարեկամության ասոցիացիայի նախագահի պաշտոնից հրաժարական տալու ժամանակ արտահայտեց իր դժգոհությունը տեղի ունեցած իշխանափոխությունից՝ հայտարարելով․ «Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության կողմից «Չորսի ավազակախմբի» դեմ ներկայացված մեղադրանքները լիովին անհամոզիչ են, դրանք ընդհանրապես չեն պարունակում մարքսիստական վերլուծություն, այլ միայն զրպարտություն և սկանդալային մեղադրանքներ։ Սա գիտական սոցիալիզմի մերժում է և հակահեղափոխական ռևիզիոնիզմ։ Մեղադրանքներն այն աստիճան չափազանցված են, որ բացահայտորեն խեղաթյուրում են փաստերը և ամբողջությամբ հորինված են»։

## Անդամների մահ

* 1991 թվականին Ծյան Ցինը Ցինչեն բանտում ինքնասպան եղավ՝ 77 տարեկան հասակում։
* 1992 թվականին Վան Հոնվընը մահացավ Պեկինի Ֆուսին հիվանդանոցում լյարդի քաղցկեղից՝ 56 տարեկան հասակում։
* 2005 թվականին Ճան Չունցյաոն մահացավ Պեկինի Ֆուսին հիվանդանոցում ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղից՝ 88 տարեկան հասակում։
* Յաո Վընյուենը 1996 թվականին պատժաժամկետի ավարտից հետո ազատ արձակվեց բանտից, իսկ 2005 թվականին շաքարախտի պատճառով մահացավ Շանհայում՝ 74 տարեկան հասակում։

## Տես նաև

* Չինաստանի մշակութային հեղափոխություն

## Ծանոթագրություններ

### Աղբյուրներ

Գրականություն
* 《历史的审判》编辑组, ed. (1981年3月初版). *《历史的审判：审判林彪、江青反革命集团案犯纪实》*. 北京: 群眾出版社 (published 2000年10月再版). ISBN 7-5014-2221-4.
* 《历史的审判》编辑组, ed. (1986年9月初版). *历史的审判（续集）*. 北京: 群眾出版社. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|unified=` ignored (օգնություն)
* 《中國大審判：公審林彪、江青反革命集團十名主犯圖文紀實》，呂相友 攝影、撰文，鐔德山 主編，中央文獻出版社、遼寧人民出版社2006年1月版. ISBN 7-205-05976-3

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չորսի ավազակախումբ» հոդվածին։ |