Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ոչ առևտրային կազմակերպության նպատակային կապիտալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

**Ոչ առևտրային կազմակերպության նպատակային կապիտալը** (անգլ.՝ endowment - էնդաումենտ) — ոչ առևտրային կազմակերպության ունեցվածքի նվիրատվությունների հաշվին ձևավորված մաս է, որը հավատարմագրային կառավարման է տրված կառավարող կազմակերպությանը եկամտի ստացման համար, որն օգտագործվում է կազմակերպության կանոնադրությամբ սահմանված գործունեության ֆինանսավորման համար։

Ամբողջ աշխարհում էնդաումենտները ձևավորվում են ընդմիշտ։ Միջոցների կառավարումից եկամուտը կարող է օգտագործվել միայն նպակային կապիտալի ձևավորման ժամանակ սահմանված նպատակների համար։

## Պատմություն

Առաջին նպատակային կապիտալը ձևավորվել է Պլատոնի կողմից իր ակադեմիայի ֆինանսավորման համար։ Ակադեմիան ունեցել է ավելի քան 900 տարվա պատմություն և փակվել է 529 թ. Յուստիանոս կայստրի հրամանով։

Ներկայիս նպատակային ֆոնդերի ևս մեկ նմանակ ստեղծվել է Մեծ Բրիտանիայում, երբ 1502 թ. լեդի Մարգարետ Բյուֆորտը՝ Հենրի VIII արքայի տատիկը, բարեգործական ներդրում կատարեց Օքսֆորդի և Քեմբրիջի համալսարաններում աստվածաբանության ամբիոններ ստեղծելու համար։

ԱՄՆ-ում ամենանից հայտնի են Հարվարդի, Յելի, Պրիստոնի և Ստենֆորդի համալսարաններիի նպատակային ֆոնդերը։ Նրանց ծավալը կազմում է միլիարդավոր դոլարներ (մասնավորապես, Հարվարդի համալսարանի էնդաումենտը 2012 թ. արդյունքներով կազմել է $32, 7 մլրդ.)։

Նոբելյան հիմնադրամը ամենահայտնի միջազգային էնդաումենտ-հիմնադրամն է՝ ստեղծված XIX դարում։ Ալֆրեդ Նոբելի կտակին համաձայն, նրա ունեցվածքի վաճառքից ստացված ողջ միջողները պետք է ներդրվեին վստահելի արժեթղթերում, որոնցից ստացվող եկամուտից այսօր վճարվում են մրցանակներ գիտնականներին՝ գիտության մեջ ակնառու նվաճումների համար, և հասարակական գործիչներին՝ խաղաղության նվաճման և պահպանման գործում ներդրման համար։

## Նպատակային կապիտալի հիմնադրամի առավելությունները

Նպատակային կապիտալի հիմնադրամի առավելությունն է նրա գործունեության թափանցիկությունը։ Հիմնադրամի գործունեության մեխանիզմը շատ պարզ է. բարեգործները նվիրատվություն են կատարում նպատակային կապիտալի հիմնադրամում, հիմնադրամը միջոցները փոխանցում է կառավարման՝ կառավարող կազմակերպությանը, իսկ ստացված եկամուտը ուղղվում է մեկ կամ մի քանի ոչ առևտրային կազմակերպութոյւնների գործունեության ֆինանսավորմանը։ Նվիրաբերված միջոցները միանգամից չեն ծախսվում որևէ ծրագրի իրականացման համար, այլ գեներացնում են եկամուտ և ֆինանսավորում ծրագիրը երկար ժամանակահատվածում։

Նպատակային կապիտալի հիմնադրամի ձևավորումը հնարավորություն է տալիս ապահովելու ոչ առևտրային կազմակերպությունների մասնակի անկախություն միանգամյա անհատական նվիրաբերություններից և այլ տեսակի ոչ պարբերական դրամական մուտքերից երաշխավորված եկամուտի ստացման շնորհիվ։ Ներդրումները հիմնադրամում հանդիսանում են ոչ առևտրային կազմակերպության նկատմամբ բարձր վստահության դրսևորում։ Նպատակային հիմնադրամ կարելի է ձևավորել միայն այն դեպքում, երբ հասարակությունը վստահ է, որ ոչ առևտրային կազմակերպությունը գործնականում կհետևի իր հայտարարած սկզբունքներին և գործունեության նպատակներին։ Հիմնադրամ ներդրվող գումարները և դրանցից ստացվող եկամուտները չեն հարկվում։ Ֆիզիկական անձանց կողմից ներդրված միջոցների չափով նախատեսված է նվազեցում եկամտային հարկի հարկման բազայից։
# Ռեկտոր

**Ռեկտոր** (լատիներեն՝ rector- ղեկավարել, կառավարել), բարձրագույն ուսումնական հաստատության ղեկավար, տնօրեն, գործադիր մարմին։ Նաև հոգևոր միջնակարգ և բարձրագույն ուսումնական հաստատության տնօրեն։ Վերածննդի դարաշրջանում ռեկտոր կոչում էին գլխավոր ուսուցչին, բազմաթիվ դասարաններ ունեցող դպրոցի ղեկավարին։ Ֆրանսիայում ուսումնական շրջանը՝ «Ակադեմիան» ղեկավարող անձին կոչում են ռեկտոր։

## Ընտրություն

Ըստ ՀՀ սահմանադրության և ԲՈՒՀ-ի կանոնադրության ընտրվում է ԲՈւՀ-ի խորհրդում՝ (առնվազն քսան հոգուց կազմված) բաց մրցույթի կարգով, գաղտնի քվեարկությամբ, հինգ տարի ժամկետով։ Նույն անձը չի կարող ավելի քան երկու տարի անընդմեջ ընտրվել ռեկտորի պաշտոնում։ Ռեկտորի ընտրության արդյունքները հաստատում է հիմնադիրը։ Արդյունքներն անվավեր ճանաչելու դեպքում, համաձայն գործող կարգի, նշանակվում է ռեկտորի նոր ընտրություն։ Եթե նույն թեկնածուն ընտրություններում հավաքում է գիտական խորհրդի անդամների ձայների առնվազն երկու երրորդը, ապա հիմնադիրը հաստատում է գիտական խորհրդի որոշումը։ Ռեկտորը ի պաշտոնե մտնում է գիտական խորհրդի կազմի մեջ և նախագահում է գիտական խորհուրդը։

## Ռեկտորի իրավունքներ ու պարտականություններ

Ռեկտորը գործում է ԲՈՒՀ-ի անունից միանձնյա՝ առանց լիազորագրի և ամբողջական պատասխանատվություն է կրում ԲՈւՀ-ի աշխատանքի արդյունքների համար։

* Ռեկտորը ներկայացնում է ԲՈՒՀ-ի շահերը պետության, պետական մարմինների, այլ կազմակերպությունների և քաղաքացիների հետ հարաբերություններում, այլ պետություններում և միջազգային կազմակերպություններում,
* ՀՀ օրենսդրությամբ, հիմնադիրի և լիազորված պետական մարմնի որոշումներով կնքում է պայմանագրեր, արձակում հրամաններ, կարգադրություններ, հրահանգներ,
* տալիս ցուցումներ, որոնք պարտադիր են ԲՈՒՀ-ի կոլեկտիվի անդամների համար։
* Ռեկտորն իր իրավասության շրջանակներում ղեկավարում է ԲՈՒՀ-ի կրթական, գիտական, արտադրական, տնտեսական, ֆինանսական, միջազգային գործունեությունը,
* կազմակերպում է ԲՈՒՀ-ի գիտական խորհրդի, կառուցվածքային ստորաբաժանումների աշխատանքը,
* հրավիրում է Բուհի գիտական խորհրդի, ռեկտորատի նիստերը,
* կատարված աշխատանքի մասին տարեկան հաշվետվություն է ներկայացնում ԲՈՒՀ-ի խորհրդին,
* ապահովում է ԲՈՒՀ-ի խորհրդի և գիտական խորհրդի որոշումների կատարումը և այլն։
* Ռեկտորը չի կարող միաժամանակ զբաղեցնել այլ պետական պաշտոն կամ կատարել վճարովի այլ աշխատանք, բացի գիտամանկավարժական և ստեղծագործական աշխատանքից։

## Տես նաև

* Հայաստանի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ցանկ
* Համալսարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* ՀՀ օրենքը բարձրագույն և հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռեկտոր» հոդվածին։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 630)։*  |