# Ջոն Ուոթսոն

| **Ջոն Ուոթսոն** անգլ.՝ John Tolet |
| --- |
|  |
| Ծնվել է | հունվարի 9, 1878(1878-01-09)[…] Գրինվիլ, Հարավային Կարոլինա, ԱՄՆ |
| Մահացել է | սեպտեմբերի 25, 1958(1958-09-25)[…] (80 տարեկան) Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ |
| Գերեզման | Willowbrook Cemetery |
| Քաղաքացիություն |  ԱՄՆ |
| Դավանանք | քրիստոնեություն |
| Մասնագիտություն | հոգեբան և քաղաքական գործիչ |
| Հաստատություն(ներ) | Ջոնս Հոփքինսի համալսարան |
| Գործունեության ոլորտ | հոգեբանություն |
| Պաշտոն(ներ) | Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի նախագահ |
| Անդամակցություն | Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա |
| Ալմա մատեր | Ֆուրմանի համալսարան, Չիկագոյի համալսարան և Greenville High School? |
| Տիրապետում է լեզուներին | անգլերեն |
| Գիտական ղեկավար | Ջեյմս Ռոուլանդ Էնջել |
| Եղել է գիտական ղեկավար | Karl Lashley? |
| Ազդվել է | Իվան Պավլով |
| Ամուսին(ներ) | Mary Ickes?, Rosalie Rayner? և Mary Ickes Watson? |
| Երեխա(ներ) | William Rayner Watson?, James Broadus Watson?, Mary Ickes Watson? և John Ickes Watson? |
|  John Broadus Watson Վիքիպահեստում |

«Փոքրիկ Ալբերտը» գիտափորձ
**Ջոն Բրոդես Ուոթսոն** (հազվադեպ՝ *Ջոն Բրոադուս Ուոթսոն*, անգլ.՝ John Broadus Watson, հունվարի 9, 1878(1878-01-09)[…], Գրինվիլ, Հարավային Կարոլինա, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 25, 1958(1958-09-25)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի հոգեբան, բիհեյվիորիզմի (անգլ.՝ behaviour-վարք) հիմնադիրը։ Բիհեյվիորիզմը 20-րդ դարի արևմտյան հոգեբանության ամենատարածված տեսություններից մեկն է։

## Կենսագրություն

Ջոն Ուոթսոնը ծնվել է 1878 թվականի հունվարի 9-ին Գրինվիլում։ Ծնողները՝ Էմմա և Փայքենս Ուոթսոնները, բնակվել են Հարավային Կարոլինայում՝ Թրևելերս Ռեսթ փոքրիկ ավանում։ Մայրը շատ կրոնասեր է եղել, ուստի տղայի կյանքը լի է եղել սահմանափակումներով և արգելքներով։ Անձամբ Փայքենսը նախընտրել է բավականաչափ շվայտ կյանք։ Այդ հողի վրա սկանդալները 1891 թվականին հանգեցրել են ընտանիքից հոր հեռանալուն, երբ տղան 13 տարեկան է եղել։ Ջոնը կապված է եղել հոր հետ, այդ պատճառով էլ դժվար էր տարել բաժանումը և մինչև կյանքի վերջ չի կարողացել ներել նրան։

Մեծացել է Գրինվիլում (Հարավային Կարոլինա) և հենց այնտեղ գտնվող Ֆուրմանի համալսարանում ստացել մագիստրոսի դիպլոմ։ Դասախոսներից մեկի հորդորով՝ ավելի ուշ ընդունվել է Չիկագոյի համալսարան՝ Ջոն Դյուիի մոտ փիլիսոփայություն սովորելու նպատակով։ Սակայն իր իսկ խոսքերով, նա չի հասկացել, թե ինչի մասին է առհասարակ խոսում Դյուին և շուտով գերադասել է փոխել գիտական ղեկավարին՝ դիմելով հոգեբան Ջեյմս Էնջելին և ֆիզիոլոգ Հենրի Դոնալդսոնին։ Պատրաստվել է Ժակ Լյոբի հետ աշխատել շների ուղեղի ուսումնասիրության վրա։ Այդ գիտնականների համատեղ աշխատանքն ավելի ուշ հանգեցրել է վարքագծի ուսումնասիրության խիստ և օբյեկտիվ մոտեցման ձևավորմանը։

Նրա դոկտորական ատենախոսությունը, որը պաշտպանվել է Չիկագոյի համալսարանում 1903 թվականին («Կենդանիների ուսուցում։ Նյարդային համակարգի աճի հետ կապված սպիտակ առնետի ֆիզիկական զարգացման փորձարարական ուսումնասիրություն»), եղել է առնետների վարքագծի վերաբերյալ առաջին ժամանակակից գիրքը։

1913 թվականի փետրվարի 24-ին Ջոն Ուոթսոնը Նյու Յորքում կարդացել է «Հոգեբանությունը բիհեյվիորիստի տեսանկյունից» հայտնի դասախոսությունը (հրովարտակը)։ Բիհեյվիորիզմի ժամանակից ի վեր հոգեբանությունը բուռն կերպով զարգացել է որպես փորձարարական գիտություն։ Ուոթսոնն ընդհանուր առմամբ հերքել է գիտակցությունը որպես գիտական հետազոտության առարկա՝ հոգեկան երևույթները միացնելով վարքի տարբեր ձևերի հետ, որը հասկացվում է որպես արտաքին միջավայրի՝ օրգանիզմից ազդակների հանդեպ օրգանիզմի ռեակցիաների ամբողջություն։ Հոգեբանական ուսումնասիրության նպատակն է կանխագուշակել, թե ինչպիսին կլինի ռեակցիան և որոշել ընթացիկ ազդակի բնույթը։ Ռեակցիայի հնարավորությունները շատ մեծ են։ Ուոթսոնն առանձնացնում է ռեակցիայի 4 խոշոր դաս.

* տեսանելի (էքսպրեցիտ) - դռների բացելը, ջութակ նվագելը,
* անտեսանելի (սովորական ռեակցիաներ (իմպլցիիտ)) - մտածելը, որը մենք համարում ենք ներքին խոսակցություն,
* տեսանելի ժառանգական ռեակցիաներ - բնազդական և հուզական ռեակցիաներ (փռշտոց և այլն),
* անտեսանելի ժառանգական ռեակցիաներ - ներքին սեկրեցիայի համակարգ (ֆիզիոլոգիա)։

Բիհեյվիորիզմի տեսանկյունից հոգեբանությունը բնական գիտությունների օբյեկտիվ ճյուղ է։ Դրա նպատակն է վարքագծի կանխագուշակումը և դրա վերահսկողությունը։

Բիհեյվիորիզմի ազդեցությունն այնքան սրընթաց կերպով է աճել, որ նա 1915 թվականին ընտրվել է Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի նախագահ։

1920 թվականին Ուոթսոնը ստիպված է եղել լքել Ջոնս Հոփքինսի համալսարանում զբաղեցրած իր պաշտոնը՝ ամուսնալուծության և իր օգնական Ռոզալի Ռեյների հետ սիրավեպի հետ կապված սկանդալի պատճառով (Ռոզալի Ռեյները 11 ամսական տղայի հույզերը պայմանավորող աշխատանքի համահեղինակն է, որը հոգեբանության պատմության մեջ մտել է որպես «Փոքրիկ Ալբերտի» գիտափորձ)։ Ավելի ուշ ամուսնացել է Ռեյների հետ։ Ոչ մի համալսարան չի համաձայնվել նրան աշխատանքի ընդունել։ Հետո տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ աշխատանք է ստացել Ջոն Ուոլթեր Թոմփսոնի գովազդային ընկերությունում՝ միաժամանակ դասախոսություններ կարդալով սոցիալական հետազոտությունների նոր դպրոցում։

## Մատենագրություն

* «Վարք։ Համեմատական հոգեբանության ներածություն» / «Behaviour. Introduction to Comparative Psychology» (1914)
* «Բիհեյվիորիզմ» (1925)
* «Բիհեյվիորիզմի ուղիները» (1926)
* «Երեխաների հոգեբանական խնամք» (1928)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Buckley, Kerry W. 1994. "Misbehaviorism: The Case of John B. Watson's Dismissal from Johns Hopkins University." In *Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism*, edited by J. T. Todd & E. K. Morris. Greenwood Press.
* Coon, Deborah J. 1994. "'Not a Creature of Reason': The Alleged Impact of Watsonian Behaviorism on Advertising in the 1920s." In *Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism*, edited by J. T. Todd & E. K. Morris. Greenwood Press.
* Curtis, H. S. 1900 [1899]. "Automatic Movements of the Larynx." *American Journal of Psychology* 11:237–39.
* Dewsbury, Donald A (1990). «Early interactions between animal psychologists and animal activists and the founding of the APA committee on precautions in animal experimentation». *American Psychologist*. **45** (3): 315–27. doi:10.1037/0003-066x.45.3.315.
* Harris, B. 1984. "'Give me a dozen healthy infants...': John B. Watson's popular advice on child rearing, women, and the family." Pp. 126–54 in *In the Shadow of the Past: Psychology Portrays the Sexes*, edited by M. Lewin. New York: Columbia University Press.
* Mills, John A. 1998. *Control: A History of Behavioral Psychology*. New York: New York University Press.
* Samelson, F (1981). «Struggle for Scientific Authority: The Reception of Watson's Behaviorism, 1913-1920». *Journal of the History of the Behavioral Sciences*. **17** (3): 399–425. doi:10.1002/1520-6696(198107)17:3<399::aid-jhbs2300170310>3.0.co;2-2.
* Todd, James T. 1994. "What Psychology Has to Say About John B. Watson: Classical Behaviorism in Psychology Textbooks, 1920-1989." In *Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism*, edited by J. T. Todd & E. K. Morris. Greenwood Press.
* Todd, James T.; Morris, Edward K. (1986). «The Early Research of John B. Watson: Before the Behavioral Revolution». *The Behavior Analyst*. **9** (1): 71–88. doi:10.1007/BF03391931. PMC 2741879. PMID 22478649.
* Todd, James T., and Edward K. Morris. 1994. *Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism.* New York: Greenwood Press.
* Wyczoikowska, A. 1913. "Theoretical and experimental studies in the mechanism of speech." *Psychological Review* 20:448–58.

## Արտաքին հղումներ

* John B. Watson. His Life in Words and Pictures - Furman University Psychology Department
* It's All in the Upbringing - A biographical sketch of Watson's life and work on the website of Johns Hopkins University, where he worked from 1908 to 1920.
*  Արխիվացված 2010-07-06 Wayback Machine
*  Արխիվացված 2018-09-26 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջոն Ուոթսոն» հոդվածին։ |